Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định và chi phí khấu hao trong quy trình kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện

Khóa luận kiểm toán khoản mục tài sản cố định và chi phí khấu hao tại Công ty AAC Huế 2024

• Tác giả: Trần Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: ThS. Đào Nguyên Phi
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kiểm toán
• Đề tài: Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định và chi phí khấu hao trong quy trình kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan kiểm toán tài sản cố định tại Công ty Kiểm toán AAC

Tài sản cố định đóng vai trò cốt lõi trong cơ sở vật chất của mọi doanh nghiệp. Khoản mục này chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản bảng cân đối kế toán. Chi phí khấu hao tài sản cố định tác động trực tiếp đến chi phí hoạt động và lợi nhuận trước thuế. Vì vậy, rủi ro sai sót tại nhóm chỉ tiêu này luôn ở mức cao. Tại Công ty Kiểm toán AAC, quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định được chuẩn hóa chặt chẽ. Đội ngũ kiểm toán viên thực hiện đánh giá độc lập theo hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam (VSA). Mục tiêu hàng đầu là xác minh tính hiện hữu của tài sản trong thực tế. Đồng thời, kiểm toán viên kiểm tra tính hợp pháp về quyền sở hữu giấy tờ pháp lý. Mức trích khấu hao hàng năm cũng được kiểm tra đối chiếu kỹ lưỡng. Việc kiểm soát này bảo vệ tính toàn vẹn của báo cáo tài chính doanh nghiệp. Khách hàng nhận được kết quả minh bạch và khách quan nhất.

1.1. Đặc điểm pháp lý và hoạt động kiểm toán tại AAC

Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC là đơn vị kiểm toán uy tín hàng đầu tại Việt Nam. Công ty hoạt động lâu năm với mạng lưới khách hàng đa dạng. Quy trình kiểm toán tài sản cố định tuân thủ chuẩn mực VSA và hướng dẫn của VACPA. Hồ sơ kiểm toán được phân chia rõ ràng giữa file giấy và file điện tử lưu trữ phần mềm. Mỗi bằng chứng thu thập đều gắn mã tham chiếu màu đỏ theo quy chuẩn nội bộ. Kiểm toán viên luôn lập bảng tổng hợp dữ liệu chi tiết cho từng loại máy móc thiết bị và nhà xưởng. Cách làm này đảm bảo tính kế thừa qua các năm kiểm toán liên tiếp. Mọi thông tin pháp lý từ hợp đồng đến hóa đơn đều được số hóa và rà soát hai cấp.

1.2. Mục tiêu kiểm toán số dư tài sản và chi phí khấu hao

Kiểm toán viên hướng tới xác nhận năm cơ sở dẫn liệu trọng yếu của khoản mục. Cơ sở đầu tiên là tính hiện hữu thực tế tại doanh nghiệp. Cơ sở thứ hai là quyền và nghĩa vụ hợp pháp đối với tài sản. Cơ sở thứ ba là tính đầy đủ của các giao dịch mua sắm hay thanh lý. Cơ sở thứ tư là sự chính xác trong định giá nguyên giá và hao mòn lũy kế. Cuối cùng là tính đúng đắn trong phân loại và trình bày báo cáo. Chi phí khấu hao phải phù hợp với khung thời gian theo quy định hiện hành. Việc tính toán khấu hao cần đảm bảo nguyên tắc nhất quán giữa các kỳ kế toán. Bất kỳ sự thay đổi nào cũng phải có lý do chính đáng và thuyết minh đầy đủ.

II. Phân tích thực trạng và rủi ro kiểm toán tài sản cố định tại AAC

Quá trình kiểm toán thực tế tại Công ty Kiểm toán AAC ghi nhận nhiều điểm phức tạp. Doanh nghiệp khách hàng thường sở hữu khối lượng tài sản phân tán ở nhiều địa bàn. Việc kiểm kê trực tiếp tài sản gặp trở ngại lớn về mặt thời gian và nhân lực. Nhiều chứng từ sở hữu đất đai hoặc nhà xưởng chưa hoàn tất thủ tục pháp lý. Tình trạng này khiến rủi ro kiểm toán gia tăng đáng kể. Bên cạnh đó, việc xác định thời gian trích khấu hao còn mang tính chủ quan. Một số đơn vị cố tình kéo dài thời gian sử dụng để giảm bớt chi phí khấu hao. Mục đích của hành vi này là làm đẹp báo cáo tài chính cuối năm. Ngược lại, một số đơn vị trích khấu hao nhanh không đúng quy định thuế. Sai sót trong phân loại chi phí sửa chữa lớn và vốn hóa tài sản cũng diễn ra phổ biến. Điều này làm sai lệch chỉ tiêu nguyên giá và kết quả kinh doanh. Kiểm toán viên AAC cần sự cẩn trọng cao độ để phát hiện các sai lệch trọng yếu trên.

2.1. Khó khăn trong thu thập bằng chứng kiểm kê thực tế

Hoạt động chứng kiến kiểm kê tài sản cố định đối mặt nhiều rào cản. Tài sản máy móc công trình thường phân bố rải rác tại các chi nhánh xa xôi. Khách hàng đôi khi không lập kế hoạch kiểm kê đồng bộ vào ngày kết thúc niên độ. Nhiều thiết bị cũ hỏng chưa làm thủ tục thanh lý vẫn nằm trên sổ sách. Kiểm toán viên gặp áp lực lớn khi phải đối chiếu danh mục tài sản khổng lồ. Hồ sơ theo dõi kỹ thuật của máy móc thiếu cập nhật nhật ký vận hành. Sự chậm trễ cung cấp biên bản bàn giao cũng gây cản trở kiểm toán viên hoàn thành công việc. Những yếu tố này trực tiếp ảnh hưởng đến tiến độ phát hành báo cáo kiểm toán độc lập.

2.2. Bất cập trong tính toán và hạch toán chi phí khấu hao

Nhiều đơn vị áp dụng phương pháp khấu hao đường thẳng máy móc mà không xem xét công suất thực tế. Một số tài sản công nghệ giảm giá trị nhanh chóng nhưng thời gian trích khấu hao lại quá dài. Điều này dẫn đến sự chênh lệch lớn giữa giá trị sổ sách và giá trị thị trường. Doanh nghiệp cũng thường nhầm lẫn giữa chi phí sửa chữa duy trì và chi phí nâng cấp tài sản. Khoản chi phí nâng cấp lớn bị ghi nhận sai vào chi phí quản lý trong kỳ thay vì vốn hóa. Hệ quả là lợi nhuận kỳ kế toán bị bóp méo nghiêm trọng. Thuế thu nhập doanh nghiệp cũng bị tính toán sai lệch so với nghĩa vụ thực tế.

III. Phương pháp kiểm toán tài sản cố định và chi phí khấu hao tại AAC

Để xử lý triệt để các rủi ro, Công ty Kiểm toán AAC áp dụng quy trình kiểm toán ba giai đoạn khoa học. Giai đoạn lập kế hoạch bắt đầu bằng việc xác định mức trọng yếu tổng thể theo chuẩn mực VSA 320. Trưởng nhóm kiểm toán lựa chọn tiêu chí doanh thu hoặc tổng tài sản để tính toán ngưỡng sai sót có thể bỏ qua. Chủ nhiệm kiểm toán cùng ban giám đốc trực tiếp phê duyệt chiến lược này. Bước tiếp theo là thực hiện các thử nghiệm kiểm soát đối với quy trình mua sắm và ghi nhận tài sản. Kiểm toán viên kiểm tra tính phân quyền phê duyệt mua mới và bảo dưỡng máy móc. Sau đó, các thủ tục phân tích và thử nghiệm cơ bản được triển khai đồng loạt. Kỹ thuật tính toán lại độc lập mức trích khấu hao được áp dụng trên 100% mẫu chọn. Kiểm toán viên đối chiếu số liệu bảng tính với sổ cái và bảng cân đối số phát sinh. Mọi chênh lệch vượt ngưỡng trọng yếu đều được yêu cầu giải trình và điều chỉnh. Quy trình này đảm bảo tính chính xác cao nhất cho hồ sơ kiểm toán.

3.1. Xác định mức trọng yếu và kiểm tra hệ thống kiểm soát nội bộ

Theo chuẩn mực VSA 320, kiểm toán viên AAC xác định mức trọng yếu ngay từ bước lập kế hoạch. Tỷ lệ phần trăm thường được ấn định dựa trên quy mô tài sản hoặc lợi nhuận gộp. Ngưỡng sai sót có thể bỏ qua được thiết lập nhằm sàng lọc các sai số không đáng kể. Tiếp theo, kiểm toán viên đánh giá thiết kế và vận hành của hệ thống kiểm soát nội bộ. Các chốt kiểm soát gồm phê duyệt dự toán đầu tư, mở thầu mua sắm và nghiệm thu bàn giao. Kiểm toán viên kiểm tra tính liên tục của thẻ tài sản cố định và việc dán mã vạch định danh. Nếu kiểm soát nội bộ hoạt động hiệu quả, phạm vi kiểm tra chi tiết sẽ được giảm bớt.

3.2. Thực hiện thủ tục phân tích và thử nghiệm cơ bản chi tiết

Thủ tục phân tích giúp kiểm toán viên phát hiện những biến động bất thường của chi phí khấu hao qua các kỳ. Kiểm toán viên so sánh tỷ lệ khấu hao bình quân năm nay với năm trước. Đối với thử nghiệm chi tiết, kiểm toán viên chọn mẫu các nghiệp vụ tăng giảm tài sản cố định trọng yếu. Kiểm toán viên kiểm tra hóa đơn giá trị gia tăng, biên bản giao nhận và hợp đồng kinh tế. Thao tác tính toán lại chi phí khấu hao được thực hiện trên bảng tính độc lập. Số liệu được so sánh đối chiếu với sổ phụ kế toán và tờ khai thuế. Các quy ước ký hiệu tham chiếu chuẩn mực VACPA bằng mực đỏ được ghi chú cẩn thận vào giấy tờ làm việc.

IV. Đánh giá và bài học kiểm toán tài sản cố định tại Công ty AAC

Quy trình kiểm toán tài sản cố định và chi phí khấu hao tại Công ty Kiểm toán AAC thể hiện tính chuyên nghiệp và chuẩn mực cao. Hồ sơ kiểm toán được tổ chức khoa học với sự kết hợp chặt chẽ giữa tài liệu giấy và cơ sở dữ liệu số. Việc áp dụng đúng các chuẩn mực VSA giúp giảm thiểu tối đa rủi ro phát hành ý kiến kiểm toán sai lệch. Tuy nhiên, thời đại công nghệ số đòi hỏi các giải pháp kiểm toán phải liên tục đổi mới. Doanh nghiệp kiểm toán cần ứng dụng phần mềm phân tích dữ liệu tự động để kiểm tra toàn bộ dữ liệu thay vì chỉ chọn mẫu truyền thống. Khả năng tích hợp công nghệ định vị và mã QR trong kiểm kê thực tế sẽ tối ưu hóa thời gian làm việc. Ngoài ra, việc phối hợp đồng bộ giữa kiểm toán viên và bộ phận kế toán nội bộ của khách hàng giữ vai trò quyết định. Sự minh bạch về thông tin tài sản tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

4.1. Bài học kinh nghiệm thực tiễn cho kiểm toán viên

Kiểm toán viên cần duy trì tính hoài nghi nghề nghiệp trong suốt cuộc kiểm toán. Việc kiểm tra không chỉ dừng lại ở số liệu hóa đơn mà cần đối chiếu tính logic của thiết bị sản xuất. Kiểm toán viên phải thường xuyên cập nhật các thông tư mới nhất về khấu hao và thuế. Kỹ năng giao tiếp chuyên nghiệp giúp việc phối hợp với kế toán khách hàng diễn ra thuận lợi. Hồ sơ làm việc cần ghi chép đầy đủ các dấu vết soát xét của cấp trên. Quy tắc đánh dấu tham chiếu mực đỏ theo mẫu VACPA cần được thực hiện nghiêm túc và chuẩn xác. Điều này giúp nâng cao tính minh chứng và giá trị pháp lý của hồ sơ kiểm toán.

4.2. Giải pháp hoàn thiện quản lý tài sản cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp khách hàng cần xây dựng hệ thống quy chế nội bộ rõ ràng về đầu tư tài sản. Định kỳ cuối năm, hội đồng kiểm kê phải đánh giá lại hiện trạng kỹ thuật của từng loại máy móc. Các tài sản hư hỏng hoặc không còn sử dụng cần lập thủ tục thanh lý kịp thời. Doanh nghiệp nên số hóa việc theo dõi tài sản thông qua phần mềm ERP chuyên dụng. Việc này hạn chế tối đa sai lệch số liệu giữa bộ phận kỹ thuật và phòng kế toán. Bên cạnh đó, kế toán viên cần xác định chính xác thời gian trích khấu hao theo đúng khung pháp lý. Việc phân loại chi phí sửa chữa lớn cũng phải tuân thủ chuẩn mực để tránh bị cơ quan thuế xử phạt.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động kiểm toán độc lập tại Việt Nam trải qua hơn ba mươi năm hình thành và phát triển đã xác lập vị trí quan trọng trong việc xác minh tính minh bạch, độ tin cậy của các thông tin tài chính, đáp ứng nhu cầu quản lý kinh tế vĩ mô và lợi ích của các bên liên quan. Trong quy trình kiểm toán báo cáo tài chính, tài sản cố định và chi phí khấu hao là các khoản mục chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản của hầu hết doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh. Do giá trị lớn, thời gian sử dụng kéo dài và chu chuyển vốn chậm, các sai sót phát sinh tại khoản mục này thường có nguy cơ dẫn đến sai lệch trọng yếu trên báo cáo tài chính, từ việc xác định sai nguyên giá, hạch toán nhầm lẫn chi phí sửa chữa cho đến áp dụng sai phương pháp khấu hao. Đề tài được lựa chọn nghiên cứu nhằm phân tích quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định và chi phí khấu hao trên thực tế tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được phân định thành mục tiêu tổng quát và các mục tiêu cụ thể:

• Mục tiêu tổng quát: Mô tả quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định và chi phí khấu hao trong quy trình kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC, từ đó đề xuất các kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả kiểm toán đối với khoản mục này.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm toán báo cáo tài chính nói chung và kiểm toán khoản mục tài sản cố định – chi phí khấu hao nói riêng.
  2. Mô tả thực trạng quy trình kiểm toán chung và kiểm toán khoản mục tài sản cố định – chi phí khấu hao đang được áp dụng tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC.
  3. Nhận dạng những ưu điểm và hạn chế còn tồn tại đối với quy trình kiểm toán chung và quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định – chi phí khấu hao tại công ty.
  4. Đề xuất một số kiến nghị giúp Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC hoàn thiện và nâng cao chất lượng kiểm toán.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định và chi phí khấu hao trong kiểm toán báo cáo tài chính.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC, minh chứng thực tế thông qua hồ sơ kiểm toán khách hàng là Công ty Cổ phần ABC.
• Phạm vi thời gian: Số liệu và tài liệu nghiên cứu thu thập từ báo cáo tài chính niên độ năm 2022 của Công ty Cổ phần ABC cùng hồ sơ giấy làm việc của nhóm kiểm toán AAC trong năm 2022.
• Phạm vi nội dung: Quy trình kiểm toán tài sản cố định và chi phí khấu hao trong mối liên hệ với quy trình kiểm toán báo cáo tài chính chung.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Hệ thống cơ sở lý luận và quy trình kiểm toán chung tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC được thiết lập như thế nào?
2. Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định và chi phí khấu hao tại AAC diễn ra theo các bước nào?
3. Những ưu điểm và hạn chế còn tồn đọng của quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định và chi phí khấu hao tại AAC là gì?
4. Những kiến nghị nào cần thiết để góp phần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả cho quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định và chi phí khấu hao tại AAC?

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng lý luận dựa trên hệ thống chuẩn mực kế toán, chuẩn mực kiểm toán và các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành của Việt Nam:

• Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 03 (VAS 03) về Tài sản cố định hữu hình, quy định 4 tiêu chuẩn ghi nhận: chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản; thời gian sử dụng ước tính trên một năm; đạt tiêu chuẩn giá trị theo quy định; nguyên giá tài sản phải được xác định một cách tin cậy.
• Thông tư 45/2013/TT-BTC của Bộ Tài chính: Hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định, bao gồm nguyên tắc trích khấu hao (Điều 9) và 3 phương pháp khấu hao: phương pháp khấu hao đường thẳng, phương pháp khấu hao theo số dư giảm dần có điều chỉnh, phương pháp khấu hao theo số lượng, khối lượng sản phẩm (Điều 13).
• Thông tư 200/2014/TT-BTC: Hệ thống tài khoản theo dõi (TK 211 - TSCĐ hữu hình, TK 212 - TSCĐ thuê tài chính, TK 213 - TSCĐ vô hình, TK 214 - Hao mòn TSCĐ, TK 217 - Bất động sản đầu tư, TK 241 - Xây dựng cơ bản dở dang) và hệ thống chứng từ kế toán (Mẫu 01-TSCĐ đến Mẫu 06-TSCĐ).
• Hệ thống Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam: VSA 203 (Hồ sơ kiểm toán), VSA 220 và Chuẩn mực quốc tế ISQC 1 (Kiểm soát chất lượng), VSA 300 (Lập kế hoạch kiểm toán báo cáo tài chính), VSA 315 (Xác định và đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu thông qua hiểu biết về đơn vị được kiểm toán và môi trường của đơn vị), VSA 320 (Mức trọng yếu trong lập kế hoạch và thực hiện kiểm toán).
• Chương trình kiểm toán mẫu (CTKT mẫu) ban hành kèm theo Quyết định số 366-2016/QĐ-VACPA ngày 28/12/2016 của Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả kết hợp gồm:

• Phương pháp thu thập số liệu: Nghiên cứu giáo trình kiểm toán, văn bản quy phạm pháp luật; quan sát quy trình làm việc thực tế của kiểm toán viên tại AAC; thu thập hồ sơ kiểm toán, giấy làm việc (GLV), báo cáo tài chính và chứng từ gốc (hóa đơn, hợp đồng kinh tế, ủy nhiệm chi, biên bản nghiệm thu) của khách hàng.
• Phương pháp xử lý số liệu: Đối chiếu số học, phân tích biến động, kiểm tra tính hợp lý và hợp lệ của số liệu giữa sổ sách kế toán với báo cáo tài chính, xác định các chênh lệch và sai sót phục vụ việc đưa ra kiến nghị điều chỉnh.
• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phân tích, tổng hợp tài liệu học thuật từ giáo trình chuyên ngành kế toán - kiểm toán và các tài liệu chuyên môn nội bộ tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Cơ sở lý luận về kiểm toán khoản mục tài sản cố định và chi phí khấu hao trong kiểm toán báo cáo tài chính

Chương I trình bày các khái niệm nền tảng về tài sản cố định, phân loại tài sản cố định theo hình thái hiện hữu, tình trạng sử dụng, mục đích sử dụng và tính chất sở hữu (tự có, thuê hoạt động, thuê tài chính). Tác giả phân tích các nguyên tắc trích khấu hao, thời gian trích khấu hao và điều kiện áp dụng các phương pháp trích khấu hao theo quy định pháp luật.

Hệ thống kiểm soát nội bộ đối với khoản mục tài sản cố định và chi phí khấu hao được làm rõ qua các thủ tục: nguyên tắc phân chia trách nhiệm (bất kiêm nhiệm giữa bảo quản, ghi sổ và phê chuẩn), kế hoạch và dự toán đầu tư, hệ thống sổ chi tiết, thủ tục thanh lý và chế độ kiểm kê định kỳ. Chương này cũng tổng hợp các sai sót thường gặp (định khoản sai chi phí sửa chữa thường xuyên thành tăng nguyên giá, bỏ sót kết chuyển nguồn vốn, trùng lặp sổ nhật ký chung và nhật ký thu tiền) cùng các hành vi gian lận (lập hóa đơn khống, nâng khống chi phí mua sắm lắp đặt, che giấu tiền thanh lý tài sản).

Mục tiêu kiểm toán khoản mục tài sản cố định bao gồm xác minh tính hiện hữu, quyền và nghĩa vụ, tính đầy đủ, tính đánh giá, tính chính xác và trình bày, khai báo. Đối với chi phí khấu hao, mục tiêu kiểm toán tập trung vào tính đúng đắn của định mức khấu hao, tính nhất quán của phương pháp và việc ghi nhận giá trị hao mòn lũy kế tăng, giảm trong kỳ. Tác giả phân tích quy trình kiểm toán qua ba giai đoạn (lập kế hoạch, thực hiện kiểm toán, tổng hợp kết luận và lập báo cáo) cùng các thủ tục phân tích tài chính cụ thể:

Tỷ số phân tích	Công thức tính toán	Ý nghĩa phân tích
Tỷ trọng từng loại TSCĐ	Giá trị từng loại TSCĐ / Tổng giá trị TSCĐ	Xác định cơ cấu từng loại tài sản trong tổng tài sản để định hướng phạm vi thử nghiệm chi tiết
Hiệu suất sử dụng TSCĐ	Doanh thu thuần / Tổng giá trị TSCĐ	Phản ánh một đồng vốn đầu tư vào TSCĐ tạo ra bao nhiêu đồng doanh thu
Tỷ số đầu tư TSCĐ trên vốn chủ sở hữu	Tổng giá trị TSCĐ / Vốn chủ sở hữu	Đo lường mức độ tài trợ tài sản cố định bằng nguồn vốn chủ sở hữu
Tỷ suất hoàn vốn của TSCĐ	Lợi nhuận thuần / Tổng giá trị TSCĐ	Đánh giá khả năng sinh lời và thu hồi vốn đầu tư từ hệ thống TSCĐ

Ngoài ra, chương I chi tiết hóa các thử nghiệm cơ bản áp dụng cho từng đối tượng: tài sản cố định hữu hình, tài sản cố định vô hình, tài sản cố định thuê tài chính, chi phí khấu hao và chi phí xây dựng cơ bản dở dang (TK 241).

Chương II: Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định và chi phí khấu hao tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC

Chương II giới thiệu về Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC: thành lập năm 1993, tiền thân trực thuộc Bộ Tài chính và tái cơ cấu năm 1995. Trụ sở chính đặt tại Lô 78-80 Đường 30/4, Phường Hòa Cường Bắc, Quận Hải Châu, Thành phố Đà Nẵng, cùng hai chi nhánh tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. AAC là thành viên của hãng kiểm toán quốc tế PrimeGlobal (Hoa Kỳ). Về nhân sự, công ty có hơn 100 nhân viên, trong đó năm 2022 có 25 kiểm toán viên hành nghề được Bộ Tài chính chấp thuận. Khối kiểm toán báo cáo tài chính của công ty gồm 5 phòng chuyên môn, dưới sự điều hành của Phó Tổng Giám đốc phụ trách BCTC, phối hợp cùng Ban kiểm soát chất lượng.

Quy trình kiểm toán chung tại AAC tuân thủ Chương trình kiểm toán mẫu năm 2016 của VACPA. Giai đoạn lập kế hoạch bắt đầu bằng việc chấp nhận khách hàng qua mẫu A110 (khách hàng mới) hoặc A120 (khách hàng cũ); tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ cấp doanh nghiệp (A610) và chu trình kinh doanh (A410 đến A460). Mức trọng yếu tổng thể được xác định dựa trên tỷ lệ phần trăm của các tiêu chí tài chính:

Tiêu chí ước tính mức trọng yếu	Tỷ lệ lựa chọn áp dụng
Lợi nhuận trước thuế	5% – 10%
Doanh thu thuần	0,5% – 3%
Tổng tài sản	1% – 2%
Vốn chủ sở hữu	1% – 5%

Mức trọng yếu thực hiện cho từng khoản mục được xác định bằng 50% – 70% mức trọng yếu tổng thể; ngưỡng sai sót có thể bỏ qua được khống chế ở mức tối đa 4% mức trọng yếu tổng thể. Hồ sơ kiểm toán được quản lý chặt chẽ qua file cứng và file mềm, hệ thống ký hiệu quy ước theo VACPA và quy tắc đánh dấu tham chiếu chéo bằng mực đỏ.

Quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định và chi phí khấu hao trên thực tế được minh họa qua khách hàng là Công ty Cổ phần ABC (niên độ 2022). Kiểm toán viên thực hiện:

• Tìm hiểu hoạt động và hệ thống kiểm soát nội bộ của Công ty Cổ phần ABC, thực hiện phỏng vấn Ban Giám đốc, Ban kiểm soát và kế toán nội bộ về rủi ro gian lận.
• Lập bảng tổng hợp mức trọng yếu, phân tích biến động nguyên giá, khấu hao lũy kế và các hệ số tài chính của khách hàng.
• Thực hiện các thử nghiệm cơ bản: kiểm tra đối ứng tài khoản 211, tài khoản 214, tài khoản 241 để phát hiện các nghiệp vụ bất thường; đối chiếu khung thời gian trích khấu hao thực tế của đơn vị với quy định tại Thông tư 45/2013/TT-BTC; tính toán lại chi phí khấu hao theo từng khoản mục chi phí và so sánh với số liệu kế toán đã trích; phân tích tỷ trọng từng nhóm tài sản để đánh giá tính hợp lý.

Chương III: Một số giải pháp kiến nghị nhằm hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục TSCĐ và chi phí khấu hao trong kiểm toán BCTC do Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện

Chương III khái quát các nhận xét, đánh giá về ưu điểm và hạn chế trong quy trình kiểm toán chung cũng như quy trình kiểm toán phần hành tài sản cố định và chi phí khấu hao tại AAC. Tác giả chỉ ra các điểm tích cực trong việc tuân thủ chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, áp dụng nhất quán chương trình kiểm toán mẫu VACPA và phân công lao động rõ ràng trong nhóm kiểm toán. Đồng thời, chương này phân tích một số tồn tại trong khâu thu thập bằng chứng kiểm toán, đánh giá kiểm soát nội bộ và kiểm tra chi tiết các tài sản hình thành từ xây dựng cơ bản dở dang. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất các nhóm giải pháp và kiến nghị cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thu thập bằng chứng, hoàn thiện giấy tờ làm việc và kiểm soát chất lượng kiểm toán tại đơn vị.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính của khóa luận:

• Mô tả toàn diện việc áp dụng Chương trình kiểm toán mẫu VACPA 2016 vào thực tế hoạt động kiểm toán tại AAC, cụ thể hóa các biểu mẫu đánh giá khách hàng (A110, A120), đánh giá rủi ro (A410 - A460, A610) và khung tiêu chí xác định mức trọng yếu.
• Phản ánh chi tiết kỹ thuật kiểm toán tài sản cố định và chi phí khấu hao tại khách hàng thực tế (Công ty Cổ phần ABC năm 2022), bao gồm thủ tục phân tích biến động, kiểm tra tài khoản đối ứng (TK 211, 214, 241), tính toán độc lập chi phí khấu hao và đối chiếu khung thời gian khấu hao theo Thông tư 45/2013/TT-BTC.
• Đóng góp của đề tài: Hệ thống hóa một cách có cấu trúc mối liên hệ giữa lý luận kiểm toán theo chuẩn mực Việt Nam với thực tiễn hồ sơ làm việc tại một công ty kiểm toán độc lập quy mô khu vực miền Trung – Tây Nguyên, đưa ra các kiến nghị mang tính nghiệp vụ nhằm hoàn thiện quy trình kiểm toán phần hành tài sản cố định.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Phạm vi nghiên cứu thực nghiệm giới hạn tại một doanh nghiệp kiểm toán (Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC) và một khách hàng điển hình (Công ty Cổ phần ABC) trong một niên độ kế toán (năm 2022).
• Khả năng tiếp cận các thông tin tài chính chi tiết bị hạn chế bởi quy định bảo mật hồ sơ khách hàng của công ty kiểm toán.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi khảo sát quy trình kiểm toán tài sản cố định tại nhiều loại hình doanh nghiệp khách hàng khác nhau (doanh nghiệp xây dựng, thương mại, dịch vụ).
• So sánh quy trình và kỹ thuật kiểm toán khoản mục tài sản cố định giữa các công ty kiểm toán độc lập quy mô khác nhau tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Tài liệu có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên chuyên ngành Kiểm toán, Kế toán tại các trường đại học khối kinh tế trong quá trình xây dựng đề cương và thực hiện khóa luận tốt nghiệp về phần hành kiểm toán tài sản cố định và chi phí khấu hao.
• Trợ lý kiểm toán, kiểm toán viên tập sự tại các công ty kiểm toán độc lập cần tài liệu hướng dẫn về quy trình luân chuyển chứng từ, lập giấy tờ làm việc (GLV) và phương pháp kiểm tra đối ứng các tài khoản tài sản cố định (211, 214, 241) theo chương trình mẫu VACPA.

Câu hỏi thường gặp

1. Khung tiêu chí xác định mức trọng yếu tổng thể tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC được quy định như thế nào?
Tại AAC, mức trọng yếu tổng thể được ước tính bằng cách áp dụng tỷ lệ phần trăm theo quy định vào tiêu chí tài chính được lựa chọn: Lợi nhuận trước thuế (5% – 10%), Doanh thu thuần (0,5% – 3%), Tổng tài sản (1% – 2%), Vốn chủ sở hữu (1% – 5%). Mức trọng yếu cho từng khoản mục được xác định từ 50% đến 70% mức trọng yếu tổng thể; ngưỡng sai sót có thể bỏ qua khống chế tối đa 4% mức trọng yếu tổng thể.

2. Để ghi nhận là tài sản cố định hữu hình, tài sản phải thỏa mãn những tiêu chuẩn nào theo VAS 03?
Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 03 (VAS 03), tài sản được ghi nhận là tài sản cố định hữu hình khi thỏa mãn đồng thời 4 điều kiện: chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó; thời gian sử dụng ước tính trên một năm; đạt tiêu chuẩn giá trị theo quy định của Nhà nước; nguyên giá của tài sản phải được xác định một cách tin cậy.

3. Theo Thông tư 45/2013/TT-BTC, thời điểm bắt đầu trích và thôi trích khấu hao tài sản cố định được xác định ra sao?
Theo quy định tại Điều 9 của Thông tư 45/2013/TT-BTC, việc trích hoặc thôi trích khấu hao tài sản cố định được thực hiện bắt đầu từ ngày mà tài sản cố định đó phát sinh việc tăng hoặc giảm (thay vì áp dụng tính tròn tháng hoặc tròn quý như một số sai sót thường gặp trong thực tế).

4. Hồ sơ kiểm toán và giấy làm việc tại AAC được quản lý và đánh dấu tham chiếu như thế nào?
Hồ sơ kiểm toán tại AAC được lưu trữ dưới hai hình thức là file cứng (chứa tài liệu in, bằng chứng khách hàng cung cấp sắp xếp theo chỉ mục) và file mềm (quản lý trên phần mềm kiểm toán với các tài liệu đã scan). Hệ thống ký hiệu quy ước và từ viết tắt tuân thủ chuẩn của VACPA. Việc đánh dấu tham chiếu chéo giữa các số liệu trên giấy làm việc và tài liệu bằng chứng bắt buộc phải thực hiện bằng mực đỏ.

5. Quy mô nhân sự và mạng lưới hoạt động của Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC có đặc điểm gì?
AAC được thành lập từ năm 1993, tái cơ cấu năm 1995, có trụ sở chính tại Đà Nẵng và chi nhánh tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh. AAC là thành viên của hãng kiểm toán quốc tế PrimeGlobal. Tính đến năm 2022, công ty có quy mô hơn 100 nhân viên, trong đó có 25 kiểm toán viên hành nghề được Bộ Tài chính chấp thuận.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Thu Hiền đã hệ thống hóa cơ sở lý luận chuyên ngành về kiểm toán tài sản cố định và chi phí khấu hao theo các chuẩn mực kế toán và kiểm toán hiện hành của Việt Nam. Nghiên cứu phản ánh thực trạng quy trình kiểm toán phần hành này tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thông qua trường hợp điển hình của Công ty Cổ phần ABC niên độ 2022. Các đánh giá về ưu, nhược điểm và đề xuất giải pháp trong khóa luận cung cấp góc nhìn thực tiễn về việc vận hành Chương trình kiểm toán mẫu VACPA tại các công ty kiểm toán độc lập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬ VỀ KIỂM TOÁ KHOẢ MỤC TÀI SẢ CỐ ĐN H VÀ CHI PHÍ KHẤU HAO TRO G KIỂM TOÁ BÁO CÁO TÀI CHÍ H 1. Khái quát chung về Tài sản cố định 1. Khái niệm và tiêu chuzn ghi nhận TSCĐ Theo N gô Thế Chi tài sản cố định trong DN là “những tư liệu lao động chủ yếu và các tài sản khác có giá trị lớn, tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh và giá trị của nó được dịch chuyển dần dần, từng phần vào giá trị sản phNm, dịch vụ được sản xuất ra trong các chu kỳ sản xuất [8]”. Tuy nhiên, không phải mọi tư liệu lao động đều là TSCĐ mà chỉ những tài sản thỏa mãn điều kiện theo quy định của chuNn mực kế toán và chế độ tài chính kế toán của nhà nước.

Theo chuNn mực kế toán Việt N am số 03 – TSCĐ hữu hình, các tài sản được ghi nhận là TSCĐ phải đồng thời thỏa mãn 4 tiêu chuNn sau: - Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó. - Thời gian sử dụng ước tính trên một năm. - Đạt tiêu chuNn giá trị theo quy định. - N guyên giá của tài sản phải được xác định một cách tin cậy.

Phân loại Do TSCĐ được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau và được sử dụng để đáp ứng với nhiều mục đích riêng biệt nên chúng được phân loại theo nhiều tiêu thức để phục vụ cho công tác quản lý và kế toán tại mỗi DN. Căn cứ vào hình thái hiện hữu và kết cấu, TSCĐ được chia làm: - Tài sản cố định hữu hình: là những tài sản tồn tại dưới dạng hình thức vật chất, có giá trị đáng kể và tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh. Tài sản cố định hữu hình bao gồm: nhà cửa, vật kiến trúc; máy móc, thiết bị; phương tiện vận tải, thiết bị truyền dẫn; thiết bị, dụng cụ quản lý; vườn cây lâu năm, súc vật làm việc và cho sản phNm; kết cấu hạ tầng, có giá trị to lớn do N hà nước đầu tư xây dựng từ nguồn ngân sách nhà nước 5 giao cho các tổ chức kinh tế quản lý, khai thác, sử dụng và các loại tài sản cố định khác. - Tài sản cố định vô hình: là những tài sản không tồn tại dưới hình thức hình thái vật chất, chỉ thể hiện một lượng giá trị đã được đầu tư và tham gia vào nhiều chu trình kinh doanh.

Tài sản cố định vô hình bao gồm: quyền sử dụng đất, quyền phát hành, bằng sáng chế phát minh, tác phNm văn học, nghệ thuật, khoa học, kết quả của cuộc biểu diễn nghệ thuật… Căn cứ tình hình sử dụng của tài sản cố định: - Tài sản cố định đang dùng: là những TSCĐ đang sử dụng cho các hoạt động sản xuất kinh doanh hay các hoạt động khác của doanh nghiệp như hoạt động phúc lợi, sự nghiệp hay an ninh quốc phòng của doanh nghiệp. - Tài sản cố định chưa cần dùng: là những TSCĐ cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh hay các hoạt động khác của doanh nghiệp, song hiện tại chưa cần dùng đang được dự trữ để sử dụng cho kỳ sau. - Tài sản cố định không cần dùng và chờ thanh lý: là những TSCĐ không dùng được vào trong quá trình SXKD của doanh nghiệp vì không còn phụ hợp hoặc đã hư hỏng không sử dụng được nữa. Căn cứ vào mục đích sử dụng, TSCĐ được phân thành: - Tài sản cố định dùng cho mục đích kinh doanh: là tất cả các TSCĐ hữu hình và vô hình do doanh nghiệp quản lý, sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị.

- Tài sản cố định dùng cho mục đích phúc lợi, sự nghiệp, an ninh, quốc phòng: Đây là những TSCĐ do doanh nghiệp quản lý sử dụng cho các mục đích phúc lợi, sự nghiệp, an ninh quốc phòng trong doanh nghiệp - Tài sản cố định bảo quản hộ, giữ hộ, cất giữ hộ: Là các TSCĐ doanh nghiệp bảo quản hộ, giữ hộ cho đơn vị khác hoặc cất giữ hộ nhà nước theo quy định của cơ quan N hà nước có thNm quyền. Căn cứ vào tính chất sở hữu, TSCĐ được chia thành: - Tài sản cố định tự có: là những TSCĐ thuộc quyền sở hữu của chủ doanh nghiệp. 6 - Tài sản cố định đi thuê: là những TSCĐ thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp khác, bao gồm: + Tài sản cố định thuê hoạt động: là những TSCĐ doanh nghiệp thuê về sử dụng trong 1 thời gian nhất định theo hợp đồng, khi kết thúc hợp đồng TSCĐ phải được trả lại bên cho thuê. Đối với loại TSCĐ này, doanh nghiệp không tiến hành trích khấu hao, chi phí thuê TSCĐ được hạch toán vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ.

+ Tài sản cố định thuê tài chính: là những TSCĐ mà doanh nghiệp thuê của công ty cho thuê tài chính. Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được quyền lựa chọn mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê theo các điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng thuê tài chính. Tổng số tiền thuê một loại tài sản quy định tại hợp đồng thuê tài chính ít nhất phải tương đương với giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng. Bên cạnh đó, TSCĐ còn được phân loại theo nguồn vốn hình thành: - Tài sản cố định hình thành từ nguồn vốn chủ sở hữu.

- Tài sản cố định được hình thành từ các khoản nợ phải trả. Khái quát chung về Chi phí khấu hao tài sản cố định 1. Khái niệm Tài sản cố định sau một thời gian sử dụng sẽ bị giảm giá trị do nhiều nguyên nhân như bị hao mòn, cọ xát, lỗi thời… Sự suy giảm giá trị của TSCĐ được thể hiện thông qua khấu hao. Theo Thông tư 45/2013/TT-BTC, khấu hao TSCĐ là việc tính toán và phân bổ một cách có hệ thống nguyên giá của TSCĐ vào chi phí sản xuất, kinh doanh trong thời gian sử dụng hữu ích của TSCĐ.

Trong đó: - Hao mòn TSCĐ: là sự giảm dần giá trị sử dụng và giá trị của TSCĐ do tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh, do bào mòn tự nhiên… trong quá trình hoạt động của TSCĐ. - Thời gian trích khấu hao TSCĐ: là thời gian cần thiết mà DN thực hiện việc trích kháu hao TSCĐ để thu hồi vốn đầu tư TSCĐ. Phương pháp khấu hao 1. guyên tắc khấu hao Theo điều 9, Thông tư 45/2013/TT-BTC: N guyên tắc trích khấu hao TSCĐ: Tất cả TSCĐ hiện có của DN đều phải trích khấu hao, trừ những TSCĐ sau đây: TSCĐ đã khấu hao hết giá trị nhưng vẫn được đưa vào sử dụng, TSCĐ khấu hao chưa hết bị mất, TSCĐ khác do DN quản lý mà không thuộc quyền sở hữu của DN (trừ TSCĐ thuê tài chính), TSCĐ được sử dụng nhằm mục đích phúc lợi phục vụ người lao động của DN , TSCĐ từ nguồn viện trợ không hoàn lại sau khi được cơ quan có thNm quyền bàn giao cho DN để phục vụ công tác nghiên cứu khoa học.

Tài sản cố định vô hình là quyền sử dụng đất lâu dài có thu tiền sử dụng đất hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất lâu dài hợp pháp. Các khoản chi phí khấu hao TSCĐ được tính vào chi phí hợp lý khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp thực hiện theo quy định tại các văn bản pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp. Doanh nghiệp cho thuê TSCĐ hoạt động tiến hành trích khấu hao đối với TSCĐ cho thuê. Doanh nghiệp thuê TSCĐ theo hình thức thuê tài chính phải trích khấu hao TSCĐ đó.

Việc thôi trích khấu hao TSCĐ được thực hiện bắt đầu từ ngày mà TSCĐ tăng hoặc giảm. Phương pháp khấu hao tài sản cố định Theo điều 13, Thông tư 45/2013/TT – BTC, có 3 phương pháp khấu TSCĐ: Phương pháp khấu hao đường thẳng: là phương pháp trích khấu hao theo mức tính ổn định từng năm vào chi phí sản xuất kinh doanh của DN của TSCĐ tham gia vào hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả kinh tế cao được khấu hao nhanh nhưng tối đa không quá 2 lần mức khấu hao xác định theo phương pháp đường thẳng để nhanh chóng đổi mới công nghệ. TSCĐ tham gia vào hoạt động kinh doanh được trích khấu hao nhanh là máy móc, thiết bị; dụng cụ làm việc đo lường, thí 8 nghiệm; thiết bị và phương tiện vận tải; dụng cụ quản lý; súc vật; vườn cây lâu năm.

Khi thực hiện trích khấu hao nhanh, DN phải đảm bảo kinh doanh có lãi. Phương pháp khấu hao theo số dư giảm dần có điều chỉnh: phương pháp này được áp dụng đối với các DN thuộc các lĩnh vực có công nghệ đòi hỏi phải thay đổi, phát triển nhanh. TSCĐ tham gia vào hoạt động kinh doanh được trích khấu hao theo phương pháp số dư giảm dần có điều chỉnh phải thỏa mãn đồng thời các điều kiện sau: - Là TSCĐ đầu tư mới (chưa qua sử dụng). - Là các loại máy móc, thiết bị; dụng cụ làm việc đo lường, thí nghiệm.

Phương pháp khấu hao theo số lượng, khối lượng sản phNm: TSCĐ tham gia vào hoạt động kinh doanh được trích khấu hao theo phương pháp này là các loại máy móc, thiết bị thỏa mãn đồng thời các điều kiện sau: - Trực tiếp liên quan đến việc sản xuất sản phNm. - Xác định được tổng số lượng, khối lượng sản phNm sản xuất theo công suất thiết kế của TSCĐ. - Công suất sử dụng thực tế bình quân tháng trong năm tài chính không thấp hơn 100% công suất thiết kế. Kiểm soát nội bộ đối với TSCĐ và CPKH 1.

Mục đích của kiểm soát nội bộ đối với TSCĐ và CPKH Mục tiêu chủ yếu của kiểm soát nội bộ (KSN B) chính là nhằm nâng cao nhất hiệu quả sử dụng của vốn đầu tư với TSCĐ trên cơ sở đầu tư không lãng phí, đúng mục đích cùng với đó là sự quản lý và sử dụng hiệu quả các TSCĐ đó. Bên cạnh đó, KSN B còn giúp hạch toán chính xác chi phí cấu thành giá TSCĐ cũng như khấu hao tài sản, chi phí sửa chữa. Tài sản cố định luôn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá trị tài sản của đơn vị và tùy thuộc vào từng ngành nghề, từng loại hình kinh doanh của đơn vị. Vì thế, trong mọi trường hợp, khoản mục TSCĐ phản ánh tình trạng thiết bị cơ sở vật chất kỹ thuật của DN.

Điều này khiến cho khoản mục TSCĐ trở thành một khoản mục quan trọng khi tiến hành kiểm toán BCTC.