CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KIỂM SOÁT TÍN DỤNG 1. Khái quát về hoạt động tín dụng ngân hàng và rủi ro tín dụng.1 Khái niệm hoạt động tín dụng ngân hàng Có thể nói tín dụng là hoạt động kinh doanh đặc thù của ngân hàng. Tín dụng xuất phát từ chữ Latinh "Creditium", có nghĩa là tin tưởng tín nhiệm. Trong tiếng Anh, tín dụng là credit - "uy tín".
Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về tín dụng nhưng nếu chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế thì định nghĩa sau là phản ánh đúng bản chất của hoạt động này hơn cả: “Tín dụng là quan hệ kinh tế phát sinh giữa các chủ thể trong nền kinh tế với nhau trong đó chủ thể này chuyển cho chủ thể khác quyền sử dụng một lượng giá trị hay hiện vật nhất định trong khoảng thời gian nhất định với những điều kiện mà hai bên thỏa thuận” Khái niệm tín dụng trên thể hiện 3 đặc điểm cơ bản: - Trong tín dụng có sự chuyển giao quyền sử dụng một lượng giá trị hay hiện vật từ chủ thể này sang chủ thể khác. - Sự chuyển giao này chỉ mang tính tạm thời - Quan hệ tín dụng này chỉ được thực hiện khi hai bên đã thỏa thuận những điều kiện về việc sử dụng và hoàn trả lượng giá trị, hay hiện vật như khối lượng, thời hạn, tiền lãi… Tín dụng xuất hiện từ thời kỳ cổ đại dưới hình thức cho vay nặng lãi và phát triển lâu dài, đa dạng cho đến ngày nay. Tín dụng ra đời và phát triển gắn với sự ra đời và phát triển của sản xuất và lưu thông hàng hóa. Có nhiều loại tín dụng khác nhau phân theo chủ thể tham gia hoạt động tín dụng: - Tín dụng thương mại: Có bản chất là quan hệ mua bán chịu hàng hóa, dịch vụ giữa các doanh nghiệp, cá thể kinh doanh với nhau LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -4- - Tín dụng nhà nước: là quan hệ tín dụng giữa một bên là chính phủ, một bên là các chủ thể kinh tế nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của chính phủ và thực hiện các mục tiêu quản lý kinh tế.
- Tín dụng ngân hàng: là hoạt động tín dụng quan trọng nhất. Là quan hệ tín dụng mà ngân hàng là chủ thể cho vay đối với các đối tượng khác trong nền kinh tế với những điều kiện mà hai bên thỏa thuận. Hoạt động tín dụng của các NHTM làm cho NHTM trở thành một trong những trung gian tài chính quan trọng nhất của nền kinh tế. Điều kiện tín dụng chủ yếu của ngân hàng bao gồm: Khối lượng vốn vay, thời hạn vay, tiền lãi người vay phải trả ngân hàng.
Các yếu tố này được hai bên thỏa thuận sao cho tiện lợi nhất cho cả người vay và ngân hàng. Người vay có tiền để bù đắp những thiếu hụt trong chi tiêu của mình. Ngân hàng có thể cho vay để kiếm được lợi nhuận tương ứng với mức rủi ro mà họ chấp nhận. Vai trò hoạt động tín dụng đối với Ngân hàng Thương mại Hoạt động tín dụng có vai trò quan trọng đối với NHTM.
Trước hết nó là hoạt động mang lại nguồn thu chủ yếu cho các ngân hàng. Tiền lãi và phí tạo ra từ các khoản cho vay chiếm hầu hết các nguồn thu của ngân hàng. Theo số liệu thống kê không chính thức, nguồn thu từ lãi cho vay chiếm tới 70% thu nhập từ các NHTM ở Việt Nam. Tuy nhiên, tầm quan trọng tương đối của khoản mục thu từ cho vay so với các nguồn thu ngoài lãi vay tín dụng đang thay đổi rất nhanh cùng với quá trình phát triển các dịch vụ thu phí.
Thu từ phí ngày nay đang tăng lên nhanh hơn so với thu lãi từ cho vay. Ngoài ra, bên cạnh việc dự trữ thanh khoản và đầu tư, hoạt động tín dụng là hoạt động sử dụng vốn chủ yếu của các ngân hàng. Trong xu hướng các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -5- ngân hàng ngày càng đa dạng hóa danh mục các dịch vụ cung cấp, hoạt động tín dụng vẫn giữ vai trò của mình. Cho vay vẫn là khoản mục tài sản lớn nhất của ngân hàng, thường chiếm từ ½ đến ¾ giá trị tổng tài sản của ngân hàng.
Hoạt động tín dụng còn là cơ sở để các ngân hàng thu hút và phát triển khách hàng. Một trong những lý do ban đầu khách hàng tìm đến ngân hàng là do họ muốn vay tiền để trang trải cho các chi tiêu của mình. Từ việc bán sản phẩm tín dụng, ngân hàng có thể bán kèm và bán chéo các sản phẩm khác như dịch vụ gửi tiền, thanh toán, dịch vụ bảo hiểm, ngân quỹ… 1. Khái niệm rủi ro tín dụng Hoạt động kinh doanh của ngân hàng rất đa dạng, phong phú.
Vì vậy rủi ro đe doạ nó cũng có nhiều hình thái khác nhau và có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Các loại rủi ro NHTM gặp phải là: Rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro tỷ giá, rủi ro lãi suất.Trong đó, rủi ro tín dụng được coi là rủi ro gắn liền với hoạt động ngân hàng. Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng mà người vay hoặc đối tác của ngân hàng không có khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính đã cam kết. Đối với hầu hết ngân hàng, các khoản cho vay là nguồn gốc lớn nhất và rõ ràng nhất của rủi ro tín dụng.
Trong đó, rủi ro tín dụng của các NHTM chủ yếu liên quan đến các khoản vay. Theo phạm vi đó, rủi ro tín dụng được hiểu là khả năng người vay vốn ngân hàng cố tình hoặc không có khả năng chi trả một phần hoặc toàn bộ gốc hoặc lãi hoặc cả hai đúng thời hạn trong hợp đồng tín dụng. Rủi ro tín dụng bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau từ phía khách hàng và ngân hàng. Về phía khách hàng, rủi ro tín dụng có nguyên nhân từ rủi ro kinh doanh hoặc khách hàng cố ý lừa đảo, chây ỳ, gặp khó khăn trong kinh doanh.
Về phía ngân hàng, rủi ro tín dụng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -6- xảy ra do các quy định, quy trình tín dụng không chặt chẽ, cán bộ tín dụng thiếu năng lực hoặc tư cách đạo đức xấu… Khi nghiên cứu về rủi ro tín dụng một trong những nội dung quan trọng nhất đối với ngân hàng là xác định các dấu hiệu về rủi ro tín dụng nhằm hạn chế thấp nhấp các rủi ro có thể xảy ra. Những lý luận chung về kiểm soát tín dụng tại NHTM 1. Khái niệm và vai trò của kiểm soát tín dụng tại NH TM 1. Khái niệm kiểm soát tín dụng tại Ngân hàng thương mại Theo Từ điển Tiếng Việt do Nhà xuất bản Khoa học xã hội – Trung tâm Từ điển học xuất bản năm 1994, “kiểm soát” là theo dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúng những điều quy định hay không.
Chưa có một định nghĩa chính thức nào về kiểm soát tín dụng tại Ngân hàng thương mại nhưng theo tôi khái niệm hợp lý nhất là: Kiểm soát tín dụng tại ngân hàng thương mại là việc ngân hàng theo dõi, kiểm tra từng khoản vay sau khi khoản vay được giải ngân nhằm xác định vấn đề (tiềm tàng / thực tế hoặc tương lai) tại thời điểm sớm nhất có thể nhằm có khả năng có hành động ngăn chặn thích hợp để bảo toàn vị thế của Ngân hàng trước khi quá muộn". Kiểm soát tín dụng bao gồm 2 nội dung chính: Kiểm soát danh mục và kiểm soát từng khoản vay. Vai trò của kiểm soát tín dụng đối với Ngân hàng thương mại Thứ nhất, kiểm soát tín dụng giúp Ngân hàng nhận biết một cách kịp thời bất cứ một sự sụt giảm chất lượng tín dụng hoặc rủi ro của khoản vay để có thể có các hành động ngăn chặn để bảo vệ lợi ích của ngân hàng. Trước khi chấp thuận cho vay, Ngân hàng đã đánh giá, sàng lọc và chấp nhận mức rủi ro LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -7- nhất định của khoản vay.
Tuy nhiên, người vay có động cơ mạo hiểm hơn sau khi đã vay được tiền. Sự khác nhau giữa vốn chủ sở hữu và vốn vay đã thúc đẩy động cơ này. Cụ thể hơn, các chủ sở hữu của công ty sẽ hưởng phần lớn thành công, còn ngược lại, chủ nợ sẽ hứng chịu phần lớn hậu quả. Điều đó cấu thành động cơ để chủ sở hữu mạo hiểm hơn, thực hiện những phương án kinh doanh rủi ro hơn ban đầu.
Nghiên cứu cho thấy một trong số nhiều nguyên nhân khiến các ngân hàng gặp vấn đề về các khoản tín dụng là không kiểm soát được các vấn đề sau khi giải ngân. Sự thiếu sót này thường biến “một quyết định tốt” khi cho vay ban đầu thành “một quyết định tồi”. Thứ hai, kiểm soát tín dụng thường xuyên còn giúp ngân hàng nhận biết các cơ hội mới đối với các quan hệ cho ngân hàng thông qua việc nắm bắt nhu cầu mới của khách hàng. Ví dụ thông qua việc kiểm soát tín dụng cho thấy khách hàng đang mở rộng quy mô kinh doanh, số lượng nhân viên ngày càng nhiều.
Việc hàng tháng kế toán phải trả lương bằng tiền mặt đến từng công nhân sẽ rất tốn kém về thời gian và gặp nhiều rủi ro do sai sót trong khâu đếm tiền, theo dõi danh sách những người thực nhận lương… Như vậy, đây chính là cơ hội cho ngân hàng tiếp thị sản phẩm “trả lương cán bộ công nhân viên qua tài khoản” nhằm mang lại cho khách hàng lợi ích của việc trả lương chính xác, nhanh gọn, tiết kiệm hay sản phẩm "quỹ thu tiền mặt tại quầy" đối với các doanh nghiệp bán lẻ có doanh thu tiền mặt lớn. Kiểm soát danh mục giúp ngân hàng quản lý kết cấu danh mục tín dụng đảm bảo tuân thủ chính sách tín dụng và các quy định pháp lý trong hoạt động tín dụng, hướng tới mục tiêu giảm thiểu rủi ro và tối đa hóa lợi nhuận của ngân hàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những tiêu thức đánh giá chất lượng kiểm soát tín dụng tại NHTM 1.
Khả năng nhận biết, đánh giá, phòng ngừa và hạn chế rủi ro tín dụng Đây là tiêu thức quan trọng nhất đánh giá chất lượng hoạt động kiểm soát tín dụng. Một hoạt động kiểm soát chỉ có chất lượng cao khi giúp ngân hàng nhận biết rủi ro tín dụng càng sớm càng tốt. Hoạt động kiểm soát chỉ có tác dụng khi nó đo lường được mức độ rủi ro của từng khoản vay và của danh mục tín dụng, từ đó giúp ngân hàng đưa ra các biện pháp, hành động ứng xử kịp thời thích hợp.