CHƯƠNG 1: NHỮNG VÁN ĐỀ LÝ LUẬN - PHÁP LÝ VẺ KHƠI KIỆN VỤ ÁN HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐÁT ĐAI 1. Khái niệm vụ án hành chính và khởi kiện vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai 1. Khái niệm vụ án hành chúnh trong lĩnh vực đât đai Một vụ án hành chính được hình thành khi các cá nhân, tổ chức, cơ quan thực hiện khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án cú thâm quyên giải quyết. Vai trò của nhà nước là thực hiện quản lý và điêu hành xã hội trên nhiêu phương diện khác nhau Thông qua hoạt động của cac cơ quan hanh chính, nha nước thực hiên được chức năng, vai trò quản lý, điêu hành zã hội của mình Trong quá trinh thực hiện hoạt động quản lý, các chủ thể quản lý hành chính thực hiện các hành vi hoặc ban hảnh quyết định mang tính quyên lực nhà nước, có tính đơn phương và bắt buộc thi hành đôi với các đôi tượng quản lý.
Tuy nhiên, trong quả trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ quản lý hành chính nhả nước, các chủ thể được trao quyên quản lý nhả nước. Xuất phát tử nhiêu nguyên nhân khác nhau, đã thực hiện hành vị hoặc ban hành quyết định làm ảnh hưởng đến quyên, lợi ich của một hoặc nhiêu cả nhân, tô chức. Do đó, họ phải thực hiện quyên năng được pháp luật cho phép đề bảo vệ quyên, lợi ich của chính các cá nhân, tổ chức, cơ quan cho rằng bị xâm hai quyên, lợi ích Đề dam bảo giải quyết hiệu quả, đâm bảo lợi ích cho các bên trong tranh chấp giữa các cả nhân, tô chức, cơ quan với cơ quan quản lý hành chính nhà nước, cân thiệt có một cơ chê giải quyết những mâu thuẫn, bât đồng giữa các bên. Toa an với chức năng xét xử các vụ án, trong đỏ bao gôm vụ án hành chính.
Cu thể “Tòa đn nhân dân ià cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội cïm nghĩa Jiệt Nam, thực hiện quyền tư pháp. Tòa án nhân đân có rửêm vu bảo vệ công lý. bảo vệ quyên con người, quyên công dân, bảo vệ chễ độ xã hội chu nghia, bao vệ lợi ích của Nhà ruước, quyền va loi ich hop phap cia tổ chức, cả nhân”? Xét xử vụ án hành chính là hoạt động đặc trưng của Tòa an nhân dân, nhăm xem xét tính phù hơp, sự mâu thuẫn bât đông bởi các quyết định được ban hành hay hành vị được thực hiện bởi các chủ thể quản lý hành chính 11ha nước. Trong hoạt động xét xử vụ an hanh chính, Tòa ân thực hiện xem xét tính hợp pháp đồi với các quyêt định hành chính, hành vị hành chính, quyết định kỷ luật buôc thôi việc, quyết định giải quyết khiêu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh, quyết định giải quyết khiêu nại trong hoạt động kiểm toan nha nước, đanh sách cử tri bâu cử đại biểu Quốc hội, danh sách cử trị bầu cử Hôi đông nhân dân, danh sách cử tri trưng câu ý dân.
Quá trình thực hiện xét xử vụ án hảnh chính, Tòa án phải tuân thủ các quy định trong quá trìnhtô tung hành chính về trình tự, thủ tục xét xử vu án hảnh chính. Trong tương quan với hoạt động xét xử các vụ khác như dân sự, hình sự, Tòa ân thực hiện xết xv vu an hành chính cũng tuân theo các nguyên tắc chung như bảo đâm chê độ xét xử sơ thâm, phúc thâm!, Tham phan, Hdi thâm nhân dân xét xử đôc lập và chỉ tuân theo pháp luật”. Bên cạnh đó, Tòa án thực hiện xét xử vụ án hảnh chính cũng can tuân thủ các trình tự, thủ tục tô tụng hành chính chặt chế trong các giai đoạn khởi kiện vả thụ lý vụ án, chuẩn bị xét xử vả xét zư sơ thâm vụ án hành chính, xét xử phúc thấm vụ án hành chính vả thủ tục giảm đốc thẩm, tái thẩm khi có yêu câu phù hợp quy định pháp luật. Xuat phat tir đặc thù của xét xử vu án hảnh chính là giải quyết khiêu kiện hảnh chính của đối tương quản lí hảnh chính nhả nước phát sinh do việc thực thi quyên hành pháp nên việc giải quyết các khiêu kiện này phải được thực hiện theo thủ tục tô tụng riêng (thủ tục tô tụng hảnh chính) vả trên cơ sở quy định của ngành luật riêng biệt (Luật tô tụng hành chính) Trong mối tương quan giữa thực thi quyên hành pháp và tư pháp, có thể thây xét xử vụ án hành ' Khoản 1 Điều2 Luật Tổ chức Tỏa ám nhân dân 2014.
* itu 11, Luật Tô tmg Hành chính 2015, sửa đội,bỏ sưng 2019. ° Điều 13, Luat To tmg Hanh chinh 2015, sửa đổi bỏ sung 2019. 10 chính là phương thức giải quyết khiêu kiện hành chính có tính chât thuân tuý tư pháp, theo phương châm: dùng quyên tư pháp để kiểm soát quyên hành pháp Vu án hảnh chính là thuật ngữ đã được nhắc đên trong nhiêu tải liêu, bai viết khác nhau. Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học, Luật hành chính, Luật Tô tụng hành chính, Luật Quốc tê của Trường Đại học Luật Hả Nội xuât bản năm 1999 đã trình bay “ỨH đi hành chính là vị an phat sinh tat Toa hành chinh do cả nhân, cơ quan Nhà rutớc, tô chức khởi kiên ra trước Tòa đn yeu cém bdo vé quyyén va loi ich hop phap ctia minh.Vu an hémh chinh chi phat sinh khi Tòa hành chính có thẩm quyền tìm j" đơn Khởi Kiện của cả nhấn, cơ quan Nhà rutớc, tỗ chức hoặc quyết đình khởi tổ của Vien Kiểm si”.
Như vậy, về mặt thuật ngữ, “vụ án” là việc phát sinh trên cơ sở tranh châp về quyên lợi thuộc thấm quyên giải quyét tranh châp của Tòa án. Giáo trình Luật Tô tụng hành chính Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nôi nhắc đên khái nệm vụ án hành chính như sau: Ứ?t đa hành chính là vụ việc tranh chấp hành chính được Tòa đn có thâm quyền tìm j theo yên cầm khởi kiện của cá nhân, tô chức đối với quyết đinh hành chính hành vi hành chính đề bảo vệ quyển và iơi ích hợp pháp của họ” Các khái niệm nêu trên đêu có những đặc điểm chung khi nhắc tới một vụ án hành chính, cụ thé: (7) nội dung của vụ án hảnh chính là tranh châp phát sinh giữa đối tượng quản lý hảnh chính với chủ thể quản lý hành chính nhả nước phát sinh từ hoạt động quản lý hành chính nhả nước; () Vụ án hảnh chính chỉ phát sinh theo yêu câu khởi kiện của cả nhân, tổ chức (la đổi tượng quản lý hành chính nhả nước) có quyên, lợi ích xâm phạm bởi các quyết định hành chính, hành vị hảnh chính; vả (0) vụ án hành chính phát sinh khi yêu câu khởi kiện được Tòa án có thâm quyên thụ lý. ˆ Nguyễn Mạnh Hùng (2012), Đa dmg hóa các phương Đuức giải quyết khuếtt kiện hémh chinh & Pit Nem , Tap chỉ Luật học số 9/2012 ,tr 22 ` Từ điển giải thích tật ngữ Luật học „ Luật hảnh chính, Luật Tỏ trng hinh chinh, Luit Quốc tế (1999), Trường Đại học LuậtHi Noi, NXB Công an nhân dântr 132. * Giáo trìủh Luật Tỏ tmg Hành chín Việt Nam (2014), Trường Đai học Luật Hà Nội, N⁄B Công an nhân dân tr217.
11 Khái niệm vu án hành chính trong lĩnh vực đât đai, cũng mang những nôi dung và xuât phát từ khải niệm vụ án hành chính Đông thời, có những đặc điểm riêng của một vụ án hành chính trong lĩnh vực đât đai Trên thực tế, không phải mọi tranh châp đât đai đê được xác định là vụ ản hành chính trong lĩnh vực đất đai. Theo đó, một vu án được xác định là vụ án hành chính trong lĩnh vực đât đai phải xuât phát từ tranh châp hành chính giữa người sử dụng đât theo quy định của pháp luật đât đai 2013 với cá nhân, cơ quan có thâm quyên quản lỷ hành chính nhà nước trong lĩnh vực đât đai, thông qua các quyết định hành chính, hành vi hảnh chính trong lĩnh vực đât đai gây ảnh hưởng đên quyên lợi của người sử dung đât. Như vậy, có thể hiểu một cách khải quát nhật về khái mệm vụ đi hành: chính trong lĩnh vực đất đai là vụ việc tranh chấp hành chính phát sinh trong qua trinh cac ca nhdn, co quan, té cinic thuc hién quan iy hanh chinh nha nước về đất đai, được Tòa đn có thâm quyên thu ip theo yêu cầm khởi kiện của các cá nhân, cơ quan, tô chức đối với qễt ãinh hành chính, hành vi hành chinh: đề bảo vệ quyên và lơi ích hợp pháp của mình Một vụ án hành chính trong lĩnh vực đât đai sẽ mang những đặc điểm cơ bản của một vụ án hảnh chính như nội dung đã phân tích. Cụ thể, một vu an hành chính trong lĩnh vực đất đai sẽ mang những đặc điểm sau: Thứ nhất, vụ án hành chính trong lĩnh vực đât đai chỉ phát sinh theo yêu câu khởi kiện của một bên trong tranh châp hảnh chính về đât dai.
Khởi kiện vụ ản hành chính trong lĩnh vực đât là điêu kiên tiên quyết để Toa an xem xét, thụ lý giải quyêt các tranh chấp giữa người sử dung đât với chủ thể thực hiện quản lý hảnh chính nhà nước về đât đai Quyên khởi kiện vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai chỉ thuộc về các cá nhân, cơ quan, tổ chức thuộc đổi tượng quản lý hảnh chính nhà nước vê đât đai có quyên, loi ich hop pháp bi xâm hại bởi quyết định hảnh chính, hảnh vị hành chính của chủ thể quản lý hảnh chính nhả nước trong lĩnh vực đât đai. 12 Trong vụ án hành chính, chủ thê quản lý hành chính nhà nước trong lĩnh vực đât đai là chủ thể không có quyên khởi kiên vu án hành chính khi phát sinh tranh chấp với người sử dung đât. Bởi lẽ, thông qua sự trao quyên của nhả nước, các chủ thể quản lý hành chính nhà nước trong lĩnh vực đât đai có quyên áp đặt ý chí nhà nước và buộc người sử dụng đât phải tuân theo Do đỏ, có thể thây rằng người bị kiện theo pháp luật tô tung hành chính là các cá nhân, tô chức thực hiện quyên quản lý hảnh chính nhả nước trong lĩnh vực đât đai. Người khởi kiện là cá nhân, tổ chức sử dụng đất cho rằng quyên, lợi ích hơp pháp bị zâm hại.
Đồng thời, sẽ không có vụ án hành chính trong lĩnh vực đât đai nêu không cö yêu câu khởi kiện của NSDĐ và việc xác định rõ nội dung vụ án hảnh chính trong ïĩnh vực đất đai phụ thuộc vào nôi dung yêu câu khởi kiện của người sử dụng đât.