LỜI MỞ ĐẦU Đất nƣớc Việt Nam đang trên con đƣờng hội nhập với nền kinh tế thế giới. Các doanh nghiệp trong nƣớc đang từng bƣớc cải tiến kỹ thuật, công nghệ và quy mô để phát triển và đƣơng đầu với cạnh tranh mạnh mẽ từ bên ngoài. Do vậy, doanh nghiệp của chúng ta phải chú trọng đến những vấn đề về cấu trúc vốn cho phù hợp với chiến lƣợc phát triển kinh doanh. Nghiên cứu đòn bẩy tài chính và các nhân tố ảnh hƣởng là đề tài đƣợc nhiều nhà kinh tế quan tâm.
Doanh nghiệp muốn phát triển mạnh mẽ và bền vững cần phải dựa vào huy động nợ vì khả năng của nguồn vốn chủ sở hữu là có hạn. Nghiên cứu này giúp doanh nghiệp có cái nhìn tƣơng đối chi tiết ảnh hƣởng của đòn bẩy tài chính lên rủi ro và suất sinh lợi của doanh nghiệp. Để từ đó tìm cách hạn chế và khắc phục sao cho tối thiểu hóa mức độ rủi ro mà vẫn mang lại hiệu quả bền vững cho công ty mình. Đề tài: “ Hiệu quả sử dụng đòn bẩy tài chính của doanh nghiệp thƣơng mại hàng hóa” sẽ cho thấy rõ tầm quan trọng và ảnh hƣởng của đòn bẩy tài chính tới hoạt động của doanh nghiệp.
1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Lý do chọn đề tài Trong cơ chế kinh tế thị trƣờng khá sôi động nhƣ hiện nay, hoạt động của doanh nghiệp luôn đi liền với một mức rủi ro nhất định. Đó là yếu tố vốn có trong việc sử dụng và phân bổ các nguồn lực vào hoạt động sản xuất, gắn với một rủi ro cao hơn thì tỷ suất sinh lợi cũng sẽ lớn hơn. Có thể đánh giá đƣợc mức độ rủi ro mà doanh nghiệp có thể gặp phải thông qua tác động của các chỉ số đòn bẩy.
Doanh nghiệp có thể căn cứ vào phân tích đòn bẩy để điều chỉnh các yếu tố liên quan sao cho phù hợp với suất sinh lợi và thái độ chấp nhận rủi ro của mình. Doanh nghiệp thƣơng mại hàng hóa cũng đều tuân theo những nguyên tắc chung của thị trƣờng và cũng đang đối mặt với nhiều rủi ro. Để mở rộng thị trƣờng thì vốn là một yếu tố rất quan trọng, nhƣng để huy động đƣợc vốn thì một số doanh nghiệp gặp không ít khó khăn và đặc biệt là việc kiểm soát tốt các chi phí huy động nợ. Vì tính hai mặt của việc nợ huy động nên doanh nghiệp phải cân nhắc kỹ hơn kế hoạch huy động.
Hoạt động huy động nợ càng ngày càng trở nên phổ biến vì nguồn vốn chủ sở hữu là có hạn. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp cần phải có những mục tiêu và kế hoạch thực hiện rõ ràng nhằm thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tƣ. Từ đây, công tác nghiên cứu và phân tích tác động đòn bẩy trở nên rất cần thiết. Mục đích nghiên cứu.
Câu hỏi nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu sẽ trả lời cho câu hỏi đâu là nhân tố quan trọng tác động đến đòn bẩy tài chính của các doanh nghiệp thƣơng mại hàng hóa. Mục tiêu chính của đề tài này sẽ cho thấy rõ tầm quan trọng và ảnh hƣởng của đòn bẩy tài chính tới hoạt động của doanh nghiệp đặc biệt là ảnh hƣởng trực tiếp nhƣ thế nào tới lợi nhuận sau thuế. Cụ thể đề tài sẽ nhắm tới các mục tiêu nhƣ sau: (1) Phân tích thực trạng đòn bẩy tài chính của ngành thƣơng mại hàng hóa. (2) Xác định các nhân tố ảnh hƣởng đến đòn bẩy tài chính của các doanh nghiệp thƣơng mại hàng hóa.
Phƣơng pháp nghiên cứu Xác định khung lý thuyết về đòn bẩy tài chính Mô hình nghiên cứu Thu thập số liệu Thống kê các biến Phân tích hồi quy Phân tích thực trạng đòn bẩy Các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu tài chính của ngành TMHH quả sử dụng đòn bẩy tài chính Hình 1.1: Sơ đồ phƣơng pháp nghiên cứu Để trả lời các câu hỏi nêu trên, nghiên cứu sử dụng các lý thuyết về cấu trúc vốn nhƣ lý thuyết của Modigliani & Miller (M&M), lý thuyết đánh đổi trong cấu trúc vốn của doanh nghiệp, lý thuyết trật tự phân hạng trong tài trợ của doanh nghiệp để xác định khung lý thuyết các nhân tố ảnh hƣởng đến đòn bẩy tài chính của các doanh nghiệp. Sau đó tiến hành so sánh và chọn mô hình nghiên cứu phù hợp trong khả năng thu thập số liệu thực tế. Từ mô hình đã chọn, tiến hành thu thập số liệu cho các biến trong mô hình từ các bản báo cáo tài chính đã kiểm toán của mẫu sáu ba doanh nghiệp trên sàn giao dịch chứng khoán, lấy từ báo cáo tài chính có kiểm toán của doanh nghiệp trong giới hạn thời gian từ năm 2012. Sau khi đã có số liệu, nghiên cứu sử dụng phƣơng pháp thống kê để phân 3 tích thực trạng đòn bẩy tài chính của các doanh nghiệp trong ngành thƣơng mại hàng hóa, từ đó rút ra cái nhìn tổng quan về tình trạng sử dụng đòn bẩy tài chính cũng nhƣ mối tƣơng quan giữa các biến với đòn bẩy tài chính nói chung và mối tƣơng quan giữa các biến với nhau nói riêng.
Cuối cùng, dùng phân tích hồi quy để xử lý và phân tích số liệu nhằm trả lời cho câu hỏi nghiên cứu đặt ra. Để trả lời cho câu hỏi này, mô hình hồi quy với tất cả các biến đƣợc chọn, sau đó thông qua các kiểm định và tiêu chí để xác định mô hình thích hợp và tốt nhất để trả lời cho câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu: các nhân tố ảnh hƣởng đến đòn bẩy tài chính của những doanh nghiệp trong ngành thƣơng mại hàng hóa, bao gồm hai ngành bán buôn và bán lẻ.
Phạm vi nghiên cứu: số liệu của các báo cáo tài chính trong năm 2012. Ý nghĩa của việc nghiên cứu. Thông qua kết quả của đề tài sẽ đem lại một số ý nghĩa thực tiễn nhƣ sau: Đối với doanh nghiệp: Sau khi biết rõ những đặc điểm của đòn bẩy tài chính và sự ảnh hƣởng của yếu tố này thì doanh nghiệp sẽ có những phƣơng án huy động nợ tối ƣu, thích hợp với doanh nghiệp. Nghiên cứu cung cấp một cái nhìn tổng quan về đòn bẩy tài chính của các doanh nghiệp ngành thƣơng mại hàng hóa và các nhân tố tác động đến đòn bẩy tài chính.
Điều này giúp ích cho các nhà điều hành doanh nghiệp trong việc phân tích và đánh giá lợi ích cũng nhƣ sự tƣơng quan giữa các yếu tố trên, từ đó lựa chọn một tỷ lệ nợ hiệu quả cho doanh nghiệp mình. Đối với nền kinh tế: Từ những doanh nghiệp hoạt động hiệu quả sẽ tạo nên nền móng tốt cho thị trƣờng tăng khả năng cạnh tranh để phát triển và giúp cho nền kinh ngày càng phát triển mạnh mẽ và vững chắc hơn. Bố cục đề tài Ngoài mục lục, tài liệu tham khảo, phụ lục, bố cục của đề tài gồm: Chƣơng 1: “Tổng quan nghiên cứu”. Chƣơng 1 giới thiệu chung về đề tài nghiên cứu nhƣ cơ sở hình thành, mục tiêu, phƣơng pháp, ý nghĩa các câu hỏi và bố cục của đề tài nghiên cứu.
4 Chƣơng 2: “Khung lý thuyết”. Chƣơng hai trình bày khung lý thuyết, những khái niệm về đòn bẩy tài chính, lợi ích của đòn bẩy tài chính và các nhân tố ảnh hƣởng đến đòn bẩy tài chính. Đồng thời, chƣơng này cũng trình bày những nghiên cứu thực nghiệm trƣớc đây - tại các nƣớc trên thế giới cũng nhƣ Việt Nam - về các nhân tố ảnh hƣởng đến đòn bẩy tài chính và các kết quả thu đƣợc từ nghiên cứu đó. Từ các lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm trình bày, chuyên đề rút ra các nhân tố có thể ảnh hƣởng đến đòn bẩy tài chính của ngành thƣơng mại hàng hóa.
Chƣơng 3: “Khung phân tích”. Chƣơng ba là khung phân tích trình bày quy trình phân tích mà nghiên cứu sẽ sử dụng để phân tích cho s á u mƣơi ba doanh nghiệp trên sàn giao dịch chứng khoán, nhằm mục đích trả lời câu hỏi nghiên cứu: Các nhân tố tác động đến đòn bẩy tài chính của các doanh nghiệp Việt Nam? Đồng thời, phân tích thực trạng của việc sử dụng đòn bẩy tài chính của ngành thƣơng mại hàng hóa. Chƣơng 4: “Kết quả nghiên cứu”. Chƣơng bốn trình bày kết quả nghiên cứu thu đƣợc từ quá trình phân tích số liệu lấy từ các bản báo cáo tài chính đã kiểm toán của mẫu sáu mƣơi ba doanh nghiệp trên sàn giao dịch chứng khoán TP HCM Chƣơng 5: “Kết luận và kiến nghị”.
Chƣơng năm ghi nhận những kết luận quan trọng từ đề tài nghiên cứu; đồng thời nêu lên những hạn chế và gợi ý đề tài nghiên cứu mở rộng và chuyên sâu hơn. 5 CHƢƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT Chƣơng này trình bày những khái niệm, lợi ích đòn bẩy tài chính cũng nhƣ các lý thuyết về đòn bẩy tài chính. Đồng thời, chƣơng hai cũng trình bày những nghiên cứu thực nghiệm trƣớc đây tại các nƣớc trên thế giới cũng nhƣ Việt Nam về các nhân tố ảnh hƣởng đến đòn bẩy tài chính và các kết quả thu đƣợc từ các nghiên cứu đó. Từ các lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm đƣợc trình bày, chuyên đề rút ra các nhân tố có thể ảnh hƣởng đến đòn bẩy tài chính tại Việt Nam, các nhân tố này sẽ đƣợc chọn là biến giải thích cho sự tác động đến đòn bẩy tài chính.
Lý luận chung về đòn bẩy tài chính. Đòn bẩy tài chính hay còn gọi là đòn cân nợ (financial leverage) là tỷ lệ phần trăm giữa tổng số nợ so với tổng tài sản của doanh nghiệp ở một thời điểm nhất định. Đòn bẩy tài chính liên quan đến việc sử dụng các khoản nợ vay. Doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy tài chính với hy vọng là sẽ gia tăng đƣợc lợi nhuận cho chủ sở hữu.
Nếu sử dụng phù hợp, doanh nghiệp có thể dùng các nguồn vốn có chi phí cố định, bằng cách phát hành trái phiếu và cổ phiếu ƣu đãi, để tạo ra lợi nhuận lớn hơn chi phí trả cho việc huy động vốn có lợi tức cố định. Phần lợi nhuận còn lại sẽ thuộc về chủ sở hữu của doanh nghiệp. Để đo mức tác động của đòn cân nợ ngƣời ta dùng chỉ tiêu độ nghiêng đòn cân nợ. Độ nghiêng đòn cân nợ thể hiện quan hệ tỷ lệ giữa tốc độ tăng (giảm) của lợi nhuận trên mỗi cổ phần (hay tỷ lệ tiền lãi ròng trên vốn chủ sở hữu) với tốc độ tăng (giảm) của tiền lời chƣa trừ lãi vay và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp (EBIT).[8, tr 305] Lãi dùng để chia cổ tức (lợi tức cổ phần) là số lãi còn lại sau khi đã trả lãi tiền vay và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp.
