BỘ GIAO ĐỤC VÀ ĐÀO TẠO TRUONG ĐAI HỌC SU PHAM TP.HCM KHOA VẬT LÝ t2L.)œ4 LUAN VĂN TỐT NGHIỆP ĐỀ TÀI TENSOR TRONG KHÔNG GIAN RIEMANN GVHD : LÊ NAM GVPB : NGUYEN KHẮC NHAP SVTH : LÊ THỊ TUYE'T NHUNG LỚP LỜI NÓI ĐẦU Naày nay các rhà khoa học mÔ td vũ trụ asa trên hả lý thuyết. có vính riêng phẩn, dé b thuyết. tương đối rộng và cơ học Lượng tú. Aó là rhững thirh tựu vĩ da ola nửa 4À: thế ky này.
Lý thuyết tương đối rộng mô tả Lực tấp dẫn và cÃ: trúc aye vĩ cla vũ trụ fra lại co hoc \Jơng wi lạ mô tá rừng hiện tượng d phạm vì age kỳ hd, cỡ một phẩn triệu, iệ olla tr : mrỘt nso. Co ương: tứ réi riêng và vật lý Lang tủ nf chung 4ã Aược garg day thường xuyên cho sin viên Khoa Vật Lý và khoa Toán ở cấp đã học. Trl la thuyết tương đối rộng lạ đua Âưqc quan tâm trích dang rhứ vậy. Tuy tiên da với thời dan, thuyết.
tương đối rộng sẽ duge day thường xuyên cro sin viên cha tết. ng—iệp là đều thông thể trát khỏi. Đây là lý thuyết khó _ rhưng đống rhư rtững ký uc đễn kih 5O răm về truớc rhững nạười bin thường hề, thí không thể dat Augc , thi ngày nay các sih viên da học duoc Lyộn tap tốt. có thế dat dugc hoàn toàn đống rhư vậy đế với ly thuyết.
của Brevein duoc sáng lập cách day 85 răm. trời dm dai tha n‡én , né 4ã tlm Arợc con Arồng alia mith vào thé gói Vat Lý các trường da học , và ai Ít Au rtibs nd cing crifm Aược vì trí thường xuyên trong thời khóa biết: darn cho sinh viên Vật, Lý và Toán ứng Ang đưa tốt n‡iệp 4ä hoc. Ngày ray Wy thuyết này duoc Aáh ga rất có đá trị và có thế tiếp thụ được. Nó 28 tượng nghiên abu ngiềm tic của sinh viên Vật Lý và Toán ứng dung , cing rh cho rhững a có sự quan tam trên tung brn đối với lý thuyết.
này iB cả rhững người không có ay arn 9a: này trở thành rà rgiên alu. tương đế: rộng là một lý thuyết. Nó khó nắm bắt. d ha vấn - Đồi hổi công 0, toán rất.
phic tap : phép tính terw2 trong thông gan cong Riemam 4 chả. thá riệm rất mới , hoàn toàn xa lạ với cơ học Newton - Trong Lan vin này em trừh bày tóm tắc rhừng kiến thúc tối thiếu rất. vd phép tip Lerwơ trong không gan Rienan và một số bài tap rhằm đứp cho các ban sith viên Vật Lý oa này có một rên văng vế thổ, và Toán học để ngần ofu thuyết tương đốt rộng. Mặc a trong đáo trivh toán darh cho khoa Vat Lý da aug cấp cho sen vin vb trái riệm verw2 trong thông gan Oclt.
rhưng kh bat tay vào thực Hiện 48 candy em da gặp rhằ: khó khăn ki đuyển từ các phép tinh tenxo trong thông gan phẳng sang không đan cong 4 cribs. Mặc ai Azợc rhà trường trang bị tốt vỀ rao ra? , rrưng em Ging gặp rhằ. khó khăn khi doc các tai Bu chuyên nàn và tenxc bing tiếng Arn. Với sự nỗ uc của bán thân, em 4ä cố ging hoàn thành tất cA rtững yêu clu mà thay hướng din đặt ra.
Em xin bay tổ lòng biết ơn đến Thầy Lê Nan_ giirg viên khoa Vật Lý 4ã rhiệt th hồng dẫn em hoàn thàn Lan vần rey. Xin dân thàth cắm ơn Quý Thy Cô troa Vật Lý [nưòng Đa Học Sư Pham. Căm ơn Ba mẹ, arn ở| , bạn bè rhữyg vị ân rhân 4ã Lôn thương yêu đc đỡ em trong rhứng răm qua đễ em có thế hoàn thàt Lận van hôm nay, Với tất cả sự cố aẮQ dia mìh em mong bà Lan văn rh trột món aùa kỳh tay Ôúy Thay Cô , Ba mẹ , bạn bè với tam ro đi ơn 6a xa Ngày © trán 05 năm 20G! Sth viên trực tiện Ke Thi Cuyst Nhung TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Introducing Einstein's Relativity.
Oxford University press _ printing 1996, 2. Introduction to Tensor caculus, Relativity and Cosmology Wiley_NewY ork printing 1982. Vector and tensor analysis —Mc Graw Hill 1974. Tensors and Manifold with Applications to Mechanics and Relativity Oxford University press — printing 1992.
Đào Huy Bích. Phép tính tenxơ va một số ứng dụng trong cơ học , Vat Lý NXB Đại Học & Trung Học Chuyên Nghiệp 6. Trịnh Phôi Phép tính tenxơ -NXB Giáo Dục. PHỤ LỤC - Lỡi nói đầu Trang | -Tài liệu tham khảo 3 - Phụ lục 4 - Một số khái niệm đại số tuyến tính được sử dụng trong luận văn 5 - Chương | : Tenxơ trong không gian Ơclit 12 - Chương 2 : Phép tinh tenxơ trong không gian Riemann 45 -Chương 3 : Các bài tập 63 in săn tốt GVHD Lê Nam ; MỘT SỐ KHÁI NIỆM ĐẠI SO TUYẾN TÍNH ĐƯỢC SỬ ĐỤNG TRONG LUẬN VĂN 1.
Khái niệm vé không gian tuyến tính : Xét tập hợp ma phan tử của nó là những véctơ ( tập hợp các vectơ trên một trục.tập hợp các vectơ trong mat phẳng. tập hợp các vectơ trong không gian ) thoả man những điều kiện sau -> ~~ + > a) Với cắp vecto x, y tương ứng vectơ tổng xẻ y. trong đó: + _ + > Tổng giao hoán: x + y= y + x. = * ` > _> sa > - Tông kéthop: x +(z + y )=(x+ v)+z + ` - > * - - Tontai vectld o sao cho: x +ø - x _ - = + x+(-x)=0 - V6i moi vectơ X tốn tại vectơ đổi -X sao cho : b) Với a là số thực.x tương ứng với tích ax là môt vectơ thod min tính kết hợp của phép nhân : > * a(B x) = (0) x ex = X Vr c) Phép công và phép nhân liên hệ nhau bằng hề thức phân phối : ~_- + + X OYS + aAx +ay.
Tap hợp các vectơ có các tinh chất trên là không gian tuyến tính trên trường số thực Ta goi tập hợp K là không gian tuyến tính trên trường T bất kỳ , nếu tổn tại phép công và phép nhân mọi phan tử của K với số của trường T. thỏa man cic diéu Luận săn tốt nghiệp GVHD: LÊ Nam 2. Hệ vectơ độc lập tuyến tinh và phụ thuộc tuyến tính : Hệ vectd {X,} goi là độc lập tuyến tính nếu nó hoặc chỉ gốm mét vectơ khác 0 hoặc không một vectd nào trong hệ có thể biểu điển tuyến tính qua các vectơ còn lại. Ví du : {S,} độc lập tuyến tính khi và chỉ khi từ đẳng thức : Ä + + + @,X1 FOX, + a,x, +.4 a,x, =0 SuY fa ia, =@, =đŒ,=.=Œ, =(l - Hệ vectơ Ís,}gọi là phu thuộc tuyến tính nếu ít nhất một vectơ này có thể biểu điển qua các vectơ còn lại.
Ví dụ : {X, phụ thuộc tuyến tính nếu ta có đẳng, thức : ~ ~ a.+ơnxn=0 Th) ít nhất một a, khác không 3. Hệ veetd cơ sở - không gian apphin - toy độ apphin : Trong không gian n chiéu. moi hệ n vectơ độc lập tuyến tính lập thành hệ vectơ cơ sở. Số vectơ cơ sở bằng sé chiếu của không gian - Gọi (ei.
jecyetait là hệ vectơ cơ sở của không gian K n chiếu. Khi sư, đó v x đều có thể biểu diễn tuyến tính duy ahhất qua hệ vectd cơ sở : * + .+ RC Các giá trị x, goi là toa độ của x đối với hé vectơ cơ sở Í€,} hay còn goi là š toa độ apphin của x đối với hệ vectơ cơ sở {ê,. Không gian tuyến tính thoả mãn những điểu kiện trên gọi là không gian apphin A„ Ta gọi R@pe apphin là hệ vectơ cơ sở với điểm 0 nào đấy chon làm gốc répe { xuất phát từ O). Mot điểm N của không gian này tương ứng với một vectơ ON ==x Khi đó các giá trị x, goi là toa độ apphin của điểm N.
Trang 6 SVTH: LA Thị Tuyết Nhung Luận văn tốt nghiệp GVHD Lê Nam : Cho répe apphin dẫn đến xây dựng hé toa đô apphin cho các vectơ .cho cả điểm, 4. Không gian Oclit : Không gian tuyến tính thực goi là không gian Oclit BE, nếu với mỗi cap vectơ r y thuộc E,, tương ứng với một số thực x y thỏa mãn tiêu dé : d) X. Tích vô hướng của hai vecto trong không gian Íclít có hệ veetd cơ sở K,}À(= In). Tích vô hướng của x và y được xác định : X.œ„ là những số dương cho trước) - Tích vô hướng xác định như trén là một giá trị thực , nén không gian tuyến tính với tích vô hướng này là không gian ơclít thực.
- Tích vỏ hướng này thỏa man bất đẳng thức Cési Bunhia copxki: (x.x =1: x đã chuẩnhóa trong không gian Oclit E,. Trang 7 SVTH: Là Thị Tuyết Nhung Luận văn tốt nghiệp GVHD: Lê Nam + Hệ vectơ là chuẩn hóa nếu mọi vectơ của nó đã chuẩn hóa. Nếu voy =O :1anÓi x và y trực giao trong E„. + Hệ vectơ E, là trực giao néu các vectơ của nó từng đôi một trực giao .Hé vectơ trực giao và được chuẩn hóa gọi là hé vectơ trực chuẩn.
- Đồ dài 'š của vectơ x thuộc E,: fa = a>Okhix # 0 K| = Ýx.x = Ñ Okhix = 0 và Cos(x. Ma trận * | * Ma trận (A) cổ n xm với các thành phần a, trong hệ cơ sở ie + = In) của không gian K là : a, a), tự a» a So. Ma trận chuyển vị của ma trận( A ) Ma trận (A)! là ma trận chuyển vị của ma trận (A) nhận được bằng cách thay hàng bằng cột và thay cét bằng hàng ,tức là : a, a,. 4, a a we +8 1 te 22 2 (A) = “| = (aj) a, as, ome Ban 8.
Định thức : Định thức cấp n của ma trân vuông (A) là tổng dai số n! số hang. mỗi sổ hang là tích có thể của n phan tử của ma trận lấy ở mỗi hang và mỗi côt. Số hạng có dấu dương nếu các chỉ số cột của những phan tử của số hang này lap thành _ Trang8 Là T SV : HNhưng Thị Tuyết Luận văn tốt nghiệp : GVHD: Lê Nam hóan vị chấn với điểu kiên các phan tử sắp xếp theo thứ tư ting của hàng Kí hiệu định thức của (A) là: Det(A) = (AI. Định thức của một ma tran không thay đổi khi ta chuyển vị nó .