CHƯƠNG I: HỒ XUÂN HƯƠNG CON NGƯỜI - THỜI ĐẠI VÀ SỰ NGHIỆP THỊ CA I/- Con người : Nói vẻ tiểu sử của nhà thơ Hồ Xuân lương các tài liệu có nhiều ý kiến khác nhau, chưa có sự thống nhất chắc chắn, Nhưng trong tâm thức của mỗi chúng tu, Hồ Xuân Hương là mot nhà thơ vô cùng độc đáo. Thơ của bà độc đáo vé cả nội dung Min thủ pháp nghệ thuật Ba xứng danh là "ha chia tha Nom”. Thơ của bà mang đâm nét cá tính sang tao. Từ dé tài đến hình ảnh, đường aét, màu sắc déu rất sống dong, xa lạ với những chuẩn mite và sự hài hòa, cân đối của không khí văn chương bác học đương thời.
Thơ Hồ Xuâu Hương chỉ có thể sánh với Gi dn tiếng nói của dân gian. Vay con người Hồ Xuân [lương có điểm nào khiến bà ảnh hưởng tiếp thu vận hóa din gian và tạo ra những vẫn the mang phong cách ấy ? ‘Trude tiền phải dé cấp tới dòng dõi và quê quấn của nữ sĩ. Vấn dé nay còn rất nhiều ý kiến khác nhau. Theo tài liệu nghiên cứu mới đây và đáng tin cây của ông Đào Thái Tôn, trong cuốn “Tho He Xuân Hương từ cội nguồn đến thể tực, NXB giáo dục, 1995”.
Thì : nữ sĩ Hệ Xuân Hương là con gái của HO Sĩ Danh (1706-1783) em cùng cha với Hồ Sĩ Đống (1738-1786) nguyên quán làng Quynh Đôi, huyền Quynh Lưu, tinh Nghệ An. Hồ Sĩ Danh đâu hương cống (cử nhân) năm 1732. Tuy khong ra làm quan nhưng có con làm quan to nén Ong được phong ting chức : “Han lâm thừa chỉ và hàm Thát Hảo" Me Hồ Xuân Hương người họ Hà, vốn là một cô gái xứ Bắc. chỉ làm hau thiếp của Hồ Sĩ Danh.
Khi cha mất di, Hỗ Xuân Hương còn quá nhỏ, hai năm sau người anh củng mat, Không nơi nương tựa Hỗ Xuân Hương dude me đưa ta đất Thing Long. Từ đó hai me con sống với nhau đ phường Khan Xuân, huyện Vĩnh Thuận gần Hồ Tây - Hà Nội. Sau này Hồ Xuân Hương có ngôi nhà tiếng ben Hồ Tây đặt tên là Cổ Nguyệt Đường. Dược cứng chiều, thuở nhỏ Xuân Hương cũng có di học nhưng không được nhiều lắm và dd có học chữ nghĩa thánh hiển nhưng bà ít chịu inh hưởng của nho học.
Khi lớn lén, là một có gái tỉnh thành, hơn nữa ở để kinh có nhà riêng là Cổ Nguyệt Đường, trong vườn có mai, có trúc rất SVTH -: Qguyén Thi ‹ Ê¿ Oan Trang Ÿ Lugn oan tốt ngí@g: thanh tao và trên chiếu tiếp khách luôn có rượu nồng, có điều kiến để tiếp khách. Điều này cho ta thấy Hồ Xuân Hương thuộc ting lớp trung lưu hang thấp và mip men dân nghèo thành thị, lan lồn với cuộc sống nhân dân lao động, nữ sĩ khá am hiểu cảnh trí, công việc, sinh hoại, con người. Từ mối giao cảm và gan gũi với cuộc xống bình din thơ Hỗ Xuân lương dé có sự tiếp nhận cái dân da của van húa dan giản, có sự ảnh hưởng từ để tài lẫn phương thức thể hiển trong thơ. Điểm nữa, chúng tà cám nhận được là nữ sĩ Nudn Hướng đi day đó nhiều nơi, lúc lên tin Tuyên Quang, khí vào tới Thanh Hóa và có lúc ra đến An Quyên, sang cả Ninh Bình.
Thời xưa, phụ nữ chỉ biết giam mình dưđi mái nhà. quanh quấn với những công việc trong gia đình chu du được nhiều nơi như vậy là rất khó. hơn nữa điều kiến giao thông đi lại lúc đó cũng rất khó khăn, cách trở. Phải nói rằng phải có một bản lĩnh và cá tính manh nữ si mới có điều kiện đi nhiều như thể, Trong quá trình chu du nữ si đã mở công lòng mình để tiếp nhận và học hỏi bao điểu mới la nơi dân đã, hà trực tiếp cảm nhận moi khía cạnh của cuốc sống, gần gũi với thiên nhiên, tân mắt ngắm nhìn các chủa chiến, lễ hội và tiếp xúc với mọi ting lớp trong xã hói.
Những điều kiên trên góp phần tạo nén một phong cách thy độc đáo và cũng từ vốn sống phong phú đó đã tạo nến những vẫn thơ Nôm có sự ảnh hưởng dim nét của văn hóa dân gian, rất dân dã phóng khoáng và cúng rất Xuân Hương. Điều đặc biệt đ nữ si Hồ Xuân Hưởng, đó là cá tính độc đáo, mạnh mé, cộng với ý thức vẻ con người cá nhân. Đọc thd bà ta thấy rõ một cá tính. môt sức sông mãnh liệt và môt tấm lòng yêu cude sống không sao tha thiết hơn, Có thể nói Xuân Hương có cá tính rất mạnh mẻ, một sự tự ý thức không để bị trói huộc vào bất cứ rường mdi xã hội.
Bà đám nhìn thẳng vào xứ thất và phản ánh vào thơ mình những diều không phải bất cứ ai cũng làm được. Chính điều này tạo nền môi phong cách thơ có những nét gắn pũi với đồng văn học bình din do đó sư tiếp thu. ảnh hưởng của phong cách sáng tác din gian, D6 là cắm xúc đột phát, phản ánh trung thực những Gah cảm, những khía cạnh đích thực trong cuộc sống. VỚI cá tính mạnh mề đó tì có cản tưởng như : “Có một cái gì lau dời bị ép, bị chèn, gò bỏ, ngôi ngại, nay bứng lên, tran trào, bất chấp.
Có chút gì nh hoang da, vô chink phú, nhưng that thoải mdi, thật là kỳ la nhưng rất quần chúng nhân dan” \" "Le Trý Viêm: Nghĩ xế the H6 Node Ettag, NNB Giáo đục, EP, HCM, 19% ‹ 13 › 13 SVTH - Olguyén Thy Ai Odin Trang 9 “Quận van tố? nghi¢p *Đây là một Xuân Hương giữa cuộc đời rộng mở với đất trời với đồng đảo quân vhing nhân dân, trong ut cách mot con người của nhân dân lao động và của dé thị, bộc trệch, chẳng kiêng dé, dan dã, phóng khoảng ma nhọn sắc bên trong thái độ thụ cảm thiên nhiên và tẩn công vào mọi thuê giả đổi thù địch của cuộc sống, kể cả cắt giáo lý trái thường cửa tôn giáo, nhân danh một thế triết lý tự nhiên lành manh của nhân dan lao động, mà thự cảm, tan công gì cũng là một cải cười hể hd. thoải mái, lic hẳn nhiên mà cũng có lúc độc dia theo cái cười that dai da thành phong cách trong van học đân gian” ‘” Hồ Xuân Hương là một phụ nữ nhạy cảm - tiông minh nhưng “Tải họa mà bạc mệnh”, Trong cuộc đời chẳng mấy hie gdp được người trí âm, trì kỷ. Lấy chống lại gap cảnh góa bua. Đây chính là bí kịch của mOt tâm hồn chân thành, khao khát yeu thương mot cách tha thiết, thực lòng nhưng lại luôn gặp cảnh trở liêu - “Tink duyên gấy gảnh giữa chừng " khiến cho trái tim nữ sĩ vốn đã nhạy cắm giờ đây dường như nhức nhối và rồi đây sự cám thông đổi với những người phụ nữ gặp cảnh ham hie như mình.
Chính trong bất hạnh, một lin nữa cá tinh của ba được thể hiện rõ hơn khiển Xuân Hướng đã đám nói lên nội lông của mình một cách chân thành nhất đồng thời thấu hiểu nỗi đau và thiệt thôi của người phụ nữ trong xã hôi đó. Để điển tả hết nỗi lòng của mình Hồ Xuân Hương đã mướn cách nghĩ của dân gian, nói cách nói của dan gian. Thơ Nom Hỗ Xuân Hương đã mặc nhicn ảnh hưởng phong cách din giản qua cách sd dung ngón ngữ, hình ảnh, đường nét rất din gian để bộc lộ hết lòng mình. Chính những đặc điểm trên của con người nữ sĩ, đã tạo nên những vin thơ vừa độc đáo vừa mang âm hưởng din gian.
"Le Tel Viên: Nghĩ vế tht Hổ Nude Hướng, NXE Gide đực, EÍ*, OM, 19%< E} ‹ 03 SVTH : Hguyén Thi Ai Oan Trang \0 Lugn tuần tốt nghipn 1L/- Thời đại Hỗ Xuân Hương sống trong một thời đại có nhiều biến thiên dữ dội, và mâu thuẩn giai cấp trở nên gay gắt cực đó. Giai doan cuối nữa thể kỷ XVIHI - nữa đầu thể kỷ XIX là giai đoan suy sup của chế dé phong kiến, có thể nói đây là giai đoan den tối nhất của lich xử dan tộc ta, Van hoe phản ánh cuộc xống với bối cảnh lịch sử đẩy biển đồng hẳn nhiên có sự tác đồng. ảnh hưởng lớn đến quá trình sáng tác thd Nom của Hồ Xuân Hương. Giai cấp phong kiến thống trí bước vào thời kỳ tần lui, đi vào con đướng khiing hoang be tắt biểu hiện ở tính clất thối oat suy tần trong toàn lô cớ cầu hệ thông chế đô phong kiến.
ở sức trồi đây mãnh liệt vđi một khí the chưa từng có của phong trào nông dân khởi nghĩa. Chưa baw giờ chế độ phong kiến lai bộc lô bản chất tin bạo, phản động như ở giải đoạn này Chế độ phong kiển suy vong cũng là lúc dân tộc và nhân dân lớn mạnh. Đó là cơ sở xã hôi và tư tưởng vững chắc cho sư nghiệp phát triển của văn hóa đân tốc, Wo ra một đời sống tính thần lành manh với nồi dung xã hôi tiến bỏ và tinh chất dân tóc sâu sắc. Chưa bao giờ nền văn học dan gian lại ad tô nhí thời kỳ này.
Điều này có phần tác đông không nhỏ vào sang tác thd Nom của Ho Xuân Hương, [lun nữa, ngay từ nhận thức daw tiền ve xã hội thông qua vice giao du với ban bê, trức tiếp qua cánh chong con, Xuân Hương nhận ra sự sa doa kèm theo sự giả đổi về đạo đức của những kẻ tai to mat lớn. Chúng ngoài mat thi mang lớp mat nạ đạo đức nhưng phía trong là toàn những mục rudng xấu xu. Thời đại phong kiến suy tàn như vậy làm nảy sinh trong bà ý thức khinh niệt cái giả dối, căm ghét những hủ tục cố hũ của giai cấp phong kiến. Điều này gép phần thúc đẩy bà sáng tác những van thơ nôm thanh mỹ, với tiếng nói bộc trực dé chỉ ra bộ mat thật của bọn đạo đức giả, vdi cách nói rất phóng khoáng.
gắn gũi với những sáng tác dân gian. Một điểm lưu ý nữa là trước đây nho giáo giữ vai trò độc tôn với biết hao cái gọi là lễ giáo, dao đức, luận lý ma bọn phong kiến đặt ra cho nuưởi bình dẫn và nhát là với phụ nữ như “duo đt tong”, “tal gia tong phụ, vuất gid tong pha, pha từ tong từ” hoặc khuôn mau tê đức : "công,dụng ngôn, hạnh”. Diéu đấng ndila Nho giáo suy thịnh theo bước thăng tram của triểu đình phong kiến. Giờ đây giai cấp phong kiến và@thời tàn lui thì hẳn nhiện Nho giáo cũng không còn giữ được vị trí độc ton như trước nữa.