Chương I: Cơ sở lý luận chung của đề tài Sơ lược về cuộc đời và sự nghiệp của nữ tướng Lê Chân Chương II: Thực trạng di tích và lễ hội đền Nghè Chương III: Một số giải pháp nhằm khai thác hiệu quả di tích và lễ hội đền Nghè phục vụ hoạt động du lịch 3 CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG CỦA ĐỀ TÀI Sơ lƣợc về cuộc đời và sự nghiệp của nữ tƣớng Lê Chân 1. Một số khái niệm về du lịch, văn hoá và mối quan hệ giữa chúng.Khái niệm về du lịch Du lịch ngày nay đã trở thành một ngành kinh tế đang phát triển ở tất cả các quốc gia trên thế giới. Đã có rất nhiều những ý kiến, nhận định về du lịch khác nhau. Đúng như một chuyên gia du lịch nhận định: “Đối với du lịch có bao nhiêu tác giả nghiên cứu thì có bấy nhiêu định nghĩa”.
Ở nước Anh du lịch xuất phát từ tiếng “To Tour” có nghĩa là cuộc dạo chơi. Trong tiếng Pháp xuất phát từ tiếng “Le Tour” cũng có nghĩa là cuộc dạo chơi, cuộc dã ngoại. Theo nhà sử học Trần Quốc Vượng thì du lịch được hiểu như sau: Du có nghĩa là đi chơi, Lịch có nghĩa là lịch lãm, từng trải, hiểu biết. Như vậy du lịch được hiểu là đi chơi nhằm tăng thêm kiến thức.[7;25] Năm 1963, với mục đích quốc tế hoá, tại Hội nghị Liên hợp quốc về du lịch họp ở Roma, các chuyên gia đã đưa ra định nghĩa về du lịch như sau: “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở Như vậy, có khá nhiều khái niệm Du lịch nhưng tổng hợp lại ta thấy du lịch bao gồm các yếu tố sau: - Du lịch là sự di chuyển và tạm thời lưu trú ngoài nơi ở thường xuyên của cá nhân tập thể nhằm thoả mãn các nhu cầu khác nhau của họ - Du lịch là tập hợp các hoạt động kinh doanh phong phú và đa dạng nhằm phục vụ các cuộc hành trình, lưu trú tạm thời và các nhu cầu khác khi họ ở ngoài nơi cư trú thường xuyên của họ.
- Các cuộc hành trình, lưu trú tạm thời của cá nhân hoặc tập thể đó đều đồng thời có một số mục đích nhất định trong đó có mục đích hoà bình. 4 thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hoà bình. Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc của họ”.Khái niệm văn hoá Ngay từ thuở lọt lòng, chúng ta đã đắm mình trong chất men văn hóa; từ lời ru của mẹ, lời dạy bảo của cha, tiếng gọi đò, tiếng rao của những người bán hàng rong,…tất cả những sự kiện đó, hình ảnh đó, âm thanh đó đều thuộc về văn hóa. Hay những cái vật chất như ăn, mặc, ở, phương tiện đi lại đều là văn hóa.
Chính văn hóa đã nuôi chúng ta lớn khôn thành người. Ta thường nghe nói đến văn hóa ẩm thực, văn hóa trang phục, văn hóa ứng xử, văn hóa kinh doanh, văn hóa chính trị, văn hóa Đông Sơn, văn hóa Óc Eo,… Từ văn hóa có rất nhiều nghĩa nó được dùng để chỉ những khái niệm có nội hàm khác nhau. Tuy được dùng theo nhiều nghĩa khác nhau, nhưng suy cho cùng thì khái niệm văn hóa bao giờ cũng có thể quy về hai cách hiểu chính là theo nghĩa hẹp và theo nghĩa rộng. Theo nghĩa hẹp văn hóa được giới hạn theo chiều sâu hoặc theo chiều rộng, theo không gian hoặc theo thời gian.
Giới hạn theo chiều sâu văn hóa được hiểu là những giá trị tinh hoa của nó: nếp sống văn hóa, văn hóa nghệ thuật. Giới hạn theo chiều rộng văn hóa được dùng để chỉ những giá trị: văn hóa giao tiếp, văn hóa kinh doanh. Giới hạn theo không gian văn hóa được dùng để chỉ những đặc thù của từng vùng: văn hóa Tây Nguyên, văn hóa, văn hóa Nam Bộ. Giới hạn theo thời gian văn hóa được dùng để chỉ những giá trị trong từng giai đoạn: văn hóa Hòa Bình, văn hóa Đông Sơn.
Theo nghĩa rộng thường được xem là bao gồm tất cả những gì do con người sáng tạo ra. Năm 1940, Hồ Chí Minh đã viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó chính là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh 5 ra nhằm thích ứng những nhu cầu của đời sống và những đòi hỏi của sự sinh tồn”.
Federico Mayor, Tổng giám đốc UNESCO cho biết: “Đối với một số người, văn hóa chỉ bao gồm những kiệt tác tuyệt vời trong các lĩnh vực tư duy và sáng tạo; đối với những người khác, văn hóa bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi hiện dại nhất cho đến tín ngưỡng, phong tục tập quán, lối sống và lao động”. Cách hiểu thứ hai này đã được cộng đồng quốc tế chấp nhận tại Hội nghị liên chính phủ về các chính sách văn hóa họp năm 1970 tại Vennise. Văn hoá là khái niệm mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của con người. Nghĩa ban đầu của văn hoá trong tiếng Hán là những nét xăm mình qua đó người khác nhìn vào để nhận biết và phân biệt mình với người khác, biểu thị sự quy nhập vào thần linh và các lực lượng bí ẩn của thiên nhiên, chiếm lĩnh quyền lực siêu nhiên.
Theo bộ Từ Hải (bản năm 1989) thì văn hoá vốn là một cách biểu thị chung của hai khái niệm văn trị giáo hoá.[7;15] Theo ngôn ngữ phương Tây, từ tương ứng với văn hoá của tiếng Việt (culture trong tiếng Anh và tiếng Pháp, kultur trong tiếng Đức,.) Trong cuộc sống hàng ngày văn hoá thường được hiểu là văn học, nghệ thuật như thơ ca, mỹ thuật, sân khấu điện ảnh…Một cách hiểu thông thường khác văn hoá là cách sống bao gồm phong cách ẩm thực, trang phục, cư xử và cả đức tin, tri thức được tiếp nhận…Vì thế chúng ta nói một người nào đó có văn hoá cao, văn hoá thấp, vô văn hoá, có văn hoá. Văn hoá là tất cả những gì do con người sang tạo nên và mang dấu ấn con người. Văn hoá với tư cách là tổng thể các dấu hiệu tinh thần vật chất trí tuệ tình cảm đặc biệt, xác định tính cách của một xã hội hay một nhóm xã hội. Nó bao hàm không chỉ các nghệ thuật, khoa học mà còn cả lối sống, các quyền cơ bản của sự tồn tại nhân sinh những hệ thống giá tri truyền thống.Mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch 1.
Tác động của du lịch tới văn hoá Một trong những động cơ khiến con người đi du lịch là để tìm kiếm những điều mới lạ, mở rộng sự hiểu biết của bản thân mình. Hiển nhiên du lịch kể từ khi nó hình thành có sự gắn kết chặt chẽ với văn hóa bởi văn hóa giữa các vùng miền, giữa các khu vực là không giống nhau, luôn khơi gợi sự tò mò, kích thích sự khám phá. Như vậy du lịch được coi như hành vi thỏa mãn văn hóa và hình thành nên loại hình “du lịch văn hóa”. Trong quá trình phát triển, hoạt động du lịch được coi là một hiện tượng xã hội và bản thân nó sản sinh ra những đặc thù văn hóa trong hành vi ứng xử của những con người tham gia hoạt động du lịch.
Để hiểu sự gắn kết giữa văn hóa và du lịch phải xét đến cả hai chiều tác động trên, với cả mặt tích cực và tiêu cực của nó.Tác động tích cực Trước tiên, du lịch là ngành có định hướng tài nguyên rõ rệt. Bên cạnh tài nguyêndu lịch tự nhiên là tài nguyên du lịch văn hóa. Bởi vậy mà lâu nay cụm từ “du lịch văn hóa” hình thành như một loại hình du lịch mà điểm đến là những nơi chứa đựng giá trị văn hóa lâu đời như những công trình kiến trúc nghệ thuật, phong tục tập quán, tôn giáo tín ngưỡng, ẩm thực, lễ hội,… Một trong những chức năng của du lịch là giao lưu văn hoá giữa các cộng đồng dân cư. Khi đi du lịch du khách luôn muốn thâm nhập vào các hoạt động văn hoá của địa phương, tạo ra quá trình giao lưu tiếp xúc giữa các cá thể, các địa phương, các cộng đồng.
Quá trình giao tiếp này là môi trường để ảnh hưởng tích cực thâm nhập vào xã hội, cộng đồng một cách nhanh chóng, nhờ sự thâm nhập này mà các nền văn hoá có điều kiện tiếp xúc với những cái mới để tạo nên một nền văn hoá đa dạng nhưng vẫn đậm đà bản sắc dân tộc. Du lịch kể từ khi hình thành đã được coi là “sự mở rộng không gian văn hóa của con người” (Nguyễn Khắc Viện). Con người ở những nền văn hóa khác nhau có nhu cầu di chuyển để tìm kiếm, trao đổi, học hỏi những cái mới lạ, trau 7 dồi những cái tốt, bổ sung những cái thiếu, làm giàu vốn tri thức của mình sau khi những giá trị vật chất đã được thỏa mãn. Nhờ có hoạt động du lịch mà giá trị của sản phẩm văn hóa được mở rộng.
Nếu không có du lịch, sản phẩm văn hóa chỉ đơn thuần có giá trị lịch sử, nghệ thuật hay khoa học không thể đóng góp một giá trị kinh tế nhất định cho nền kinh tế quốc dân. Một tác động tích cực nữa của hoạt động du lịch mà không thể không kể đến là bảo tồn, duy trì lâu bền những giá trị văn hóa đang dần mai một hoặc bị phá hủy bởi thời gian, bởi sự lãng quên của người dân bản địa. Minh chứng rõ ràng rằng hàng năm chính quyền các cấp luôn dành một khoản kinh phí lớn hay nhỏ cho việc trùng tu, tôn tạo chùa chiền, các công trình điêu khắc, mỹ thuật,… tùy theo sức hấp dẫn du khách của điểm đến. Tác động tiêu cực Tuy nhiên, hoạt động du lịch cũng mang đến những tác động tiêu cực đối với nền văn hóa.
Trước tiên, du lịch thâm nhập vào cộng đồng làm thương mại hóa những giá trị văn hóa bản địa thuần túy. Bản chất của hoạt động du lịch là giao lưu,tiếp xúc giữa các cá thể, giữa cộng đồng dân cư.