CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH THEO THÔNG TƯ 133/2016/TT-BTC 1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DOANH THU, CHI PHÍ, KẾT QUẢ KINH DOANH 1.1 Khái niệm về doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu Theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 14 (VAS 14) “ Doanh thu chỉ bao gồm tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được. Các khoản thu hộ bên thứ ba không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu (Ví dụ: Khi người nhận đại lý thu hộ tiền bán hàng cho đơn vị chủ hàng, thì doanh thu của người nhận đại lý chỉ là tiền hoa hồng được hưởng). Các khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu làm tăng vốn chủ sở hữu nhưng không là doanh thu. Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ Theo Điều 57 Thông tư 133/2016/TT-BTC: “ Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu nhờ bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có).” Theo CMKT số 14 DTBH được ghi nhận khi đồng thời thỏa mãn tất cả năm điều kiện: “ - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua; - Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa; - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn - Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng; - Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.
Các khoản giảm trừ doanh thu Theo Thông tư 133/2016/TT-BTC “ Giảm trừ doanh thu là các khoản được điều chỉnh giảm trừ vào doanh thu bán hàng hay cung cấp dịch vụ phát sinh trong kỳ.” Các khoản giảm trừ doanh thu bao gồm các loại cụ thể, như sau: - Chiết khấu thương mại - là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua với khối lượng lớn. - Giảm giá hàng bán - là khoản giảm trừ giá trị hàng hóa do kém chất lượng, giảm phẩm chất hay không đúng quy cách theo quy định trong hợp đồng kinh tế. - Hàng bán bị trả lại - là hàng hóa bị khách trả lại vì một số nguyên nhân như: vi phạm cam kết, vi phạm hợp đồng kinh tế, hàng bị kém hoặc không đúng chủng loại, quy cách. Doanh thu hoạt động tài chính Theo Điều 58 Thông tư 133/2016/TT-BTC: “ Doanh thu hoạt động tài chính là các khoản thu bao gồm : tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức, lợi nhuận được chia và doanh thu hoạt động tài chính khác của doanh nghiệp.
- Tiền lãi từ các hoạt động tài chính, bao gồm lãi cho vay, lãi tiền gửi ngân hàng, lãi bán hàng theo hình thức trả góp hoặc trả chậm, lợi nhuận từ đầu tư vào trái phiếu, tín phiếu, cùng với các khoản chiết khấu thanh toán nhận được khi mua hàng hóa, dịch vụ. - Cổ tức và phần lợi nhuận được phân chia sau thời điểm đầu tư. - Thu nhập từ hoạt động đầu tư tài chính, bao gồm giao dịch mua bán chứng khoán ngắn hạn và dài hạn, lợi nhuận từ chuyển nhượng vốn khi thanh lý các khoản góp vốn vào liên doanh, công ty liên kết, công ty con hoặc các khoản đầu tư vốn khác. - Lợi nhuận phát sinh từ các hoạt động đầu tư khác.
- Lãi từ chênh lệch tỷ giá hối đoái, bao gồm cả lợi nhuận từ việc bán ngoại tệ. - Các khoản thu nhập khác liên quan đến hoạt động tài chính. Thu nhập khác Theo khoản 1 Điều 65 Thông tư 133/2016/TT-BTC: “ Thu nhập khác là các khoản thu nhập khác ngoài hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp gồm: - Thu nhập từ việc chuyển nhượng hoặc thanh lý tài sản cố định. 15 - Khoản chênh lệch lãi phát sinh khi đánh giá lại vật tư, hàng hóa, tài sản cố định dùng để góp vốn liên doanh, đầu tư vào công ty liên kết hoặc các khoản đầu tư dài hạn khác.
- Doanh thu từ hoạt động bán hàng theo hình thức cho thuê lại tài sản. - Khoản tiền phạt thu được từ khách hàng do vi phạm hợp đồng. - Số tiền thu hồi từ các khoản nợ khó đòi đã từng bị xử lý xóa sổ. - Các khoản thuế được hoàn trả từ ngân sách nhà nước.
- Thu nhập từ các khoản nợ phải trả mà không xác định được chủ nợ. - Các khoản tiền thưởng từ khách hàng liên quan đến việc tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ nhưng không được tính vào doanh thu. - Những khoản thu nhập khác không thuộc các danh mục đã nêu.2 Khái niệm về chi phí Theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 01 (VAS 01) “ Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho các cổ đông. Chi phí bao gồm các chi phí sản xuất, kinh doanh phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp và các chi phí khác.
Giá vốn hàng bán Theo khoản 2 Điều 62 Thông tư 133/2016/TT-BTC: “ Giá vốn hàng bán là tài khoản dùng để phản ánh trị giá vốn của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, bất động sản đầu tư; giá thành sản xuất của sản phẩm xây lắp (đối với doanh nghiệp xây lắp) bán trong kỳ. Ngoài ra, tài khoản này còn dùng để phản ánh các chi phí liên quan đến hoạt động kinh doanh bất động sản đầu tư như: Chi phí khấu hao; chi phí sửa chữa; chi phí nghiệp vụ cho thuê BĐS đầu tư theo phương thức cho thuê hoạt động (trường hợp phát sinh không lớn); chi phí nhượng bán, thanh lý BĐS đầu tư…” b. Chi phí quản lý kinh doanh Theo khoản 1 Điều 64 Thông tư 133/2016/TT-BTC: “ Chi phí quản lý kinh doanh bao gồm chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. - Chi phí bán hàng bao gồm: chi phí chào hàng, giới thiệu sản phẩm, quảng cáo sản phẩm, hoa hồng bán hàng, chi phí bảo hành sản phẩm, hàng hóa (trừ hoạt động xây lắp), 16 chi phí bảo quản, đóng gói, vận chuyển, lương nhân viên bộ phận bán hàng (tiền lương, tiền công, các khoản phụ cấp.), bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động của nhân viên bán hàng; chi phí vật liệu, công cụ lao động, khấu hao tài sản cố định dùng cho bộ phận bán hàng; dịch vụ mua ngoài (điện, nước, điện thoại, fax.); chi phí bằng tiền khác.
- Chi phí quản lý doanh nghiệp bao gồm: các chi phí về lương nhân viên bộ phận quản lý doanh nghiệp (tiền lương, tiền công, các khoản phụ cấp.); bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp của nhân viên quản lý doanh nghiệp; chi phí vật liệu văn phòng, công cụ lao động, khấu hao tài sản cố định dùng cho quản lý doanh nghiệp; tiền thuê đất, thuế môn bài; khoản lập dự phòng phải thu khó đòi; dịch vụ mua ngoài (điện, nước, điện thoại, fax, bảo hiểm tài sản, cháy nổ.); chi phí bằng tiền khác (tiếp khách, hội nghị khách hàng. - Các khoản chi phí quản lý kinh doanh không được coi là chi phí tính thuế TNDN theo quy định của Luật thuế nhưng có đầy đủ hóa đơn chứng từ và đã hạch toán đúng theo Chế độ kế toán thì không được ghi giảm chi phí kế toán mà chỉ điều chỉnh trong quyết toán thuế TNDN để làm tăng số thuế TNDN phải nộp. Chi phí hoạt động tài chính Theo khoản 1 Điều 63 Thông tư 133/2016/TT-BTC: “ Chi phí tài chính (Financial Charges) là một khoản chi hoặc khoản thiệt hại (lỗ) phát sinh từ hoạt động tài chính của doanh nghiệp bao gồm chi phí từ hoạt động đầu tư vào công cụ tài chính, góp vốn vào công ty con, liên doanh, liên kết; chi phí liên quan đến việc cho vay vốn, mua bán ngoại tệ, chi phí lãi vay phục vụ hoạt động kinh doanh, các khoản chiết khấu thanh toán khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ; lỗ phát sinh từ chênh lệch tỷ giá, lỗ khi giao dịch ngoại tệ, khoản trích lập dự phòng giảm giá đầu tư tài chính ngắn hạn, dài hạn, các chi phí khác liên quan đến lĩnh vực tài chính. Chi phí khác Theo khoản 1 Điều 66 Thông tư 133/2016/TT-BTC: “ Chi phí khác bao gồm những khoản chi phí phát sinh do các sự kiện hay các nghiệp vụ riêng biệt với hoạt động thông thường của các doanh nghiệp.
Chi phí khác của doanh nghiệp có thể gồm: 17 + Chi phí thanh lý, nhượng bán tài sản cố định (gồm cả chi phí đấu thầu hoạt động thanh lý). Số tiền thu từ bán hồ sơ thầu hoạt động thanh lý, nhượng bán tài sản cố định được ghi giảm chi phí thanh lý, nhượng bán tài sản cố định. + Chênh lệch giữa giá trị hợp lý tài sản được chia từ hợp đồng hợp tác kinh doanh nhỏ hơn chi phí đầu tư xây dựng tài sản đồng kiểm soát. + Giá trị còn lại của tài sản cố định bị phá dỡ.
+ Giá trị còn lại của tài sản cố định thanh lý, nhượng bán tài sản cố định (nếu có). + Chênh lệch lỗ do đánh giá lại vật tư, hàng hoá, tài sản cố định đưa đi góp vốn vào công ty con, công ty liên doanh, đầu tư vào công ty liên kết, đầu tư dài hạn khác. + Tiền phạt phải trả do vi phạm hợp đồng kinh tế, phạt hành chính. + Các khoản chi phí khác.
- Các khoản chi phí không được coi là chi phí tính thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định của Luật thuế nhưng có đầy đủ hóa đơn chứng từ và đã hạch toán đúng theo Chế độ kế toán thì không được ghi giảm chi phí kế toán mà chỉ điều chỉnh trong quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp để làm tăng số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp.3 Khái niệm về kết quả kinh doanh Theo Điều 68 Thông tư 133/2016/TT-BTC: “ Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng về các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một kỳ kế toán nhất định.
