Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế hệ thống module GDBDKH cho học sinh THPT qua môn Dia lí Chương 2: Thiết kế hệ thong Module GDBĐKH qua chương trình Địa lí THPT Chương 3: Thực nghiệm sư phạm =< PHAN NOI DUNG Chuong 1. CO SO LI LUAN VA THUC TIEN CUA VIEC THIET KE HE THONG MODULE GDBDKH CHO HOC SINH THPT QUA MON DIA Li 1. Quan niệm về biến đôi khí hậu 1. Khái niệm về BĐKH Thuật ngữ “Biển doi khí hau” được dùng dé chỉ những thay đổi của khí hậu vượt ra khỏi trạng thái trung bình da được duy tri trong một khoảng thời gian dai, thường là một vai thập ki hoặc dai hơn.
do các yếu tố tự nhiên vả hoặc do các hoạt động của con người trong việc sử dụng đất vả làm thay đổi thanh phan của bau khí quyền (BTNMT, 2008). Biểu hiện của BDKH a) Nhiệt độ trung bình tăng lên Nhiệt độ trung bình trên thé giới đã gia tăng kể từ khi bắt đầu thời kì Cách mạng Công nghiệp với tốc độ nhanh chưa từng thấy trong lịch sử Trái Dat. Theo IPCC, trong 100 năm qua (1906-2005), nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng 0. Trong 50 năm cuối, nhiệt độ trung bình tăng nhanh gap 2 lần.
Thập ki 1991-2000 là thập ki nóng nhất ké từ năm 1861, thậm chi là trong 1000 nam qua ở Bắc ban cau. b) Mực nước biển dang Mực nước biển trung bình toàn cầu đã tăng với tí lệ trung bình 1,8 mm/năm trong thời ki 1961-2003 và tăng nhanh hơn với tỉ lệ 3, | mm/ndm trong thời kì 1993-2003. Nguyên nhân là do quá trình nở nhiệt của nước và đo băng lục địa tan (ở hai cực và các đỉnh núi cao). -10- c) Thiên tai va các hiện tượng thời tiét/ khí hậu eye đoan Đã có những ghi nhận về sự thay đổi của một số những hiện tượng cực đoan kế từ những năm 1950 đến nay.
Trong đó: Số lượng những ngày và đêm lạnh đã có sự suy giảm, và số lượng những ngày và đêm ấm đã gia tăng trên hau hết các lục địa. / Cé một số bằng chứng cho thay các dấu hiệu về sự gia tăng của các ngày ning nóng kỷ lục tại châu A, châu Phi và Nam Mỹ. / Trên quy mô toản cầu. có nhiều khu vực đã ghi nhận được sự gia tăng số lượng các ngảy mưa lớn.
/ Do những hạn chế trong việc đo đạc và ghi chép về xoáy thuận nhiệt đới (bão vả áp thấp nhiệt đới), hiện nay chưa có được những thống kẻ chính xác vẻ xu hướng xuit hiện của chúng trong hơn nửa thế kỷ qua. Tuy nhiên, đã có những biểu hiện dịch chuyển vẻ phía hai cực trong đường đi của các xoáy thuận cận nhiệt đới. Đối với các hiện tượng cực đoan như vòi rồng. mưa đá và tổ lốc, do sự không đồng nhất trong đo đạc và dữ liệu hạn chế nên hiện nay vẫn chưa xác định được những biểu hiện thay đổi.
/ Các đợt triều cường lớn có xu hướng gia tăng do sự gia tăng mực nước biển trong nửa cuối thế kỷ 20. Nguyên nhân gây nên hiện tượng BĐKH Nguyên nhân làm cho khí hậu thay đổi được xác định một phần đến từ tự nhiên nhưng chủ yếu vẫn do con người, cụ thẻ: Khi hậu Trái Dat thưởng xuyên thay đổi trong quá trình lịch sử địa chất, sau một chu kì nóng lại là một chu kì lạnh đi có tên là chu kì bang hà. Nguyên nhân dẫn đến những thay đổi lớn của khí hậu bao gồm thay đổi vị trí của Trái Đất so với Mặt Trang. thay đôi cường độ hoạt động của Mặt Trời, sự gia tăng hoạt động của tro bụi va hơi nước.
Theo các nha khoa học. sự biển đổi của khí hậu trong vòng 150 năm trở lại đây xảy ra chủ yếu do các hoạt động khai thác va sử dụng tải nguyên không hợp lí của con người. đặc biệt là việc khai thác va sử dụng nhiên liệu hóa thạch cũng như các tai nguyên khác như đất và rừng. Những hoạt động này đã làm gia tăng nồng độ các khí nhà kính trong bau khí quyền, phá vỡ cân bằng nhiệt, làm tăng nhiệt độ khí quyền Trải Đất và kèm theo đó là làm biến đổi một loạt những đặc trưng khi hậu khác.
Hiệu ứng nhà kính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hiện tượng nóng lên toản cẩu và Biển đổi khí hậu. Hình vẽ này giải thích ngắn gọn nguồn gốc của hiện tượng. ? Một lượng bức xạ được phản xạ lại từ bể mặt Trải đắt và bầu khí quyền. È Bễ mặt Trái đất bức xạ nhiệt ngược trở lại không l gian bên ngoải.
Bức xạ mặt trời xuyên qua ting khí quyển. Một lượng lớn bức xạ mặt trời được hể mặt Trái đất Khí nhà kính trong bằu khí hip thụ và làm nó nóng lên. bức quyến Giữ lại một phần xạ nhiệt nay, lam tăng nhiệt 5 độ va nóng lên todn cầu. Nóng lên toàn cầu dẫn đến bang tan, các vả nóng.
đại đương mớ rộng, mực nước biển dâng và làm tăng khả năng xảy ra các cơn bảo Hình 1. Sơ dé quá trình hiệu ứng nhà kính (Nguồn: Được cập nhật từ Ủy Ban châu Âu EUROPEAN COMMISSION (n.): The Green house Effect - http://ec. Hậu qua của BĐKH a) Băng tan và những hệ lụy đi kèm Khi nhiệt độ Trái Dat tăng lên chịu ảnh hưởng dau tiên sẽ là những vùng có khi hậu lạnh, ở Bắc Cực băng sẽ tan chảy, điện tích băng hà va băng vĩnh cứu sẽ bị thu hep. Bang tan sẽ làm cho mực nước biển dâng cao gây ngập lụt những vùng đất thập va các đảo nhỏ trên biển.
Hậu quá là, diện tích và không gian sinh tồn của cả sinh vat s1ậš vả con người đều bị thu hẹp: xâm nhập mặn sẽ vao sau trong đất liên làm suy thoái điện tích đắt canh tác mau mỡ ở ving hạ lưu các con sông lớn: va các hiện tượng sóng thắn. động dat, dong hai lưu biến đỏi, hiện tượng EI nino, La nína,. b) Thời tiết cực đoan không ngừng gia tăng Những hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lụt lội, hay khô hạn là hậu quả của BDKH mà nhiều người phải trực tiếp chịu đựng. Thiên tai trong năm 2008 đã cướp đi mạng séng của 220.000 người và gây thiệt hại khoảng 200 tỷ USD, biển nó thành năm đáng sợ nhất trong lịch sử loài người tính theo tổn thất về người và của.
Bão Nagis đánh vào Mianmar tháng 5/2008 là thảm họa thiên nhiên khốc liệt nhất, giết chết hơn 135.000 người và day hơn | triệu người vào cảnh không nhà cửa c) Biến đổi khí hậu làm suy giảm đa dạng sinh học Sự tăng lên của nhiệt độ trái đất cùng với sự tăng lên của hàm lượng khí CO; sẽ làm thay đổi cấu trúc và chức năng của các hệ sinh thái, cũng như sự tương tác sinh thái của các loài và giới hạn địa lí của chúng. cuối cùng dé lại hậu qua tiêu cực cho đa dang sinh học. BDKH làm biến động vùng phân bó của các loài sinh vật. BDKH đã buộc các loài sinh vật phải thay đổi để thích nghỉ với môi trường sống.
Những loài không có khả năng thích nghỉ với tác động của BDKH có nguy cơ bị tuyệt chủng. d) Nông nghiệp và an toàn lương thực BDKH ảnh hướng trực tiếp đến sản xuất lương thực, đất đai đã bị khô các sa mạc sẽ được mở trên điện rộng, đồng thời mực nước biển dâng do băng tan chảy sẽ nhắn chim những ving đất duyén hải, khiến một diện tích lớn đất nông nghiệp bị mắt. BĐKH không chỉ thu hẹp đất canh tác mà còn làm suy giảm năng suất nông nghiệp, qua đó ánh hưởng đến an ninh lương thực của toàn nhân loại — kết quả là nạn đói ngày cảng tram trọng. e) Dich bệnh gia tăng Trong thời gian qua, các loại bệnh dịch gia tang như sốt rét, sốt Dengua, tiêu chảy có xu hướng gia tăng.
Và mới đây nhất là sự xuất hiện của những cản bệnh như =< cúm ga HSN1, cúm lợn HINI,. dang lam cho nhân loại điêu đứng. Vậy, có mỗi liên hệ gì giữa gia tang dịch bệnh và BĐKH? Bệnh tật dưới tác động của BDKH là mot quá trình liên quan với nhau, thông qua nhiều cơ chế tác động mà khâu cuối cùng là nguyên nhân gây bệnh dẫn đến 6m dau vả tử vong cho con người. Giải pháp ứng phó với BĐKH BĐKH gây ra những hậu quả nặng nẻ với sự phát triển KT — XH với tat cả các nước và khu vực.
Trong cuộc chiến với BDKH không một ai có thể đứng ngoài cuộc. Tat cả các nước đều phải thực hiện cả hai chiến lược ứng pho với BĐKH. - Giảm nhẹ BĐKH là ngăn chặn sự nóng lên toan cầu thông qua việc giảm phat thải khí nhà kính. - Thích ứng với BĐKH bao gồm tat cả những hoạt động, những điều chỉnh trong hoạt động của con người đẻ thích nghỉ vả tăng cường khả năng chống chịu của con người trước tac động của BDKH và khai thắc những mat thuận lợi của nd, 1.
Các giải pháp cắt giảm phát thải khí nhà kính vào bầu khí quyền Trước hết, cần áp dụng công nghệ để giảm phát thải khí nhà kinh trong một số lĩnh vực cụ thể như cung cấp năng lương. xây dựng, công nghiệp, nông nghiệp. lâm nghiệp, phé thai. Tiếp đó, can có các chính sách va công cụ giảm nhẹ BĐKH như: e Lông ghép chính sách khí hậu trong các chính sách phát triển một cách rộng rai dé dé đàng thực hiện và khắc phục trở ngại.
e Ban hành những quy chế và tiêu chuẩn dé đảm bảo răng việc phát thải khí nha kính được duy trì ở mức cho phép. e Thực hiện đánh thuế cacbon, tức là thuế đánh vao lương cacbon có trong nhiên liệu, mà chỉnh xác là lượng khí thải CO; từ quá trình đốt nhiên liệu chứa cacbon. si@= © Sir dung các biện pháp kích thích tài chính dé khuyến khích sự phát triển va pho biến công nghệ mới. Truyền thông và giáo dục về BĐKH Hoạt động ứng phỏ với BDKH đang va sẽ phải đối mặt giải quyết các mâu thuẫn trong suy nghĩ, thái độ.
hành vi về sinh hoạt. sản xuất, môi trường giữa các nhóm đối tượng khác nhau, giữa người này với người khác và ngay cả trong bản thân một con người. Với thực trang nảy, truyền thông va giáo dục cần phải được xem như là một công cụ quan trọng, cơ bản tác độngtrực tiếp hoặc gián tiếp làm thay đổi thái độ. hành vi của con người trong công đồng.