PHẦN MỞ ĐẦU lính Hoàng Sa (Lý Sơn, Quảng Ngãi), lễ hội đầm Ô Loan (Phú Yên), lễ hội Dinh Cô (Long Hải, Bà Rịa - Vũng Tàu), lễ cúng phước biển ở Vĩnh Châu (Sóc Trăng) của đồng 1.1 Giới thiệu chung bào Khmer, lễ hội Dinh Cậu (Phú Quốc, Kiên Giang)… Nhiều địa phương ven biển có tổ 1.1 Khái quát về biển Việt Nam chức lễ hội đua thuyền như ở Nhượng Bạn (Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh); Làng Hà (Bảo Ninh, Việt Nam với bờ biển dài 3.260km, kéo dài từ Móng Cái đến Hà Tiên, có 28 tỉnh Đồng Hới, Quảng Bình) thờ cá voi (dân gian gọi là Ông) có tổ chức hội cầu mùa (hội thành giáp biển, trên 3.000 hòn đảo lớn nhỏ có tổng diện tích khoảng 1. Với hệ xuống biển) và hội tháng bảy; Làng Thai Dương Hạ (Thuận An, Phú Vang, Thừa Thiên thống biển đảo như vậy, Việt Nam mang trong mình nhiều nguồn lợi về tài nguyên thủy Huế) tổ chức “trò bủa lưới” vào ngày 12 tháng Giêng âm lịch, nhằm tưởng nhớ Trương sản, tài nguyên khoáng sản, cũng như lợi thế để phát triển kinh tế cảng biển, vận tải biển Quý Công (Trương Thiều), một người gốc Bắc khi vào đây đã dạy cho dân nghề đánh cá và du lịch biển. và buôn ghe mành. Sau trò trình nghề bủa lưới có tục đua trải; lễ hội đua thuyền trên đảo 1.2 Lịch sử, văn hoá biển Lý Sơn (Quảng Ngãi) diễn ra từ mồng 4 đến mồng 7 tháng Giêng âm lịch.
Nổi bật trong Bên cạnh những tiềm năng kinh tế, chúng ta còn có một nền văn hóa biển hết sức đó là lễ cúng cá Ông của cộng đồng ngư dân kéo thành một vệt dài từ Thanh Hóa vào đến phong phú, đa dạng và đầy sức hấp dẫn. Đó là những nền văn hóa khảo cổ, phong tục tập tận Kiên Giang, biểu hiện sinh động của sự giao thoa văn hóa Việt - Chăm. Đây được quán, lễ hội, tín ngưỡng, ẩm thực, ngành nghề truyền thống, kho tàng văn học dân gian, xem là tín ngưỡng chủ đạo của dân đánh cá miền Trung và Nam bộ, thể hiện sự tri ân vị nghệ thuật diễn xướng, tri thức dân gian… liên quan đến biển. Về văn hóa khảo cổ, sau thần bảo hộ nghề đánh bắt, hướng đến đạo lý uống nước nhớ nguồn.
Nó tích hợp trong văn hóa Hòa Bình, các nhà khảo cổ học nước ta đã phát hiện được các di chỉ khảo cổ nằm mình những tín lý, nghi lễ, điện thần, di tích, diễn xướng… với những giá trị hết sức nhân dọc bờ biển và hải đảo. Đó là các nền văn hóa: Hạ Long (Quảng Ninh), Tràng Kênh(Hải văn, được xem như một “bảo tàng” văn hóa dân gian sống động. Tín ngưỡng dân gian Phòng), Hoa Lộc (Thanh Hóa), Quỳnh Văn (Nghệ An), Bàu Tró (Quảng Bình), Bầu Dũ biển Việt Nam lại là một bức tranh đa sắc màu, có sự giao thoa giữa các tôn giáo, tộc (Quảng Nam), Sa Huỳnh (Quảng Ngãi), Vĩnh Yên, Xóm Cồn, Hòa Diêm (Khánh Hòa)… người, nền văn hóa khác nhau: Mẫu Thoải, Bà Giàng Lạch, thần Độc Cước, Cô hồn biển, Căn cứ vào những di chỉ khảo cổ này, cho thấy những cư dân ven biển và hải đảo nước ta, Thiên Hậu Thánh Mẫu, Tứ Vị Thánh Nương, Quan Âm, Thiên Y A Na, Bà Chúa Hòn, cách đây hàng vạn năm đã thích ứng với môi trường biển và hướng những hoạt động khai Nam Hải Đại Vương… Trong một bản văn tế ở Quảng Nam đã có mặt đến 26 vị thần thác của mình vào các tài nguyên biển. Đồng thời, họ cũng có mối quan hệ giao lưu văn biển.
Sở hữu một bờ biển dài với những ngư trường nhiều tiềm năng, ẩm thực miền biển hóa mạnh mẽ với các nước ở khu vực Đông Nam Á và châu lục thông qua những con cũng là một nét văn hóa độc đáo trong nền ẩm thực Việt. Không chỉ những đặc sản quý đường thương mại trên biển. Ở các vùng miền ven biển nước ta, ngư dân có những tục lệ hiếm như sá sùng Quan Lạn (Quảng Ninh), tu hài Cát Bà (Hải Phòng), tôm Huỳnh Đế về kiêng kỵ liên quan đến việc đánh bắt trên biển. Nó phản ánh tâm thức, quan niệm của (Quảng Ngãi), sò huyết Ô Loan, ghẹ Sông Cầu (Phú Yên), ốc vú nàng Côn Đảo (Bà Rịa – ngư dân trong việc hành nghề, thái độ ứng xử với các nhóm, giới trong một cộng đồng.
Lễ Vũng Tàu), đồn đột (hải sâm) Phú Quốc (Kiên Giang)… mà còn nhiều món ăn dân gian hội miền biển cũng hết sức phong phú, gắn kết với những cộng đồng cư dân biển. Từ khác đã đi vào cơ cấu bữa ăn của người dân vùng biển. Cá úc, cá vồ kho sả nghệ; cá cơm, những lễ hội chọi trâu của Đồ Sơn (Hải Phòng) gắn với nghi thức thờ Bà Đế, vị nữ thần cá trích kho đường; hay cá mai, cá liệt kho mỡ ớt ở Phú Quốc (Kiên Giang) là những món biển, dấu vết của tục hiến sinh cho thủy thần; lễ hội làng Quan Lạn (Vân Đồn, Quảng ăn mà một lần nếm là nhớ suốt đời. Người dân làng biển Cảnh Dương (Quảng Bình) có Ninh), tái hiện lại trận đánh với quân Nguyên dưới sự chỉ huy của tướng Trần Khánh Dư; nhiều kiểu ăn cá: cá kho mặn, cá nấu chua, cá nấu lác (nấu ngót, không mặn không lạt), cá lễ hội đền Cờn (Quỳnh Lưu, Nghệ An) qua sự tích Tống Phi; cho đến các lễ khao lề thế kho bở, cá một lửa, cá kho khô, cá hấp, cá chiên, cá nướng, cá luộc, cá ăn gỏi, cá quết chả, cá giả cầy, cá băm viên… Chỉ riêng một gia vị hết sức bình dân được khai thác từ khơi (lưới chuồn), lờ mực, câu ống, câu giàn.
Trong công trình dân tộc học khảo cứu về biển là muối mà các nghệ nhân cung đình Huế đã chế biến ra hàng chục món muối: muối ghe thuyền, Voilliers d’Indochine (Thuyền buồm Đông Dương), Pietri đã ghi nhận hàng rang, muối hầm, muối tiêu, muối tiêu chanh, muối ớt, muối sả, muối ruốc sả ớt, muối sả chục loại ghe thuyền của Việt Nam, suốt dọc biển từ Trà Cổ đến Hà Tiên: ghe tam bản thịt, muối khế, muối thịt, muối riềng, muối gừng, muối khuyết, muối đậu phụng, muối Móng Cái, ghe lưới Hạ Long, ghe bè Thanh Hóa, ghe bè Hà Tĩnh, ghe mành Cửa Lò, ghe mè, muối dầu lai… với cách chế biến rất cầu kỳ, mang đúng phong cách ẩm thực của đất câu Cửa Lò, ghe giã Cửa Lò, ghe câu Quảng Bình, ghe bè Quảng Trị, ghe câu Cửa Việt, thần kinh. Thật khó có thể thống kê hết các ngành nghề liên quan đến đánh bắt của ngư ghe nốc Thuận An, ghe nốc Cầu Hai, ghe nang Đà Nẵng, ghe mành Đà Nẵng, ghe bầu dân suốt dọc ven biển đất nước. Qua thời gian, những cư dân ven biển và hải đảo đã biết Quảng Nam, ghe bầu Quảng Ngãi, ghe giã Quy Nhơn, ghe song vành Quy Nhơn, ghe giã thích ứng với việc khai thác biển thông qua việc sáng tạo ra những ngành nghề liên quan Bình Định, ghe nang Tam Quan, ghe lưới song Nha Trang, ghe bầu Phan Rang, ghe câu đến biển nhằm phục vụ cho nhu cầu của cộng đồng. Đó là các nghề làm muối ở Quang Bình Thuận, ghe bầu Mũi Né, ghe lưới rùng Phước Hải, ghe cửa Mekong, ghe câu Phú Lang (Thái Bình), Quỳnh Lưu, Diễn Châu (Nghệ An), Hộ Độ (Hà Tĩnh), Sa Huỳnh Quốc… Chỉ chừng ấy thôi, chúng ta đã có thể thành lập một bảo tàng ghe thuyền truyền (Quảng Ngãi), Tuyết Diêm (Phú Yên), Hòn Khói (Khánh Hòa), Cà Ná (Ninh Thuận), Bà thống có hạng trên thế giới với sự đa dạng, phong phú về chủng loại.
Hình ảnh chiếc ghe Rịa, Bạc Liêu… Nhiều địa phương có nghề sản xuất nước mắm nổi tiếng như Cát Hải, bầu Nam Trung bộ đã trở thành “biểu tượng” cho nghề buôn cận duyên suốt mấy thế kỷ. Thanh Hóa, Nghệ An, Đà Nẵng, Phú Yên, Nha Trang, Phan Thiết, Phú Quốc… cung cấp Ghe bầu còn là phương tiện góp phần vào việc chuyển tải những giá trị văn hóa giữa các cho thị trường cả trong và ngoài nước. Trong đó, nước mắm Phan Thiết và nước mắm vùng miền trong cả nước. Qua đó, cho thấy cả một “dòng văn hóa ghe bầu” dịch chuyển Phú Quốc là những thương hiệu danh tiếng.
Chế biến khô, làm mắm là phương thức lưu từ Trung bộ vào đến Nam bộ trong dòng chảy lịch sử văn hóa Việt Nam trên cả hai giữ hải sản lâu dài mà hầu như cư dân vùng biển nào cũng biết. Món mắm tôm chà, đặc phương diện, văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể. Kho tàng văn học dân gian miền biển sản của vùng biển Gò Công (Tiền Giang) làm Thái hậu Từ Dũ cứ nhớ mãi khôn nguôi khi thật phong phú, thể hiện quá trình chinh phục, tâm thế ứng xử của con người trước biển về ở đất thần kinh, nên đã trở thành món tiến dâng cho hoàng cung. Nghề khai thác yến cả.
Trong kho tàng ấy có rất nhiều câu ca dao, tục ngữ, hò vè phản ảnh quá trình lao động, sào ở Cù Lao Chàm (Quảng Nam) và Nha Trang (Khánh Hòa) mang lại nguồn lợi kinh tế mô tả thời tiết, ca ngợi tình cảm, sự giàu có của biển cả. Chúng ta có những truyền thuyết, rất lớn cho đất nước. Yến sào làng Thanh Châu (Cù Lao Chàm) được khai thác từ thế kỷ sự tích về Lạc Long Quân - Âu Cơ, Sơn Tinh - Thủy Tinh, An Dương Vương, Mai An XVII, nơi đây có ngôi miếu thờ vị tổ nghề yến với bức hoành phi ghi năm 1843. Ở Nha Tiêm, ông Khổng Lồ, vịnh Hạ Long, hòn Vọng Phu… mà ở đó dấu vết văn hóa biển biểu Trang, hiện vẫn duy trì việc thờ cúng Bà Chúa đảo yến với lễ giỗ hàng năm, hình thành hiện rất rõ nét, phản ánh quá trình dựng nước và giữ nước của cha ông ta.
Vè Các lái là nên một “văn hóa yến sào” ở Khánh Hòa. Đây là những hình thức sinh hoạt văn hóa độc những sáng tác dân gian của dân ghe bầu bằng thể thơ lục bát trên con đường thông đáo, cần được nghiên cứu và bảo tồn. Việc sử dụng ngư cụ của ngư dân ta cũng rất phong thương Bắc - Nam. Đây thực sự là những cẩm nang đường biển, như một bức hải đồ qua phú và đa dạng.
Nơi vùng biển địa đầu của Tổ quốc, khu vực Trà Cổ (Quảng Ninh) bài “Nhật trình đi biển” này, giúp họ an toàn trên những chuyến đi xa, tránh được bãi đá thường dùng các loại lưới: lưới vét (lưới kéo), lưới bén, lưới cá đục, lưới tôm he, lưới cá ngầm, luồng lạch không an toàn, đồng thời ngâm nga để giải khuây lúc đi buôn đường thu, lưới sứa. Đồ Sơn có các loại ngư cụ đánh bắt như: nếu trong lộng, tức biển ven bờ thì dài.
