đặt vấn đề như trên thì giai cấp công nhân hiện đại chỉ bắt đầu sản sinh ra từ cuộc cách mạng công nghiệp cơ khí – là công nhân đại công nghiệp. Các ông rất thận trọng khi nói đến vô sản công nghiệp, phân biệt rõ với loại vô sản lưu manh, các lọa tầng lớp vô sản nông thôn và thành thị là những lực lượng khác nhau về chất lượng. Các ông đã viết: “còn tầng lớp vô sản lưu manh, cái sản phẩm tiêu cực ấy cảu sự thối nát của những tầng lớp thấp nhất trong xã hội cũ, có thể được cách mạng vô sản lôi cuốn vào phong trào; nhưng điều kiện sinh hoạt của họ lại khiến họ sẵn sàng bán mình cho phe phản động hơn”. Để hiểu bản chất công nhân là gì, C.Ăngghen đã xét trên hai tiêu chí: Thứ nhất, về phương thức lao động, phương thức sản xuất; Giai cấp công nhân là lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại và xã hội hóa cao.
Thứ hai, về vị trí trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa: đó là những người lao động không có tư liệu sản xuất, phải bán sức lao động cho nhà tư bản và bị bóc lột giá trị thặng dư. Trong hai tiêu chí này, C.Ăngghen nói đến tiêu chí một đó là công nhân công xưởng, được coi là bộ phận tiêu biểu cho giai cấp công nhân hiện đại. Hai ông cho rằng: “Các giai cấp khác đều suy tàn và tiêu vong cùng với sự phát triển của đại công nghiệp, còn giai cấp vô sản lại là sản phẩm của nền đại công nghiệp”; công nhân cũng là một phát minh của của thời đại mới, giống như máy móc cũng vậy… Công nhân Anh là đứa con đầu lòng của nền đại công nghiệp hiện đại”. Với tiêu chí thứ hai, C.Ăngghen cũng đặc biệt nhấn mạnh vì chính điều này khiến cho người công nhân trở thành giai cấp đối kháng với giai cấp tư sản: “giai cấp tư sản, tức là tư bản, mà lớn lên thì giai cấp vô sản, giai cấp công nhân hiện đại – tức là giai cấp chỉ có thể sống với ddiêù kiện là kiếm được việc làm, và chỉ kiếm được việc làm, nếu lao động của họ làm tăng thêm tư bản cũng phát triển theo.
Những công nhân ấy, buộc phỉa tự bán mình để kiếm món hàng nào khác, vì thế họ phải chịu hết sự may rủi của cạnh tranh, mọi sự lên xuống của thị trường”. Tiêu chí này đã nói lên một trong những đặc trưng cơ bản nhất của giai cấp công nhân dưới chế độ tư bản, do đó C.Ăngghen còn gọi giai cấp công nhân là giai cấp vô sản. Cũng như mọi hiện tượng xã hội khác, giai cấp công nhân là con đẻ của một hoàn cảnh lịch sử cụ thể và cùng với sự phát triển của lịch sử, cũng luôn luôn phát triển với những biểu hiện và đặc trưng mới trong từng giai đoạn nhất định. Trong quá trình đó C.Mác và Ăngghen đã dùng nhiều thuật ngữ khác nhau để nói về giai cấp công nhân như: giai cấp vô sản, giai cấp xã hội hoàn toàn chỉ dựa vào việc bán sức lao động của mình, lao động làm thuê ở thế kỉ XIX, giai cấp vô sản hiện đại, giai cấp công nhân hiện đại, giai cấp công nhân đại công nhân đại công nghiệp những cụm từ đồng nghĩa để biểu thị một khái niệm: Giai cấp công nhân - con đẻ của nền đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa, giai cấp đại biểu cho lực lượng sản xuất tiên tiến,cho phương thức sản xuất hiện đại.Mác và Ăngghen, giai cấp công nhân luôn mang hai thuộc tính cơ bản sau: Về phương thức lao động, phơng thúc sản xuất: đó là những ngời lao động hay gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại và xã hội hoá cao.
Về vị trí trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa: đó là ngời lao động không có t liệu sản xuất, phải bán sức lao động cho nhà t bản và bị nhà t bản bóc lột về giá trị thặng dư. Thuộc tính thứ hai này nói lên một trong những đặc trng cơ bản của giai cấp công nhân dưới chế độ tư bản chủ nghĩa nên C.Mác và Ăng ghen còn gọi là giai cấp vô sản. Sự phát triển của đại công nghiệp không những đã làm tăng thêm số người vô sản, mà còn tập hợp họ lại thành một tập đoàn xã hội rộng lớn, thành giai cấp vô sản hiện đại. Chính vì vậy, một kết luận rút ra là, giai cấp công nhân hiện đại ra đời gắn liền với sự phát triển của đại công nghiệp, nó là sản phẩm của bản thân nền đại công nghiệp và lớn lên cùng với sự phát triển của nền đại công nghiệp đó.
Trong xã hội tư bản chủ nghĩa, giai cấp công nhân là một trong những giai cấp cơ bản, chủ yếu, đối lập với giai cấp tư sản, là giai cấp bị giai cấp tư sản tước đoạt hết tư liệu sản xuất, buộc phải bán sức lao động cho nhà tư bản để sống, bị bóc lột giá trị thặng dư. Họ là những người được tự do về thân thể và có quyền bán sức lao động tùy theo cung – cầu hàng hóa sức lao động. Đây là giai cấp bị bóc lột nặng nề, bị bần cùng hóa về vật chất lẫn tinh thần. Sự tồn tại của họ phụ thuộc và quy luật cung – cầu hàng hóa sức lao động, phụ thuộc vào kết quả lao động của chính họ.
Họ phải tạo ra giá trị thặng dư, nhưng giá trị thặng dư lại bị giai cấp tư sản chiếm đoạt. Dưới chủ nghĩa tư bản, C. Ăngghen đã định nghĩa rằng, “Giai cấp vô sản là giai cấp những công nhân làm thuê hiện đại, vì mất hết tư liệu sản xuất của bản thân, nên buộc bán sức lao động của mình đế sống”. + Dưới chế độ tư bản chủ nghĩa thì giai cấp công nhân là những người vô sản hiện đại, không có tư liệu sản xuất, nên buộc phải làm thuê, bán sức lao động cho nhà tư bản và bị toàn thể giai cấp tư sản bóc lột.
Tức là giá trị thặng dư mà giai cấp công nhân tạo ra bị nhà tư bản chiếm đoạt. Chính căn cứ vào tiêu chí này mà những người công nhân dưới chủ nghĩa tư bản được gọi là giai cấp vô sản. + Sau cách mạng vô sản thành công, giai cấp công nhân trở thành giai cấp cầm quyền. Nó không còn ở vào địa vị bị áp bức, bị bóc lột nữa, mà trở thành giai cấp thống trị, lãnh đạo cuộc đấu tranh cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa.
Giai cấp công nhân cùng với toàn thể nhân dân lao động làm chủ những tư liệu sản xuất chủ yếu đã công hữu hóa. Như vậy họ không còn là những người vô sản như trước và sản phẩm thặng dư do họ tạo ra là nguồn gốc cho sự giàu có và phát triển của xã hội xã hội chủ nghĩa. Căn cứ vào hai tiêu chí cơ bản nói trên, chúng ta có thể định nghĩa giai cấp công nhân như sau: “Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội ổn định, hình thành và phát triển cùng với quá trình phát triển của nền đại công nghiệp hiện đại, với nhịp độ phát triển của lực lượng sản xuất có tính chất xã hội hóa ngày càng cao,là lực lượng lao động cơ bản tiên tiến trong các quy trình công nghệ, dịch vụ công nghiệp, trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào quá trình sản xuất, tái sản xuất ra của cải vật chất và cải tạo các quan hệ xã hội; đại biểu cho lực lượng sản xuất và phơng thức sản xuất tiên tiến trong thời đại hiện nay”. "Tại các nước tư bản, giai cấp công nhân là những ngời không có hoặc về cơ bản không có tư liệu sản xuất,làm thuê cho giai cấp tư sản và bị bóc lột giá trị thặng dư.
Còn ở các nước xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân là người đã cùng nhân dân lao động làm chủ những tư liệu sản xuất chủ yếu, là giai cấp lãnh đạo xã hội trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Đặc điểm của giai cấp công nhân: Một là: Giai cấp công nhân là giai cấp tiên tiến nhất, là con đẻ của nền sản xuất công nghiệp hiện đại, đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến. Do đó giai cấp công nhân ngày càng có trình độ nghề nghiệp, trình độ kỹ thuật, trình độ học vấn cao hơn. Hai là: Giai cấp công nhân có lợi ích trực tiếp đối kháng với lợi ích của giai cấp tư sản và thống nhất với lợi ích lâu dài của các tầng lớp nhân dân lao động khác.
Ba là: Giai cấp công nhân có hệ tư tưởng là chủ nghĩa Mác-Lênin, phanr anhs sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, dẫn dắt giai cấp công nhân thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình nhằm giải phóng xã hội, giải phóng con người. Giai cấp coong nhân có đảng tiên phong của mình là Đảng cộng sản. Bốn là: Giai cấp công nhân có tinh thần cách mạng triệt để: Dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, giai cấp công nhân bị tước đoạt hết mọi tư liệu sản xuất và do đó bị áp bức bóc lột nặng nề. Muốn tự giải phóng, họ phải lật đổ ách thống trị của giai cấp tư sản, xóa bỏ chế độ tư hữu tư nhân về tư liệu sản xuất sự nghiệp đấu tranh giải phóng giai cấp công nhân chỉ có thể hoàn tất khi trong xã hội không còn tình trạng phân chia giai cấp.
Do đó, muốn tự giaỉ phóng giai cấp công nhân giai cấp công nhân đồng thời phải tiến hành cuộc đấu tranh giải phóng toàn xã hội. Mặt khác tính triệt để cách mạng của giai cấp công nhân còn thể hiện ở chỗ nó được trang bị hệ thống tư tưởng tiên tiến là học thuyết Mác-Lênin, được đội ngũ tiên phong cảu nó là Đảng cộng sản lãnh đạo. Năm là: Giai cấp công nhân có tính tổ chức kỷ luật cao: Điều kiện sản xuất tập trung và trình độ kỹ thuật ngày càng hiện đại, cơ cấu tổ chức sản xuất chặt chẽ…đã tôi luyện cho giai cấp công nhân hiện đại tính tổ chức và kỷ luật cao. Mặt khác giai cấp tư sản là một lực lượng quốc tế, nên để chống lại lực lượng này, giai cấp công nhân phải đoàn kết thành một lực lượng quốc tế có tổ chức chặt chẽ và sụ thống nhất cao.
Sáu là: Giai cấp công nhân là giai cấp có bản chất quốc tế: Giai cấp công nhân trên thế giới có địa vị kinh tế - xã hội giống nhau.