Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN SỞ HỮU NHÀ CHUNG CƢ 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NHÀ CHUNG CƢ VÀ QUYỀN SỞ HỮU NHÀ CHUNG CƢ 1. Các quan niệm về nhà chung cƣ Chung cư là một trong những dạng nhà dùng cho mục đích ở. Trên thực tế, nhà ở có thể được phân chia làm 02 loại cơ bản: một loại là nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất được gọi là "Nhà ở riêng lẻ" và một loại khác là nhà ở được xây dựng thành nhiều tầng gồm nhiều căn hộ để ở trên một diện tích đất sử dụng chung được gọi là "nhà chung cư" hay "Nhà ở chung" hoặc "Nhà tập thể".
Nhà ở riêng lẻ theo thông lệ chung thường được điều chỉnh bởi luật nhà ở. Một số quốc gia chỉ có một luật nhà ở duy nhất để điều chỉnh cả Nhà ở riêng lẻ và nhà chung cư. Tuy nhiên, do có những đặc điểm khác biệt với loại hình Nhà ở riêng lẻ nên ngoài việc chịu sự điều chỉnh của luật nhà ở, một số quốc gia còn ban hành luật riêng để điều chỉnh cho đối tượng nhà chung cư. Đây chỉ là vấn đề quan điểm về kỹ thuật lập pháp khác nhau tại mỗi quốc gia.
Khái niệm "chung cư" (Condominium) trong nhiều tài liệu cho thấy đây là một khái niệm đã được người La Mã cổ đại sử dụng từ thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên. Trong tiếng Latin, "con" có nghĩa là "của chung" và "dominium" là "quyền sở hữu" hay "sử dụng". Mỗi Condominium trong thời kỳ La Mã cổ đại được xây dựng có khi lên đến 6-7 tầng và có thể chứa tới hơn 40 người trên diện tích mặt bằng chỉ khoảng 400 m2. Sau những trận đại hỏa hoạn, hoàng đế Augustus đã giới hạn chiều cao tối đa của mỗi Condominium còn 20,7 m và tới thời hoàng đế Nero thì chỉ còn 17,75 m.
6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trong thời kỳ cực thịnh, số lượng Condominium tại Roma có thời điểm lên đến 50. Trong tiếng Anh hiện đại, từ "Condominium" (được viết tắt là "condo"), là từ được sử dụng phổ biến để chỉ một công trình chung cư thay thế cho từ "apartment". Ngày nay, Condominium là một hình thức quyền sở hữu chứ không phải là hình thức tài sản nguyên vẹn. Một Condominium được tạo ra dưới một khế ước về quyền sở hữu, đồng thời với việc ghi nhận khuôn viên khu đất và mặt bằng công trình trên vị trí xây dựng.
Các căn hộ ở được tạo ra đồng thời và nằm bên trong khuôn viên khu đất chung cư. Khi một người sở hữu căn hộ chung cư Condominium, anh ta có quyền sở hữu đối với không gian nằm giữa các bức tường, sàn và trần căn hộ của mình, và một quyền sử dụng chung không thể phân chia (undivided share) đối với tất cả "khu vực chung" (common areas) thuộc khuôn viên dự án chung cư chứa căn hộ đó. Khái niệm Condominium thường được sử dụng hoán đổi với nghĩa toàn bộ dự án chung cư hoặc dùng để chỉ từng căn hộ chung cư. Trên phương diện kỹ thuật, từ Condominium dùng để chỉ dự án chung cư (project); còn từ "apartment" hay "unit" dùng để chỉ các căn hộ chung cư đơn lẻ.
Condominium có thể có mọi hình dáng và kích cỡ, từ dạng tháp cao tầng cao cấp, sang trọng cho tới những nhà chung cư cũ được cải tạo lại [25]. Về phương diện pháp lý, Condominium là một thuật ngữ pháp lý được sử dụng tại Mỹ và hầu hết các tỉnh Canada. Tại Úc và tỉnh British Columbia (Canada) sử dụng thuật ngữ "Strata Title". Tỉnh Quebec (Canada) sử dụng thuật ngữ "divided co-property".
Mặc dù có sự khác biệt về sử dụng thuật ngữ giữa các quốc gia nêu trên nhưng cách thường gọi chung vẫn là "Condominium". Tại Anh và Xứ Wales lại sử dụng thuật ngữ "Commonhold", là một hình thức sở hữu được pháp luật quy định vào năm 2004 và hiện vẫn còn xa lạ với hầu hết địa phương. Pháp sử dụng thuật ngữ "Copropriété" (đồng sở hữu) và thường quản lý bởi Ban đại diện nhà chung cư (Syndicat de copropriété) [21 ]. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Sự khác biệt giữa thuật ngữ "Condominium" (chung cư) và một "Apartment" (căn hộ) chỉ đơn thuần là về mặt pháp lý.
Không có cách nào để phân biệt được một chung cư từ một căn hộ bằng việc quan sát hay viếng thăm tòa nhà một cách đơn thuần. Điều tạo nên một Condominium chính là hình thức quyền sở hữu. Cùng một tòa nhà được xây dựng, sẽ được gọi là một "Condominium" khi từng căn hộ riêng lẻ được bán cho các chủ sở hữu khác nhau - có sự chuyển dịch về quyền sở hữu; hoặc được gọi là một "apartment building" (tạm gọi là tòa nhà tập thể) khi mà chủ đầu tư (developers) vẫn giữ quyền sở hữu tòa nhà và chỉ cho thuê các căn hộ riêng lẻ trong tòa nhà - không có sự chuyển dịch quyền sở hữu [25]. Về mặt kỹ thuật, một Condominium bao gồm nhiều căn hộ riêng biệt trên cùng một khu đất mà Condominium đó được xây dựng.
Theo hệ thống luật Anglo - Saxon, quyền sở hữu đối với từng căn hộ trong một Condominium được hiểu là quyền sở hữu duy nhất đối với không gian giới hạn bởi những ranh giới của căn hộ đó. Ranh giới của không gian đó được xác định bởi một văn bản pháp lý được biết tới là một Bản tuyên bố (Declaration), được đăng ký với cơ quan quản lý tại địa phương. Điển hình những ranh giới này sẽ bao gồm tường (không bao gồm lớp trát) xung quanh căn hộ, cho phép chủ sở hữu căn hộ có thể trang trí nội thất mà không ảnh hưởng tới khu vực chung. Tất cả những gì ngoài ranh giới này sẽ do một đoàn thể được thành lập tại thời điểm hình thành Condominium đó nắm giữ dưới hình thức sở hữu không thể phân chia.
Đoàn thể này nắm giữ quyền sở hữu tài sản dưới sự ủy thác của toàn thể chủ sở hữu các căn hộ như là nhóm đại diện - bản thân đoàn thể này có thể không có quyền sở hữu [25]. Về mặt bản chất, một Condominium bao gồm nhiều căn hộ để ở trong đó mỗi căn hộ thuộc quyền sở hữu của từng cá nhân và có những khu vực chung như hành lang và những phương tiện giải trí, thuộc sở hữu chung ("jointly owned" hay "tenants in common") của tất cả chủ sở hữu căn hộ trong 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Một Condominium cũng có thể chỉ có những căn hộ để ở của một gia đình và được gọi là chung cư riêng lẻ ("detached Condominium") trong đó chủ sở hữu không duy trì ngoại thất của hành lang, sân… hay được gọi là "site Condominium" nếu trong đó chủ sở hữu có nhiều quyền quản lý và quyền sở hữu hơn đối với diện mạo ngoại thất [25]. Quan niệm về quyền sở hữu nhà chung cƣ Theo cuốn Cẩm nang về Quyền sở hữu nhà chung cư cho các nước đang chuyển đổi ("Guidelines on Condominium ownership of Housing for Countries in Transition") của Uỷ ban kinh tế châu Âu ("Economic Commission for Europe") - của Liên Hiệp Quốc năm 2003 thì quan niệm về quyền sở hữu nhà chung cư được hiểu như sau: Trong một chung cư, các phần của toà nhà bao gồm các căn hộ được sở hữu bởi một cá nhân, gia đình, một công ty hay một cơ quan chính quyền.
Mỗi một căn hộ như thế và bất kì đơn nguyên kinh doanh hay thương mại nào (cửa hàng, văn phòng…) trong toà nhà này được gọi là "đơn nguyên". Tất cả các phần còn lại của toà nhà mà không phải là đơn nguyên gọi là "tài sản chung". Tài sản chung này được sở hữu chung bởi những người chủ của các đơn nguyên. Trong hầu hết các toà nhà tài sản chung bao gồm mái nhà, cầu thang, tường bên ngoài và cửa sổ, nền móng toà nhà, cơ sở hạ tầng như hệ thống ống dẫn, cáp điện… đất bên dưới và xung quanh toà nhà, bao gồm bất kì khu vực trồng cây và sân chơi và khu vực giải trí cũng được sở hữu chung bởi những người chủ các đơn nguyên.
Mỗi chủ sở hữu đơn nguyên do đó cũng sở hữu một phần của tài sản chung gọi là Phần sở hữu. Phần này cũng là cụ thể cho mỗi đơn nguyên, được gọi là "phần sở hữu" và được tính như sau: Phần sở hữu = tổng diện tích của một đơn nguyên/tổng diện tích của tất cả các đơn nguyên. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Phần sở hữu thông thường được thể hiện bằng phần trăm. Diện tích của tài sản chung không bao gồm trong tổng diện tích của tất cả các đơn nguyên.
Phần sở hữu chỉ áp dụng cho phần tài sản chung của một chung cư. Mỗi chủ sở hữu có quyền sở hữu đầy đủ và không hạn chế đối với đơn nguyên của mình, trừ phi bị giới hạn bởi những quy định hay luật đặc biệt. Các ví dụ về các luật khác có thể giới hạn đặc quyền của người chủ sở hữu có thể là: (a) thay đổi mục đích sử dụng đơn nguyên, ví dụ từ nhà ở sang thương mại, hay (b) chia nhỏ đơn nguyên. Phần sở hữu là rất quan trọng với những người chủ sở hữu và với Hội những người chủ sở hữu ("Owners’ Association"), nó xác định trách nhiệm của mỗi chủ sở hữu đối với chi phí duy trì và sửa chữa những phần chung của bất động sản, cũng như chi phí hoạt động của Hội những người sở hữu.
Hội những người chủ sở hữu trong một chung cư là một tổ chức tư và phi lợi nhuận. Từng chủ sở hữu riêng lẻ của các đơn nguyên tự động trở thành thành viên của Hội khi họ mua đơn nguyên. Quyền sở hữu từng đơn nguyên và tư cách thành viên của Hội là không thể tách rời. Khi một chủ sở hữu bán đơn nguyên của mình, anh ta đồng thời cũng chuyển giao tư cách thành viên của mình trong Hội cho người chủ mới - và người này không có quyền từ chối tư cách thành viên của Hội.
Hội các chủ sở hữu là một tổ chức dân chủ hoàn toàn. Phương thức hoạt động của Hội có thể tóm tắt như sau: a. Hội hoạt động theo các luật quốc gia và quy định riêng của hội; b. Các thành viên của Hội tham dự cuộc họp chính thức có quyền hạn tối cao và họ ra quyết định bằng biểu quyết; c.
Ban lãnh đạo, được bầu bởi các thành viên, có trách nhiệm vận hành hội giữa các cuộc họp của các thành viên. Người quản lí, được ban lãnh đạo chỉ định, chịu trách nhiệm đối với hoạt động hàng ngày của hội; 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các ban, do các thành viên bầu ra, có các nhiệm vụ cụ thể (kiểm toán, các hoạt động xã hội…); f.