Luận văn thạc sĩ khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái và cách nói biểu thị cảm xúc của học viên học tiếng việt như một ngoại ngữ học viên ở trình độ c và trên c

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái và cách nói biểu thị cảm xúc của học viên học tiếng việt như, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Lê Hoàng Nga
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thiện Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái trong tiếng Việt
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT
• 2. KẾT QUẢ KHẢO SÁT NĂNG LỰC SỬ DỤNG TỪ TÌNH THÁI VÀ CÁCH NÓI BIỂU THỊ CẢM XÚC CỦA HỌC VIÊN HỌC TIẾNG VIỆT NHƯ MỘT NGOẠI NGỮ (TRÌNH ĐỘ C VÀ TRÊN C)
• 3. NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI NĂNG LỰC SỬ DỤNG TỪ TÌNH THÁI VÀ CÁCH NÓI BIỂU THỊ CẢM XÚC CỦA HỌC VIÊN NƯỚC NGOÀI. MỘT SỐ ĐỀ XUẤT CỦA NGƯỜI NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT
• 1.1. Lý thuyết về nghĩa tình thái của câu
• 1.1.1. Khái niệm tình thái trong ngôn ngữ học
• 1.2. Vấn đề phân loại các ý nghĩa thuộc phạm trù tình thái
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái trong tiếng Việt

Khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái trong tiếng Việt là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu ngôn ngữ học. Từ tình thái không chỉ là công cụ ngôn ngữ mà còn phản ánh thái độ, cảm xúc của người nói. Việc hiểu rõ về từ tình thái giúp người học tiếng Việt như một ngoại ngữ có thể giao tiếp hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm từ tình thái trong ngôn ngữ học

Từ tình thái là những từ ngữ thể hiện thái độ, cảm xúc của người nói đối với nội dung câu. Chúng có vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông điệp và tạo sự kết nối giữa người nói và người nghe.

1.2. Tầm quan trọng của từ tình thái trong giao tiếp

Từ tình thái giúp người nói thể hiện rõ ràng hơn cảm xúc và thái độ của mình. Điều này không chỉ làm cho cuộc giao tiếp trở nên sinh động mà còn giúp người nghe hiểu rõ hơn về ý định của người nói.

II. Những thách thức trong việc sử dụng từ tình thái trong tiếng Việt

Việc sử dụng từ tình thái trong tiếng Việt gặp nhiều thách thức, đặc biệt đối với người học tiếng Việt như một ngoại ngữ. Những thách thức này có thể đến từ sự khác biệt văn hóa, ngữ pháp và cách diễn đạt cảm xúc.

2.1. Khó khăn trong việc nhận diện từ tình thái

Nhiều học viên gặp khó khăn trong việc nhận diện và sử dụng đúng từ tình thái. Điều này có thể dẫn đến việc truyền đạt thông điệp không chính xác hoặc gây hiểu lầm.

2.2. Ảnh hưởng của ngôn ngữ mẹ đẻ đến việc sử dụng từ tình thái

Ngôn ngữ mẹ đẻ của học viên có thể ảnh hưởng đến cách họ sử dụng từ tình thái trong tiếng Việt. Sự khác biệt trong cấu trúc ngôn ngữ có thể tạo ra những khó khăn trong việc áp dụng từ tình thái một cách chính xác.

III. Phương pháp khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái

Để khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy về khả năng sử dụng từ tình thái của học viên.

3.1. Phương pháp định lượng trong khảo sát

Phương pháp định lượng sử dụng các bài kiểm tra và khảo sát để đánh giá năng lực sử dụng từ tình thái của học viên. Kết quả từ các bài kiểm tra này cung cấp cái nhìn tổng quan về khả năng của học viên.

3.2. Phương pháp định tính trong khảo sát

Phương pháp định tính thông qua phỏng vấn và ghi âm các cuộc hội thoại giúp hiểu rõ hơn về cách học viên sử dụng từ tình thái trong giao tiếp thực tế.

IV. Kết quả khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái

Kết quả khảo sát cho thấy học viên có khả năng sử dụng từ tình thái ở mức độ khác nhau. Một số học viên thể hiện sự thành thạo trong việc sử dụng từ tình thái, trong khi một số khác vẫn còn gặp khó khăn.

4.1. Kết quả định lượng từ bài kiểm tra

Kết quả từ các bài kiểm tra cho thấy nhiều học viên đạt điểm cao trong việc sử dụng từ tình thái, cho thấy sự nỗ lực trong việc học tập và áp dụng kiến thức.

4.2. Kết quả định tính từ phỏng vấn

Phỏng vấn cho thấy học viên có nhận thức rõ về vai trò của từ tình thái trong giao tiếp, nhưng vẫn cần cải thiện kỹ năng sử dụng trong các tình huống thực tế.

V. Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực sử dụng từ tình thái

Để nâng cao năng lực sử dụng từ tình thái, cần có những giải pháp cụ thể nhằm hỗ trợ học viên trong quá trình học tập. Các giải pháp này có thể bao gồm cải tiến giáo trình và phương pháp giảng dạy.

5.1. Cải tiến giáo trình dạy tiếng Việt

Giáo trình cần được cập nhật để bao gồm nhiều ví dụ thực tế về việc sử dụng từ tình thái, giúp học viên dễ dàng tiếp cận và áp dụng.

5.2. Đào tạo giáo viên về phương pháp giảng dạy từ tình thái

Giáo viên cần được đào tạo về cách giảng dạy từ tình thái một cách hiệu quả, giúp học viên hiểu rõ hơn về cách sử dụng trong giao tiếp.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu về từ tình thái

Khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái trong tiếng Việt là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp cải thiện phương pháp dạy và học mà còn mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu từ tình thái

Nghiên cứu từ tình thái giúp hiểu rõ hơn về cách thức giao tiếp và thể hiện cảm xúc trong tiếng Việt, từ đó nâng cao chất lượng dạy và học.

6.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng từ tình thái, cũng như phát triển các phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc học tiếng Việt như một ngoại ngữ ngày càng trở nên phổ biến với sự gia tăng đáng kể số lượng học viên nước ngoài tại Việt Nam. Theo ước tính, hàng năm có hàng trăm học viên nước ngoài theo học tiếng Việt tại các cơ sở đào tạo như Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội. Tuy nhiên, việc sử dụng từ tình thái và cách nói biểu thị cảm xúc trong tiếng Việt vẫn là một thách thức lớn đối với nhiều học viên, đặc biệt ở trình độ C và trên C. Đây là những phương tiện ngôn ngữ quan trọng giúp người nói thể hiện thái độ, cảm xúc và đánh giá trong giao tiếp, góp phần làm phong phú và sinh động câu chuyện.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái và cách nói biểu thị cảm xúc của học viên học tiếng Việt như một ngoại ngữ, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả học tập và giảng dạy. Nghiên cứu tập trung vào học viên trình độ C và trên C tại Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, trong giai đoạn 2006-2008. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp số liệu cụ thể về mức độ sử dụng từ tình thái và cách nói biểu thị cảm xúc, đồng thời góp phần hoàn thiện giáo trình và phương pháp giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết về nghĩa tình thái của câu, trong đó phân biệt hai thành phần chính: Dictum (nội dung mệnh đề) và Modus (tình thái), theo quan điểm của nhà ngôn ngữ học Ch. Bally. Tình thái được hiểu là phạm trù ngữ nghĩa - chức năng phản ánh thái độ, cách đánh giá của người nói đối với nội dung câu và mối quan hệ với thực tế. Lý thuyết phân loại tình thái thành hai nhóm chính: tình thái chủ quan (liên quan đến thái độ, cảm xúc, cam kết của người nói) và tình thái khách quan (liên quan đến tính hiện thực, tính tất yếu của sự việc).

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các khái niệm về phương tiện biểu thị tình thái trong tiếng Việt, bao gồm phương tiện ngữ âm (ngữ điệu, trọng âm), phương tiện ngữ pháp (thời, thức động từ, cấu trúc câu) và phương tiện từ vựng (động từ tình thái, trợ từ, tiểu từ tình thái). Đặc biệt, từ tình thái được định nghĩa bao gồm thán từ, trợ từ hàm ý nhấn mạnh và tiểu từ bổ sung nghĩa thái độ, đánh giá.

Về biểu thị cảm xúc trong giao tiếp, nghiên cứu dựa trên mô hình câu cảm thán tiếng Việt với yếu tố cảm thán đóng vai trò trung tâm, sử dụng các phương tiện ngôn ngữ như từ cảm thán, phó từ, kết từ, ngữ điệu, trật tự từ để thể hiện cảm xúc đa dạng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm 22 bài thi viết lấy chứng chỉ tiếng Việt trình độ C của học viên trong 3 năm (2006-2008), 25 giờ ghi âm các cuộc hội thoại giữa học viên và người Việt Nam, cùng các bài tập kiểm tra trình độ được thiết kế riêng. Cỡ mẫu khảo sát gồm 32 học viên đến từ nhiều quốc gia, độ tuổi và trình độ khác nhau, chủ yếu học tại Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt.

Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc học viên trình độ C và trên C, dựa trên số lượng và chất lượng giáo trình đã học, thời gian học và tiếp xúc với người bản ngữ. Phân tích dữ liệu sử dụng các phương pháp thống kê, miêu tả, đối chiếu, phân tích và quy nạp nhằm đánh giá tần suất sử dụng từ tình thái, cách nói biểu thị cảm xúc, mức độ đúng sai và khả năng tạo lập ngữ cảnh.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2006 đến 2008, bao gồm thu thập dữ liệu, xử lý và phân tích định lượng, định tính, cuối cùng là đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỉ lệ sử dụng từ tình thái trong bài viết thấp: Qua khảo sát 22 bài thi viết, tỉ lệ câu có từ tình thái chỉ dao động từ 0% đến 12,5%, trong đó 9 bài không sử dụng từ tình thái nào. Điều này cho thấy học viên chưa chú trọng sử dụng từ tình thái trong văn viết, có xu hướng đơn giản hóa ngôn ngữ để đảm bảo tính chính xác và rõ ràng.

2. Tỉ lệ sử dụng từ tình thái trong hội thoại cao hơn nhiều: Trong 18 cuộc hội thoại ghi âm, tỉ lệ phát ngôn có từ tình thái của học viên dao động từ 14% đến 73%, cao hơn rõ rệt so với bài viết. Người Việt Nam trong các cuộc hội thoại này cũng sử dụng từ tình thái với tỉ lệ từ 23% đến 69%, thể hiện tầm quan trọng của từ tình thái trong giao tiếp nói.

3. Cách nói biểu thị cảm xúc ít xuất hiện hơn: Tỉ lệ phát ngôn có cách nói biểu thị cảm xúc trong hội thoại chỉ dưới 10% ở phần lớn học viên, chỉ có một trường hợp đạt 13,88%. Điều này phản ánh học viên còn hạn chế trong việc biểu đạt cảm xúc qua ngôn ngữ.

4. Khả năng nhận biết và sửa lỗi từ tình thái và cách nói biểu thị cảm xúc chưa cao: Qua bài tập kiểm tra trình độ, chỉ 37,5% học viên đạt từ 14 câu đúng trở lên trong bài tập nhận biết lỗi, nhiều học viên còn lúng túng trong việc tạo lập ngữ cảnh và câu có từ tình thái hoặc biểu thị cảm xúc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của việc sử dụng từ tình thái thấp trong bài viết có thể do yêu cầu của bài thi viết là thể hiện tư tưởng rõ ràng, tránh dùng từ ngữ mang tính khẩu ngữ hoặc biểu cảm quá mức, dẫn đến hiện tượng "viết như nói" bị hạn chế. Ngược lại, trong giao tiếp nói, tính tự nhiên và thoải mái cho phép học viên sử dụng từ tình thái nhiều hơn để thể hiện thái độ và cảm xúc.

Việc cách nói biểu thị cảm xúc ít xuất hiện có thể do học viên chưa quen với các phương tiện ngôn ngữ đặc biệt để biểu đạt cảm xúc hoặc do văn hóa giao tiếp khác biệt. So sánh với các nghiên cứu trước đây cho thấy hiện tượng này phổ biến ở nhiều ngôn ngữ thứ hai, khi người học thường tập trung vào ngữ pháp và từ vựng cơ bản trước khi phát triển kỹ năng biểu đạt cảm xúc.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỉ lệ sử dụng từ tình thái trong bài viết và hội thoại, cũng như bảng thống kê kết quả bài tập kiểm tra để minh họa rõ ràng sự khác biệt và mức độ thành thạo của học viên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy từ tình thái và cách nói biểu thị cảm xúc: Giáo viên cần tích hợp các bài học chuyên sâu về từ tình thái và biểu đạt cảm xúc trong chương trình giảng dạy, tập trung vào việc giải thích ý nghĩa, cách sử dụng và ngữ cảnh phù hợp nhằm nâng cao tỉ lệ sử dụng đúng và tự nhiên của học viên. Thời gian thực hiện: trong vòng 1 học kỳ.

2. Phát triển bài tập thực hành đa dạng: Thiết kế các bài tập tương tác, hội thoại mô phỏng tình huống thực tế để học viên luyện tập sử dụng từ tình thái và biểu đạt cảm xúc, giúp họ làm quen với ngôn ngữ giao tiếp tự nhiên. Chủ thể thực hiện: giáo viên và trung tâm ngoại ngữ.

3. Biên soạn và cập nhật giáo trình: Cần bổ sung phần chuyên biệt về từ tình thái và cách nói biểu thị cảm xúc trong giáo trình tiếng Việt cho người nước ngoài, kèm theo ví dụ minh họa và bài tập thực hành. Thời gian thực hiện: 1-2 năm, phối hợp giữa các nhà nghiên cứu và biên soạn sách.

4. Tăng cường môi trường giao tiếp thực tế: Khuyến khích học viên tham gia các hoạt động ngoại khóa, giao lưu với người bản ngữ để nâng cao khả năng sử dụng từ tình thái và biểu đạt cảm xúc trong ngôn ngữ tự nhiên. Chủ thể thực hiện: nhà trường, trung tâm đào tạo và cộng đồng người Việt.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên tiếng Việt cho người nước ngoài: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu và phân tích chi tiết về năng lực sử dụng từ tình thái và biểu đạt cảm xúc của học viên, giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp.

2. Nhà biên soạn giáo trình: Thông tin về các từ tình thái phổ biến, cách biểu đạt cảm xúc và những khó khăn của học viên là cơ sở để xây dựng giáo trình sát thực tế, hiệu quả hơn.

3. Học viên học tiếng Việt: Luận văn giúp học viên nhận thức rõ hơn về vai trò của từ tình thái và cách biểu đạt cảm xúc, từ đó nâng cao kỹ năng giao tiếp tự nhiên và sinh động.

4. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phân tích sâu sắc về tình thái và biểu đạt cảm xúc trong tiếng Việt như một ngoại ngữ, góp phần phát triển nghiên cứu trong lĩnh vực ngôn ngữ học ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Từ tình thái là gì và tại sao quan trọng trong tiếng Việt?
   Từ tình thái là các từ hoặc tiểu từ dùng để biểu thị thái độ, cảm xúc, đánh giá của người nói đối với nội dung câu. Chúng giúp câu nói trở nên sinh động, thể hiện rõ ý đồ giao tiếp và tạo sự hấp dẫn trong giao tiếp hàng ngày.

2. Học viên nước ngoài thường gặp khó khăn gì khi sử dụng từ tình thái?
   Khó khăn chính là nhận biết đúng nghĩa, cách sử dụng phù hợp trong ngữ cảnh và tránh lạm dụng gây mất tự nhiên. Ngoài ra, việc tạo lập ngữ cảnh phù hợp để sử dụng từ tình thái cũng là thách thức lớn.

3. Cách nói biểu thị cảm xúc khác gì so với từ tình thái?
   Cách nói biểu thị cảm xúc bao gồm các hình thức ngôn ngữ đặc biệt như câu cảm thán, thán từ, ngữ điệu, trật tự từ để thể hiện cảm xúc cụ thể, trong khi từ tình thái chủ yếu là các từ ngữ mang ý nghĩa thái độ, đánh giá.

4. Làm thế nào để nâng cao năng lực sử dụng từ tình thái và biểu đạt cảm xúc?
   Học viên nên luyện tập qua các bài tập thực hành giao tiếp, tham gia môi trường nói tiếng Việt tự nhiên, đồng thời học qua giáo trình có phần chuyên biệt về tình thái và biểu đạt cảm xúc.

5. Tại sao học viên sử dụng từ tình thái nhiều hơn trong giao tiếp nói so với viết?
   Giao tiếp nói mang tính tự nhiên, thoải mái, cho phép sử dụng từ tình thái để thể hiện cảm xúc và thái độ nhanh chóng. Trong khi đó, viết yêu cầu sự chính xác, rõ ràng, nên học viên thường hạn chế dùng từ tình thái để tránh gây khó hiểu hoặc mất trang trọng.

Kết luận

• Học viên trình độ C và trên C đã có khả năng sử dụng từ tình thái và cách nói biểu thị cảm xúc nhưng còn hạn chế về tần suất và độ chính xác.
• Từ tình thái xuất hiện nhiều hơn trong giao tiếp nói so với viết, phản ánh đặc điểm ngôn ngữ tự nhiên và yêu cầu của từng hình thức giao tiếp.
• Khả năng nhận biết lỗi và tạo lập ngữ cảnh sử dụng từ tình thái, biểu đạt cảm xúc của học viên còn nhiều điểm yếu cần khắc phục.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích chi tiết để cải tiến phương pháp giảng dạy và biên soạn giáo trình tiếng Việt cho người nước ngoài.
• Đề xuất các giải pháp thực tiễn nhằm nâng cao năng lực sử dụng từ tình thái và biểu đạt cảm xúc, góp phần phát triển kỹ năng giao tiếp tiếng Việt của học viên.

Next steps: Triển khai các giải pháp giảng dạy, cập nhật giáo trình và tổ chức các hoạt động giao lưu thực tế để tăng cường môi trường học tập.

Các nhà giáo dục, biên soạn giáo trình và học viên hãy cùng phối hợp để nâng cao hiệu quả học tập và sử dụng tiếng Việt như một ngoại ngữ, đặc biệt trong lĩnh vực từ tình thái và biểu đạt cảm xúc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề, hướng nghiên cứu có nhiều điểm khác nhau nhưng hầu hết các nhà nghiên cứu đều thống nhất với nhau ở một điểm là coi tình thái là một phạm trù ngữ nghĩa - chức năng, phản ánh mối quan hệ khác nhau của nội dung thông tin miêu tả trong phát ngôn với thực tế, phản ánh thái độ, cách đánh giá của người nói đối với nội dung miêu tả trong câu, xét trong quan hệ với người nghe, với hoàn cảnh giao tiếp. Cao Xuân Hạo, người đã nêu nhiều vấn đề đáng chú ý trong nghiên cứu về tình thái, viết rằng “trong ngôn ngữ, các tình thái của phát ngôn làm thành 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] một bảng màu cực kỳ đa dạng, trong đó phần lớn có liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến tính hiện thực, tính tất yếu và tính khả năng, nhưng dưới nhiều sắc thái khác nhau và có nhiều cách biểu hiện khác nhau. Chính do “bảng màu cực kỳ đa dạng này” mà tình thái trở thành vấn đề hết sức phức tạp trong ngôn ngữ. Các cuộc bàn luận về nội hàm của khái niệm tình thái cho đến nay vẫn còn có nhiều quan điểm chưa được thống nhất.

Với tính chất của luận văn, chúng tôi không có ý định bàn luận thêm về tính hợp lý hay phi lý của các quan điểm hiện có về khái niệm tình thái. Chúng tôi chấp nhận một quan điểm phổ biến nhất về tình thái để thuận tiện cho quá trình khảo sát. Chúng tôi đồng ý với quan điểm của hai tác giả Lê Đông và Nguyễn Văn Hiệp cho rằng: để chỉ sự đối lập Modus và Dictum thì dùng cặp thuật ngữ tình thái/ nội dung mệnh đề là hợp lý hơn cả. Vì như các tác giả cũng đã chỉ ra, cặp thuật ngữ này tỏ ra bao quát và quen thuộc nhất.

Hơn nữa dùng thuật ngữ nội dung mệnh đề một mặt cho phép ta chỉ ra tính tiềm năng của sự tình được biểu hiện, mặt khác nó không hoàn toàn trùng với cách hiểu của lôgích học. Thêm vào đó cặp thuật ngữ này tạo điều kiện cho việc cấu tạo các thuật ngữ khác như khung tình thái, nội dung mệnh đề của hành vi ngôn ngữ…Khái niệm tình thái, theo đó, nên được hiểu theo nghĩa rộng nhất như Bybee đã nói. Đó là “tất cả những gì mà người nói thực hiện cùng với toàn bộ nội dung mệnh đề” (dẫn theo 8, tr23). Nếu hiểu theo nghĩa rộng như thế thì khái niệm tình thái trong ngôn ngữ sẽ bao gồm nhiều kiểu ý nghĩa rất khác nhau.

Có thể phân thành những nhóm cơ bản sau: 1. Các ý nghĩa thể hiện mục đích phát ngôn của người nói, hay nói theo lý thuyết hành vi ngôn ngữ, kiểu mục đích tại lời mà người nói thực hiện (hỏi, ra lệnh, yêu cầu, bác bỏ, khuyên, mời …) gắn trực tiếp với chiều tương tác liên nhân của giao tiếp, với kiểu tác động của người nói đến người đối thoại. Các ý nghĩa khác nhau thể hiện sự đánh giá, thái độ, lập trường hay xúc cảm của người nói đối với nội dung thông báo về mức độ quan trọng, về 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] độ tin cậy, xem nó là điều tích cực (mong muốn) hay tiêu cực, bất ngờ, ngoài chờ đợi hay bình thường, về khả năng, tính hiện thực… 3. Ý nghĩa thuộc đối lập giữa khẳng định và phủ định đối với sự tồn tại của sự tình.

Những đặc trưng liên quan đến sự diễn tiến của sự tình, liên quan đến khung vị từ và mối quan hệ giữa chủ thể được nói đến trong câu và vị từ (thời, thể hay các ý nghĩa được thể hiện bằng vị từ tình thái…) 5. Các ý nghĩa phản ánh các đặc trưng khác của phát ngôn với ngữ cảnh, theo quan điểm, đánh giá của người nói. Chẳng hạn như đặc tính siêu ngôn ngữ, hỏi lại, sự đánh giá của người nói về mức độ hiểu biết của người nghe, thái độ, tình cảm của người nói đối với người nghe, sự đánh giá của người nói đối với các quan điểm, ý kiến khác… 1. Vấn đề phân loại các ý nghĩa thuộc phạm trù tình thái Hầu hết các công trình nghiên cứu về tình thái (những luận văn, luận án và một số bài viết trên tạp chí ngôn ngữ) đều nói tới nội hàm của phạm trù tình thái và vấn đề phân loại các ý nghĩa đó.

Có thể các tác giả gọi tên theo nhiều cách khác nhau: vấn đề phân loại tình thái, ý nghĩa bộ phận của khái niệm tình thái hay một số thế đối lập chủ yếu của tình thái trong ngôn ngữ, nhưng tựu chung lại vẫn cùng một mục đích là làm sáng rõ bức tranh nội hàm của khái niệm tình thái và phạm trù hoá chúng thành một số loại cơ bản. Bản thân khái niệm tình thái là một khái niệm rộng lớn. Mỗi phát ngôn đều mang trong mình một nghĩa tình thái nhất định nếu không muốn nói là còn có thể có nhiều nghĩa tình thái chồng chéo lên nhau, đan bện vào nhau trong chỉ một phát ngôn. Vì vậy việc làm rõ nội hàm của khái niệm tình thái đã là một vấn đề khó khăn thì việc phạm trù hoá các ý nghĩa đó lại càng khó khăn hơn.

Công việc này đòi hỏi phải có quá trình phân tích tỉ mỉ và óc bao quát để sao cho kết quả các phạm trù phải vừa rõ nghĩa lại vừa không bỏ sót các ý nghĩa bộ phận. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.s Đoàn Thị Thu Hà, trong luận văn tốt nghiệp của mình, nêu ý kiến về vấn đề tình thái “là một phạm trù ngữ nghĩa – chức năng phản ánh mối quan hệ, thái độ, cách đánh giá của người nói đối với nội dung của phần còn lại trong câu”. Có hai loại tình thái: tình thái chủ quan và tình thái khách quan. Trong đó tình thái chủ quan là kiểu tình thái mà ngôn ngữ học đặc biệt quan tâm.

Đúng như nhiều nhà nghiên cứu đã nhận định “Các ý nghĩa tình thái nhiều khi đan bện vào nhau làm thành một phổ liên tục không dễ gì quy hoạch thành những kiểu loại những bình diện rõ ràng: “Nhiều khi một ý nghĩa lại có thể đồng thời tham gia vào nhiều đối lập, thuộc nhiều bình diện khác nhau.” “lại cũng có tình trạng là cùng dùng chung một thuật ngữ mà các tác giả khác nhau có thể hiểu theo những cách khác nhau, hay cùng một hiện tượng, cùng chấp nhận một cách phân loại mà tác giả này xếp vào kiểu loại tình thái này, tác giả khác lại xếp vào kiểu loại tình thái khác …”. (19, tr15) Theo đó, chúng ta đều biết rằng thế đối lập tình thái khách quan và tình thái chủ quan là thế đối lập vẫn thường được nhắc tới. Thế nhưng cách hiểu thế nào là tình thái khách quan và thế nào là tình thái chủ quan lại khác xa nhau.Bondarko khẳng định chỉ có hai nhóm ý nghĩa được các nhà nghiên cứu công nhận là các ý nghĩa tình thái là: - Tính khả năng, tính tất yếu, tính cần yếu. Nhóm này làm cơ sở cho tình thái khách quan.

- Sự nghi ngờ, tính không chắc chắn, giả định khả năng và tính dứt khoát. Nhóm này làm sơ sở cho tình thái chủ quan. Lyons cũng phân chia tình thái khách quan và tình thái chủ quan. Khi chú ý hơn tới tình thái chủ quan, ông cho rằng tình thái chủ quan có một phạm vi rộng lớn hơn rất nhiều so với quan điểm về tình thái chủ quan của A.

Theo ông tình thái chủ quan có thể được chia làm hai tiểu loại: tình thái nhận thức và tình thái đạo nghĩa. Tình thái nhận thức có thể 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] được hiểu là sự cam kết ở một mức độ nào đó của người nói đối với tính chân thực của điều được nói ra; tình thái đạo nghĩa biểu thị thái độ của ngưòi nói đối với hành động mà mệnh đề biểu thị chúng được xem xét theo các nội dung về tính nghĩa vụ, sự cấm đoán và sự miễn trừ. Đoàn Thị Thu Hà và Nguyễn Thị Phương Trà trong luận văn của mình đều công nhận rằng tình thái khách quan là loại tình thái của lôgích học, nó chỉ nhằm vào một số kiểu quan hệ chung nhất của phán đoán với hiện thực, mang tính chất khách quan, bản thể và xem đó như một đặc trưng nội tại của bản thân cấu trúc chủ từ - vị từ lôgích. Tình thái khách quan tách khỏi những nhân tố thuộc về thái độ tình cảm, đánh giá, mục đích, nhu cầu, ý chí của con người nói chung và của từng chủ thể phát ngôn nói riêng, còn tình thái chủ quan là tình thái trong ngôn ngữ học vì ngôn ngữ luôn gắn liền với con người, với chủ thể phát ngôn.

Đó là những thái độ về tình cảm, cách đánh giá, mong muốn, nguyện vọng, cam kết, sự tin tưởng, nghi ngờ… của người nói trong mối quan hệ với nội dung được thông báo trong câu và với thực tế. Bùi Trọng Ngoãn trong luận án Tiến sĩ cũng đồng quan điểm với hai tác giả nói trên. Theo Bùi Trọng Ngoãn khi nói tới tình thái trong ngôn ngữ là nói tới tình thái chủ quan. Bởi vì trong ngôn ngữ vai trò của người nói được đặc biệt coi trọng.

Người nói không trình bày hiện thực như nó vốn có mà trình bày theo lăng kính chủ quan của mình và theo những ý định riêng của mình. Những người nghiên cứu vừa nêu trên có khuynh hướng phân chia dứt khoát tình thái chủ quan và tình thái khách quan, dựa trên tiêu chí vai trò vị trí của người nói vào lúc nói. Theo đó họ thường nhấn mạnh tính chất chủ quan của ngôn ngữ và nhận định chỉ có tình thái chủ quan mới là tình thái trong ngôn ngữ học. Vì thế, nghiên cứu về tình thái trong ngôn ngữ tức là nghiên cứu về tình thái chủ quan.

Một số nhà nghiên cứu khác cũng công nhận có một sự đối lập giữa tình thái chủ quan và tình thái khách quan tuy nhiên dựa trên một tiêu chí 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khác nên quan điểm về tình thái chủ quan và tình thái khách quan có phần khác biệt. Chẳng hạn, các nhà ngôn ngữ học thuộc nhóm ngữ pháp chức năng Hà Lan đã cho rằng: - Tình thái khách quan thể hiện sự đánh giá dựa trên hiểu biết của người nói về thực cách của sự tình và gồm hai tiểu loại: nhận thức và đạo nghĩa, mỗi loại đều được biểu hiện trên một thang độ, từ chắc chắn đến không thể, từ bắt buộc đến cấm đoán.