CHƯƠNG 1: TONG QUAN 1.1 Tinh dầu vỏ bưởi Năm Roi 1.1 Giới thiêu Bưởi, tên khoa học là Citrus grandis (L.) Osbeck hay Citrus maxima Merr., thuộc họ Rutaceae (họ Cửu lý hương), chi Citrus (chi Cam chanh), có nguồn gốc và phát triển rộng khắp khu vực phía nam nhiệt đới và cận nhiệt đới của Châu Á.! Ở Việt Nam, bưởi là một trong những loại cây chi Citrus được trồng phô biến nhất,? được trồng nhiều ở miền Nam như Vĩnh Long, Bến Tre, Đồng Tháp, Đồng Nai và Bình Dương, một số ít trồng ở miền Trung và miền Bắc như Huế, Hà Tĩnh, Phú Thọ va Hà Nội.3 Tuy Việt Nam có nhiều giống bưởi như bưởi Năm roi, Da xanh, Phúc Trạch, Thanh Trà, Diễn, Đoan Hùng.nhưng chỉ có bưởi Năm Roi là có sản lượng mang ý nghĩa hàng hoá lớn với tong diện tích bưởi Năm Roi là 9,2 ngàn hecta, phân bố chính ở tinh Vĩnh Long (có diện tích 4,5 ngàn hecta cho sản lượng 31,3 ngàn tan, chiếm 48,6% về diện tích và 54,3% về sản lượng bưởi Năm Roi cả nước); trong đó tập trung ở huyện Bình Minh: 3,4 ngàn hecta đạt sản lượng gần 30 ngàn tan. Tiếp theo là tỉnh Hậu Giang (1,3 ngàn ha). Giống như các loại trái cây chi Citrus, múi bưởi chứa nhiều vitamin C, các chất dinh dưỡng khác và được ăn lúc còn tươi.Š Bên cạnh đó, tinh dầu họ Citrus, trong đó có bưởi, có nhiều lợi ích cho sức khỏe nên ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các ngành thực phẩm, thuốc và mỹ phẩm do đặc tinh mùi hương và có nhiều hoạt tính sinh học. Tinh dầu vỏ chi Citrus đã được chứng minh một loạt các hoạt tính như giảm lo lang, tram cam’, giam con dau ung thu® va có tac dụng an thần”, kiểm soát mun trên da.!° Trong những năm gan đây, tinh dầu chi Citrus đã thu hút được nhiều sự chú ý hơn như là tác nhân chống nắm (antifungal agents) nhờ đặc tính kháng khuẩn (antimicrobial properties) của nd.!! Do đó, nhu cầu vẻ tinh dau chi Citrus đang tăng lên trong ngành công nghiệp thực phẩm, dược phẩm va mỹ phẩm.2 Thành phần hóa học Lan-Phi, N.
T (2015) đã tiễn hành phân tích thành phan của tỉnh dầu vỏ của những giống bưởi khác nhau ở miền Nam Việt Nam bằng phương pháp ép lạnh và cho kết luận là thành phan hợp chất dễ bay hoi là khác nhau ở các giống bưởi khác nhau với kết qua được thé hiện ở Bảng 1. Thành phần hợp chất dễ bay hơi trong tinh dầu vỏ bưởi của các giống bưởi khác nhau ở miên Nam Việt Nam. Compounds RI? Relative concentration (%)° DX-BT NR-VL BL-DT DX-DT DC-DN 1 Œ-pInene 1035 3.51 "RL, Identification based on Retention Index. > Bưởi Da Xanh ở Bến Tre (DX-BT); Bưởi Nam Roi ở Vĩnh Long (NR-VL); Buoi Long in DongThap (BL-DT); Bưởi Da Xanh ở Đồng Tháp (DX-DT) va Bưởi Đường Cam ở Đồng Nai (DC-DN).
Dựa vào Bang 1, ta thay 10 thành phan chính của tinh dầu vỏ bưởi Năm Roi ở Vĩnh Long được chiết tách bằng phương pháp ép lạnh là: limonene (67. Napaporn Thavanapong and Penpun Wetwitayaklun (2011) da tién hanh chiét tach tinh dau vỏ từ qua của cây Citrus maxima 'Khao-yai' được thu thập từ huyện Bangkontee, tinh 2 Samutsongkarm, Thái Lan bằng nhiều phương pháp, và thành phan tinh dầu vỏ được phân tích nhờ phương pháp GC và GC/MS. Kết quả nghiên cứu cho thay thành phần hóa học của tinh dầu khác nhau đối với từng phương pháp chiết tách khác nhau. Tinh dầu vỏ bưởi sau khi được phân tích bang sắc kí khí/khối phố (GC/MS) cho thấy có 52 cấu tử trong tinh dầu.
Trong số đó, các cầu tử chính của tinh dầu vỏ bưởi bao gồm: limonene (93,4-95,4%), myrcene (1,3— 2,3%), B-pinene (0,3—1,1%), germacrene D (khoảng 1,4%), sabinene (0,2—0,5%), a-pinene (0,4—0,5%), a-terpineol (0,1—0,3%), linalool (0,1—0,2%), B-caryophyllene (khoảng 0,2%) và geraniol (khoảng 0,1%).3 Phwong phap tach tinh dau Tinh dau từ thực vật có thé được chiết tách bằng phương pháp ép lanh, chưng tách lôi cuỗn hơi nước và chiết xuất bằng dung môi, vv. Phương pháp ép lạnh và phương pháp chưng tách lôi cuốn hơi nước là những phương pháp truyền thong và thường được sử dụng nhất cho việc tach tinh dầu thực vat chi Citrus. Phương pháp ép lạnh là phương pháp thu được tinh dầu gan nhất với tinh dầu tự nhiên nhưng cân tận thu phần tnh dau còn trong bã bang phương pháp chưng tách lôi cuốn theo hơi nước. Do đó, dữ liệu thành phan tinh dầu được chiết tách bang phương pháp ép lạnh có thé được dùng dé so sánh trực tiếp giữa các loài thuộc chỉ Citrus."4 Các thành phần chính được tìm thay trong tinh dầu có thé bao gồm alken, acide, alcohol, aldehyde, este, ketone, phenol và các hợp chất nitơ.! Thành phan hóa học và hiệu quả của hoạt tính sinh học có thé khác biệt rõ rệt giữa các loại dầu chiết xuất từ các giống khác nhau của cùng một loài hoặc từ cùng một nguyên liệu ban đầu băng các phương pháp tách khác nhau.!° Tinh dầu vỏ bưởi Citrus maxima, nguồn gốc Thái Lan được nhóm nghiên cứu Napaporn Thavanapong (2015) tách bằng các phương pháp tách khác nhau: CO; siêu tới han (Supercritical fluid carbon dioxide extraction (SC-CO;)), phương pháp ép lạnh (Cold-pressing method (CPM)), phương pháp chưng tách lôi cuốn hơi nước áp suất thấp (Vacuum steam distillation (VSD)).
Tính chất vật lí và hiệu suất thu hồi của tinh dầu vỏ bưởi khi chiết tách băng các phương pháp nêu trên được thé hiện ở Bảng 2. Tính chat vật lý và hiệu suất tách tinh dau vỏ bưởi bang ba phương pháp khác nhau.!3: !? Phương Màu Ti trọng Chiêt suât Góc Hiệu pháp chiết Dos n, quay suat tach cực thu tinh dầu (%) SC-CO; xanh lam thầm 0,8025+0,8482 1,468+1,470 126° 0,4 CPM xanh lam tham 1,16 VSD Khong mau 2,39 Bang 2 cho kết quả hiệu suất tách tinh dau lần lượt là 0.4% đối với phương pháp SC-CO¿, 1.16% đối với phương pháp CPM và cao nhất là 2. Tỉnh dầu tách bằng phương pháp SC-CO; va CPM có thé lẫn tạp chất vì có màu xanh lam thầm nhưng khi chiết tách băng phương pháp VSD thì cho tinh dầu tinh khiết hơn với màu của tinh dầu là không mau. Theo kết quả nghiên cứu của nhóm nghiên cứu Napaporn Thavanapong (2015) thì thành phân hóa học của dầu được chiết theo phương pháp VSD không khác nhiều so với phương pháp CPM mà mùi của tinh dầu được chiết bang phương pháp CPM thì tương tự với mùi của nguồn nguyên liệu ban đầu.
Như vậy, phương pháp VSD- chung tách hơi nước áp suất thấp là phương pháp phù hợp nhất cho việc chiết tách tỉnh dầu vỏ. Nhược điểm lớn nhất của tỉnh dau thu được từ phương pháp SC-CO; và CPM là các loại sáp, Sterols, acid béo và các chất tạo màu. 'Ÿ Thành phần chính của tỉnh dầu vỏ bưởi Citrus Maxima (ở trạm nghiên cứu Ramsar) là limonen với hơn 90% về khói lượng, mà limonen được đánh giá là thành phần có mùi hương giống như mùi cam chanh (Citrus)!8 nên được xem như là một trong những cấu tử chính góp phan tạo nên mùi hương cam chanh (Citrus). Mà khi so sánh thì tinh dầu được chiết tach bang phương pháp chung tách hơi nước thì cho hàm hượng limonen cao hon tinh dau được chiết tách bằng phương pháp ép lạnh.!° Tinh dầu vỏ bưởi còn được chiết tách bang phương pháp đóng băng vỏ thành tinh thé, và phá vỡ vỏ, ép rồi chưng tách.?9 Như vậy, dựa vào điều kiện phòng thí nghiệm và ưu điểm của phương pháp chất tách hơi nước nên chọn phương pháp chưng tách lôi cuôn hơi nước có hoàn lưu nước dé thí nghiệm.4 Hoat tinh Tinh dầu vỏ bưởi Năm Roi- Vĩnh Long đã được chứng minh có hoạt tính chéng oxy hóa và kháng khuân đôi với S.
Trong hệ thống y học và mỹ phẩm truyền thống, tinh dau vỏ bưởi có rất nhiều công dung: giúp thư giãn, giảm căng thăng, tran tĩnh, lay lại tinh than, giúp có cảm giác vui vẻ va an tĩnh hơn. Hương thơm của tinh dầu bưởi còn có tác dụng giải rượu giúp tỉnh táo, minh mẫn. Khi tam cho vài giọt tinh dầu bưởi giúp máu huyết lưu thông. Tinh dầu vỏ bưởi còn là một chất khử mùi rất hiệu quả nên hay được dùng để xông hơi phòng giúp mang lại tinh thần sảng khoái, thư giãn cho người sử dụng.
Có tác dụng giải cảm rất tốt đặc biệt khi kết hợp với hỗn hop tinh dầu chanh, hương nhu, khuynh diệp, sả dùng dé tắm hoặc xông. Giúp giảm cân: dùng tinh dau vỏ bưởi massage hàng ngày làm giảm mỡ bụng và các phan mỡ dư thừa khác rất hiệu quả. Đối với da: giúp làm se da rất tốt giúp da đẹp mịn màng hơn (bằng cách sử dụng với máy xông hơi và xông mặt). Đối với tóc: làm giảm tóc gãy rụng, kích thích mọc tóc, đặc trị chứng hoi đầu, gãy rung và thưa tóc, phục hồi tóc bị hư tốn, giúp tóc chắc khỏe và bóng mượt (đặc biệt có hiệu quả đối với các ba mẹ sau sinh) cùng với các dòng sản phẩm cho chứa tinh dầu bưởi được thương mại hóa nhưng đến hiện nay vẫn chưa có tải liệu khoa học nào chứng minh hoạt tính kích mọc tóc của tỉnh dầu vỏ bưởi.1 Giới thiêu Dừa là loại cây trồng nhiệt đới, thích hợp phát triển mọi nơi từ vĩ độ 26 độ Bắc và 26 độ Nam.
Các nhà sản xuất dừa lớn trên thé giới gồm quan đảo Malaysia, các nước Đông Nam A, Ấn Độ, Sri Lanka, một số hòn đảo Thái Bình Dương, các nước Đông Phi và các nước Trung và Nam Mỹ. Dầu dừa được dùng dé nau nướng, lam bơ thực vật, bơ ca cao, nấu xà phòng, nước hoa và các sản phẩm mỹ phẩm khác cũng như nến và dầu đèn lồng. Ngoài ra dừa còn được dùng dé sản xuất kẹo Ở Việt Nam, dừa được trông nhiều ở Bến Tre. Thanh phần hóa học Cơm dừa tươi có chứa 35-40% dau, 10% carbohydrate, 3% protein và khoảng 50% nước.
Dầu dừa có xu hướng đông đặc ở nhiệt độ phòng (25 độ C) và không bị ôi. Đặc tính chính của dâu dừa là chứa hàm lượng cao acid béo bão hòa có độ dài chuôi hydrocarbon ngăn và trung bình, điên hình là acid lauric. Thành phần hóa học của dau dừa?” Loại acid Tên hóa học Hàm lượng (% khối lượng) Acid bão hòa Lauric acid (12:0) 45-53,2% Myristic acid (14:0) 16,8-21% Palmitic acid (16:0) 7,5-10,2% Caprylic acid (8:0) 4,6-10% Capric acid (10:0) 5-8% Stearic acid (18:0) 2-4% Acid chưa bão hòa Oleic acid (18:1) 5-10% Linoleic acid (18:2) 1.3 Phuong pháp tách dầu dừa Dau dừa, Malaysia, được chiết lay tinh dầu bang nhiều phương pháp khác nhau: phương pháp lên men, phương pháp làm lạnh réi làm tan, phương pháp xử lý bằng enzyme và phương pháp ép khô.