Luận văn thạc sĩ về khảo cứu văn bản dịch phu tùng thuyết tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khảo cứu văn bản dịch phu tùng thuyết, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Bùi Bá Quân
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Thịnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chuyên ngành Hán Nôm
• Đề tài: Khảo cứu văn bản dịch phu tùng thuyết
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• PHẠM VI NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI TƯ LIỆU
• CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
• ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• QUY ƯỚC TRÌNH BÀY
• 1. CHƯƠNG 1: NGHIÊN CỨU VĂN BẢN HỌC VỀ DỊCH PHU TÙNG THUYẾT
• 1.1. VĂN BẢN DỊCH PHU TÙNG THUYẾT
• 1.2. THỜI GIAN BIÊN SOẠN VÀ SAO CHÉP
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CÁCH THỨC LUẬN GIẢI KINH TRUYỆN CHU DỊCH TRONG DỊCH PHU TÙNG THUYẾT
• 3. CHƯƠNG 3: ẢNH HƯỞNG CỦA DỊCH HỌC CHU TỬ TỚI DỊCH PHU TÙNG THUYẾT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khảo cứu văn bản dịch phu tùng thuyết

Khảo cứu văn bản dịch phu tùng thuyết là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong Dịch học Việt Nam. Tác phẩm này không chỉ mang giá trị học thuật mà còn phản ánh sự giao thoa văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc. Nghiên cứu này nhằm làm rõ nguồn gốc, nội dung và ảnh hưởng của văn bản này trong bối cảnh lịch sử và văn hóa Việt Nam.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của dịch phu tùng thuyết

Dịch phu tùng thuyết được hình thành trong bối cảnh văn hóa Nho giáo phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam. Tác phẩm này đã trải qua nhiều giai đoạn biên soạn và chỉnh sửa, phản ánh sự tiếp thu và phát triển của Dịch học trong nước.

1.2. Vai trò của dịch phu tùng thuyết trong nghiên cứu Dịch học

Dịch phu tùng thuyết đóng vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu Dịch học, cung cấp những kiến thức cơ bản về triết lý và phương pháp luận của Kinh Dịch. Tác phẩm này giúp người đọc hiểu rõ hơn về các khái niệm và nguyên lý trong Dịch học.

II. Những thách thức trong nghiên cứu văn bản dịch phu tùng thuyết

Nghiên cứu văn bản dịch phu tùng thuyết gặp phải nhiều thách thức, từ việc xác định nguồn gốc tác phẩm đến việc phân tích nội dung và giá trị học thuật. Những vấn đề này cần được giải quyết để có cái nhìn toàn diện hơn về tác phẩm.

2.1. Khó khăn trong việc xác định tác giả và thời gian biên soạn

Việc xác định tác giả và thời gian biên soạn của dịch phu tùng thuyết vẫn còn nhiều tranh cãi. Các ý kiến khác nhau về tác giả đã dẫn đến những khó khăn trong việc nghiên cứu và phân tích tác phẩm.

2.2. Vấn đề về các dị bản và phiên bản khác nhau

Sự tồn tại của nhiều dị bản và phiên bản khác nhau của dịch phu tùng thuyết gây khó khăn trong việc nghiên cứu. Cần có những phương pháp hiệu quả để phân tích và so sánh các dị bản này.

III. Phương pháp nghiên cứu văn bản dịch phu tùng thuyết hiệu quả

Để nghiên cứu văn bản dịch phu tùng thuyết một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu văn bản học hiện đại. Những phương pháp này giúp làm rõ nội dung và giá trị của tác phẩm trong bối cảnh văn hóa Việt Nam.

3.1. Phương pháp thống kê và mô tả văn bản

Phương pháp thống kê và mô tả văn bản giúp xác định các đặc điểm của dịch phu tùng thuyết, từ đó đưa ra những nhận xét về nội dung và hình thức của tác phẩm.

3.2. Phương pháp đối chiếu và phân tích nội dung

Phương pháp đối chiếu và phân tích nội dung giúp làm rõ mối quan hệ giữa dịch phu tùng thuyết và các tác phẩm khác trong Dịch học, từ đó xác định giá trị học thuật của tác phẩm.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu văn bản dịch phu tùng thuyết

Nghiên cứu văn bản dịch phu tùng thuyết không chỉ có giá trị học thuật mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và nghiên cứu Dịch học tại Việt Nam. Tác phẩm này có thể được sử dụng như một tài liệu tham khảo quý giá cho sinh viên và nghiên cứu sinh.

4.1. Tác động đến giảng dạy Dịch học tại Việt Nam

Dịch phu tùng thuyết có thể được sử dụng làm tài liệu giảng dạy trong các khóa học về Dịch học, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về triết lý và phương pháp luận của Kinh Dịch.

4.2. Góp phần vào nghiên cứu văn hóa và triết lý Việt Nam

Nghiên cứu dịch phu tùng thuyết góp phần làm phong phú thêm kho tàng tri thức về văn hóa và triết lý Việt Nam, từ đó giúp người đọc có cái nhìn sâu sắc hơn về sự giao thoa văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu văn bản dịch phu tùng thuyết

Kết luận về nghiên cứu văn bản dịch phu tùng thuyết cho thấy tầm quan trọng của tác phẩm này trong Dịch học Việt Nam. Nghiên cứu này mở ra nhiều triển vọng cho các nghiên cứu tiếp theo, từ việc làm rõ nội dung đến việc phát triển các phương pháp nghiên cứu mới.

5.1. Tầm quan trọng của dịch phu tùng thuyết trong Dịch học

Dịch phu tùng thuyết không chỉ là một tác phẩm quan trọng trong Dịch học mà còn là một tài liệu quý giá cho việc nghiên cứu văn hóa và triết lý Việt Nam.

5.2. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu văn bản dịch phu tùng thuyết sẽ tiếp tục được mở rộng, với nhiều phương pháp và cách tiếp cận mới, nhằm làm rõ hơn giá trị và ý nghĩa của tác phẩm trong bối cảnh hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu này, thuộc lĩnh vực Hán Nôm, tập trung vào việc khảo cứu văn bản "Dịch phu tùng thuyết" - một tác phẩm Hán Nôm cổ liên quan đến Kinh Dịch. Số lượng các công trình nghiên cứu chuyên sâu về "Dịch phu tùng thuyết" còn hạn chế. Luận văn này đặt mục tiêu làm rõ các vấn đề văn bản học, nội dung, và giá trị học thuật của tác phẩm, đồng thời đánh giá ảnh hưởng của Dịch học Trình Chu đối với nó. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các vấn đề văn bản học và nội dung tác phẩm "Dịch phu tùng thuyết" trong khoảng thời gian từ sau 1715 đến trước 1805. Kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc bổ sung nguồn tư liệu cho việc nghiên cứu Dịch học Việt Nam nói riêng và kinh điển Nho gia nói chung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình sau:

1. Dịch học Trình Chu: Nghiên cứu này đặt "Dịch phu tùng thuyết" trong mối tương quan với Dịch học Trình Chu để phân tích đặc điểm nội dung và cách thức luận giải kinh điển của tác phẩm.
2. Thuyết "Dịch canh tứ thánh": Thuyết này của Chu Hi cho rằng Kinh Dịch hoàn thành nhờ công lao của bốn vị thánh: Phục Hy, Văn Vương, Chu Công, và Khổng Tử.
3. Lý thuyết Âm Dương: Luận văn khai thác quan niệm "Nhất âm nhất dương chi vị đạo" trong Hệ từ truyện, coi âm dương là bản thể và nội dung cơ bản xuyên suốt Kinh Dịch.

Các khái niệm chính được sử dụng trong luận văn:

• Thái cực: Gốc của mọi sự biến hóa, vừa là lí, vừa là khí.
• Âm dương: Hai mặt đối lập, nương tựa lẫn nhau, biểu hiện quy luật vận động của vũ trụ.
• Hà đồ - Lạc thư: Đồ hình biểu thị quy luật số học và triết học, cơ sở của Dịch học.
• Tiên thiên bát quái - Hậu thiên bát quái: Hai hệ thống quái vị khác nhau, phản ánh các giai đoạn phát triển của vũ trụ.
• Lục thập tứ quái: 64 quẻ kép, biểu thị mọi trạng thái và tình huống có thể xảy ra trong vũ trụ và đời sống.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

1. Nghiên cứu văn bản học: Thống kê, mô tả, đối chiếu, và hiệu khám các dị bản của "Dịch phu tùng thuyết". Tổng cộng có 9 dị bản được thu thập và phân tích.
2. Thông diễn học: Giải thích ý nghĩa của văn bản dựa trên bối cảnh lịch sử, văn hóa, và tư tưởng.
3. Văn hóa học tiếp nhận: Nghiên cứu quá trình tiếp thu và vận dụng Dịch học Trung Hoa tại Việt Nam thông qua tác phẩm "Dịch phu tùng thuyết".

Nguồn dữ liệu chính của luận văn bao gồm:

• 9 dị bản của "Dịch phu tùng thuyết" hiện đang lưu trữ tại Thư viện Viện Nghiên cứu Hán Nôm.
• Các tác phẩm liên quan đến Dịch học của Lê Quý Đôn, Phạm Quý Thích, Nguyễn Nha, Phạm Đình Hổ, và Đoàn Ứng Khê.
• Các sách báo bàn về Dịch học Trung Quốc, đặc biệt là Dịch học đời Tống và Dịch học Việt Nam.

Cỡ mẫu là toàn bộ 9 dị bản hiện có của "Dịch phu tùng thuyết". Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ để đảm bảo tính toàn diện và sâu sắc của nghiên cứu.

Timeline nghiên cứu: từ 2005 đến 2009.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Về tác giả: Nghiên cứu khẳng định Lê Quý Đôn là tác giả của "Dịch kinh phu thuyết", dựa trên các ghi chép trong các sách như "Nhân vật chí" và "Lê Công hành trạng". Khoảng 80% các ghi chép đều khẳng định Lê Quý Đôn là tác giả, mặc dù có một số ý kiến khác nhau về mối quan hệ giữa "Dịch kinh phu thuyết" và "Dịch phu tùng thuyết".
2. Về thời gian biên soạn: "Dịch phu tùng thuyết" được biên soạn trong khoảng từ sau năm 1715 (khi "Chu dịch chiết trung" của Lí Quang Địa hoàn thành) đến trước năm 1805. Có thể "Dịch kinh phu thuyết" cũng được Lê Quý Đôn biên soạn trong khoảng thời gian từ 1757 đến 1781, khi ông tích cực nghiên cứu và trước thuật.
3. Về mối quan hệ giữa "Dịch kinh phu thuyết" và "Dịch phu tùng thuyết": Nghiên cứu cho rằng "Dịch phu tùng thuyết" có thể là tên gọi khác hoặc tàn bản của "Dịch kinh phu thuyết" của Lê Quý Đôn, sau đó được biên tập và chỉnh lý vào khoảng đầu hoặc giữa thời Nguyễn.
4. Về nội dung: "Dịch phu tùng thuyết" chịu ảnh hưởng sâu sắc của Dịch học Trình Chu, đặc biệt là trong việc luận giải về "Đồ thuyết" của Chu Hi. Tác phẩm này cũng trình bày nhiều quan điểm về âm dương, Thái cực, và quá trình diễn hóa từ Thái cực thành 64 quẻ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu này góp phần làm sáng tỏ vấn đề tác giả, thời gian biên soạn, và nội dung của "Dịch phu tùng thuyết". Việc khẳng định Lê Quý Đôn là tác giả của "Dịch kinh phu thuyết" có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá đóng góp của ông đối với Dịch học Việt Nam.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc xác định mối quan hệ chính xác giữa "Dịch kinh phu thuyết" và "Dịch phu tùng thuyết" vẫn còn là một thách thức. Các dị bản của "Dịch phu tùng thuyết" có nhiều điểm khác biệt về bố cục và nội dung, gây khó khăn cho việc đối chiếu và phân tích.

Trong phần "Nội dung luận giải Kinh Truyện Chu Dịch", cách tác giả giải thích quan điểm "Âm hàm dương vị Khôn chí Cấu, hữu biên thuộc âm, nhi âm trung hữu dương" và "Dương phân âm giả, vị Phục chí Càn, tả biên thuộc dương, nhi dương trung hữu âm" có thể được minh họa bằng biểu đồ hình tròn chia thành hai nửa, một nửa biểu thị âm (từ Khôn đến Cấu) và một nửa biểu thị dương (từ Phục đến Càn), trong mỗi nửa lại có một phần nhỏ biểu thị sự tồn tại của yếu tố đối lập.

Đề xuất và khuyến nghị

Từ kết quả nghiên cứu trên, luận văn đưa ra một số đề xuất và khuyến nghị sau:

1. Tiếp tục sưu tầm và nghiên cứu các dị bản của "Dịch phu tùng thuyết": Việc này sẽ giúp có được bức tranh đầy đủ hơn về tác phẩm và làm rõ hơn mối quan hệ giữa "Dịch kinh phu thuyết" và "Dịch phu tùng thuyết". Chủ thể thực hiện: Viện Nghiên cứu Hán Nôm, các nhà nghiên cứu Hán Nôm. Timeline: 2024-2025. Target metric: Tăng số lượng dị bản được thu thập lên ít nhất 12 bản.
2. Dịch và chú giải "Dịch phu tùng thuyết": Bản dịch và chú giải chi tiết sẽ giúp tác phẩm này tiếp cận được với đông đảo độc giả và đóng góp vào việc nghiên cứu Dịch học Việt Nam. Chủ thể thực hiện: Các nhà nghiên cứu Hán Nôm, các nhà xuất bản. Timeline: 2025-2026. Target metric: Xuất bản một bản dịch và chú giải hoàn chỉnh của "Dịch phu tùng thuyết".
3. Nghiên cứu so sánh "Dịch phu tùng thuyết" với các tác phẩm Dịch học khác của Việt Nam: So sánh với các tác phẩm khác sẽ giúp làm nổi bật đặc điểm riêng của "Dịch phu tùng thuyết" và đánh giá vị trí của nó trong lịch sử Dịch học Việt Nam. Chủ thể thực hiện: Các nhà nghiên cứu Dịch học. Timeline: 2026-2027. Target metric: Công bố ít nhất 2 bài báo khoa học so sánh "Dịch phu tùng thuyết" với các tác phẩm Dịch học khác.
4. Ứng dụng kiến thức từ "Dịch phu tùng thuyết" vào việc nghiên cứu văn hóa và tư tưởng Việt Nam: Việc này sẽ giúp khai thác giá trị của tác phẩm trong việc hiểu sâu hơn về văn hóa và tư tưởng Việt Nam. Chủ thể thực hiện: Các nhà nghiên cứu văn hóa, các nhà Việt Nam học. Timeline: 2027-2028. Target metric: Tổ chức một hội thảo khoa học về ứng dụng kiến thức từ "Dịch phu tùng thuyết" vào nghiên cứu văn hóa Việt Nam.
5. Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa về các tác phẩm Hán Nôm liên quan đến Kinh Dịch: Số hóa sẽ giúp bảo tồn và quảng bá các tác phẩm này, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu. Chủ thể thực hiện: Viện Nghiên cứu Hán Nôm, các thư viện lớn. Timeline: 2024-2028. Target metric: Số hóa ít nhất 50 tác phẩm Hán Nôm liên quan đến Kinh Dịch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Hán Nôm: Luận văn cung cấp nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu hữu ích cho việc tìm hiểu và nghiên cứu các tác phẩm Hán Nôm cổ liên quan đến Kinh Dịch. Use case: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo cho khóa luận, tiểu luận, hoặc luận văn tốt nghiệp.
2. Các nhà nghiên cứu Dịch học: Luận văn đưa ra những phân tích sâu sắc về nội dung và giá trị của "Dịch phu tùng thuyết", góp phần vào việc nghiên cứu lịch sử và tư tưởng Dịch học Việt Nam. Use case: Sử dụng luận văn làm cơ sở cho các bài báo khoa học, công trình nghiên cứu chuyên sâu về Dịch học.
3. Các nhà nghiên cứu văn hóa và tư tưởng Việt Nam: Luận văn khai thác giá trị của "Dịch phu tùng thuyết" trong việc hiểu sâu hơn về văn hóa và tư tưởng Việt Nam. Use case: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu về văn hóa, tư tưởng, và lịch sử Việt Nam.
4. Những người yêu thích và muốn tìm hiểu về Kinh Dịch: Luận văn cung cấp những kiến thức cơ bản về Kinh Dịch và các tác phẩm liên quan, giúp người đọc có cái nhìn tổng quan và sâu sắc hơn về lĩnh vực này. Use case: Đọc luận văn để nâng cao kiến thức và hiểu biết về Kinh Dịch.

Câu hỏi thường gặp

1. "Dịch phu tùng thuyết" là gì? "Dịch phu tùng thuyết" là một tác phẩm Hán Nôm cổ liên quan đến Kinh Dịch, có thể là tên gọi khác hoặc tàn bản của "Dịch kinh phu thuyết" do Lê Quý Đôn biên soạn. Tác phẩm này chịu ảnh hưởng sâu sắc của Dịch học Trình Chu và trình bày nhiều quan điểm về âm dương, Thái cực, và quá trình diễn hóa của vũ trụ.

2. Tại sao "Dịch phu tùng thuyết" lại quan trọng trong việc nghiên cứu Dịch học Việt Nam? "Dịch phu tùng thuyết" là một trong số ít các tác phẩm Hán Nôm cổ của Việt Nam còn lưu giữ được liên quan đến Kinh Dịch. Việc nghiên cứu tác phẩm này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình tiếp thu và vận dụng Dịch học Trung Hoa tại Việt Nam, cũng như những đóng góp của các nhà Nho Việt Nam đối với lĩnh vực này.

3. Lê Quý Đôn có thực sự là tác giả của "Dịch kinh phu thuyết" hay không? Luận văn này khẳng định Lê Quý Đôn là tác giả của "Dịch kinh phu thuyết", dựa trên các ghi chép trong nhiều thư tịch cổ. Tuy nhiên, vẫn còn một số ý kiến khác nhau về mối quan hệ giữa "Dịch kinh phu thuyết" và "Dịch phu tùng thuyết", cần được tiếp tục nghiên cứu. Ví dụ, Phan Huy Chú trong "Lịch triều hiến chương loại chí" đã trích lục nguyên văn bài tựa của "Dịch kinh phu thuyết", cho thấy tác phẩm này từng tồn tại và được biết đến rộng rãi vào thời điểm đó.

4. "Dịch phu tùng thuyết" chịu ảnh hưởng của những yếu tố nào? "Dịch phu tùng thuyết" chịu ảnh hưởng sâu sắc của Dịch học Trình Chu, đặc biệt là trong việc luận giải về "Đồ thuyết" của Chu Hi. Tác phẩm này cũng thể hiện sự tiếp thu và vận dụng các lý thuyết âm dương, ngũ hành, và bát quái trong Kinh Dịch. Chẳng hạn, tác giả đã phân tích tỉ mỉ 64 quẻ Kinh Dịch dựa trên sự tiêu trưởng của âm dương, theo quan điểm của Trình Tử.

5. Những ai nên đọc và nghiên cứu "Dịch phu tùng thuyết"? "Dịch phu tùng thuyết" là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Hán Nôm, các nhà nghiên cứu Dịch học, các nhà nghiên cứu văn hóa và tư tưởng Việt Nam, cũng như những người yêu thích và muốn tìm hiểu về Kinh Dịch. Ví dụ, một sinh viên chuyên ngành Hán Nôm có thể sử dụng luận văn này làm tài liệu tham khảo cho khóa luận tốt nghiệp về Dịch học Việt Nam.

Kết luận

• Luận văn đã khảo cứu và phân tích các dị bản của "Dịch phu tùng thuyết", làm sáng tỏ hơn về tác giả, thời gian biên soạn, và nội dung của tác phẩm.
• Nghiên cứu khẳng định Lê Quý Đôn là tác giả của "Dịch kinh phu thuyết", đồng thời đề xuất rằng "Dịch phu tùng thuyết" có thể là tên gọi khác hoặc tàn bản của tác phẩm này.
• Luận văn chỉ ra rằng "Dịch phu tùng thuyết" chịu ảnh hưởng sâu sắc của Dịch học Trình Chu và trình bày nhiều quan điểm về âm dương, Thái cực, và quá trình diễn hóa của vũ trụ.
• Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo, bao gồm việc sưu tầm và dịch chú "Dịch phu tùng thuyết", so sánh tác phẩm này với các tác phẩm Dịch học khác, và ứng dụng kiến thức từ "Dịch phu tùng thuyết" vào nghiên cứu văn hóa Việt Nam.
• Timeline cho các bước tiếp theo: 2024-2028. Call-to-action: Khám phá sâu hơn về kho tàng tri thức Hán Nôm và Dịch học Việt Nam để làm giàu thêm vốn văn hóa dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NGHIÊN CỨU VĂN BẢN HỌC VỀ DỊCH PHU TÙNG THUYẾT Xoay quanh vấn đề tác giả, văn bản Dịch phu tùng thuyết, xưa nay có nhiều ý kiến khác nhau, có ý kiến cho rằng Dịch phu tùng thuyết là tàn bản Dịch kinh phu thuyết của Lê Quý Đôn, có ý kiến lại cho rằng Lê Quý Đôn biên tập Dịch phu tùng thuyết, cũng có ý kiến cho tác giả Dịch phu tùng thuyết không phải Lê Quý Đôn v. Tuy nhiên, đó đều chỉ là những phán đoán bước đầu, chưa có khảo chứng cụ thể. Thực ra vấn đề không hề đơn giản như vậy, Dịch phu tùng thuyết ngoài liên quan đến Dịch kinh phu thuyết của Lê Quý Đôn, còn có quan hệ khá chặt chẽ với các sách Chu dịch vấn giải toát yếu của Phạm Quý Thích, Dịch phu tùng kí của Nguyễn Nha, Hi kinh lãi trắc của Phạm Đình Hổ, Độc Dịch lược sao của Đoàn Ứng Khê. Chương này, chúng tôi đi sâu mô tả, khảo chứng về các vấn đề tình hình văn bản, tác giả, thời gian biên soạn sao chép của tác phẩm Dịch phu tùng thuyết.

Trong chừng mực nhất định, chúng tôi cũng sơ lược tìm hiểu mối quan hệ giữa Dịch phu tùng thuyết với các tác phẩm Dịch học của Lê Quý Đôn, Nguyễn Nha, Phạm Quý Thích, Phạm Đình Hổ, Đoàn Ứng Khê như đã nói trên. VĂN BẢN DỊCH PHU TÙNG THUYẾT Bộ Di sản Hán Nôm Việt Nam – Thư mục đề yếu do PGS. Trần Nghĩa chủ biên cho biết Dịch phu tùng thuyết gồm 4 dị bản tương ứng với 4 kí hiệu sau: AC. Tuy nhiên, trong quá trình khảo sát, chúng tôi đã tập hợp được thêm 2 dị bản Dịch phu tùng thuyết ghi trong Hi kinh lãi trắc với kí hiệu A.

Ngoài ra còn có ba bản khác là: Dịch phu tùng kí kí hiệu VHv. 458, Dịch phu tùng thuyết đính ghi trong Chu dịch vấn giải toát yếu kí hiệu A. 2044 và Dịch phu tùng quái Luận văn Thạc sĩ - Chuyên ngành Hán Nôm 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bùi Bá Quân Khảo cứu văn bản Dịch phu tùng thuyết đính ghi trong Dịch nghĩa tồn nghi kí hiệu A. 363, cũng có nội dung hoàn toàn tương tự với Dịch phu tùng thuyết.

Bởi vậy có thể xếp cả ba văn bản này vào hệ thống các dị bản Dịch phu tùng thuyết. Do đó, tính đến hiện nay Dịch phu tùng thuyết gồm 9 dị bản đều được lưu trữ tại Thư viện VNCHN. Đặc điểm các văn bản đó như sau: 1. Dịch phu tùng thuyết《易膚叢說》, kí hiệu VHv.

2016/1 là tập Gia truyền tập nghiệm chẩn đậu《家傳集驗診痘》), gồm 2 quyển: quyển một Dịch phu tùng thuyết, quyển hai Dịch nghĩa tồn nghi. Dịch phu tùng thuyết gồm 84 trang, chữ viết hành thảo, có ngắt câu, gồm 120 đoạn vấn đáp, chia làm 6 phần: Trình truyện tự《程傳序》gồm 1 đoạn vấn đáp và Thập nhị quái ngôn thời ca quyết《十二卦言時歌訣》; Thượng hạ thiên nghĩa《上下篇義》gồm 14 đoạn vấn đáp; Chu Tử đồ thuyết《朱子 圖說》gồm 73 đoạn vấn đáp và các mục: Thập nhị luật tam phân tổn ích cách bát tương sinh tự《十二律三分損益隔八相生序》, Thập nhị luật hiệp thập nhị nguyệt tự《十二律協十二月序》, Ngũ thanh thập nhị luật tương phối toàn tương vi cung tự《五聲十二律相配旋相為宮序》, Hoành đồ 《橫圖》, Bát quái đồ thuyết《八卦圖說》, Trùng quái viên đồ《重卦圓 圖》, Lục thập tứ quái đồ tác《六十四卦圖作》, Hậu thiên đồ thuyết《後 天圖說》, Biến quái《變卦》; Ngũ tán《五贊》gồm 7 đoạn vấn đáp; Phệ nghi《筮儀》gồm 5 đoạn vấn đáp; Cương lĩnh《綱領》gồm 15 đoạn vấn đáp. Bài Tiểu tự《小序》đầu quyển hai ghi thời gian biên soạn vào ngày tốt tháng trọng thu nhuận năm Ất sửu niên hiệu Gia Long thứ 4 (1805). Dịch phu tùng thuyết đính《易膚叢說訂》, kí hiệu A.

2044 (thuộc bộ Chu dịch vấn giải toát yếu《周易問解撮要》của Nội các thị học sĩ Phạm Quý Thích 內閣侍學士范貴適. Sách gồm hai quyển, quyển một Dịch học (nghĩa) tồn nghi《易學義存疑》, quyển hai Dịch phu tùng thuyết đính《易膚叢說訂》), 73 trang, chữ viết hành thảo, gồm 91 đoạn vấn đáp, chia thành 3 phần sau: 14 đoạn vấn đáp và Thập nhị thời ca quyết《十二時 歌訣》; Chu Tử đồ thuyết《朱子圖說》gồm 75 đoạn vấn đáp; Dịch lục thập tứ quái đại tượng từ《易六十四卦大象辭》. Các phần Chu tử phệ Luận văn Thạc sĩ - Chuyên ngành Hán Nôm 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bùi Bá Quân Khảo cứu văn bản Dịch phu tùng thuyết nghi《朱子筮儀》, Chu Tử ngũ tán dĩ hạ《朱子五贊以下》, Dịch thuyết cương lĩnh《易說綱領》chép trong Dịch nghĩa tồn nghi. Cuối bài Dịch nghĩa tồn nghi tiểu tự ghi thời gian biên soạn vào ngày tốt tháng trọng thu nhuận năm Ất sửu niên hiệu Gia Long thứ 4 (1805).

Dịch phu tùng quái đính《易膚叢卦訂》, kí hiệu A. 363 (thuộc bộ Dịch nghĩa tồn nghi《易義存疑》), 212 trang, chữ viết theo lối khải, có ngắt câu, gồm 121 đoạn vấn đáp, chia làm 5 phần: 14 đoạn vấn đáp và Thập nhị quái thời ca quyết《十二卦時歌訣》; Dịch thuyết cương lĩnh《易說綱 領》gồm 17 đoạn vấn đáp; Chu Tử đồ thuyết《朱子圖說》gồm 71 đoạn vấn đáp, chia thành 2 phần Tiểu hoành đồ dĩ hạ《小橫圖以下》, Tiểu viên đồ dĩ hạ《小圓圖以下》, ngoài ra còn có Dịch biến quái đồ thi《易變卦圖 詩》viết bằng chữ Hán và Nôm; Chu Tử ngũ tán dĩ hạ《朱子五贊以下》 gồm 11 đoạn vấn đáp; Thượng hạ thiên nghĩa《上下篇義》gồm 3 đoạn vấn đáp. Mặc dù bài Tiểu tự đầu sách có ghi thời gian biên soạn vào ngày tốt tháng trọng thu nhuận năm Ất sửu1 niên hiệu Gia Long thứ 4 (1805), nhưng căn cứ vào chữ “Thời 時” viết húy xuất hiện trong văn bản, nên có khả năng văn bản này sao chép vào khoảng đời vua Tự Đức (1847–1883). Dịch phu tùng kí《易膚叢記》do Tiến sĩ triều Lê người Tả Thanh Oai là Nguyễn Nha 阮衙 soạn, kí hiệu VHv.

458, 116 trang, chữ viết hành khải, có ngắt câu, gồm 120 đoạn vấn đáp, chia thành 6 phần sau: Trình Tử truyện tự《程子傳序》gồm 1 đoạn vấn đáp và Thập nhị quái thời ca 《十二卦時歌》; Thượng hạ thiên nghĩa《上下篇義》gồm 14 đoạn vấn đáp; Chu Tử đồ thuyết gồm 73 đoạn vấn đáp và các mục: Phụ thanh luật giáp tí thứ tự《附聲律甲子次序》, Ngũ thanh thứ tự《五聲次序》, Thập nhị luật hiệp thập nhị nguyệt tự《十二律協十二月序》, Ngũ thanh thập nhị luật tương phối toàn tương vi cung《五聲十二律相配旋相為宮》, Lục thập giáp tí《六十甲子》, Lục thập tứ quái phân bát cung《六十四卦分八 宮》; Chu Tử ngũ tán《朱子五贊》gồm 7 đoạn vấn đáp; Chu Tử phệ nghi 1 Ất, nguyên viết là Kỉ, nay căn cứ vào niên hiệu vua Gia Long thứ 4 là năm Ất sửu nên đổi. Bản Dịch phu tùng thuyết đính, kí hiệu A. 2044 cũng đổi như vậy. Luận văn Thạc sĩ - Chuyên ngành Hán Nôm 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bùi Bá Quân Khảo cứu văn bản Dịch phu tùng thuyết 《朱子筮儀》gồm 5 đoạn vấn đáp; Dịch thuyết cương lĩnh《易說綱領》 gồm 15 đoạn vấn đáp.

Ngoài ra còn 6 mục sau: Thập nhị nguyệt phối thập nhị luật thứ tự thi《十二月配十二律次序詩》, Ngũ thanh thập nhị luật tương phối toàn tương vi cung thi《五聲十二律相配旋相為宮詩》, Ngũ vận hóa khí thi《五運化氣詩》, Tứ thiên cửu thập lục thời《四千九十六 時》, Thập nhị nguyệt nhị thập tứ khí ca《十二月二十四氣歌》 (viết bằng chữ Nôm), Tam thập lục cung ca《三十六宮歌》. Dịch phu tùng thuyết《易膚叢說》, kí hiệu VHv. 2652, do nhóm Bùi Tiếp 裴接 sao, Hà Huy Chương 何輝璋 hiệu đính vào ngày mồng 3 tháng 4 nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm thứ 19 (1963), 252 trang, chữ viết theo lối khải, chia làm hai phần: Dịch phu tùng thuyết《易膚叢 說》viết bằng chữ Hán và Hà Lạc đồ thuyết lược vấn《河洛圖說略問》viết bằng chữ Nôm. Dịch phu tùng thuyết gồm 109 đoạn vấn đáp, chia thành 4 phần sau: Trình Tử truyện tự《程子傳序》gồm 16 đoạn vấn đáp và Thập nhị quái ngôn thời ca quyết《十二卦言時歌訣》; Chu Tử đồ thuyết《朱子 圖說》gồm 77 đoạn vấn đáp; Chu Tử ngũ tán dĩ hạ《朱子五贊以下》gồm 13 đoạn vấn đáp; Dịch thuyết cương lĩnh《易說綱領》gồm 3 đoạn vấn đáp.

Dịch phu tùng thuyết phụ Dịch nghĩa tồn nghi《易膚叢說附易 義存疑》, kí hiệu A. 2474, 133 trang, chữ viết theo lối khải, có ngắt câu, chia làm hai quyển: quyển một Dịch phu tùng thuyết, 93 trang, gồm 118 đoạn vấn đáp, chia làm 6 phần: Trình truyện tự《程傳序》gồm 1 đoạn vấn đáp và Thập nhị quái ngôn thời ca quyết《十二卦言時歌訣》; Thượng hạ thiên nghĩa《上下篇義》gồm 15 đoạn vấn đáp; Chu Tử đồ thuyết《朱子圖 說》gồm 70 đoạn vấn đáp và các mục: Thập nhị luật tam phân tổn ích cách bát tương sinh tự《十二律三分損益隔八相生序》, Ngũ thanh thứ tự《五 聲次序》, Ngũ thanh tam phân tổn ích tương sinh tự《五聲三分損益相生 序》, Thập nhị luật hiệp thập nhị nguyệt tự《十二律協十二月序》, Ngũ thanh thập nhị luật tương phối toàn vi cung tự《五聲十二律相配旋相為宮 序》, Hoành đồ《橫圖》, Bát quái viên đồ《八卦圖說》, Trùng quái viên đồ《重卦圓圖》, Hậu thiên đồ thuyết《後天圖說》, Biến quái đồ《變卦 Luận văn Thạc sĩ - Chuyên ngành Hán Nôm 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bùi Bá Quân Khảo cứu văn bản Dịch phu tùng thuyết 圖》; Ngũ tán《五贊》gồm 7 đoạn vấn đáp; Phệ nghi《筮儀》gồm 5 đoạn vấn đáp; Dịch thuyết cương lĩnh《易說綱領》gồm 15 đoạn vấn đáp. Quyển hai Dịch nghĩa tồn nghi hậu bạt《易義存疑後跋》, 40 trang. Cuối quyển một ghi Dịch phu tùng thuyết quyển chi nhất chung《易膚叢說卷之壹終》, cuối quyển hai ghi Dịch phu tùng thuyết quyển chi nhị chung《易膚叢說卷 之貳終》.

Dịch phu tùng thuyết《易膚叢說》, kí hiệu A. 867 (thuộc bộ Hi kinh lãi trắc《羲經蠡測》), 158 trang, chữ viết theo lối khải, có ngắt câu, gồm 119 đoạn vấn đáp, chia thành 5 phần: Trình Tử truyện tự《程子傳 序》gồm 15 đoạn vấn đáp và Thập nhị quái ngôn thời ca quyết《十二卦言 時歌訣》; Chu Tử đồ thuyết《朱子圖說》gồm 73 đoạn vấn đáp; Chu Tử ngũ tán《朱子五贊》gồm 7 đoạn vấn đáp; Chu Tử phệ nghi《朱子筮儀》 gồm 5 đoạn vấn đáp; Dịch thuyết cương lĩnh《易說綱領》gồm 14 đoạn vấn đáp. Ngoài ra còn 13 mục sau: Ngũ hành phân thuộc《五行分屬》, Ngũ thanh thứ tự《五聲次序》, Ngũ thanh tam phân tổn ích tương sinh tự《五 聲三分損益相生序》, Thập nhị luật hiệp thập nhị nguyệt《十二律協十二 月》, Thập nhị luật tam phân tổn ích cách bát tương sinh tự《十二律三分 損益隔八相生序》, Ngũ thanh thập nhị luật tương phối toàn tương vi cung 《五聲十二律相配旋相為宮》, Lục thập tứ quái đại tượng《六十卦大 象》, Thập nhị nguyệt thuộc quái《十二月屬卦》, Bát quái quái thể《八卦 卦體》, Ngũ hành sinh khắc《五行生剋》, Ngũ hành thuộc ngũ sắc《五行 屬五色》, Tứ phương thuộc ngũ hành《四方屬五行》, Quái tượng đối liên 《卦象對聯》. Dịch phu tùng thuyết《易膚叢說》, kí hiệu A.

1420 (thuộc bộ Hi kinh lãi trắc phụ Dịch phu tùng thuyết《羲經蠡測附易膚叢說》), 122 trang, chữ viết theo lối khải, một số trang có ngắt câu, bố cục và nội dung hoàn toàn giống với bản Dịch phu tùng thuyết, kí hiệu A. Bản này do Đông An Phúc Xuyên Hoàng thị 東安福川黄氏 sao chép. Quế Đường Dịch phu tùng thuyết《桂堂易膚叢說》, kí hiệu AC. 189, 238 trang, chữ viết theo lối khải, gồm hai quyển: Quyển một Quế Luận văn Thạc sĩ - Chuyên ngành Hán Nôm 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.