Luận văn thạc sĩ kháng nghị phúc thẩm hình sự của viện kiểm sát nhân dân trong quá trình giải quyết vụ án hình sự

Luận văn thạc sĩ phân tích kháng nghị phúc thẩm hình sự của viện kiểm sát nhân dân trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Tú
• Người hướng dẫn: Giáo Sư - Tiến Sĩ Đỗ Ngọc Quang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Kháng Nghị Phúc Thẩm Hình Sự Của Viện Kiểm Sát Nhân Dân Trong Giải Quyết Vụ Án Hình Sự
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 0.4. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài
• 0.5. Cơ sở khoa học của đề tài
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Điểm mới của đề tài
• 0.8. Cơ cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: QUY ĐỊNH CHUNG CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm kháng nghị phúc thẩm hình sự của Viện kiểm sát trong quá trình giải quyết vụ án hình sự
• 1.2. Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về kháng nghị phúc thẩm hình sự của Viện kiểm sát trong quá trình giải quyết vụ án hình sự
• 1.2.1. Đối tượng kháng nghị phúc thẩm
• 1.2.2. Thời hạn kháng nghị phúc thẩm hình sự
• 1.2.3. Căn cứ kháng nghị kháng nghị phúc thẩm hình sự
• 1.2.4. Bổ sung, thay đổi, rút kháng nghị phúc thẩm hình sự
• 1.2.5. Thẩm quyền kháng nghị phúc thẩm hình sự
• 1.2.6. Trình tự, thủ tục kháng nghị phúc thẩm hình sự
• 1.2.7. Hậu quả của việc kháng nghị phúc thẩm hình sự
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỪ NĂM 2002 ĐẾN NĂM 2006
• 2.1. Vài nét về tổ chức bộ máy Viện kiểm sát nhân dân
• 2.2. Những kết quả đạt được và những tồn tại trong kháng nghị phúc thẩm hình sự của Viện kiểm sát nhân dân từ năm 2002 đến năm 2006
• 2.2.1. Những kết quả đạt được trong kháng nghị phúc thẩm hình sự của Viện Kiểm sát nhân dân
• 2.2.2. Những tồn tại trong kháng nghị phúc thẩm hình sự của Viện kiểm sát nhân dân
• 2.3. Những nguyên nhân gây nên những tồn tại, thiếu sót trong kháng nghị phúc thẩm hình sự của ngành kiểm sát nhân dân
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 3.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự về kháng nghị phúc thẩm
• 3.2. Những giải pháp về công tác tổ chức cán bộ của Viện kiểm sát nhân dân
• 3.2.1. Nâng cao trình độ năng lực và trách nhiệm nghề nghiệp của Kiểm sát viên ngành kiểm sát
• 3.2.2. Tăng cường lãnh đạo, hướng dẫn, kiểm tra, giám sát của lãnh đạo Viện kiểm sát cấp trên đối với các Viện kiểm sát cấp dưới
• 3.3. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan tư pháp trong giải quyết kháng nghị phúc thẩm hình sự
• 3.3.1. Một số đề xuất với cơ quan tư pháp trung ương
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về kháng nghị phúc thẩm hình sự Quyền và trách nhiệm

Kháng nghị phúc thẩm hình sự là một trong những quyền năng quan trọng của Viện kiểm sát nhân dân trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Quyền này không chỉ giúp bảo vệ công lý mà còn đảm bảo tính hợp pháp trong hoạt động tư pháp. Việc kháng nghị phúc thẩm hình sự không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm của Viện kiểm sát, nhằm đảm bảo các bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm được thực hiện đúng quy định của pháp luật.

1.1. Khái niệm kháng nghị phúc thẩm hình sự và vai trò của Viện kiểm sát

Kháng nghị phúc thẩm hình sự là quyền năng pháp lý của Viện kiểm sát nhằm kiểm tra tính hợp pháp của các bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm. Quyền này giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà nước và các bên liên quan trong vụ án hình sự.

1.2. Quy định pháp luật về kháng nghị phúc thẩm hình sự

Theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự, Viện kiểm sát có quyền kháng nghị các bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm. Điều này được quy định rõ ràng trong các điều khoản của Bộ luật tố tụng hình sự, nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình xét xử.

II. Vấn đề và thách thức trong kháng nghị phúc thẩm hình sự

Mặc dù kháng nghị phúc thẩm hình sự có vai trò quan trọng, nhưng thực tiễn cho thấy còn nhiều thách thức trong việc thực hiện quyền này. Các vấn đề như thiếu sót trong hồ sơ kháng nghị, thời gian kháng nghị không hợp lý, và sự không đồng nhất trong việc áp dụng pháp luật là những thách thức lớn.

2.1. Những tồn tại trong quy trình kháng nghị phúc thẩm hình sự

Nhiều bản kháng nghị không đạt yêu cầu về nội dung và hình thức, dẫn đến việc Tòa án cấp phúc thẩm không chấp nhận. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng công tác của Viện kiểm sát và gây khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

2.2. Thời gian và điều kiện kháng nghị phúc thẩm hình sự

Thời gian kháng nghị phúc thẩm hình sự thường không đủ để Viện kiểm sát thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình. Điều này dẫn đến việc nhiều kháng nghị không được thực hiện kịp thời, ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên trong vụ án.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả kháng nghị phúc thẩm hình sự

Để nâng cao hiệu quả kháng nghị phúc thẩm hình sự, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện quy trình và chất lượng kháng nghị. Việc đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ Viện kiểm sát và cải cách quy trình kháng nghị là rất cần thiết.

3.1. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ Viện kiểm sát

Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kháng nghị phúc thẩm hình sự cho cán bộ Viện kiểm sát. Điều này giúp nâng cao trình độ nghiệp vụ và khả năng thực hiện quyền kháng nghị một cách hiệu quả.

3.2. Cải cách quy trình kháng nghị phúc thẩm hình sự

Cần xem xét và cải cách quy trình kháng nghị phúc thẩm hình sự để đảm bảo tính hợp lý và hiệu quả. Việc đơn giản hóa thủ tục và quy định rõ ràng về các căn cứ kháng nghị sẽ giúp nâng cao chất lượng công tác này.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về kháng nghị phúc thẩm hình sự

Nghiên cứu về kháng nghị phúc thẩm hình sự đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để cải thiện hơn nữa.

4.1. Kết quả đạt được trong kháng nghị phúc thẩm hình sự

Trong những năm qua, Viện kiểm sát đã có nhiều kháng nghị phúc thẩm thành công, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong vụ án hình sự. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của Viện kiểm sát trong hệ thống tư pháp.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn kháng nghị phúc thẩm hình sự

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn kháng nghị phúc thẩm hình sự sẽ giúp Viện kiểm sát rút ra những kinh nghiệm quý báu trong việc thực hiện quyền kháng nghị, từ đó nâng cao chất lượng công tác này trong tương lai.

V. Kết luận và tương lai của kháng nghị phúc thẩm hình sự

Kháng nghị phúc thẩm hình sự là một công cụ quan trọng trong việc bảo vệ công lý và quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Tương lai của kháng nghị phúc thẩm hình sự phụ thuộc vào việc cải cách và nâng cao chất lượng công tác này.

5.1. Tương lai của kháng nghị phúc thẩm hình sự trong hệ thống tư pháp

Tương lai của kháng nghị phúc thẩm hình sự sẽ được cải thiện nếu có sự quan tâm đúng mức từ các cơ quan chức năng. Việc hoàn thiện pháp luật và quy trình kháng nghị sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện kiểm sát.

5.2. Đề xuất cải cách pháp luật về kháng nghị phúc thẩm hình sự

Cần có những đề xuất cụ thể nhằm cải cách pháp luật về kháng nghị phúc thẩm hình sự, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho Viện kiểm sát trong việc thực hiện quyền kháng nghị và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2002 đến năm 2006, ngành Kiểm sát nhân dân Việt Nam đã thực hiện quyền kháng nghị phúc thẩm hình sự với vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính hợp pháp và công bằng trong xét xử các vụ án hình sự. Theo thống kê của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, trong năm 2004, toàn ngành có 13.359 vụ án được truy tố và chuyển đến Tòa án xét xử, trong đó có 1.224 kháng nghị phúc thẩm với 1.785 bị cáo, chiếm khoảng 9,16% tổng số vụ án. Tuy nhiên, tỷ lệ kháng nghị có xu hướng giảm dần trong những năm tiếp theo, phản ánh sự nâng cao chất lượng xét xử sơ thẩm và hạn chế sai sót trong quá trình giải quyết vụ án.

Kháng nghị phúc thẩm hình sự của Viện Kiểm sát nhân dân là một quyền năng pháp lý đặc thù, vừa thực hiện chức năng thực hành quyền công tố, vừa kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử của Tòa án. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ các quy định pháp luật hiện hành về kháng nghị phúc thẩm hình sự, đánh giá thực trạng hoạt động kháng nghị của Viện Kiểm sát nhân dân, đặc biệt tại thành phố Hải Phòng, và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 và Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002, cùng với số liệu thực tiễn từ năm 2002 đến 2006.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự, nâng cao chất lượng công tác kiểm sát và thực hành quyền công tố, góp phần bảo vệ công lý, hạn chế án oan sai, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống tư pháp Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, nhằm phân tích mối quan hệ biện chứng giữa chức năng thực hành quyền công tố và chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện Kiểm sát nhân dân. Hai chức năng này vừa độc lập tương đối, vừa gắn bó hữu cơ, tạo nên tính thống nhất trong hoạt động kháng nghị phúc thẩm hình sự.

Khung lý thuyết còn bao gồm các mô hình nghiên cứu về tố tụng hình sự, đặc biệt là chế định kháng nghị phúc thẩm theo Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003. Các khái niệm chính được làm rõ gồm: kháng nghị phúc thẩm hình sự, quyền năng pháp lý của Viện Kiểm sát, đối tượng kháng nghị, căn cứ kháng nghị, thẩm quyền và trình tự thủ tục kháng nghị phúc thẩm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp biện chứng khoa học kết hợp với các phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích, so sánh và khảo sát thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê từ Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, các văn bản pháp luật như Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003, Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002, cùng các văn bản hướng dẫn và quy chế nghiệp vụ của ngành kiểm sát.

Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào toàn ngành kiểm sát nhân dân trong giai đoạn 2002-2006, với phân tích chuyên sâu tại Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí đại diện cho các cấp Viện kiểm sát và tính điển hình của các vụ án hình sự được kháng nghị phúc thẩm.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2002 đến 2006, nhằm đánh giá xu hướng và hiệu quả hoạt động kháng nghị phúc thẩm trong bối cảnh pháp luật tố tụng hình sự có nhiều thay đổi quan trọng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ kháng nghị phúc thẩm hình sự chiếm khoảng 7,5% đến 9,3% tổng số vụ án được truy tố hàng năm. Cụ thể, năm 2002 có 1.023 kháng nghị với 1.451 bị cáo (8,3%), năm 2004 có 1.224 kháng nghị với 1.785 bị cáo (9,16%), và năm 2006 giảm còn 1.048 kháng nghị với 1.063 bị cáo (7,47%).

2. Tỷ lệ kháng nghị bị rút hoặc không được Tòa án phúc thẩm chấp nhận còn cao, năm 2004 có 14% kháng nghị bị rút và 25% kháng nghị không được chấp nhận, cho thấy còn tồn tại nhiều hạn chế trong nội dung và hình thức kháng nghị.

3. Việc xác định đối tượng kháng nghị phúc thẩm còn chưa rõ ràng, đặc biệt với các quyết định sơ thẩm của Tòa án chưa có hiệu lực pháp luật, dẫn đến sự bất đồng trong thực tiễn áp dụng và khó khăn trong công tác kháng nghị.

4. Thời hạn kháng nghị phúc thẩm còn bất cập, do quy định thời hạn bắt đầu tính từ ngày tuyên án hoặc ra quyết định của Tòa án, trong khi việc gửi bản án, quyết định đến Viện Kiểm sát thường chậm trễ, làm giảm thời gian xem xét và quyết định kháng nghị.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại trên bao gồm sự chưa đồng bộ và thiếu rõ ràng trong quy định pháp luật về đối tượng và căn cứ kháng nghị phúc thẩm, cũng như hạn chế trong công tác tổ chức, năng lực của Kiểm sát viên. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phản ánh thực trạng chung của ngành kiểm sát trong việc thực hiện quyền kháng nghị, đồng thời cho thấy sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật và nâng cao nghiệp vụ.

Việc kháng nghị phúc thẩm không chỉ là công cụ pháp lý để sửa chữa sai sót trong xét xử sơ thẩm mà còn góp phần nâng cao chất lượng xét xử, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của Nhà nước, xã hội và các đương sự. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ kháng nghị theo năm, tỷ lệ kháng nghị bị rút và không được chấp nhận, giúp minh họa xu hướng và hiệu quả công tác kháng nghị.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự về kháng nghị phúc thẩm: Cần quy định rõ ràng các quyết định sơ thẩm là đối tượng của kháng nghị, căn cứ kháng nghị và cách tính thời hạn kháng nghị nhằm tránh sự hiểu nhầm và áp dụng không thống nhất. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Nâng cao trình độ, năng lực và trách nhiệm của Kiểm sát viên: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ kháng nghị phúc thẩm, kỹ năng phân tích, đánh giá chứng cứ và soạn thảo văn bản kháng nghị. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, các trường đào tạo luật.

3. Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo và kiểm tra, giám sát: Lãnh đạo Viện kiểm sát các cấp cần thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn nghiệp vụ kháng nghị, xử lý kịp thời các sai sót, đảm bảo tính nghiêm minh và hiệu quả. Thời gian: ngay và liên tục; Chủ thể: Ban lãnh đạo Viện Kiểm sát các cấp.

4. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tư pháp: Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin, phối hợp xử lý các vụ án có kháng nghị phúc thẩm nhằm rút ngắn thời gian giải quyết và nâng cao chất lượng xét xử. Thời gian: 1 năm triển khai; Chủ thể: Viện Kiểm sát, Tòa án, Cơ quan điều tra.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, Kiểm sát viên Viện Kiểm sát nhân dân: Nâng cao hiểu biết về pháp luật và nghiệp vụ kháng nghị phúc thẩm, áp dụng hiệu quả trong công tác thực tế.

2. Thẩm phán và cán bộ Tòa án nhân dân: Hiểu rõ vai trò, quyền hạn của Viện Kiểm sát trong kháng nghị phúc thẩm để phối hợp tốt hơn trong xét xử.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về chế định kháng nghị phúc thẩm, giúp phát triển kiến thức lý luận và thực tiễn.

4. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự, nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Kháng nghị phúc thẩm hình sự là gì?
   Kháng nghị phúc thẩm hình sự là quyền năng pháp lý đặc thù của Viện Kiểm sát nhân dân, cho phép Viện kiểm sát yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm xét xử lại vụ án hoặc xét lại bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật khi phát hiện sai sót hoặc vi phạm pháp luật.

2. Ai có thẩm quyền kháng nghị phúc thẩm hình sự?
   Viện Kiểm sát cùng cấp và Viện Kiểm sát cấp trên trực tiếp đều có quyền kháng nghị các bản án hoặc quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án cấp sơ thẩm.

3. Thời hạn kháng nghị phúc thẩm hình sự được quy định như thế nào?
   Thời hạn kháng nghị đối với bản án sơ thẩm là 15 ngày đối với Viện Kiểm sát cùng cấp và 30 ngày đối với Viện Kiểm sát cấp trên trực tiếp, tính từ ngày tuyên án hoặc ra quyết định của Tòa án.

4. Những căn cứ nào để Viện Kiểm sát kháng nghị phúc thẩm?
   Căn cứ kháng nghị gồm: điều tra, xét hỏi tại phiên tòa sơ thẩm phiến diện hoặc không đầy đủ; kết luận bản án không phù hợp với tình tiết khách quan; vi phạm trong áp dụng Bộ luật hình sự; vi phạm thủ tục tố tụng hình sự trong giai đoạn xét xử sơ thẩm.

5. Viện Kiểm sát có thể rút kháng nghị phúc thẩm không?
   Viện Kiểm sát có quyền bổ sung, thay đổi hoặc rút kháng nghị trước khi phiên tòa phúc thẩm bắt đầu hoặc ngay tại phiên tòa, nhưng không được làm xấu hơn tình trạng của bị cáo và phải đảm bảo căn cứ pháp lý rõ ràng.

Kết luận

• Kháng nghị phúc thẩm hình sự là công cụ pháp lý quan trọng của Viện Kiểm sát nhân dân nhằm bảo đảm tính hợp pháp và công bằng trong xét xử hình sự.
• Tỷ lệ kháng nghị chiếm khoảng 7,5% đến 9,3% tổng số vụ án được truy tố, tuy nhiên còn tồn tại nhiều hạn chế về nội dung và thủ tục.
• Quy định pháp luật hiện hành chưa rõ ràng về đối tượng và căn cứ kháng nghị, gây khó khăn trong thực tiễn áp dụng.
• Cần hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực Kiểm sát viên và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tư pháp để nâng cao hiệu quả công tác kháng nghị.
• Tiếp tục nghiên cứu và triển khai các giải pháp trong giai đoạn 2024-2026 nhằm nâng cao chất lượng hoạt động kháng nghị phúc thẩm hình sự, góp phần xây dựng nền tư pháp trong sạch, nghiêm minh.

Các cơ quan chức năng và Viện Kiểm sát nhân dân cần phối hợp triển khai các đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao nghiệp vụ, đồng thời tăng cường giám sát, đánh giá hiệu quả công tác kháng nghị phúc thẩm trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 QUY ĐỊNH CHUNG CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM HÌNH SỰ 1. Khái niệm kháng nghị phúc thẩm hình sự của Viện kiểm sát trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002, kháng nghị phúc thẩm hình sự là một quyền năng pháp lý riêng có của Viện kiểm sát. Các chủ thể tiến hành tố tụng và những người tham gia tố tụng khác đều không có quyền này.

Kháng nghị phúc thẩm hình sự là một trong những cơ sở đảm bảo đúng nguyên tắc “thực hiện chế độ hai cấp xét xử” theo quy định của Điều 20 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003. Kháng nghị phúc thẩm hình sự là một trong những căn cứ để mở ra một trình tự tố tụng mới, trình tự xét xử phúc thẩm hình sự như quy định của Điều 230 Bộ luật tố tụng hình sự: “xét xử phúc thẩm là việc Toà án cấp trên trực tiếp xét xử lại vụ án hoặc xét lại quyết định sơ thẩm mà bản án, quyết định sơ thẩm đối với vụ án đó chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo hoặc kháng nghị”. Theo quy định trên, ngoài kháng nghị phúc thẩm thì kháng cáo cũng là một căn cứ để mở ra trình tự xét xử phúc thẩm hình sự. Chỉ có thể kháng nghị phúc thẩm và kháng cáo đối với bản án hoặc quyết định của Toà án cấp sơ thẩm khi bản án hoặc quyết định đó chưa có hiệu lực pháp luật, không đảm bảo tính hợp pháp và tính có căn cứ.

Mặc dù, giữa kháng nghị phúc thẩm của Viện kiểm sát và kháng cáo có nhiều điểm giống nhau nhưng lại có sự khác nhau cơ bản là: kháng cáo chỉ là sự nhân danh cá nhân, tổ chức, cơ quan (tổ chức, cơ quan với tư cách là nguyên đơn dân sự trong vụ 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] án hình sự) để bảo vệ quyền và lợi ích cho mình. Do vậy, những người có quyền kháng cáo chỉ cần không đồng ý với bản án hoặc quyết định của Toà án cấp sơ thẩm là đã có quyền kháng cáo. Còn kháng nghị phúc thẩm của Viện kiểm sát là việc thực hiện chức năng nhiệm vụ theo luật định và chỉ kháng nghị bản án, quyết định sơ thẩm nếu phát hiện bản án, quyết định đó có sai lầm trong việc đánh giá chứng cứ hoặc áp dụng pháp luật. Viện kiểm sát thực hiện quyền kháng nghị phúc thẩm nhằm bảo vệ các lợi ích hợp pháp của nhà nước, xã hội; các quyền và lợi ích chính đáng của bị cáo cũng như quyền lợi của các đương sự trong vụ án hình sự.

Viện kiểm sát thực hiện kháng nghị phúc thẩm bằng một văn bản pháp lý trong đó nêu rõ lý do của việc kháng nghị (khoản 2 Điều 233), đồng thời yêu cầu Toà án cấp phúc thẩm xét xử lại vụ án hoặc xét lại các quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật, nhằm sửa chữa khắc phục các sai lầm của Toà án cấp sơ thẩm (nếu có) khi ra các bản án hoặc quyết định đó. Tuy nhiên, một vấn đề đang đặt ra là: kháng nghị phúc thẩm hình sự của Viện kiểm sát là thực hiện chức năng thực hành quyền công tố hay chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp? Về vấn đề này trong thực tiễn cũng như lý luận còn nhiều quan điểm khác nhau. Quan điểm của một số cán bộ, Kiểm sát viên Viện kiểm sát thành phố Hải Phòng cho rằng: kháng nghị phúc thẩm hình sự là thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát. Theo quan điểm này, chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát được thực hiện từ khi khởi tố vụ án hình sự - đến giai đoạn thi hành bản án hoặc quyết định của Toà án.

Chức năng kiểm sát của Viện kiểm sát là một hoạt động bao trùm, xuyên suốt quá trình tố tụng. Còn quyền công tố của Viện kiểm sát chỉ được thực hiện ở giai đoạn truy tố và xét xử vụ án hình sự tại phiên toà. Thực hiện chức năng kiểm sát tức là đã bao gồm việc thực hiện quyền công tố. Cũng theo quan điểm này, thông qua hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật tại phiên toà, 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] kiểm sát các bản án, quyết định của Toà án, Viện kiểm sát phát hiện vi phạm thì mới ban hành kháng nghị.

Nếu hiểu theo quan điểm này thì chưa thật chính xác so với các quy định của pháp luật nước ta như Điều 137 Hiến pháp năm 1992 sửa đổi quy định: “Viện kiểm sát nhân dân tối cao thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp, góp phần bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Các Viện kiểm sát nhân dân địa phương, các Viện kiểm sát quân sự thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp do luật định”. Ngay Điều 23 Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành cũng quy định: “Viện kiểm sát thực hành quyền công tố trong tố tụng hình sự, quyết định việc truy tố người phạm tội ra trước Toà án. Viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự có trách nhiệm phát hiện kịp thời vi phạm pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng, áp dụng những biện pháp do Bộ luật này quy định để loại trừ việc vi phạm pháp luật của những cơ quan hoặc cá nhân này.

Viện kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự nhằm đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều phải được xử lý kịp thời; việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội”. Như vậy, có thể khẳng định Viện kiểm sát có hai chức năng rất rõ ràng là kiểm sát việc tuân theo pháp luật và thực hành quyền công tố Nhà nước. Điều này cũng được khẳng định một lần nữa tại các Điều 12, Điều 18 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002. Trong suốt quá trình tố tụng, Viện kiểm sát thực hiện đồng thời cả hai chức năng này.

Theo quan điểm của tiến sỹ Dương Thanh Biểu, Phó viện trưởng - Viện kiểm sát nhân dân tối cao thì: “Kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm là một trong những hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân nhằm thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự” [30, tr 3]. Theo quan 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] điểm này, chức năng công tố của Viện kiểm sát chỉ có thể thực hiện ở giai đoạn truy tố và giai đoạn xét xử vụ án hình sự. Do đó, khi Viện kiểm sát thực hành quyền công tố tại phiên toà, nếu phát hiện có vi phạm pháp luật cần kháng nghị, Viện kiểm sát đã có quyền kháng nghị phúc thẩm mà không đợi thông qua hoạt động kiểm sát bản án, quyết định của Toà án. Quan điểm khác đã khẳng định được Viện kiểm sát có hai chức năng là thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp nhưng vẫn có những hạn chế: một là, nếu hiểu quyền công tố theo quan điểm này thì chưa thật toàn diện, bởi lẽ nội dung và phạm vi của quyền công tố rộng hơn nhiều.

Đó là quyền của Nhà nước giao cho cơ quan chức năng để thực hiện việc buộc tội đối với những người thực hiện hành vi phạm tội nhằm bảo vệ các lợi ích của xã hội, của tập thể, của các tổ chức và công dân. Quyền công tố của nhà nước xuất hiện từ thời điểm có hành vi phạm tội xảy ra và được giao cho Viện kiểm sát. Quyền công tố được thể hiện ở những mức độ và hình thức khác nhau tuỳ thuộc vào tư cách tham gia tố tụng của Viện kiểm sát trong mỗi giai đoạn tố tụng cụ thể. Để đảm bảo thực hiện chính xác quyền quyết định đưa vụ án ra toà, cần khẳng định phạm vi chức năng công tố bao gồm cả trong hoạt động kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử…mà không nên đồng nhất quyền công tố với một số biện pháp pháp lý như làm cáo trạng, luận tội…mà khi thực hành quyền công tố Viện kiểm sát nhân dân đã thực hiện.

Tại Điều 12, Điều 13 Luật tổ chức nhân dân năm 2002 khẳng định, trong giai đoạn điều tra Viện kiểm sát nhân dân thực hiện cả hai chức năng là thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc điều tra các vụ án hình sự của các cơ quan điều tra và các cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Điều 112 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 quy định về nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra đã khẳng định điều đó một lần nữa. Hai là, Viện kiểm sát thực hiện quyền kháng nghị không chỉ thông 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] qua hoạt động thực hiện chức năng công tố trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự mà còn thông qua hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật tại phiên toà, qua nghiên cứu bản án, quyết định của Toà án gửi cho Viện kiểm sát. Vì tại phiên tòa và sau phiên toà, Viện kiểm sát không chỉ thực hiện một chức năng duy nhất là công tố mà còn thực hiện cả chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Toà án.

Thực tiễn hoạt động kháng nghị phúc thẩm của Viện kiểm sát cũng chứng minh điều đó. Có rất nhiều bản kháng nghị của Viện kiểm sát được ban hành thông qua hoạt động kiểm sát bản án, quyết định của Toà án. Quan điểm của lãnh đạo và đa số cán bộ, Kiểm sát viên thành phố Hải Phòng cho rằng: kháng nghị phúc thẩm hình sự của Viện kiểm sát vừa để thực hiện chức năng thực hành quyền công tố, vừa thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử của Toà án. Đây là quan điểm phổ biến hiện nay, phù hợp với các quy định hiện hành của pháp luật.

So với quan điểm thứ nhất và thứ hai, quan điểm thứ ba đã hiểu đúng bản chất của cơ quan Viện kiểm sát. Viện kiểm sát không chỉ có một chức năng kiểm sát mà còn có chức năng thực hành quyền công tố.