Luận Văn Thạc Sĩ Về Từ Ngữ Nghề Chè Trong Tiếng Việt

Luận văn thạc sĩ phân tích hay từ ngữ về nghề chè trong tiếng việt, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Lê Thị Hương Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Quang Năng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ Việt Nam
• Đề tài: Từ Ngữ Về Nghề Chè Trong Tiếng Việt
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về từ nghề nghiệp
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về nghề chè và từ ngữ nghề chè
• 1.4. Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài
• 1.5. Một số vấn đề về từ và phương thức cấu tạo từ tiếng Việt
• 1.6. Quan niệm về cụm từ
• 1.7. Một số vấn đề về từ nghề nghiệp
• 1.8. Vấn đề định danh
• 1.9. Vấn đề mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa
• 1.10. Khái quát về cây chè và lịch sử nghề trồng chè ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: TỪ NGỮ NGHỀ CHÈ TRONG TIẾNG VIỆT XÉT VỀ PHƯƠNG DIỆN CẤU TẠO VÀ NGUỒN GỐC
• 2.1. Đặc điểm cấu tạo của các từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt
• 2.2. Thống kê tư liệu
• 2.3. Đặc điểm của các từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt có cấu tạo là từ
• 2.4. Đặc điểm của từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt có cấu tạo là cụm từ
• 2.5. Nhận xét chung về đặc điểm cấu tạo từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt
• 2.6. Đặc điểm từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt xét về mặt xuất xứ và nguồn gốc
• 2.6.1. Từ ngữ nghề chè xét về mặt xuất xứ
• 2.6.2. Từ ngữ nghề chè xét về mặt nguồn gốc
• 3. CHƯƠNG 3: TỪ NGỮ NGHỀ CHÈ TRONG TIẾNG VIỆT XÉT VỀ PHƯƠNG DIỆN ĐỊNH DANH
• 3.1. Miêu tả đặc điểm định danh từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt
• 3.2. Miêu tả đặc điểm định danh của đơn vị định danh đơn giản (định danh cơ sở)
• 3.3. Miêu tả đặc điểm định danh của đơn vị định danh phức hợp
• 4. CHƯƠNG 4: TỪ NGỮ NGHỀ CHÈ TRONG VIỆC PHẢN ÁNH VĂN HÓA CỦA NGƯỜI VIỆT
• 4.1. Từ ngữ nghề chè trong việc thể hiện văn hóa làng nghề
• 4.2. Từ ngữ làng nghề và diện mạo văn hóa làng nghề
• 4.3. Từ ngữ nghề chè phản ánh các kĩ xảo nghề chè của Việt Nam
• 4.4. Từ ngữ nghề chè góp phần thể hiện văn hóa cộng đồng của người Việt
• 4.5. Từ ngữ nghề chè góp phần thể hiện văn hóa gắn kết cộng đồng
• 4.6. Từ ngữ nghề chè góp phần thể hiện phong tục tập quán Việt
• 4.7. Từ ngữ nghề chè góp phần thể hiện phong cách sống của người Việt
• 4.8. Thể hiện sự tinh tế, cầu kì trong chế biến và thưởng thức trà
• 4.9. Thể hiện phong cách giao tiếp tế nhị
• 4.10. Từ ngữ nghề chè góp phần thể hiện sự hội nhập, giao lưu văn hóa quốc tế
• CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khám Phá Từ Ngữ Nghề Chè Trong Tiếng Việt Tổng Quan

Nghề chè là một phần quan trọng trong văn hóa và kinh tế Việt Nam. Từ ngữ liên quan đến nghề chè không chỉ phản ánh quy trình sản xuất mà còn thể hiện sự phong phú của ngôn ngữ. Việc nghiên cứu từ ngữ nghề chè giúp làm rõ hơn về văn hóa trà và các giá trị truyền thống của người Việt.

1.1. Đặc Điểm Ngôn Ngữ Nghề Chè

Từ ngữ nghề chè có cấu trúc đa dạng, bao gồm từ đơn và cụm từ. Những từ này thường mang ý nghĩa đặc trưng cho từng giai đoạn trong quy trình sản xuất chè.

1.2. Vai Trò Của Từ Ngữ Trong Văn Hóa Uống Chè

Từ ngữ nghề chè không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là phương tiện thể hiện văn hóa uống chè của người Việt, từ cách pha chế đến thưởng thức.

II. Những Thách Thức Trong Việc Nghiên Cứu Từ Ngữ Nghề Chè

Việc nghiên cứu từ ngữ nghề chè gặp nhiều thách thức, bao gồm sự đa dạng về vùng miền và sự thay đổi trong cách sử dụng ngôn ngữ. Điều này đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải có phương pháp tiếp cận linh hoạt và đa dạng.

2.1. Sự Đa Dạng Về Ngôn Ngữ Trong Các Vùng Trồng Chè

Mỗi vùng trồng chè có những từ ngữ đặc trưng riêng, phản ánh sự khác biệt trong văn hóa và phong tục tập quán của từng địa phương.

2.2. Thay Đổi Trong Cách Sử Dụng Từ Ngữ

Sự phát triển của công nghệ và thị trường đã làm thay đổi cách sử dụng từ ngữ nghề chè, tạo ra những thách thức trong việc bảo tồn và phát triển ngôn ngữ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Từ Ngữ Nghề Chè Hiệu Quả

Để nghiên cứu từ ngữ nghề chè một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp điều tra điền dã, phân tích ngữ nghĩa và thống kê. Những phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác và phong phú.

3.1. Phương Pháp Điều Tra Điền Dã

Điều tra điền dã giúp thu thập thông tin từ thực tế, từ những người làm nghề chè, qua đó làm rõ hơn về từ ngữ và quy trình sản xuất.

3.2. Phân Tích Ngữ Nghĩa Của Từ Ngữ

Phân tích ngữ nghĩa giúp hiểu rõ hơn về cách mà từ ngữ nghề chè được sử dụng trong ngữ cảnh cụ thể, từ đó làm nổi bật giá trị văn hóa của chúng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Từ Ngữ Nghề Chè Trong Cuộc Sống

Từ ngữ nghề chè không chỉ có giá trị trong nghiên cứu mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc quảng bá sản phẩm chè Việt Nam. Việc sử dụng đúng từ ngữ có thể nâng cao giá trị thương hiệu chè.

4.1. Quảng Bá Sản Phẩm Chè Việt Nam

Sử dụng từ ngữ nghề chè một cách chính xác giúp nâng cao nhận thức về chất lượng và giá trị của sản phẩm chè Việt Nam trên thị trường quốc tế.

4.2. Góp Phần Bảo Tồn Văn Hóa Trà

Việc nghiên cứu và sử dụng từ ngữ nghề chè còn góp phần bảo tồn văn hóa trà, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về truyền thống và giá trị của nghề chè.

V. Kết Luận Tương Lai Của Từ Ngữ Nghề Chè Trong Tiếng Việt

Từ ngữ nghề chè có vai trò quan trọng trong việc phản ánh văn hóa và lịch sử của người Việt. Nghiên cứu và phát triển từ ngữ này sẽ góp phần làm phong phú thêm ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu

Nghiên cứu từ ngữ nghề chè không chỉ giúp bảo tồn ngôn ngữ mà còn nâng cao giá trị văn hóa của nghề chè trong xã hội hiện đại.

5.2. Hướng Đi Tương Lai

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về từ ngữ nghề chè để phát triển và bảo tồn giá trị văn hóa, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về nghề chè.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình Từ ngữ về nghề chè trong tiếng Việt của tác giả Lê Thị Hương Giang là luận án tiến sĩ thuộc chuyên ngành Ngôn ngữ Việt Nam (mã số: 9 22 01 02), được hoàn thành tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên năm 2019 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Hà Quang Năng. Luận án tiếp cận đối tượng nghiên cứu theo hướng ngôn ngữ học miêu tả kết hợp với ngôn ngữ học văn hóa, tập trung khảo sát lớp từ ngữ nghề nghiệp của một ngành nông nghiệp - tiểu thủ công nghiệp truyền thống lâu đời tại Việt Nam.

Về tính cấp thiết, hệ thống từ vựng của tiếng Việt bao gồm nhiều lớp từ ngữ có phạm vi và vị thế hoạt động khác nhau. Bên cạnh lớp từ vựng toàn dân, từ ngữ nghề nghiệp là phương tiện hành nghề, công cụ giao tiếp chuyên biệt và là phương tiện phản ánh văn hóa của cộng đồng cư dân làm nghề. Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa thuận lợi cho phát triển cây chè; theo số liệu của Hiệp hội Chè, Việt Nam là quốc gia xuất khẩu chè lớn thứ 5 trên thế giới và sản phẩm chè đã hiện diện tại 60 quốc gia, vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, trong khi từ ngữ của một số ngành nghề truyền thống khác (như gốm sứ, dệt chiếu, đúc đồng, ngư nghiệp) đã được nghiên cứu, thì lớp từ ngữ về nghề chè chưa từng được khảo cứu một cách toàn diện và có hệ thống dưới góc độ ngôn ngữ học. Đây chính là khoảng trống khoa học mà luận án xác định giải quyết.

Mục đích nghiên cứu của luận án là miêu tả, phân tích hệ thống từ ngữ nghề chè đã thu thập được nhằm làm rõ đặc điểm cấu tạo, nguồn gốc, xuất xứ và các đặc trưng, thuộc tính được lựa chọn để định danh; qua đó bước đầu làm sáng tỏ các đặc trưng văn hóa của người Việt thể hiện qua hệ thống từ ngữ nghề chè, quy trình chế biến và nghệ thuật thưởng thức trà.

Để hiện thực hóa mục đích trên, luận án thực hiện 4 nhiệm vụ cụ thể:

1. Xác lập cơ sở lí thuyết liên quan đến đề tài: các vấn đề lí luận về từ nghề nghiệp, định danh ngôn ngữ, mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa.
2. Điều tra, thu thập, thống kê và phân loại các từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt.
3. Miêu tả, phân tích đặc điểm cấu tạo, nguồn gốc và phương thức định danh của các đơn vị từ vựng về nghề chè trong tiếng Việt.
4. Bước đầu xác định một số đặc trưng văn hóa thể hiện qua việc sử dụng các từ ngữ về nghề chè trong tiếng Việt.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các từ ngữ về nghề chè trong tiếng Việt, bao gồm các đơn vị định danh chỉ nguồn gốc chè, phân loại giống chè, đặc điểm sinh thái học và sinh vật học của cây chè, đặc điểm sinh thực, quy trình trồng trọt, chăm sóc, nhân giống, sâu bệnh hại, kĩ thuật thu hái, chế biến, các loại sản phẩm chè và nhãn hiệu chè.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào đặc điểm cấu trúc, nguồn gốc, xuất xứ, các phương thức định danh và bình diện ngôn ngữ - văn hóa của từ ngữ nghề chè. Về không gian và thời gian khảo sát, tác giả tiến hành điều tra điền dã trực tiếp tại các vùng trồng chè trọng điểm ở miền Bắc Việt Nam (Thái Nguyên, Phú Thọ, Yên Bái, Cao Bằng, Hà Giang) và tại hai kì Lễ hội Festival Chè quốc tế Thái Nguyên (năm 2013 và 2015); đối với các vùng chè ở miền Trung và Tây Nguyên (Lâm Đồng, Đắk Lắk), luận án khai thác qua tư liệu thành văn.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã điểm luận một cách hệ thống hai mảng tài liệu lớn liên quan trực tiếp đến đề tài: tình hình nghiên cứu về từ nghề nghiệp trong ngôn ngữ học và tình hình nghiên cứu về nghề chè ở các ngành khoa học khác.

Trong Việt ngữ học, nghiên cứu về từ nghề nghiệp được tác giả phân chia thành hai hướng chính:

• Hướng thứ nhất: Khảo cứu từ nghề nghiệp trong các giáo trình lý thuyết từ vựng học và ngôn ngữ học chung. Tiêu biểu là các công trình của Nguyễn Văn Tu (Từ vựng học tiếng Việt hiện đại, 1968), Đỗ Hữu Châu (Từ vựng - ngữ nghĩa tiếng Việt, 1981), Nguyễn Thiện Giáp (Từ vựng học tiếng Việt, Dẫn luận ngôn ngữ học), Hoàng Thị Châu (Phương ngữ học tiếng Việt, 1989), Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu và Hoàng Trọng Phiến (Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt, 1997). Các công trình này chủ yếu dừng lại ở việc xác định khái niệm, phân biệt từ nghề nghiệp với thuật ngữ khoa học, từ địa phương, tiếng lóng và xem xét phạm vi hoạt động xã hội của chúng mà chưa đi sâu khảo sát cụ thể một hệ thống từ ngữ nghề nghiệp riêng biệt nào về mặt định danh và cấu tạo.
• Hướng thứ hai: Khảo cứu từ ngữ nghề nghiệp trong từng ngành nghề, làng nghề cụ thể. Hướng tiếp cận này bao gồm đề tài cấp viện tiêu biểu Từ ngữ nghề nghiệp gốm sứ Bát Tràng do Nguyễn Văn Khang chủ nhiệm (thống kê được 861 đơn vị từ ngữ), các công trình của Phạm Hùng Việt, Hoàng Trọng Canh, cùng các luận văn, luận án của các tác giả Nguyễn Văn An, Ngôn Thị Bích, Lương Vĩnh An, Nguyễn Thị Duyên, Nguyễn Hồng Yến, Nguyễn Hoàng Anh, Phạm Thị Thanh Hoài, Trần Thị Ngọc Hoa, Nguyễn Chí Quang, Nguyễn Phương Anh, Nguyễn Văn Dũng... Các công trình này đã khảo sát cấu tạo và nguồn gốc của từ ngữ một số làng nghề truyền thống nhưng phạm vi ngữ liệu còn hẹp, chưa phân tích sâu cơ chế định danh và mối quan hệ giữa ngôn ngữ với văn hóa bản địa.

Đối với các nghiên cứu liên ngành về cây chè và nghề chè, luận án tổng thuật các công trình thuộc nhiều lĩnh vực:

• Lĩnh vực kinh tế và tổ chức sản xuất: Hoàng Văn Gia (1995) nghiên cứu mô hình quản lý tại Xí nghiệp chè Văn Hưng (Yên Bái); Nguyễn Đức Hạnh (2012) nghiên cứu tổ chức lãnh thổ trồng và chế biến chè tại Lâm Đồng; Lê Hồng Dự (2013) nghiên cứu phát triển chè Shan Tuyết Mộc Châu.
• Lĩnh vực nông nghiệp, sinh học và kỹ thuật canh tác: Nguyễn Thị Ngọc Bích (2002) nghiên cứu giải phẫu lá và hom giống chè tại Phú Hộ; Hoàng Yến (2008) nghiên cứu kỹ thuật hái tác động đến sinh trưởng và sâu bệnh chè tại Yên Bái; Nguyễn Thị Huyền (2010) nghiên cứu phát triển ngành chè Thái Nguyên; Đặng Văn Thư (2010) nghiên cứu đặc điểm sinh vật học giống chè triển vọng; các tài liệu hướng dẫn quản lý dịch hại của CIDSE (2002) và tiêu chuẩn VietGAP của Ban Quản lý các dự án nông nghiệp (2011).
• Lĩnh vực công nghệ thực phẩm: Nguyễn Thị Như Hoa (2007) nghiên cứu thiết kế nhà máy chế biến chè công nghiệp.

Vị trí của luận án: Luận án là công trình đầu tiên trong chuyên ngành Ngôn ngữ Việt Nam khảo sát toàn diện, có hệ thống hệ từ vựng nghề chè trên cả ba bình diện cấu tạo - nguồn gốc, phương thức định danh và giá trị phản ánh văn hóa, lấp đầy khoảng trống nghiên cứu ngôn ngữ học về một ngành nghề truyền thống có quy mô kinh tế và chiều sâu văn hóa nổi bật của dân tộc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên sự tích hợp các lý thuyết ngôn ngữ học cấu trúc, ngôn ngữ học tri nhận, lý thuyết định danh và ngôn ngữ học văn hóa:

1. Lý thuyết về từ và phương thức cấu tạo từ tiếng Việt: Luận án dựa trên quan niệm về từ của Đỗ Hữu Châu (từ tiếng Việt là một hoặc một số âm tiết cố định, bất biến, mang đặc điểm ngữ pháp và nằm trong kiểu cấu tạo nhất định, ứng với một kiểu ý nghĩa), cùng quan niệm về hình vị/tiếng của Nguyễn Tài Cẩn. Luận án khảo sát ba phương thức cấu tạo từ chính: từ hóa hình vị (tạo từ đơn), phương thức ghép (ghép nghĩa đẳng lập/hợp nghĩa, ghép nghĩa chính phụ/phụ nghĩa, ghép ngẫu kết) và phương thức láy (láy hoàn toàn, láy bộ phận; láy đôi, láy ba, láy tư).
2. Quan niệm về cụm từ: Kế thừa quan điểm của Diệp Quang Ban, Nguyễn Tài Cẩn, Bystrov và Stankevich, luận án nhìn nhận cụm từ là các tổ hợp từ gồm hai từ trở lên kết hợp theo quan hệ ngữ pháp (chủ - vị, chính phụ, đẳng lập), trong đó các cụm từ định danh nghề chè được khảo cứu với tư cách là những đơn vị từ vựng có chức năng định danh sự vật, quá trình, công cụ và sản phẩm.
3. Lý thuyết về từ nghề nghiệp: Luận án tổng hợp quan điểm của các nhà ngôn ngữ học quốc tế (L. Kapanadze, A. V. Superanskaya, Từ điển bách khoa ngôn ngữ học) và Việt Nam (Nguyễn Văn Tu, Đỗ Hữu Châu, Nguyễn Thiện Giáp, Hoàng Thị Châu, Nguyễn Văn Khang). Luận án xác định từ nghề nghiệp là lớp từ ngữ biểu đạt công cụ, sản phẩm, quá trình sản xuất của một ngành nghề, được xem xét trong mối tương quan với từ vựng toàn dân, từ địa phương và thuật ngữ khoa học - kỹ thuật theo 3 nhóm biểu hiện:
   • Từ ngữ nghề chè đã được toàn dân hóa (trở thành vốn từ chung: sao, hái, ủ, sấy, đốn, chè búp, chè xanh, chè khô...).
   • Từ ngữ nghề chè mang tính chất phương ngữ/địa phương (gơ, sỗng, ngốt, bứng, lù cở...).
   • Từ ngữ nghề chè chuyên biệt, chỉ người trong nghề sử dụng (chè đinh, chè móc câu, tôm chè, hái chừa lá cá, đốn đau, đốn phớt, đốn trẻ lại...).
4. Lý thuyết định danh (Nomination theory): Vận dụng luận điểm của L. Feuerbach, G. V. Kolshansky, V. G. Gak, B. A. Serebrenikov, Hoàng Văn Hành, Đỗ Hữu Châu, Nguyễn Đức Tồn, Hồ Lê. Luận án phân biệt:
   • Đơn vị định danh đơn giản (định danh cơ sở/bậc 1): Đơn vị một thành tố, mang nghĩa trực tiếp.
   • Đơn vị định danh phức hợp (định danh bậc 2/phái sinh): Tạo thành qua con đường ngữ nghĩa hoặc hình thái cú pháp thông qua cơ chế 2 bước: quy loại khái niệm đối tượng và lựa chọn đặc trưng khu biệt.
5. Lý thuyết về mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa: Tiếp thu quan điểm của Trần Ngọc Thêm, UNESCO, Nguyễn Văn Chiến về văn hóa vật chất, văn hóa xã hội và văn hóa tinh thần, luận án xem từ ngữ nghề chè là tấm gương phản ánh tri thức bản địa, tập quán canh tác, nghệ thuật ẩm thực và phong cách giao tiếp của người Việt.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp điều tra điền dã: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp, ghi chép, quan sát tại các vùng nguyên liệu chè ở Thái Nguyên, Phú Thọ, Yên Bái, Cao Bằng, Hà Giang, các cơ sở sản xuất, hợp tác xã, nghệ nhân cao niên và tại các gian hàng Festival Chè quốc tế 2013, 2015.
• Phương pháp miêu tả: Phân tích thành phần cấu tạo, ngữ nghĩa, cơ chế định danh của các đơn vị từ ngữ.
• Thủ pháp thống kê phân loại: Phân chia hệ thống từ ngữ thu thập được theo cấu tạo, nguồn gốc và mô hình định danh.
• Thủ pháp mô hình hóa: Xây dựng các mô hình cấu trúc thành tố chính - phụ ($C - P$, $A - B$) và mô hình định danh dựa trên các nhóm đặc trưng tiêu biểu ($X_1$ đến $X_6$).

Nguồn ngữ liệu phục vụ nghiên cứu bao gồm:

• Phiếu điều tra điền dã và ghi chép thực địa của tác giả.
• 12 tài liệu, giáo trình, chuyên khảo chuyên ngành nông nghiệp và chế biến chè (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Viện Nghiên cứu Chè, các tác giả Đỗ Ngọc Quỹ, Lê Tất Khương, Nguyễn Kim Phong, Nguyễn Văn Hùng, Trịnh Xuân Ngọ, Djemukhatze...).
• Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên, 2010), Đại từ điển tiếng Việt (Nguyễn Như Ý chủ biên).
• Tác phẩm văn học dân gian (thành ngữ, tục ngữ, ca dao, câu đố), tài liệu lưu hành nội bộ của Sở Văn hóa, Sở Khoa học & Công nghệ các tỉnh Thái Nguyên, Cao Bằng, Phú Thọ, Bắc Kạn, cùng các cổng thông tin điện tử địa phương.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

Chương 1 hệ thống hóa các tiền đề lý luận và thực tiễn của đề tài. Về cơ sở lý luận, tác giả phân tích chi tiết bản chất của từ tiếng Việt với tư cách là đơn vị trung tâm mang tính hai mặt (hình thức âm thanh và ý nghĩa) có tính độc lập cú pháp theo quan niệm của Solncev và Đỗ Hữu Châu; làm rõ các phương thức cấu tạo từ (từ hóa hình vị, ghép, láy); phân định cụm từ tự do và ngữ cố định theo Diệp Quang Ban; xác lập tiêu chí nhận diện từ nghề nghiệp trong thế đối sánh với từ toàn dân, từ địa phương và thuật ngữ. Đồng thời, chương 1 trình bày hệ thống lý thuyết định danh ngôn ngữ, cơ chế định danh phức hợp và các cấp độ định danh (định danh cơ sở và định danh bậc hai). Về cơ sở thực tiễn, tác giả khái quát nguồn gốc sinh học của cây chè, lịch sử canh tác chè tại Việt Nam từ dạng chè rừng tự nhiên (chè Shan cổ thụ miền núi phía Bắc) đến các vùng chè đồn điền thời kỳ cận - hiện đại và các vùng chuyên canh chè trung du, miền núi, Tây Nguyên.

Chương 2: TỪ NGỮ NGHỀ CHÈ TRONG TIẾNG VIỆT XÉT VỀ PHƯƠNG DIỆN CẤU TẠO VÀ NGUỒN GỐC

Chương 2 khảo sát cấu trúc hình thức và nguồn gốc của các đơn vị từ ngữ nghề chè thu thập được trong kho tàng ngữ liệu.

Về phương diện cấu tạo, từ ngữ nghề chè được chia thành hai khối lớn: đơn vị có cấu tạo là từ (từ đơn, từ ghép, từ láy) và đơn vị có cấu tạo là cụm từ (cụm danh từ, cụm động từ).

Hình thức cấu tạo	Phân loại chi tiết	Ví dụ minh họa từ văn bản
Từ đơn	Từ đơn một âm tiết / từ hóa hình vị	chè, búp, lá, cành, đốn, hái, sao, vò, sấy, ủ, giã, ngốt, gơ, sỗng...
Từ ghép	Ghép hợp nghĩa (đẳng lập)	hoa lá, cành lá, cào xới, vỏ thân, búp cành, thu hái...
	Ghép phụ nghĩa (chính phụ)	chè đen, chè xanh, chè búp, chè mạn, chè chi, chè don, rễ cọc, lá ban, bọ rùa, bọ que, rầy nâu...
	Ngẫu kết / Vay mượn	cà phê, lù cở, chè ô long...
Từ láy	Láy đôi, láy bộ phận / toàn bộ	sạch sẽ, bập bùng, lao xao, nhỏ nhắn...
Cụm từ định danh	Cụm 2 thành tố	chè móc câu, chè đinh, tôm chè, sao tay, đốn đau, đốn lửng...
	Cụm 3 - 4 thành tố	hái một tôm hai lá, hái chừa lá cá, đốn thưa cốt khí, đốn tạo hình...

Về mặt xuất xứ và phạm vi sử dụng, luận án phân định:

• Nhóm từ ngữ nghề chè trong ngôn ngữ toàn dân: Gồm các từ ngữ chỉ sản phẩm, bộ phận thông dụng và các thao tác chế biến cơ bản mà cộng đồng người nói tiếng Việt đều hiểu và sử dụng (chè xanh, chè tươi, chè khô, búp chè, hái chè, pha chè...).
• Nhóm từ ngữ nghề chè mang tính địa phương: Gồm các từ ngữ gắn liền với các vùng trồng chè cụ thể ở trung du và miền núi (bứng, gơ, sỗng, ngốt, lù cở, chè tuyết...).

Về mặt nguồn gốc, từ ngữ nghề chè tiếng Việt được cấu thành từ:

• Lớp từ thuần Việt: Chiếm số lượng áp đảo, phản ánh kinh nghiệm nông nghiệp bản địa (đốn, hái, vò, sao, ủ, búp, ngọn, gốc, rễ, nước xanh, vị chát, hậu ngọt...).
• Lớp từ gốc Hán (Hán Việt): Thường xuất hiện trong phân loại phẩm cấp, danh trà hoặc các thuật ngữ kỹ thuật (hồng trà, lục trà, bạch trà, ẩm trà, trảm mã trà, long đình...).
• Lớp từ vay mượn ngôn ngữ dân tộc thiểu số: Gắn liền với vùng chè vùng cao Tây Bắc, Đông Bắc như tiếng Tày, Nùng, H'Mông (lù cở, chè Shan...).
• Lớp từ gốc Âu (Pháp, Anh) và quốc tế: Du nhập qua con đường chuyển giao kỹ thuật công nghiệp và thương mại (chè CTC, chè Oolong, VietGAP...).

Chương 3: TỪ NGỮ NGHỀ CHÈ TRONG TIẾNG VIỆT XÉT VỀ PHƯƠNG DIỆN ĐỊNH DANH

Chương 3 miêu tả cơ chế định danh của từ ngữ nghề chè tiếng Việt theo mô hình lý thuyết định danh:

1. Đơn vị định danh đơn giản (định danh cơ sở): Là các từ đơn tiết chỉ các thực thể gốc trong nghề chè như: chè, búp, lá, cẫng, cành, hom, gốc, đốn, sao, sấy, vò, ủ... Đây là những nguyên tố làm điểm tựa để tạo lập các đơn vị định danh phức hợp.

2. Đơn vị định danh phức hợp (định danh bậc hai): Hoạt động theo mô hình trung tâm - phụ thuộc ($C - P$ hoặc $A - B$), trong đó thành tố chung ($A$) đóng vai trò quy loại đối tượng, thành tố riêng/phụ ($B$) biểu thị đặc trưng khu biệt ($X$). Luận án phân lập 6 nhóm đặc trưng khu biệt chính:

   • $X_1$ - Dấu hiệu hình dáng: chè móc câu, chè đinh, chè lá kim, chè bồm, bọ que...
   • $X_2$ - Dấu hiệu kích thước: chè lá to, chè lá nhỏ, đốn đau (đốn sâu), đốn phớt, hái một tôm hai lá...
   • $X_3$ - Dấu hiệu màu sắc: chè xanh, chè đen, chè vàng, chè đỏ, rầy xanh, rầy nâu, đốm nâu, chấm xám...
   • $X_4$ - Dấu hiệu chức năng / kỹ thuật: đốn tạo hình, đốn trẻ lại, đốn lửng, hái chừa, hái tỉa, làm héo, diệt men, vò chè, sao lăn, sao hương...
   • $X_5$ - Dấu hiệu công dụng: chè giải khát, chè giảm cân, chè thuốc, chè ướp hoa...
   • $X_6$ - Dấu hiệu địa danh / tên người / nguồn gốc xuất xứ: chè Tân Cương, chè La Bằng, chè Trại Cài, chè Suối Giàng, chè Shan Tuyết Mộc Châu, chè Bát Tiên, chè Kim Tuyên, chè Hùng Đỉnh Bạch...

Hệ thống biểu đồ trong chương 3 khảo cứu chi tiết các tiểu trường định danh:

• Phương thức định danh giống/loại/sản phẩm chè.
• Phương thức định danh các bộ phận trên cây chè.
• Phương thức định danh thổ nhưỡng, hoạt động trồng, chăm sóc và thu hái.
• Phương thức định danh phương pháp bảo quản và kỹ thuật chế biến.
• Phương thức định danh côn trùng và dịch bệnh hại chè.
• Phương thức định danh công cụ, thiết bị sản xuất, chế biến.
• Phương thức định danh dụng cụ và cách thức thưởng trà.

Chương 4: TỪ NGỮ NGHỀ CHÈ TRONG VIỆC PHẢN ÁNH VĂN HÓA CỦA NGƯỜI VIỆT

Chương 4 làm rõ bình diện ngôn ngữ - văn hóa của hệ thống từ ngữ nghề chè qua 4 khía cạnh:

1. Phản ánh văn hóa làng nghề và kỹ xảo nghề chè: Hệ thống từ ngữ biểu đạt sự tích lũy kinh nghiệm canh tác qua nhiều thế hệ. Các kỹ xảo hái chè (hái chừa lá cá, hái một tôm hai lá), kỹ xảo chế biến (chỉnh lửa, sao tay, vò hương, lấy hương, sao lăn) cho thấy sự gắn kết chặt chẽ giữa tri thức dân gian với môi trường tự nhiên của các làng nghề chè truyền thống.
2. Phản ánh văn hóa cộng đồng và phong tục tập quán: Cây chè và chén trà hiện diện trong mọi sinh hoạt cộng đồng của người Việt. Hệ thống từ ngữ nghề chè phản ánh phong tục mời trà trong giao tiếp hàng ngày (miếng trầu chén trà, bát chè tươi xóm giềng), trong nghi lễ cưới hỏi (trà lễ, tráp trà), cúng bái tổ tiên và lễ hội truyền thống, đóng vai trò gắn kết tình làng nghĩa xóm.
3. Phản ánh phong cách sống và nghệ thuật thưởng trà: Ngữ nghĩa của từ ngữ nghề chè phản ánh sự tinh tế, cầu kỳ trong ẩm thực trà của người Việt (nhất nước, nhì trà, tam bôi, tứ bình, ngũ quần anh). Cách thưởng thức chè mạn, chè ướp hoa sen, hoa nhài, hoa cúc thể hiện triết lý sống tao nhã, hòa hợp với thiên nhiên và phong cách giao tiếp tế nhị, trọng tình cảm.
4. Phản ánh quá trình hội nhập và giao lưu văn hóa quốc tế: Sự dung hợp các thuật ngữ mới, tên gọi giống chè nhập nội (chè TRI 777, LDP1, Ô long, Keemun...) và các sự kiện như Festival chè quốc tế cho thấy diện mạo nghề chè Việt Nam trong bối cảnh giao lưu kinh tế, mở rộng thị trường xuất khẩu và tiếp thu khoa học kỹ thuật hiện đại.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

• Luận án bổ sung và củng cố lý thuyết về từ nghề nghiệp trong Việt ngữ học bằng việc cung cấp một mô hình miêu tả toàn diện, có hệ thống đối với một ngành nghề cụ thể.
• Làm sáng tỏ cơ chế định danh ngôn ngữ của lớp từ ngữ nghề nghiệp tiếng Việt, chứng minh tính có lý do và quy luật lựa chọn đặc trưng khu biệt trong cấu tạo thuật vị dân gian và từ ngữ hành nghề.
• Góp phần khẳng định mối quan hệ hữu cơ giữa ngôn ngữ và văn hóa, chỉ ra cách thức tư duy nông nghiệp và tri thức bản địa của người Việt được mã hóa vào cấu trúc từ vựng.

Về mặt thực tiễn:

• Luận án cung cấp một khối lượng ngữ liệu điền dã và thư tịch phong phú về từ ngữ nghề chè, phục vụ cho công tác nghiên cứu từ vựng học, phương ngữ học và biên soạn từ điển chuyên ngành trong tương lai.
• Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cho việc giảng dạy các chuyên đề Ngôn ngữ học xã hội, Ngôn ngữ học văn hóa, Từ vựng học tiếng Việt tại các trường đại học và viện nghiên cứu.
• Cung cấp cơ sở ngôn ngữ học phục vụ công tác chuẩn hóa tên gọi sản phẩm chè, hỗ trợ xây dựng cẩm nang tra cứu về chè, tài liệu quảng bá thương hiệu chè Việt Nam (đặc biệt là chè Thái Nguyên) và phát triển du lịch văn hóa làng nghề sinh thái.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do điều kiện thực tế, tác giả chưa thể tiến hành điều tra điền dã trực tiếp tại tất cả các vùng trồng chè ở miền Trung và Tây Nguyên (như Lâm Đồng, Gia Lai, Kon Tum, Quảng Nam), mà chủ yếu thu thập ngữ liệu khu vực này qua tài liệu sách báo và cổng thông tin điện tử; phạm vi khảo sát điền dã tập trung chủ yếu ở 5 tỉnh miền núi và trung du Bắc Bộ.

Về hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi điền dã ngôn ngữ học đến các vùng chè phía Nam và Tây Nguyên nhằm thu thập đầy đủ hơn các biến thể ngữ âm, từ vựng địa phương của nghề chè.
• Đi sâu nghiên cứu đối chiếu hệ thống từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt với từ ngữ nghề chè của các ngôn ngữ khác trong khu vực Đông Nam Á và Đông Á (như tiếng Hán, tiếng Nhật) dưới góc độ ngôn ngữ học đối chiếu và loại hình học văn hóa.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng học thuật và thực tiễn:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ học, Việt ngữ học: Tham khảo phương pháp miêu tả cấu tạo từ vựng, khung phân tích định danh và phương pháp tích hợp ngôn ngữ - văn hóa.
• Giảng viên các trường Đại học Sư phạm, Khoa học Xã hội và Nhân văn: Sử dụng làm ngữ liệu và tài liệu giảng dạy trong các học phần Từ vựng học tiếng Việt, Phương ngữ học, Ngôn ngữ học văn hóa và Cơ sở văn hóa Việt Nam.
• Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, nhà từ điển học: Khai thác ngữ liệu để biên soạn từ điển nghề nghiệp, từ điển tiếng Việt và nghiên cứu tri thức dân gian về ẩm thực trà.
• Cơ quan quản lý nông nghiệp, xúc tiến thương mại và hiệp hội làng nghề: Ứng dụng kết quả khảo sát danh xưng, nhãn hiệu và quy trình sản xuất để phục vụ công tác quảng bá thương hiệu chè Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.

Phần đáng tham khảo nhất là các mô hình định danh bậc hai ở Chương 3 và hệ thống phân tích ngữ nghĩa gắn với phong tục tập quán ở Chương 4.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định từ ngữ nghề chè tiếng Việt gồm những hình thức cấu tạo cơ bản nào?
Luận án chỉ ra từ ngữ nghề chè tồn tại dưới hai hình thức cấu tạo chính: đơn vị có cấu tạo là từ (bao gồm từ đơn một âm tiết do từ hóa hình vị, từ ghép hợp nghĩa, từ ghép phụ nghĩa, từ ngẫu kết và từ láy) và đơn vị có cấu tạo là cụm từ (cụm danh từ, cụm động từ với kết cấu từ 2 đến 4 thành tố như chè móc câu, hái một tôm hai lá, đốn thưa cốt khí).

2. Các đơn vị định danh phức hợp (bậc hai) của nghề chè được hình thành dựa trên những nhóm đặc trưng khu biệt nào?
Các đơn vị định danh phức hợp được hình thành qua mô hình kết hợp thành tố chung ($A$) với các thành tố riêng ($B$) dựa trên 6 nhóm đặc trưng khu biệt: hình dáng ($X_1$), kích thước ($X_2$), màu sắc ($X_3$), chức năng/kỹ thuật ($X_4$), công dụng ($X_5$), và tên người/địa danh xuất xứ ($X_6$).

3. Mối quan hệ giữa từ ngữ nghề chè với từ vựng toàn dân và từ địa phương được phân tích như thế nào?
Luận án phân tích mối quan hệ này qua 3 nhóm: nhóm từ ngữ nghề chè đã chuyển hóa thành từ vựng toàn dân (chè xanh, búp, sao, hái); nhóm từ ngữ nghề chè đồng thời là từ địa phương (bứng, lù cở, gơ, sỗng, ngốt); và nhóm từ ngữ nghề chè chuyên biệt chỉ lưu hành nội bộ trong giới làm nghề (chè đinh, đốn đau, đốn phớt, hái chừa lá cá).

4. Khảo sát điền dã của luận án được thực hiện tại những địa bàn và sự kiện thực tế nào?
Nghiên cứu sinh đã trực tiếp điều tra điền dã, ghi chép và phỏng vấn các nghệ nhân, chuyên gia, người làm chè cao niên tại các tỉnh Thái Nguyên, Phú Thọ, Yên Bái, Cao Bằng, Hà Giang và thu thập ngữ liệu thực tế tại hai kỳ Lễ hội Festival Chè quốc tế Thái Nguyên diễn ra vào năm 2013 và 2015.

5. Luận án chỉ ra từ ngữ nghề chè phản ánh những khía cạnh văn hóa nào của người Việt?
Hệ thống từ ngữ nghề chè phản ánh 4 khía cạnh văn hóa: diện mạo văn hóa làng nghề và kỹ xảo canh tác/chế biến truyền thống; văn hóa gắn kết cộng đồng và phong tục tập quán giao tiếp; phong cách sống tinh tế, tao nhã trong nghệ thuật thưởng trà; và quá trình giao lưu, hội nhập văn hóa - kinh tế quốc tế.

Kết luận

Luận án Từ ngữ về nghề chè trong tiếng Việt của Lê Thị Hương Giang là một công trình nghiên cứu chuyên khảo có hệ thống, miêu tả toàn diện diện mạo cấu tạo, nguồn gốc và phương thức định danh của lớp từ vựng nghề chè trong tiếng Việt. Tác giả đã vận dụng nhất quán lý thuyết ngôn ngữ học cấu trúc và lý thuyết định danh để phân lập các mô hình định danh bậc hai dựa trên hệ thống đặc trưng khu biệt cụ thể. Đồng sinh với giá trị ngôn ngữ học thuần túy, luận án đã làm sáng tỏ chiều sâu tri thức dân gian, kỹ xảo lao động và nét đẹp văn hóa ẩm thực trà của cộng đồng người Việt được đúc kết qua ngôn ngữ. Công trình là nguồn tài liệu tham khảo tin cậy cho công tác nghiên cứu, giảng dạy Việt ngữ học, văn hóa học và hỗ trợ thực tiễn cho việc phát triển ngành chè truyền thống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu về từ nghề nghiệp Cho đến nay, địa hạt từ nghề nghiệp trong hệ thống vốn từ tiếng Việt chưa được chú ý nhiều. Trong Việt ngữ học, lịch sử nghiên cứu từ ngữ nghề nghiệp có thể hình dung theo hai hướng sau: - Hướng thứ nhất, vấn đề từ nghề nghiệp được các nhà Việt ngữ học đề cập đến trong các giáo trình từ vựng học và ngôn ngữ học.

Trong công trình Từ vựng học tiếng Việt hiện đại [120], Nguyễn Văn Tu khi trình bày đặc điểm hệ thống từ vựng tiếng Việt đã đề cập đến từ nghề nghiệp. Tuy nhiên, ông chỉ trình bày khái quát về từ nghề nghiệp, chưa đi sâu nghiên cứu một lớp từ nghề nghiệp cụ thể nào. Trong công trình Từ vựng - ngữ nghĩa tiếng Việt [21], Đỗ Hữu Châu cũng đã có những nghiên cứu về từ nghề nghiệp. Sau khi đưa ra khái niệm về từ nghề nghiệp, tác giả đã nêu ra đặc điểm hoạt động, phạm vi sử dụng và vai trò của từ nghề nghiệp.

"Từ nghề nghiệp chẳng những cần thiết cho sự giao tiếp trong từng ngành nghề thủ công hiện nay đang tồn tại với các ngành sản xuất công nghiệp tương ứng lại sẵn sàng chấp nhận các thuật ngữ khoa học biến chúng thành từ nghề nghiệp để "hiện đại hóa" mình" [21, 235]. Khi nghiên cứu từ vựng tiếng Việt, Nguyễn Thiện Giáp coi từ nghề nghiệp được xem xét với tư cách là một lớp từ được phân xuất ra theo tiêu chí phạm vi hoạt động và sử dụng. Các tác giả như Hoàng Thị Châu trong Phương ngữ học tiếng Việt [28], các tác giả Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu, Hoàng Trọng Phiến trong Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt [31] cũng đã đề cập đến từ nghề nghiệp và phân biệt từ nghề nghiệp với các lớp từ nghữ khác như: thuật ngữ, từ địa phương, tiếng lóng. "Từ nghề nghiệp là một lớp từ bao gồm những đơn vị từ ngữ được sử dụng phổ biến trong phạm vi những người cùng làm một LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 nghề nào đó.) Lớp từ nghề nghiệp tập trung chủ yếu ở những nghề mà xã hội ít quen như: nghề làm giấy, làm đồ gốm, làm sơn mài, nghề đúc đồng, nghề chài lưới" [31, 250 - 251].

Ở các công trình loại này, các nhà nghiên cứu không đi sâu tìm hiểu từ nghề nghiệp, chỉ tìm hiểu từ ngữ nghề nghiệp về mặt khái niệm, xác định đặc điểm, đề xuất các tiêu chí phân biệt chúng với từ ngữ toàn dân và với các lớp từ khác, chưa nghiên cứu sâu đặc điểm cấu tạo, đặc điểm định danh, ngữ nghĩa của từ nghề nghiệp. - Hướng thứ hai là nghiên cứu từ ngữ nghề nghiệp trong từng nghề cụ thể. Các công trình nghiên cứu theo hướng này đã chỉ ra những đặc điểm cụ thể của từ ngữ nghề nghiệp, cũng như xem xét từ nghề nghiệp trong mối quan hệ với văn hoá chung của cộng đồng dân tộc Việt Nam. Đã có các bài nghiên cứu, các đề tài điều tra, các luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ về từ ngữ của một số nghề nghiệp cụ thể đã được thực hiện, được công bố trên các tạp chí chuyên ngành, trong các hội thảo khoa học.

Đó là đề tài khoa học của các tác giả Nguyễn Văn Khang [124], Phạm Hùng Việt [125]; là các bài viết của tác giả Hoàng Trọng Canh [12; 13; 14; 15]; các luận văn, luận án của các tác giả:Nguyễn Văn An [1], Ngôn Thị Bích [8], Lương Vĩnh An [2], Nguyễn Thị Duyên [36], Nguyễn Hồng Yến [131], Nguyễn Hoàng Anh [3], Phạm Thị Thanh Hoài [58], Trần Thị Ngọc Hoa [57], Nguyễn Chí Quang [78], Nguyễn Phương Anh [4], Nguyễn Văn Dũng [35],.Các bài viết, các đề tài nghiên cứu khoa học, các luận văn luận án đã được công bố trên đã nghiên cứu từ ngữ nghề nghiệp của một số nghề cụ thể theo hướng: thu thập, thống kê, phân loại từ ngữ nghề nghiệp, tìm hiểu mối quan hệ giữa từ nghề nghiệp với từ địa phương, từ toàn dân, thuật ngữ, khảo sát đặc điểm cấu tạo, định danh, nguồn gốc của từ ngữ nghề nghiệp. Tuy nhiên, những kết quả nghiên cứu đó chỉ ở phạm vi hẹp, chủ yếu là từ ngữ các làng nghề truyền thống của một số địa phương, chưa phân tích sâu về định danh, ngữ nghĩa; chưa tìm hiểu phương diện ngôn ngữ - văn hóa của từ nghề nghiệp. Có thể thấy các công trình, bài báo hay luận văn nghiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 cứu từ nghề nghiệp đã bước đầu tìm hiểu đặc điểm riêng của chúng và quan hệ của lớp từ nghề nghiệp với việc phản ánh thực tại cũng như đặc trưng văn hoá ở từng vùng, miền trong phạm vi cụ thể. Trong số các công trình nghiên cứu từ ngữ nghề nghiệp, đề tài khoa học cấp viện của Viện Ngôn ngữ học Từ ngữ nghề nghiệp gốm sứ Bát Tràng [124] do tác giả Nguyễn Văn Khang làm chủ nhiệm đã nghiên cứu khá toàn diện về từ ngữ nghề gốm sứ về các mô hình cấu tạo, nguồn gốc.

Đề tài đã thống kê được 861 đơn vị từ ngữ nghề gốm Bát Tràng, phân chia thành các tiểu trường để khảo sát. Coi từ nghề nghiệp thuộc phương ngữ xã hội, các thành viên tham gia đề tài này đã phân biệt từ nghề nghiệp với những loại từ cùng thuộc phương ngữ xã hội. Tuy nhiên, đề tài chưa đi sâu nghiên cứu các đặc điểm định danh của từ ngữ nghề gốm sứ, một yếu tố quan trọng cho thấy được những nét văn hóa làng nghề được phản ánh vào ngôn ngữ. Tình hình nghiên cứu về nghề chè và từ ngữ nghề chè Cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu và có hệ thống về từ ngữ chỉ cây chè và từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt.

Việc nghiên cứu vấn đề trên xuất hiện tản mạn hoặc ở phạm vi hẹp trong một số công trình thuộc các ngành nghiên cứu có liên quan như: kinh tế, cây công nghiệp nhẹ, văn hóa, y học… Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy những kết quả nghiên cứu về cây chè và nghề chè mà các công trình trên đạt được sẽ là một trong những tiền đề, công cụ góp phần giúp chúng tôi triển khai đề tài “Từ ngữ về nghề chè trong tiếng Việt”. Từ góc độ nghiên cứu văn hóa, các nhà văn hóa học đã nghiên cứu sự hình thành và phát triển của lịch sử dân tộc, cây chè nói chung và nghề làm chè nói riêng. Đồng thời với quá trình ấy là sự tiếp xúc, giao lưu giữa những người làm chè và giữa nghề làm chè với các nghề khác. Quá trình này nảy sinh và tích tụ những lớp từ ngữ liên quan đến cây chè, nghề chè và làm nên đặc trưng tư duy, văn hóa chè bổ sung cho sự đa dạng, phong phú của ngôn ngữ nói riêng và văn hóa dân tộc nói chung.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 Dưới góc độ nghiên cứu y học, các nhà khoa học đã chỉ ra: cây chè là một trong những cây công nghiệp đem lại nhiều mặt giá trị, trong đó, cây chè là “loài thảo dược” có tác dụng tốt cho sức khỏe con người: an thần và chữa bệnh. Từ góc độ kinh tế, các nhà kinh tế học nhận định: cây chè đem lại thu nhập kinh tế ổn định cho dân cư tại vùng trồng chè nói riêng và những người lao động, hoạt động trong nghề chè nói chung. Về tự nhiên, cây chè phủ xanh đất trống đồi núi trọc vùng trung du, đảm bảo hệ thực vật và tài nguyên nước. Về văn hóa, nghề làm chè giúp cho đời sống văn hóa của cư dân vùng trồng chè - tạo bản sắc riêng, thu hút sự quan tâm của các du khách trong và ngoài nước… Có thể kể ra một số tác giả với những công trình nghiên cứu về cây chè như: Tác giả Hoàng Văn Gia (1995) trong công trình: “Đổi mới mô hình tổ chức quản lí sản xuất - kinh doanh ở xí nghiệp công nông nghiệp chè Văn Hưng Yên Bái” đã từng bước nhận định, lí giải và đưa ra các giải pháp có tính chiến lược trong việc mô hình hóa cách tổ chức, kinh doanh trong xí nghiệp để từng bước đưa sản xuất kinh doanh chè theo hướng hiện đại hóa, nâng cao năng suất, sản lượng và giá trị kinh tế của cây chè.

Bên cạnh đó có thể kể đến một số công trình nghiên cứu khác như: Nguyễn Đức Hạnh (2012), “Tổ chức lãnh thổ trồng và chế biến cây chè tỉnh Lâm Đồng”; Lê Hồng Dự (2013), “Giải pháp phát triển cây chè Shan Tuyết Mộc Châu”. Từ góc độ nghiên cứu nông nghiệp, có thể kể đến các nhà khoa học như: tác giả Nguyễn Thị Ngọc Bích (2002) với công trình: “Nghiên cứu đặc điểm hình thái giải phẫu lá, hom một số giống chè chọn lọc ở Phú Hộ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng giống” nghiên cứu, thực nghiệm và chỉ ra các đặc điểm một số giống chè (tập trung chủ yếu phân tích đặc điểm lá - hom trong quá trình ươm trồng). Đây là những đặc điểm có tính chất quyết định đến sự phát triển và chất lượng của cây chè. Ngoài ra, có thể kể đến một số công trình khác cũng có chung hướng nghiên cứu như: Hoàng Yến (2008), “Ảnh hưởng kĩ thuật hái đến sinh trưởng, năng suất và quần thể sâu bệnh hại cây chè tại nông trường Văn Hưng huyện Yên Bình tỉnh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Yên Bái”; Nguyễn Thị Huyền (2010), “Phát triển ngành chè ở tỉnh Thái Nguyên”; Đặng Văn Thư (2010), “Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học và biện pháp kĩ thuật để mở rộng diện tích một số giống chè có triển vọng ở Việt Nam”….

Từ góc độ nghiên cứu công nghệ thực phẩm, chúng tôi nhận thấy có một số tác giả với các công trình nghiên cứu như: tác giả Nguyễn Thị Như Hoa (2007) trong công trình: “Thiết kế nhà máy sản xuất chè năng suất 14 tấn nguyên liệu/ ngày” đã cho ta cái nhìn khái quát về việc thiết kế một nhà máy chế biến chè nói riêng và thiết kế nhà máy thực phẩm nói chung nhằm tăng năng suất thu hoạch.