Hệ Thống, Xã Hội và Thế Giới: Khám Phá Trường Phái Quan Hệ Quốc Tế Anh (Ấn Bản Thứ Hai)

Biên tập: Robert W. Murray | Nhà xuất bản: E-International Relations, 2015


Tổng Quan Về Giáo Trình

System, Society and the World: Exploring the English School of International Relations (Ấn bản thứ hai) là tuyển tập học thuật biên soạn bởi Robert W. Murray, xuất bản năm 2015 bởi E-International Relations (Bristol, Anh) trong khuôn khổ series E-IR Edited Collections. Tài liệu thuộc lĩnh vực Lý thuyết Quan hệ Quốc tế, phù hợp cho bậc đại học và cao học, đặc biệt các chương trình chính trị học, quan hệ quốc tế và nghiên cứu quốc tế.

Theo lời giới thiệu của Murray, mục tiêu biên soạn là "giới thiệu cho người đọc các yếu tố cốt lõi của Trường phái theo cách dễ tiếp cận về mặt nhận thức lẫn khả năng tiếp cận tài liệu" (accessible in terms of both comprehension and availability). Giáo trình được phát hành mở hoàn toàn theo giấy phép Creative Commons CC BY-NC 4.0, tức sinh viên có thể chia sẻ và chỉnh thích nội dung cho mục đích phi thương mại, miễn ghi nguồn.

Cấu trúc gồm 16 chương do 16 học giả độc lập đóng góp, mỗi chương là một bài luận độc lập tập trung vào một khía cạnh hoặc ứng dụng cụ thể của Trường phái Anh (English School – ES). Cách tiếp cận này — như bản thân series E-IR định hướng — "ưu tiên sự ngắn gọn và dễ tiếp cận trong khi vẫn duy trì các quy ước học thuật" (preferences brevity and accessibility while retaining academic conventions).

Điểm đặc sắc của ấn bản thứ hai là bổ sung các chương mới từ các học giả quan trọng như Ian Hall (Griffith University), John Williams, và Alexander Astrov, cùng với phần cập nhật trạng thái nghiên cứu hiện tại của Trường phái do Filippo Costa Buranelli (King's College London) chấp bút.


Nội Dung Kiến Thức Cốt Lõi

Các Chương và Chủ Đề Chính

Tuyển tập tổ chức nội dung từ tổng quan lý thuyết sang các ứng dụng chuyên biệt, theo logic từ nền tảng đến thực tiễn:

Chương 1 – "The State of the Art of the English School" (Filippo Costa Buranelli, King's College London): Khảo sát trạng thái nghiên cứu hiện tại của ES. Costa Buranelli xác định ba hướng nghiên cứu chủ đạo: (1) hướng nghiên cứu khu vực (regional agenda), khởi đầu từ cuốn International Society and the Middle East của Buzan và Gonzalez-Pelaez (2009); (2) hướng phương pháp (methods agenda), hệ thống hóa bởi Navari et al.; (3) hướng lịch sử (historical agenda), đưa ES "trở về cội nguồn". Chương này cũng nêu ba đặc điểm lý thuyết nổi bật của ES: holism (tổng thể luận), poly-methodology (đa phương pháp), và historical vein paired with normative reasoning (truyền thống lịch sử gắn với lập luận chuẩn tắc).

Chương 2 – "World Society and English School Methods" (Cornelia Navari, University of Buckingham): Phân tích khái niệm "xã hội thế giới" (world society) và phương pháp luận ES. Navari trình bày sự phân biệt giữa ba tầng cấu trúc: international system (hệ thống quốc tế – Hobbes/Machiavelli), international society (xã hội quốc tế – Grotius), và world society (xã hội thế giới – Kant). Chương cũng giới thiệu cách tiếp cận "participant observation" (quan sát tham dự) của ES cổ điển và các phương pháp bổ sung của Suganami, Jackson, Little và Buzan.

Chương 3 – "Reassessing The Expansion of International Society" (Richard Little, University of Bristol): Đánh giá lại tác phẩm kinh điển The Expansion of International Society của Hedley Bull và Adam Watson (1984). Little phân tích chỉ trích Eurocentrism nhắm vào Bull-Watson, đồng thời chỉ ra hai "bước đi" (moves) quan trọng trong văn bản gốc: truy ngược lịch sử vượt ra ngoài thế kỷ 16–17, và ghi nhận vai trò chủ động của các thực thể phi châu Âu trong thế kỷ 19.

Chương 4 – "Interpreting Diplomacy: The Approach of the Early English School" (Ian Hall, Griffith University): Phân tích phương pháp interpretive (giải thích học) của ES giai đoạn đầu (1959–1984), bao gồm Hedley Bull, Herbert Butterfield và Martin Wight. Hall chỉ ra rằng cách tiếp cận diễn giải này — dựa trên intersubjectivitystatespersonship — dần bị thay thế bởi hai nhánh mới: nhánh lý thuyết phê phán (Andrew Linklater) và nhánh cấu trúc luận xã hội (Buzan, Dunne).

Chương 5 – "Civilisations and International Society" (Andrew Linklater): Nghiên cứu vai trò của các nền văn minh trong tư duy của Martin Wight về xã hội quốc tế, và sự cần thiết phải tái đánh giá nghiên cứu văn minh học trong bối cảnh các trung tâm quyền lực mới ngoài phương Tây đang nổi lên.

Chương 6 – "Translation and Interpretation: The English School and IR Theory in China" (Roger Epp): Lập luận rằng ES — với tính diễn giải và lịch sử — phù hợp để phân tích ảnh hưởng của Trung Quốc lên lý thuyết Quan hệ Quốc tế.

Chương 7–9 (Gallagher, Vik, Dunne): Cụm ba chương về nhân quyền và can thiệp nhân đạo. Adrian Gallagher khảo sát đóng góp của ES cho nghiên cứu nhân quyền; Cathinka Vik ứng dụng khung ES để phân tích phản ứng Mỹ đối với diệt chủng Rwanda; Tim Dunne thảo luận về mối quan hệ giữa ES và Responsibility to Protect (R2P), nhấn mạnh khái niệm "pluralist defence of responsibility".

Chương 10 (Yannis Stivachtis): Mở rộng lý thuyết xã hội quốc tế xuống cấp độ khu vực (sub-global international societies), một trong những đóng góp thực nghiệm mới nhất của ES.

Chương 13–14 (Keating, Williams): Tranh luận về pluralism trong ES. Keating bảo vệ cân bằng giữa chủ quyền quốc gia và giá trị liên đới; Williams phê phán cách hiểu pluralism quá hẹp, đề xuất một "normative agenda" dựa trên ethical diversity.

Chương 16 – "The Need for an English School Research Programme" (Robert W. Murray): Murray đề xuất ứng dụng khung Scientific Research Programmes của Imre Lakatos để xác định "hard-core assumptions" của ES, qua đó thiết lập ranh giới phương pháp luận rõ ràng hơn cho Trường phái.

Kiến Thức Nền Tảng Được Xây Dựng

Tuyển tập xây dựng trên ba khung lý thuyết nền:

  • Ba tầng phân tích của ES (Barry Buzan, Review of International Studies 27:3, 2001): International System (cấu trúc vô chính phủ – Realism), International Society (thể chế hóa lợi ích chung – Rationalism), World Society (xuyên quốc gia, cá nhân – Revolutionism).
  • Nhị phân pluralism–solidarism: Chủ nghĩa đa nguyên (pluralism) nhấn mạnh chủ quyền và trật tự; chủ nghĩa liên đới (solidarism) đưa cá nhân, nhân quyền và giá trị phổ quát vào trung tâm phân tích.
  • Năm thể chế sơ cấp của Hedley Bull (The Anarchical Society, 1977): ngoại giao, luật quốc tế, cân bằng quyền lực, quản lý cường quốc, và chiến tranh có kiểm soát — sau đó Buzan bổ sung thị trường, Holsti bổ sung chủ nghĩa thực dân.

Kỹ Năng Phát Triển

  • Phân tích lý thuyết đa chiều: đọc và so sánh các trường phái (Realism, Liberalism, Constructivism, Critical Theory) qua lăng kính ES.
  • Tư duy lịch sử-chuẩn tắc: gắn kết phân tích thực chứng với câu hỏi đạo đức trong quan hệ quốc tế.
  • Đọc văn bản gốc: từng chương dẫn chiếu trực tiếp các tác phẩm nền (Bull 1977; Buzan 2004; Navari 2009; Linklater & Suganami 2006).

Phương Pháp Giảng Dạy Và Học Tập

Tuyển tập E-IR được thiết kế theo định dạng bài luận ngắn độc lập (brevity and accessibility), mỗi chương từ 10 đến 20 trang, giúp giảng viên linh hoạt chỉ định đọc theo từng chủ đề thay vì toàn bộ sách. Cấu trúc này phù hợp với mô hình seminar đại học, nơi mỗi buổi học tập trung vào một chủ đề cụ thể.

Cách sử dụng trong giảng dạy:

  • Bài đọc bắt buộc: Chương Giới thiệu của Murray cung cấp khung khái niệm tổng thể; Chương 1 (Costa Buranelli) và Chương 2 (Navari) phù hợp làm nền tảng trước khi chuyển sang các chương chuyên đề.
  • Bài đọc chuyên đề: Các chương 7–9 (nhân quyền, Rwanda, R2P) có thể nhóm lại thành module về norms and intervention; Chương 10 và 11 thành module về regionalism and rising powers.
  • Ghi chú cuối chương: Mỗi chương có danh mục tài liệu tham khảo phong phú, đóng vai trò dẫn đường cho sinh viên muốn mở rộng nghiên cứu (ví dụ: Dunne 1998, Buzan 2014, Navari & Green 2014).

Hướng dẫn tự học: Sinh viên nên đọc Chương Giới thiệu trước để nắm ba tầng phân tích và hai nhánh pluralism–solidarism, sau đó đọc các chương chuyên đề với câu hỏi định hướng: chương này ứng dụng tầng phân tích nào? Lập luận thuộc nhánh pluralist hay solidarist?

Đánh giá học tập phù hợp: Bài luận phân tích so sánh (so sánh cách ES và Realism/Liberalism tiếp cận một vấn đề cụ thể như R2P hay BRICS), hoặc bài phê bình một chương trong tuyển tập.


Điểm Nổi Bật Của Ấn Bản Thứ Hai

So với ấn bản đầu tiên, ấn bản thứ hai bổ sung một số chương mới phản ánh các xu hướng nghiên cứu đương đại:

  • Chương của Ian Hall về cách tiếp cận diễn giải học của ES giai đoạn đầu — một đóng góp giải quyết trực tiếp tranh luận về phương pháp luận.
  • Chương của John Williams với đề xuất tái định nghĩa pluralism theo hướng normative agenda rộng hơn, bao gồm kinh tế chính trị quốc tế và đạo đức vũ trụ (cosmopolitan ethics).
  • Cập nhật về hướng nghiên cứu khu vực: Chương 10 (Stivachtis) phản ánh làn sóng nghiên cứu từ sau 2009 về các xã hội quốc tế khu vực (Châu Âu, Scandinavia, Mỹ Latinh, Đông Á, Bắc Cực, Trung Á) — được Costa Buranelli hệ thống hóa trong Chương 1.
  • Tích hợp thực tiễn đương đại: Chương 16 (Murray/Lakatos) và các thảo luận về BRICS (Ralph, Chương 11), R2P (Dunne, Chương 9) và Trung Quốc (Epp, Chương 6) đặt ES trong bối cảnh trật tự quốc tế đang thay đổi.

Đối Tượng Sử Dụng Giáo Trình

Sinh viên đại học năm 3–4 chuyên ngành quan hệ quốc tế, chính trị học, hoặc nghiên cứu quốc tế — những người đã có nền tảng cơ bản về các lý thuyết IR chính (Realism, Liberalism) và đang tiếp cận các trường phái lý thuyết nâng cao.

Sinh viên cao học nghiên cứu lý thuyết IR, xây dựng khung phân tích cho luận văn, hoặc chuyên sâu về các chủ đề như nhân quyền, can thiệp nhân đạo, trật tự khu vực, hay quan hệ cường quốc.

Kiến thức nền cần có: Hiểu biết cơ bản về Realism và Liberalism trong IR; quen thuộc với khái niệm anarchy, sovereignty, balance of power. Không yêu cầu đọc trước The Anarchical Society (Bull, 1977) hay The Expansion of International Society (Bull & Watson, 1984), tuy nhiên đây là các tài liệu bổ sung hữu ích.

Giảng viên có thể sử dụng tuyển tập như tài liệu đọc bổ sung cho học phần Lý thuyết Quan hệ Quốc tế hoặc Chính sách Đối ngoại So sánh, đặc biệt khi cần nguồn mở, miễn phí, và có thể chỉnh thích theo nhu cầu giảng dạy (Creative Commons CC BY-NC 4.0).


Câu Hỏi Thường Gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai? Tuyển tập phù hợp với sinh viên và học giả đang tìm hiểu lý thuyết Quan hệ Quốc tế ở mức trung cấp đến nâng cao. Murray định vị cuốn sách cho "students and observers of international relations … seeking a middle way through the thicket of self-proclaimed truths" — tức những người muốn một khung lý thuyết không thuần Realist cũng không thuần Liberal.

2. Cần kiến thức nền nào để học? Người đọc cần quen với khái niệm cơ bản của IR: hệ thống vô chính phủ (anarchy), chủ quyền quốc gia, cân bằng quyền lực. Chương Giới thiệu và Chương 1 có thể đọc độc lập ngay cả khi chưa biết về ES, vì Murray và Costa Buranelli đều cung cấp ngữ cảnh đủ để người đọc mới định hướng.

3. Điểm khác biệt với các giáo trình lý thuyết IR thông thường? Khác với các giáo trình lý thuyết tổng hợp (như International Relations Theory của Scott Burchill et al.), tuyển tập này chuyên sâu vào một trường phái duy nhất và trình bày các tranh luận nội bộ của ES — pluralism vs. solidarism, interpretivism vs. structuralism — qua giọng viết của chính các học giả thuộc Trường phái. Đây là góc nhìn "từ bên trong" hiếm gặp trong tài liệu giảng dạy tổng hợp.

4. Làm sao để tự học hiệu quả? Đọc Chương Giới thiệu (Murray) trước để nắm sơ đồ ba tầng và hai nhánh. Sau đó chọn các chương theo nhóm chủ đề thay vì đọc tuyến tính. Với mỗi chương, tra cứu tối thiểu một tài liệu trong phần chú thích để hiểu ngữ cảnh lập luận — ví dụ: đọc thêm Buzan (Review of International Studies 27:3, 2001) song song Chương 2.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo? Tuyển tập dẫn chiếu trực tiếp một số tác phẩm nền có thể truy cập: Navari & Green, Guide to the English School in International Studies (Wiley Blackwell, 2014); Buzan, An Introduction to the English School of International Relations (Polity, 2014); Dunne, Inventing International Society (Macmillan, 1998). Ngoài ra, website E-International Relations (e-ir.info) cung cấp bài viết và review liên quan đến ES miễn phí.


Kết Luận

System, Society and the World (ấn bản thứ hai) cung cấp một khảo sát có hệ thống về Trường phái Quan hệ Quốc tế Anh — từ nền tảng lý thuyết ba tầng (hệ thống, xã hội, thế giới) đến các ứng dụng đương đại trong nghiên cứu nhân quyền, can thiệp nhân đạo, trật tự khu vực và sự trỗi dậy của các cường quốc mới. Với 16 chương từ 16 học giả ở nhiều thể chế khác nhau (King's College London, University of Bristol, Griffith University, University of Buckingham...), tuyển tập phản ánh tính đa dạng nội tại của Trường phái — cả về địa lý lẫn lý thuyết.

Lộ trình học tập phù hợp: bắt đầu với Chương Giới thiệu và Chương 1–2 để nắm khung khái niệm, tiếp tục với các chương chuyên đề theo mối quan tâm nghiên cứu cụ thể, và kết thúc với Chương 16 để hiểu các thách thức phương pháp luận mà Trường phái đang đối mặt. Tài liệu bổ sung nên bao gồm The Anarchical Society của Bull và From International to World Society của Buzan.


Xuất bản: E-International Relations, Bristol, 2015 | ISBN (bản in): 978-1-910814-05-5 | ISBN (e-book): 978-1-910814-08-6 | Giấy phép: Creative Commons CC BY-NC 4.0