UBND TỈNH BÌNH DƢƠNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT NGUYỄN THỊ GIA BỬU QUAN NIỆM VỀ CON NGƢỜI TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA NGUYỄN THỊ THỤY VŨ CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SỸ BÌNH DƢƠNG, Năm 2020 i UBND TỈNH BÌNH DƢƠNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT NGUYỄN THỊ GIA BỬU QUAN NIỆM VỀ CON NGƢỜI TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA NGUYỄN THỊ THỤY VŨ CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SỸ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS. NGUYỄN THỊ KIM TIẾN BÌNH DƢƠNG, Năm 2020 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, do TS. Nguyễn Thị Kim Tiến - Giảng viên Trƣờng Đại học Thủ Dầu Một hƣớng dẫn. Các kết quả nêu trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính chính xác, khách quan cao.
Các tài liệu tham khảo, trích dẫn đều có nguồn gốc rõ ràng. Bình Dương, tháng 10 năm 2019 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Gia Bửu iii LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến TS. Nguyễn Thị Kim Tiến - ngƣời đã trực tiếp hƣớng dẫn tận tình để tôi có thể hoàn thành luận văn này. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy cô trong Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn, chuyên ngành Văn học Việt Nam, Phòng Sau đại học đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ để tôi học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn.
Tôi xin đƣợc cảm ơn những ngƣời thân trong gia đình đã động viên và tạo điều kiện tốt nhất để tôi có thể tập trung hoàn thành đề tài nghiên cứu của mình. Tác giả luận văn Nguyễn Thị Gia Bửu iv MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. Lí do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.
Mục đích nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận văn.
Cấu trúc luận văn. 12 NGUYỄN THỊ THỤY VŨ - “NGƢỜI GHI CHÉP”. 12 VỀ CUỘC SỐNG ĐÔ THỊ MIỀN NAM. Diện mạo của văn học đô thị miền Nam.
Văn học đô thị miền Nam - một dòng chảy trầm lặng. Những thành tựu chủ yếu của văn học đô thị miền Nam. Nguyễn Thị Thụy Vũ - nhà văn nữ tiêu biểu của văn học đô thị miền Nam. Cuộc đời với sự nghiệp văn chương.
Nguyễn Thị Thụy Vũ - “Người vẽ chân dung con người trong thời loạn ly giông bão”. 30 QUAN NIỆM NGHỆ THU T VỀ CON NGƢỜI TRONG TRUYỆN NG N NGUYỄN THỊ THỤY VŨ - NHÌN TỪ NỘI DUNG T S. Con ngƣời bế tắc, tuyệt vọng. Con ngƣời cô đơn, lạc lõng.
Con ngƣời phá cách, nổi loạn. Con ngƣời khát vọng tình yêu. 80 QUAN NIỆM NGHỆ THU T VỀ CON NGƢỜI TRONG TRUYỆN NG N NGUYỄN THỊ THỤY VŨ - NHÌN TỪ PHƢƠNG THỨC T S. Nghệ thuật miêu tả nhân vật.
Qua ngoại hình. Qua hành động, ngoại cảnh. Qua tâm lí, giấc mơ. Ngôn ngữ kể.
Ngôn ngữ đời thường, đậm sắc thái Nam Bộ. Ngôn ngữ đan cài kể và đối thoại. Giọng điệu trữ tình. Giọng điệu chua chát, xót thương.
109 vi MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài “Văn học và đời sống là hai vòng tròn đồng tâm mà tâm điểm là con ngƣời. Mỗi tác phẩm văn học chỉ là một lát cắt, một tờ biên bản của một chặng đời sống con ngƣời ta, trên con đƣờng dài dằng dặc đi đến cõi hoàn thiện” (Nguyễn Minh Châu, 1986). Nhận xét trên của nhà văn Nguyễn Minh Châu đã nói lên sứ mệnh cao cả của văn chƣơng là phản ánh một cách sinh động và trung thực về con ngƣời.
Bao giờ cũng thế, văn học - cuộc sống - con ngƣời là những yếu tố không thể tách rời nhau để tồn tại riêng biệt. Trong những năm kháng chiến chống Mĩ, Nguyễn Minh Châu đã ghi vào nhật kí: “Hôm nay chúng ta chiến đấu vì quyền sống của cả dân tộc, nhƣng sẽ đến một ngày chúng ta phải chiến đấu cho quyền sống của từng con ngƣời… Chính cuộc đấu tranh ấy mới là lâu dài” (Nguyễn Minh Châu, 1991). Từ năm 1945 đến năm 1975, phát triển trong điều kiện chiến tranh, văn học Việt Nam thời kì này hầu hết đều nhìn con ngƣời bằng cái nhìn lý tƣởng, “lấy lịch sử làm điểm quy chiếu con ngƣời” con ngƣời xuất hiện trong giai đoạn văn học này chủ yếu là con ngƣời cộng đồng, con ngƣời giai cấp, con ngƣời dân tộc. Thế nhƣng, bên cạnh đó, vẫn song song tồn tại một cuộc chiến đấu cho quyền sống của con ngƣời của một dòng văn học đã thầm lặng chứng kiến, phản ánh những đau khổ, bế tắc, tuyệt vọng với những phận đời, phận ngƣời giữa đời sống hoa lệ của Sài Gòn, của đô thị miền Nam trong những năm 1965 -1975 thế kỷ XX, với những ánh hỏa châu, những tiếng pháo dội về, những đoàn binh rầm rập trên đƣờng phố và nhất là sự hiện diện của quân đội Mỹ lan tràn khắp nông thôn, thành thị trở thành nỗi đe dọa vô hình nhƣng thƣờng trực ở mỗi ngƣời.
Văn học đô thị miền Nam 1954 - 1975 là một bức tranh lập thể nhiều sắc màu, là dàn đồng ca nhiều giọng điệu, là bầu trời nhiều vì sao làm thành một dòng chảy riêng, vừa tách biệt và cũng vừa nhập cuộc với dòng văn học cách mạng trở thành một giai đoạn phát triển trong lịch sử văn học của dân tộc nửa sau thế kỷ XX. 1 Nó phản ánh một thời đại đầy biến động và khốc liệt của chiến tranh, của những giá trị bị đổ vỡ tan hoang và những biển dâu số phận con ngƣời trƣớc những hiện thực nghiệt ngã của đồng đô la Mỹ, của những cuộc đời ngƣợc xuôi. Mặc dù chỉ tồn tại hai mƣơi năm nhƣng đây thực sự là một nền văn học hiện đại và thấm đẫm tƣ tƣởng nhân văn, nhân bản. Đặc biệt trong năm 1966, xuất hiện đồng loạt nhiều tác giả nữ giới rất xuất sắc.
Đó là thời điểm của Đêm nghe tiếng đại bác của Nhã Ca, Vòng tay học trò, của Nguyễn Thị Hoàng, và đặc biệt là Mèo đêm của Nguyễn Thị Thụy Vũ. Sáng tác của họ mới mẻ về đề tài, đa dạng về giọng điệu, sắc sảo về ngôn từ, để rồi từ trong những trang văn ấy nhƣ có một cái gì đó đang tung hê, đang phá vỡ dữ dội những chuẩn mực trong quan niệm thẩm mỹ, đạo đức, ràng buộc bao lâu nay mà xã hội Việt Nam, văn chƣơng Việt Nam khƣ khƣ ôm giữ, tôn thờ. Với độ lùi sau hơn 50 năm, chúng ta không còn bị ràng buộc bởi những áp lực của định kiến xã hội. Đề tài thể hiện sự khát khao tìm hiểu và nâng niu những giá trị văn chƣơng miền Nam một thời với quá nhiều cấm kị lẫn những cấm đoán sau năm 1975, để cảm nhận và xót xa về những số phận con ngƣời trong một thời đại đầy biến động của dân tộc, bởi lẽ “thời đại này rồi sẽ đi qua.
Những cái gì của thời này nếu không ghi kịp thì ngày mai sẽ mất” (Nguyễn Đình Tuyến, 1969). Tuy xuất hiện có phần trễ hơn một chút so với những cây bút nữ cùng thời, nhƣng tác giả Mèo đêm Nguyễn Thị Thụy Vũ đã cho thấy móng vuốt sắc, nhọn mới lạ của mình. Bằng chính sự quan sát tận tƣờng, miêu tả táo bạo, phơi bày nhiều cảnh ngộ, dõi theo nhiều số phận, chạm khắc những tâm trạng của con ngƣời trong một thời đại đầy biến động của đô thị miền Nam, cho dù chỉ xuất hiện trong mƣời năm nhƣng cuộc đời văn chƣơng của Nguyễn Thị Thụy Vũ đã bừng cháy nhƣ “ngọn pháo bông” đủ màu sắc rực rỡ… với mƣời tác phẩm có một không hai, để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử văn học Việt Nam. Qua đó, Nguyễn Thị Thụy Vũ đã đem đến những quan niệm nghệ thuật độc đáo về con ngƣời dƣới một ngòi bút sắc sảo, cá tính và lạnh lùng giúp chúng ta nhận ra và khám phá những sâu thẳm bí ẩn trong tâm 2 hồn của con ngƣời giữa một dòng chảy dung nham nóng hổi của hiện thực xã hội miền Nam những năm 1954 - 1975.
Lựa chọn đề tài Quan niệm về con người trong truyện ngắn của Nguyễn Thị Thụy Vũ, luận văn của chúng tôi mong muốn đƣợc đi sâu vào nghiên cứu những quan niệm nghệ thuật về con ngƣời rất mới mẻ qua các tác phẩm truyện ngắn của Nguyễn Thị Thụy Vũ nhằm khẳng định vị trí cùng những đóng góp của tác giả, một trong năm nữ nhà văn nổi tiếng nhất của miền Nam trƣớc năm 1975 vào quá trình phát triển của văn học Việt Nam hiện đại. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Chiến thắng mùa xuân năm 1975 đã chính thức khép lại những năm tháng chiến tranh khốc liệt, thống nhất hai miền Nam Bắc của đất nƣớc. Trong hoàn cảnh lịch sử ấy, văn học miền Nam 1954 - 1975 nói chung và văn chƣơng của Nguyễn Thị Thụy Vũ nói riêng đã đi qua những bƣớc thăng trầm và thực sự tạo ra những biến đổi sâu sắc, toàn diện, làm nên diện mạo của một giai đoạn văn học giữa lòng đô thành Sài Gòn đầy hoa lệ. Văn chƣơng miền Nam sớm bị quy kết chung là “độc hại”, “đồi trụy”, dễ làm cho con ngƣời sống trong hƣởng thụ, sa ngã, không quan tâm đến vận mệnh đất nƣớc.
Nhƣ một dòng nƣớc ngầm trong vắt và thầm lặng vƣợt qua bức tƣờng thành của những định kiến và rào cản, sau hơn bốn mƣơi năm, trải qua bao thăng trầm của thời gian, bằng sự nỗ lực của các nhà phê bình văn học trong và ngoài nƣớc, các tác giả và tác phẩm văn học miền Nam đã đƣợc đón nhận trở lại. Đó là bằng chứng cho sự chắt lọc khắt khe của thời gian dành cho những tác giả tiêu biểu mà Thụy Vũ là một trong số đó. Tìm hiểu về Nguyễn Thị Thụy Vũ là một trong những vấn đề khá mới mẻ. Trong dòng chảy của văn học Việt Nam, Nguyễn Thị Thụy Vũ là một trong những cây bút có hƣớng đi riêng, phản ánh hiện thực trong cảm quan của một nhà văn nữ ở miền Nam trƣớc 1975.
Các truyện ngắn và truyện dài của Nguyễn Thị Thụy Vũ ra đời từ khoảng thời gian 1965 - 1975. Nhƣng do hoàn cảnh lịch sử, các tác phẩm của 3 bà bị cấm phổ biến. Có lẽ vì lý do đó, mà từ năm 1975 đến nay vẫn chƣa có một công trình nghiên cứu một cách toàn diện các tác phẩm của Nguyễn Thị Thụy Vũ.
