Motif Hôn Nhân Giữa Người Và Thần Linh Trong Truyền Thuyết Và Cổ Tích Việt Nam

Khám phá motif hôn nhân giữa người và thần linh trong truyền thuyết và cổ tích Việt Nam, thể hiện giá trị văn hóa và tâm linh độc đáo.

• Tác giả: Phan Ánh Nguyễn
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Quốc Hùng
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Motif Hôn Nhân Giữa Người Và Thần Linh Trong Truyền Thuyết Và Cổ Tích Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Motif Hôn Nhân Giữa Người Và Thần Linh Việt

Kho tàng văn học dân gian Việt Nam lưu giữ những giá trị truyền thống về tư tưởng và nghệ thuật. Nghiên cứu văn học dân gian, đặc biệt là motif hôn nhân thần thoại Việt Nam, vẫn tiếp tục được đào sâu. Truyền thuyết và cổ tích đều hướng đến khát vọng hạnh phúc của con người. Hôn nhân là nền tảng của văn hóa và văn minh. Mỗi thời đại có cách nhìn và biểu đạt riêng về hôn nhân. Motif hôn nhân giữa người và thần là một vấn đề lớn, được soi chiếu dưới nhiều góc nhìn. Nghiên cứu motif này giúp hiểu về văn hóa Việt Nam, quan niệm nhân sinh và khát vọng hôn nhân hạnh phúc. Đồng thời, so sánh motif này giữa hai thể loại để làm rõ sự chuyển hóa hay tương tác về mặt thể loại.

1.1. Ý nghĩa của Motif Hôn Nhân Thần Thoại Việt Nam

Motif hôn nhân giữa người và thần linh không chỉ là một yếu tố trang trí trong truyện kể, mà còn là một phương tiện để thể hiện những khát vọng sâu sắc của con người. Nó phản ánh ước mơ về một cuộc sống tốt đẹp hơn, về sự kết nối giữa thế giới trần tục và thế giới siêu nhiên. Ý nghĩa biểu tượng của hôn nhân người - thần thường liên quan đến sự hòa hợp, sự sinh sôi nảy nở và sự bảo hộ của các thế lực siêu nhiên. Các nhà nghiên cứu đã quan tâm đến motif này, chú ý đến những tầng văn hóa ẩn sau nó. Tuy nhiên, vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu motif này một cách hệ thống và so sánh giữa hai thể loại.

1.2. Mục tiêu Nghiên Cứu Motif Hôn Nhân Người Thần

Nghiên cứu này nhằm làm rõ các dạng thức của motif hôn nhân giữa người và thần trong truyền thuyết và cổ tích. So sánh motif này giữa hai thể loại ở hai bình diện: motif chủ đề và motif chi tiết. Từ đó, làm rõ sự chuyển hóa hay tương tác về mặt thể loại. Khám phá các lớp văn hóa, chủ yếu là quan niệm về hôn nhân ẩn sau motif này. Tầng văn hóa này không chỉ biểu hiện đời sống của người Việt Nam ngày xưa mà còn tham gia vào việc nhào nặn các yếu tố nghệ thuật.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Hôn Nhân Giữa Người Và Thần Linh

Việc nghiên cứu motif hôn nhân giữa người và thần gặp nhiều thách thức. Thứ nhất, cần xác định rõ các tiêu chí để lựa chọn và phân loại các truyện kể liên quan đến motif này. Thứ hai, cần phân biệt rõ giữa truyền thuyết và cổ tích, tránh nhầm lẫn do sự giao thoa giữa hai thể loại. Thứ ba, cần xem xét bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội để hiểu rõ ý nghĩa của motif trong từng giai đoạn. Thứ tư, cần so sánh motif này với các motif tương tự trong các nền văn hóa khác để thấy được sự độc đáo của văn hóa Việt Nam. Cuối cùng, cần tránh những diễn giải chủ quan, phiến diện, dựa trên những bằng chứng xác thực.

2.1. Tiêu Chí Lựa Chọn Motif Hôn Nhân Thần Thoại

Để đảm bảo tính chính xác và khách quan, cần xác định rõ các tiêu chí để lựa chọn các truyện kể chứa motif hôn nhân giữa người và thần. Tiêu chí quan trọng nhất là sự hiện diện của yếu tố siêu nhiên, thần thánh trong mối quan hệ hôn nhân. Ngoài ra, cần xem xét vai trò của các nhân vật thần linh trong việc định hình cốt truyện và ý nghĩa của câu chuyện. Cần loại bỏ những truyện kể mà yếu tố thần linh chỉ mang tính chất trang trí, không ảnh hưởng đến nội dung chính.

2.2. Phân Biệt Truyền Thuyết Và Cổ Tích Về Hôn Nhân Thần

Sự giao thoa giữa truyền thuyết và cổ tích có thể gây khó khăn trong việc phân tích motif hôn nhân giữa người và thần. Truyền thuyết thường mang tính lịch sử, kể về những nhân vật và sự kiện có thật, trong khi cổ tích thường mang tính hư cấu, kể về những câu chuyện mang tính giáo dục và giải trí. Để phân biệt, cần dựa vào cảm hứng chủ đạo của từng truyện. Nếu cảm hứng là thế sự, thì đó là cổ tích. Nếu cảm hứng là lịch sử, thì đó là truyền thuyết.

2.3. Bối Cảnh Lịch Sử Ảnh Hưởng Hôn Nhân Người Thần

Bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội có ảnh hưởng lớn đến ý nghĩa của motif hôn nhân giữa người và thần. Trong xã hội nguyên thủy, hôn nhân giữa người và thần có thể được coi là một cách để kết nối với thế giới tự nhiên và các thế lực siêu nhiên. Trong xã hội phong kiến, nó có thể được sử dụng để củng cố quyền lực của các dòng họ quý tộc, tự nhận là hậu duệ của thần linh. Cần xem xét những yếu tố này để hiểu rõ ý nghĩa của motif trong từng giai đoạn.

III. Cách Phân Loại Các Dạng Thức Hôn Nhân Người Thần

Có nhiều cách để phân loại các dạng thức của motif hôn nhân giữa người và thần. Một cách phổ biến là dựa vào hình thức xuất hiện của thần linh: hóa thân thành người hay không hóa thân. Một cách khác là dựa vào vai trò của hôn nhân trong cốt truyện: motif chủ đề hay motif chi tiết. Trong truyền thuyết, hôn nhân giữa người và thần thường liên quan đến nguồn gốc của các dòng họ, địa danh. Trong cổ tích, nó thường liên quan đến sự thử thách, sự vượt khó và sự chiến thắng của cái thiện trước cái ác. Việc phân loại giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự đa dạng và phong phú của motif này.

3.1. Hôn Nhân Giữa Người Và Thần Hóa Thân

Trong nhiều truyện kể, thần linh hóa thân thành người để kết hôn với người phàm. Dạng thức này thường xuất hiện trong các truyền thuyết về nguồn gốc của các dòng họ, địa danh. Ví dụ, truyện Lạc Long Quân và Âu Cơ kể về cuộc hôn nhân giữa một vị thần rồng và một nàng tiên, sinh ra các vua Hùng, tổ tiên của dân tộc Việt Nam. Giao thoa văn hóa trong hôn nhân người - thần thể hiện qua việc thần linh chấp nhận sống cuộc sống của con người, hòa nhập vào xã hội loài người.

3.2. Hôn Nhân Giữa Người Và Thần Không Hóa Thân

Trong một số truyện kể, thần linh không hóa thân thành người mà vẫn giữ nguyên hình dạng thần thánh của mình khi kết hôn với người phàm. Dạng thức này thường xuất hiện trong các cổ tích thần kỳ, kể về những cuộc phiêu lưu kỳ thú của các nhân vật chính. Ví dụ, truyện Thạch Sanh kể về cuộc hôn nhân giữa Thạch Sanh và công chúa Quỳnh Nga, con gái của Long Vương. Các yếu tố siêu nhiên trong hôn nhân người - thần thường tạo ra những tình huống bất ngờ, thử thách lòng dũng cảm và trí thông minh của các nhân vật.

3.3. Vai Trò Của Hôn Nhân Trong Cốt Truyện

Hôn nhân giữa người và thần có thể đóng vai trò là motif chủ đề hoặc motif chi tiết trong truyện kể. Nếu là motif chủ đề, thì toàn bộ câu chuyện xoay quanh mối quan hệ hôn nhân này. Nếu là motif chi tiết, thì hôn nhân chỉ là một yếu tố nhỏ trong câu chuyện, nhưng vẫn có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển cốt truyện và thể hiện ý nghĩa của câu chuyện. Cần phân biệt rõ hai vai trò này để có cái nhìn toàn diện về motif hôn nhân giữa người và thần.

IV. Ứng Dụng Motif Hôn Nhân Thần Thoại Trong Văn Hóa Việt

Ảnh hưởng của motif hôn nhân người - thần đến văn hóa Việt Nam rất sâu sắc. Nó thể hiện trong các nghi lễ, phong tục, tập quán liên quan đến hôn nhân. Nó cũng thể hiện trong các tác phẩm nghệ thuật, như tranh vẽ, điêu khắc, ca dao, tục ngữ. Motif này góp phần tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo của dân tộc Việt Nam. Nó cũng là nguồn cảm hứng cho các nhà văn, nhà thơ, nhà làm phim trong việc sáng tạo ra những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc.

4.1. Hôn Nhân Người Thần Trong Nghi Lễ Và Phong Tục

Trong nhiều nghi lễ và phong tục của người Việt Nam, có những yếu tố liên quan đến motif hôn nhân giữa người và thần. Ví dụ, trong lễ cưới, người ta thường thờ cúng tổ tiên, cầu mong sự phù hộ của các vị thần linh cho đôi vợ chồng trẻ. Trong một số vùng, người ta còn có tục rước dâu bằng thuyền rồng, tượng trưng cho cuộc hôn nhân giữa người và thần rồng. Những nghi lễ và phong tục này thể hiện sự kính trọng và tin tưởng của con người vào các thế lực siêu nhiên.

4.2. Hôn Nhân Thần Thoại Trong Nghệ Thuật Dân Gian

Motif hôn nhân giữa người và thần được thể hiện trong nhiều tác phẩm nghệ thuật dân gian. Trong tranh Đông Hồ, có những bức tranh vẽ cảnh Lạc Long Quân và Âu Cơ, tượng trưng cho nguồn gốc của dân tộc Việt Nam. Trong điêu khắc, có những tượng thờ các vị thần linh kết hôn với người phàm, như tượng Bà Chúa Xứ ở Châu Đốc. Trong ca dao, tục ngữ, có nhiều câu nói về tình yêu và hôn nhân giữa người và thần, thể hiện ước mơ về một cuộc sống hạnh phúc và viên mãn.

4.3. Giá Trị Đạo Đức Trong Hôn Nhân Người Thần

Giá trị đạo đức trong hôn nhân người - thần thường liên quan đến sự chung thủy, lòng vị tha và tinh thần trách nhiệm. Các nhân vật thần linh thường được miêu tả là những người có phẩm chất cao đẹp, luôn yêu thương và bảo vệ người bạn đời của mình. Các nhân vật người phàm cũng thường được miêu tả là những người dũng cảm, thông minh và giàu lòng nhân ái, xứng đáng với tình yêu của các vị thần. Những giá trị này góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

V. So Sánh Hôn Nhân Người Thần Với Các Nền Văn Hóa Khác

So sánh motif hôn nhân người - thần với các nền văn hóa khác cho thấy sự tương đồng và khác biệt trong quan niệm về hôn nhân và thế giới siêu nhiên. Nhiều nền văn hóa trên thế giới cũng có những câu chuyện về hôn nhân giữa người và thần, nhưng mỗi nền văn hóa lại có cách thể hiện riêng, phản ánh những giá trị và niềm tin đặc trưng của mình. Việc so sánh giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam và vị trí của nó trong bức tranh văn hóa thế giới.

5.1. Tương Đồng Trong Motif Hôn Nhân Thần Thoại

Sự tương đồng trong motif hôn nhân giữa người và thần ở các nền văn hóa khác nhau thường liên quan đến những khát vọng chung của con người, như ước mơ về một cuộc sống hạnh phúc, về sự kết nối với thế giới siêu nhiên và về sự bảo hộ của các thế lực thần thánh. Ví dụ, trong thần thoại Hy Lạp, có nhiều câu chuyện về các vị thần kết hôn với người phàm, sinh ra những anh hùng và á thần. Những câu chuyện này thể hiện niềm tin của người Hy Lạp vào sức mạnh của các vị thần và khả năng của con người trong việc vượt qua những khó khăn.

5.2. Khác Biệt Trong Quan Niệm Về Hôn Nhân Thần

Sự khác biệt trong motif hôn nhân giữa người và thần ở các nền văn hóa khác nhau thường liên quan đến những giá trị và niềm tin đặc trưng của từng nền văn hóa. Ví dụ, trong một số nền văn hóa, hôn nhân giữa người và thần được coi là một điều cấm kỵ, vi phạm trật tự tự nhiên. Trong một số nền văn hóa khác, nó lại được coi là một điều may mắn, mang lại sự thịnh vượng và hạnh phúc. Những khác biệt này phản ánh sự đa dạng và phong phú của văn hóa nhân loại.

VI. Kết Luận Về Motif Hôn Nhân Giữa Người Và Thần Linh

Motif hôn nhân giữa người và thần là một yếu tố quan trọng trong văn học dân gian Việt Nam, phản ánh những quan niệm về hôn nhân, gia đình và thế giới siêu nhiên của người Việt. Nghiên cứu motif này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa của dân tộc và những giá trị đạo đức mà người Việt luôn hướng tới. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu motif này một cách sâu sắc hơn, mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các lĩnh vực khác như nghệ thuật, tôn giáo và xã hội.

6.1. Giá Trị Văn Hóa Của Hôn Nhân Người Thần

Giá trị văn hóa của hôn nhân người - thần nằm ở chỗ nó thể hiện những khát vọng sâu sắc của con người, như ước mơ về một cuộc sống hạnh phúc, về sự kết nối với thế giới siêu nhiên và về sự bảo hộ của các thế lực thần thánh. Nó cũng thể hiện những giá trị đạo đức mà người Việt luôn coi trọng, như sự chung thủy, lòng vị tha và tinh thần trách nhiệm. Những giá trị này góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Hôn Nhân Thần Thoại

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu motif hôn nhân giữa người và thần một cách sâu sắc hơn, mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các lĩnh vực khác như nghệ thuật, tôn giáo và xã hội. Cần so sánh motif này với các motif tương tự trong các nền văn hóa khác để thấy được sự độc đáo của văn hóa Việt Nam. Cần phân tích những tác động của motif này đến đời sống tinh thần và vật chất của người Việt. Những nghiên cứu này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa của dân tộc và những giá trị mà chúng ta cần gìn giữ và phát huy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LÝ THUYẾT 1. Những cơ sở lịch sử - xã hội liên quan đến motif hôn nhân giữa người và thần linh Trong mục này, chúng tôi tập trung mô tả, phân tích những cơ sở về lịch sử, xã hội, tư duy có liên quan đến motif hôn nhân giữa người và thần linh để tạo tiền đề cho việc triển khai hai chương sau. Chúng tôi đi sâu, làm rõ ba vấn đề sau: Một là, các hình thái hôn nhân – gia đình con người đã trải qua trong lịch sử nhân loại từ thời nguyên thủy cho đến nay. Hai là, những tiền đề về văn hóa chi phối đến hôn nhân bao gồm tôn giáo và tâm thức gia đình của người Việt Nam.

Ba là, thế giới quan của người nguyên thủy chi phối sự hình thành mối quan hệ hôn nhân giữa người và thần linh. Các hình thái hôn nhân – gia đình con người đã trải qua trong lịch sử nhân loại Trong lịch sử nhân loại có nhiều hình thái hôn nhân khác nhau gắn với từng giai đoạn phát triển của xã hội. Chế độ quần hôn là hình thái hôn nhân tồn tại dưới chế độ thị tộc. Từ đó cho đến nay, dưới các chế độ xã hội: chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa,.

hôn nhân một vợ một chồng là hình thái hôn nhân được định hình ở trình độ văn minh nhân loại cao nhất. Nó trải qua một quá trình sàng lọc, trải nghiệm và để lại nhiều khát vọng cũng như bi kịch mà đến tận bây giờ vẫn còn những bài học đầy ý nghĩa đối với sự phát triển và tiến bộ của loài người. Cũng cần thấy rằng các hình thái hôn nhân trong xã hội chịu sự chi phối mạnh mẽ của điều kiện kinh tế xã hội. Công trình Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của Nhà nước của F.

Engels là một tác phẩm cơ bản của chủ nghĩa Marx. Nó hình thành dựa trên những nghiên cứu của Lewis H. Tác giả công trình này đã giải thích sự phát triển của các quan hệ gia đình trong các hình thái kinh tế - xã hội khác nhau 15 trong sự phát triển của lịch sử nhân loại. Từ trạng thái quan hệ tính giao tự do, loài người đã trải qua bốn hình thức gia đình.

Đó là gia đình huyết tộc, gia đình punalua, gia đình đối ngẫu và gia đình cá thể. Theo chúng tôi, khái niệm huyết tộc được các dịch giả sử dụng khi mô tả hình thái hôn nhân – gia đình dựa trên sự hôn phối giữa những người có cùng dòng máu hoặc quan hệ họ hàng với nhau dùng để chỉ tổ chức xã hội. Khái niệm đồng huyết và cận huyết là khái niệm sinh hóa, phù hợp để diễn tả mối quan hệ hôn nhân giữa những người cùng dòng máu hoặc có họ hàng với nhau hơn nên trong công trình này, chúng tôi dùng khái niệm gia đình đồng huyết và cận huyết để chỉ hình thái hôn nhân – gia đình đầu tiên trong xã hội loài người. Trong thời kỳ công xã nguyên thủy, khi loài người sống theo bầy đàn, chưa có phân công lao động, quan hệ tính giao còn tự do, những người có quan hệ họ hàng vẫn có thể trở thành vợ hoặc chồng của nhau.

Kiểu hôn nhân này được gọi là quần hôn (hôn nhân giữa những người cùng họ hàng với nhau) và nó thể hiện rõ nét ở hai hình thái gia đình: gia đình đồng huyết và cận huyết; gia đình punalua. Kiểu gia đình đồng huyết và cận huyết thuộc giai đoạn đầu của chế độ quần hôn. Nó thuộc giai đoạn đầu tiên trong lịch sử phát triển của gia đình. Ở đây, quan hệ hôn nhân được xây dựng theo các thế hệ và mỗi thế hệ tập trung thành những nhóm hôn nhân nhất định.

Tất cả ông bà trong phạm vi gia đình đều là vợ chồng của nhau và lập thành một nhóm; con của họ (tất cả bố mẹ) cũng thế và lập thành nhóm thứ hai; con của đời thứ hai (các cháu) lập thành nhóm vợ chồng chung thứ ba;… Kiểu hôn nhân theo trực hệ (giữa cha mẹ và con cái bị loại trừ). Quan hệ họ hàng của anh chị em cũng bao hàm cả việc quan hệ tính giao với nhau. Gia đình đồng huyết và cận huyết đã tiêu tan nhưng theo Engels, chúng ta buộc phải công nhận nó từng tồn tại. Hệ thống thân tộc Hawaii thịnh hành khắp quần đảo Polynesia đang biểu hiện những mức độ thân tộc mà chỉ có hình thức gia đình này mới tạo ra được.

Toàn bộ sự phát triển sau này của gia đình cũng giả định gia đình đồng huyết và cận huyết như là giai đoạn tất yếu đầu tiên. Gia đình punalua là giai đoạn phát triển cao nhất của chế độ quần hôn. Quan hệ tính giao giữa anh chị em với nhau đã bị hủy bỏ. Con người có thể có chung vợ, 16 chung chồng với nhau trong phạm vi một gia đình nhất định nhưng phải loại ra anh em trai của vợ và chị em gái của chồng (bao gồm anh chị em cùng mẹ hoặc có họ hàng).

Ở mọi hình thức gia đình trong chế độ quần hôn, người ta chỉ biết chắc chắn mẹ của một đứa trẻ mà không biết cha của nó. Huyết tộc chỉ tính được về bên mẹ nên nữ hệ được thừa nhận. Trong hình thức gia đình này, một nhóm chị em gái (hoặc một nhóm anh em trai cùng mẹ hay cùng họ của những chị em gái đó) sẽ trở thành thành viên của thị tộc. Họ có một bà mẹ tổ chung nhưng chồng của họ không phải là con của bà mẹ này nên không thuộc thị tộc.

Song con cái của họ thuộc về tập đoàn này vì huyết tộc nữ hệ được thừa nhận. Việc kết hôn với những người không có họ hàng với nhau tạo nên một giống nòi mạnh mẽ hơn về thể chất và trí tuệ. Gia đình đối ngẫu (theo cặp) hình thành khi hôn nhân theo những người có quan hệ họ hàng với nhau bị cấm, ý thức xã hội của con người về hôn nhân phát triển cao hơn, các cặp vợ chồng tách ra thành từng đôi riêng lẻ. Một người đàn ông sống với một người đàn bà nhưng việc có nhiều vợ hay ngoại tình là quyền của họ.

Người đàn bà lại phải tuyệt đối chung thủy nếu không sẽ bị trừng phạt nặng. Tuy nhiên, mối quan hệ hôn nhân có thể bị cắt đứt khi một trong hai bên quyết định và con cái thuộc về mẹ như xưa kia. Con cái được sinh ra vẫn thuộc về thị tộc mẹ như trước nên chúng kế thừa tài sản của mẹ. Hình thái này vẫn còn tàn dư trong cơ chế hôn nhân gia đình ở một số tộc người trên đất nước ta.

Gia đình đối ngẫu chỉ là một đơn vị hôn phối chứ chưa là phải là một đơn vị kinh tế. Thị tộc vẫn là một đơn vị kinh tế cơ bản trong xã hội lúc bấy giờ. Dưới những hình thức gia đình trước, đàn ông không bao giờ thiếu đàn bà nhưng giờ đây người đàn bà trở nên ít ỏi vì vậy việc cướp và mua bán họ trở thành hiện tượng phổ biến. Khi xã hội phát triển hơn, sự phân công lao động được chuyên môn hóa cao, năng suất lao động phát triển và đem lại của cải dư thừa, kinh tế gia đình xuất hiện khi gia đình đối ngẫu chiếm lấy những của cải dư thừa đó.

Đây là điều kiện dẫn 17 đến sự hình thành kiểu hôn nhân một vợ một chồng – hình thức hôn nhân cao hơn, mới hơn và bền vững hơn hôn nhân đối ngẫu. Kiểu hôn nhân này cũng là kiểu hôn nhân phổ biến cho các chế độ xã hội về sau. Trong gia đình một vợ một chồng, người chồng bắt đầu nắm vị trí thống trị đối với người vợ và con cái. Nguyên nhân xuất phát từ việc người chồng làm những nghề nghiệp mang lại năng suất và thu nhập cao hơn như: chăn nuôi, trồng trọt, tiểu thủ công,… Còn người vợ chỉ làm công việc nội trợ, không làm ra của cải vật chất nên bị phụ thuộc vào chồng.

Gia đình cá thể (một vợ một chồng) nảy sinh từ gia đình đối ngẫu và là dấu hiệu cho biết thời văn minh đã bắt đầu. Kiểu gia đình này dựa trên sự thống trị của đàn ông và con cái đã xác định được cha đẻ của mình. Sau này, chúng sẽ là người nhận được tài sản thừa kế từ cha. Kiểu gia đình này khác gia đình đối ngẫu ở mối quan hệ vợ chồng chặt chẽ hơn nhiều, hai bên không thể tùy ý bỏ nhau.

Người chồng có quyền ngoại tình trong khi người vợ vi phạm sẽ bị trừng phạt rất tàn khốc. Hôn nhân không phải là kết quả của tình yêu nam nữ mà mang tính vụ lợi. Gia đình cá thể cũng là hình thức gia đình đầu tiên dựa trên cơ sở các điều kiện kinh tế, dựa trên sự thắng lợi của chế độ tư hữu đối với chế độ công hữu tự nhiên nguyên thủy. Nó xuất hiện như sự nô dịch của giới này đối với giới kia, tuyên bố sự đấu tranh giữa hai giới.

Vì người đàn ông không có tài sản nên không thể lập ra sự thống trị. Đặc biệt, khi người phụ nữ trở thành người thường xuyên nuôi sống gia đình thì không có cơ sở nào cho quyền thống trị của người đàn ông trong gia đình. Như vậy, chế độ thị tộc tan rã trước sự phát triển của tư tưởng tư hữu và sự hình thành của gia đình một vợ một chồng. Cuộc cách mạng này đã xảy ra từ trong gia đình.

Dưới mỗi chế độ khác nhau, kiểu hôn nhân có những đặc điểm riêng biệt. Gia đình có một vai trò quan trọng đối với sự phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất. Nhấn mạnh tầm quan trọng này, Marx và Engels đã cho rằng gia đình là quan hệ xã hội duy nhất trong buổi đầu của lịch sử xã hội. Với chức năng sinh con đẻ cái, quan hệ gia đình đã sản sinh ra và duy trì những quan hệ xã 18 hội khác.

Gia đình là một xã hội thu nhỏ và khi xã hội loài người được hình thành, phát triển thì những hoạt động của nó thường xuyên tác động đến gia đình làm cho gia đình biến đổi về hình thức, cấu trúc cũng như vai trò đối với xã hội. Những hình thái khác nhau của hôn nhân trong lịch sử loài người cho thấy điều đó.