Khóa Luận Tốt Nghiệp: Tìm Hiểu Khu Du Lịch Tràng An Ninh Bình và Vai Trò Trong Phát Triển Du Lịch

Khu du lịch Tràng An, nằm ở tỉnh Ninh Bình, được biết đến như một trong những địa điểm du lịch nổi tiếng nhất Việt Nam. 96 trang.

• Tác giả: Đỗ Thị Ngọc
• Đề tài: Tìm hiểu Khu du lịch Tràng An (Ninh Bình) phục vụ phát triển du lịch
• Loại tài liệu: khoá luận

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. DU LỊCH VÀ TÁC ĐỘNG CỦA HOẠT ĐỘNG DU LỊCH
• 1.1.1. Khái niệm về Du lịch
• 1.1.2. Tác động của hoạt động du lịch lên Tài nguyên và Môi trường tự nhiên
• 1.1.2.1. Tác động tích cực
• 1.1.2.2. Tác động tiêu cực
• 1.1.3. Tác động của hoạt động Du lịch lên Môi trường Kinh tế - Xã hội
• 1.1.3.1. Tác động tích cực
• 1.1.3.2. Tác động tiêu cực
• 1.2. TÀI NGUYÊN DU LỊCH
• 1.2.1. Quan niệm về Tài nguyên Du lịch
• 1.2.2. Đặc điểm của Tài nguyên du lịch
• 1.2.3. Các loại Tài nguyên du lịch
• 1.2.3.1. Tài nguyên du lịch tự nhiên
• 2. CHƯƠNG 2: TIỀM NĂNG DU LỊCH CỦA KHU DU LỊCH TRÀNG AN - NINH BÌNH
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI KHU DU LỊCH TRÀNG AN
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Khu Du Lịch Tràng An

Khu du lịch Tràng An, nằm ở tỉnh Ninh Bình, được biết đến như một trong những địa điểm du lịch nổi tiếng nhất Việt Nam. Với diện tích 1.566 ha, khu vực này không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa lịch sử. Tràng An được ví như một 'Hạ Long trên cạn', với những dải đá vôi, thung lũng và sông ngòi hòa quyện tạo nên một không gian huyền ảo. Du khách đến đây không chỉ để chiêm ngưỡng vẻ đẹp thiên nhiên mà còn để tìm hiểu về lịch sử và văn hóa của vùng đất này. Tuy nhiên, tiềm năng du lịch tại Tràng An vẫn chưa được khai thác triệt để, cần có những giải pháp để phát huy lợi thế và khắc phục khó khăn.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và văn hóa

Khu du lịch Tràng An có hệ thống hang động phong phú, cùng với các di sản văn hóa như đền thờ, chùa chiền. Những yếu tố này không chỉ thu hút khách du lịch mà còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa địa phương. Đặc biệt, Tràng An còn là nơi có nhiều loài động thực vật quý hiếm, tạo nên một du lịch sinh thái hấp dẫn. Việc phát triển du lịch tại đây cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực.

II. Động lực phát triển du lịch tại Tràng An

Sự phát triển của du lịch Tràng An không chỉ đến từ cảnh quan thiên nhiên mà còn từ sự quan tâm của chính quyền và cộng đồng. Ninh Bình đã xác định du lịch là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, với nhiều chính sách hỗ trợ và đầu tư cho cơ sở hạ tầng. Các chương trình quảng bá du lịch cũng được triển khai mạnh mẽ, giúp nâng cao nhận thức của du khách về khu du lịch Ninh Bình. Đặc biệt, sự kết hợp giữa du lịch văn hóa và sinh thái đã tạo ra những sản phẩm du lịch đa dạng, thu hút nhiều đối tượng khách hàng khác nhau.

2.1. Chính sách và đầu tư

Chính quyền tỉnh Ninh Bình đã có nhiều chính sách khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực du lịch, từ việc xây dựng cơ sở hạ tầng đến việc phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo. Các dự án như xây dựng đường giao thông, nâng cấp dịch vụ lưu trú và ẩm thực đã được triển khai, tạo điều kiện thuận lợi cho du khách. Hơn nữa, việc tổ chức các sự kiện văn hóa, lễ hội cũng góp phần thu hút lượng khách lớn đến với Tràng An, tạo động lực cho sự phát triển bền vững của ngành du lịch.

III. Thực trạng và giải pháp phát triển du lịch

Mặc dù khu du lịch Tràng An đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải đối mặt. Tình trạng ô nhiễm môi trường, sự thiếu hụt trong quản lý và khai thác tài nguyên du lịch là những vấn đề cần được giải quyết. Để phát triển du lịch một cách bền vững, cần có những giải pháp cụ thể như nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho du khách, cải thiện chất lượng dịch vụ và tăng cường công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực du lịch.

3.1. Giải pháp bảo vệ môi trường

Để bảo vệ môi trường tại khu du lịch Tràng An, cần thực hiện các biện pháp như tuyên truyền giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho du khách, đồng thời áp dụng các quy định nghiêm ngặt về quản lý chất thải. Việc phát triển các mô hình du lịch sinh thái cũng cần được khuyến khích, nhằm tạo ra những trải nghiệm du lịch thân thiện với môi trường. Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương trong việc bảo tồn và phát huy giá trị tài nguyên du lịch.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động du lịch trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa đóng vai trò là một trong năm ngành kinh tế lớn nhất hành tinh, chiếm khoảng 6% tổng thu nhập thế giới theo đánh giá của Tổ chức Du lịch Thế giới (WTO). Tại Việt Nam, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng đã xác định phương hướng phát triển du lịch tương xứng với tiềm năng tài nguyên văn hóa, sinh thái và môi trường, từng bước xây dựng du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Tỉnh Ninh Bình nằm ở cực Nam đồng bằng sông Hồng với diện tích tự nhiên 1.420 km² và dân số gần 1 triệu người. Địa phương này sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên và nhân văn phong phú, bao gồm các danh thắng và khu bảo tồn như Tam Cốc – Bích Động, Vườn quốc gia Cúc Phương, Khu bảo tồn thiên nhiên ngập nước Vân Long, suối nước nóng Kênh Gà, nhà thờ đá Phát Diệm cùng hệ thống 110 di tích lịch sử - văn hóa đã xếp hạng. Trong đó, Khu du lịch Tràng An (được hình thành và phát triển từ năm 2001) gắn liền với không gian bảo tồn Cố đô Hoa Lư, giữ vị trí then chốt trong định hướng phát triển du lịch của tỉnh và vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc theo Quyết định số 865/QĐ-TTg năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ.

Tuy nhiên, công tác tổ chức, quy hoạch và khai thác du lịch tại Tràng An trong giai đoạn đầu còn bộc lộ nhiều bất cập, chưa tương xứng với giá trị địa chất, cảnh quan và lịch sử vốn có. Xuất phát từ thực tế này, tác giả Đỗ Thị Ngọc (Lớp VH 901) đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp: "Tìm hiểu Khu du lịch Tràng An (Ninh Bình) phục vụ phát triển du lịch".

Khóa luận xác định mục đích và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

• Mục đích nghiên cứu: Đánh giá tiềm năng phát triển và thực trạng hoạt động du lịch tại Khu du lịch Tràng An, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nhằm phát huy lợi thế, khắc phục khó khăn, thúc đẩy hoạt động du lịch phát triển bền vững.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Nghiên cứu tổng quan cơ sở lý luận về du lịch và tài nguyên du lịch.
  2. Nghiên cứu, khảo sát thực trạng tài nguyên và hoạt động khai thác du lịch tại Khu du lịch Tràng An.
  3. Đề xuất một số nhóm giải pháp nhằm phát triển du lịch tại Khu du lịch Tràng An.
• Đối tượng nghiên cứu: Tài nguyên du lịch (tự nhiên, nhân văn, khảo cổ học) và thực trạng hoạt động du lịch tại địa bàn.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Khu du lịch Tràng An với tổng diện tích quy hoạch 1.566 ha, nằm trên địa bàn các xã Trường Yên, Ninh Hải, Ninh Xuân (huyện Hoa Lư); xã Gia Sinh (huyện Gia Viễn); xã Ninh Nhất và phường Tân Thành (thành phố Ninh Bình).
  • Thời gian: Số liệu và khảo sát hiện trạng được thu thập chủ yếu trong giai đoạn 2001–2008.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các khái niệm chuẩn mực của khoa học du lịch và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành:

• Khái niệm và bản chất du lịch: Dẫn chiếu định nghĩa của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Du lịch tại Roma (1963) và Luật Du lịch Việt Nam (Điều 4). Tác giả phân tích du lịch dưới hai góc độ song hành: hiện tượng xã hội (phục hồi thể lực, nâng cao nhận thức cộng đồng, giáo dục lòng yêu nước) và ngành kinh tế dịch vụ.
• Lý luận về tài nguyên du lịch: Khái niệm theo nghiên cứu của Nguyễn Minh Tuệ và Điều 4 Luật Du lịch Việt Nam; phân loại tài nguyên thành hai nhóm chính: tài nguyên tự nhiên (địa hình karst, khí hậu, thủy văn, sinh vật) và tài nguyên nhân văn (di sản văn hóa, di tích lịch sử, lễ hội, làng nghề, dân tộc học, ẩm thực). Tác giả nhấn mạnh các đặc điểm cơ bản: tính tập trung lãnh thổ, tính thời vụ và khả năng tái sử dụng nếu được bảo tồn hợp lý.
• Đánh giá tác động du lịch: Phân tích ma trận tác động hai chiều của hoạt động du lịch lên môi trường tự nhiên (tôn tạo cảnh quan, giáo dục sinh thái đối lập với nguy cơ xả rác, phá vỡ cấu trúc địa hình karst, vượt ngưỡng chịu tải) và môi trường kinh tế - xã hội (chuyển dịch cơ cấu lao động, xuất khẩu tại chỗ đối lập với lạm phát cục bộ, tính mùa vụ, thương mại hóa văn hóa).

Nhóm tác động	Tác động tích cực	Tác động tiêu cực tiềm ẩn
Môi trường tự nhiên	- Giáo dục ý thức bảo tồn thiên nhiên. - Thúc đẩy khoanh vùng bảo vệ rừng đặc dụng và nguồn nước. - Xếp hạng và tôn tạo cảnh quan địa hình karst.	- Ô nhiễm rác thải và nước mặt trong mùa cao điểm. - Xâm lấn đất rừng đặc dụng và thảm thực vật karst. - Nguy cơ biến dạng hệ thống thạch nhũ trong hang ngầm.
Môi trường kinh tế - xã hội	- Tạo nguồn thu ngoại tệ và chuyển dịch cơ cấu vốn. - Giải quyết việc làm cho cư dân nông nhàn. - Bảo tồn và phục hồi làng nghề truyền thống.	- Gia tăng tính thời vụ, gây lãng phí cơ sở vật chất. - Nguy cơ lạm phát giá cả dịch vụ cục bộ. - Xói mòn phong tục tập quán và bản sắc văn hóa bản địa.

Tác giả sử dụng kết hợp bốn phương pháp nghiên cứu chính:

1. Phương pháp thu thập và xử lý số liệu: Khai thác văn bản quy hoạch, niên giám thống kê từ UBND tỉnh Ninh Bình, Sở Du lịch Ninh Bình và các báo cáo khảo cổ.
2. Phương pháp khảo sát thực địa: Quan sát trực tiếp cảnh quan hang động, đo đạc mô tả di tích, phỏng vấn cán bộ quản lý và người dân địa phương tham gia chèo thuyền, dịch vụ.
3. Phương pháp tổng hợp, so sánh: Phân tích đối chiếu giữa mô hình quản lý của các khu vực tương đồng (như so sánh quy hoạch biển Sầm Sơn và Mỹ Khê) để rút ra bài học kinh nghiệm cho Tràng An.
4. Phương pháp bản đồ: Sử dụng Bản đồ du lịch Ninh Bình, Bản đồ quy hoạch tổng thể và quy hoạch chi tiết phân khu chức năng Khu du lịch Tràng An.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Cơ sở lý luận của đề tài

Chương này tập trung hệ thống hóa các khái niệm nền tảng về du lịch, cơ cấu tài nguyên du lịch và các quy luật vận hành của hệ thống lãnh thổ du lịch. Tác giả chứng minh rằng tài nguyên du lịch là thành phần cốt lõi cấu thành sản phẩm du lịch, định hình sức hấp dẫn và tính chuyên môn hóa của không gian điểm đến.

Chương I cũng đi sâu làm rõ cơ chế tác động qua lại giữa khai thác du lịch và bảo vệ môi trường sinh thái. Bài học thực tiễn được chỉ ra qua việc so sánh bãi biển Sầm Sơn (Thanh Hóa) – nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi nhưng công tác quản lý quy hoạch thiếu đồng bộ làm giảm chất lượng điểm đến – với bãi biển Mỹ Khê (Đà Nẵng), nơi duy trì hiệu quả kinh doanh cao nhờ quy hoạch bài bản và bảo vệ tài nguyên nghiêm ngặt.

Chương II: Tiềm năng du lịch của khu du lịch Tràng An - Ninh Bình

Chương II là phần trọng tâm của khóa luận, cung cấp bức tranh toàn diện và chi tiết về điều kiện tự nhiên, lịch sử, văn hóa và hiện trạng tài nguyên tại Khu du lịch Tràng An:

• Khái quát địa bàn tỉnh Ninh Bình: Nằm ở tọa độ 19°50’B – 20°27’B và 105°32’Đ – 106°27’Đ; nhiệt độ trung bình năm 23,5°C; độ ẩm 85%; mạng lưới thủy văn dày đặc với mật độ dòng chảy 0,6 – 0,9 km/km² (sông Đáy, sông Hoàng Long, sông Xào Khê). Hệ thống suối khoáng nóng Kênh Gà có lưu lượng 5 m³/h (phát hiện năm 1941 bởi nhà khoa học M. Rautiet, khai thác từ 1962). Vườn quốc gia Cúc Phương rộng 22.000 ha và Khu bảo tồn ngập nước Vân Long rộng trên 3.000 ha (457 loài thực vật với 8 loài Sách Đỏ; 39 loài động vật với quần thể khoảng 50 cá thể voọc đùi trắng).
• Cơ cấu quy hoạch Khu du lịch Tràng An: Theo Quyết định số 2570/QĐ-UBND ngày 18/11/2005 của UBND tỉnh Ninh Bình, tổng diện tích 1.566 ha được chia thành 4 phân khu chức năng:

Phân khu chức năng	Quy mô diện tích	Vị trí và chức năng quy hoạch
Khu bảo tồn đặc biệt Cố đô Hoa Lư	336,7 ha	Triển khai quy hoạch chi tiết năm 2004; phát triển du lịch văn hóa, lịch sử, lễ hội, nghỉ dưỡng sinh thái.
Khu trung tâm	80,9 ha (QH chi tiết: 99,31 ha)	Nằm tại thung Áng Mương, thung Đồng Sắn, thung Xa Liễn; tiếp đón, điều phối 9 lộ trình thủy và 2 lộ trình bộ, tổ chức hội nghị, dịch vụ.
Khu hệ thống hang động	555,2 ha	Gồm 31 thung, 48 hang động (~12 km), chia 3 phân khu: PK1 (380,29 ha), PK2 (59,86 ha phía Đông sông Sào Khê), PK3 (115 ha hồ Đàm Thị).
Khu chùa Bái Đính	107,6 ha (QH mở rộng: 390 ha)	Trung tâm văn hóa tâm linh Phật giáo gắn với núi Bái Đính và thung lũng lân cận.

• Hệ thống địa hình karst và cảnh quan hang động: Khu vực có gần 100 hang động với tổng chiều dài xấp xỉ 20 km. Tác giả mô tả chi tiết các hang động tiêu biểu:
  • Hang Luồn (Xuyên Thủy Động): Dài 143 m, rộng trên 30 m; vách núi lưu giữ bia ma nhai bài thơ chữ Hán gồm 13 dòng (142 chữ) của chúa Trịnh Sâm khắc vào mùa đông năm Canh Dần (1770), do Cao Đoàn vâng mệnh viết chữ; kích thước bia cao 1,55 m, rộng 2,42 m, cách mặt nước 4 m.
  • Động Người Xưa: Hang karst cao 40–60 m, lòng hang sâu gần 100 m so với cửa, cửa hang có tầng trầm tích vỏ ốc nước ngọt hóa thạch dày hàng mét minh chứng cho sự cư trú thời tiền sử.
  • Động Bái Đính: Gồm hang Sáng (dài 25 m, rộng 15 m, cao 2 m, thờ Phật) và hang Tối (gồm 7 buồng lớn có thạch nhũ).
  • Hang Tối (Tràng An): Hang ngập nước quanh co dài 315 m, vòm trần có nơi cao tới 60 m, là nơi trú ngụ của đàn dơi tự nhiên.
  • Hang Sáng: Dài 112 m, nối thông qua thung Sáng (diện tích thung 15 ha).
  • Hang Ba Giọt: Dài 156 m, lòng hang rộng tới 25 m, gắn với truyền thuyết nguồn nước may mắn.
  • Các hang xuyên thủy khác: Hang Nấu Rượu (250 m), hang Sơn Dương (210 m), hang Si (200 m), hang Ao Trai (250 m), hang Thuốc (220 m), hang Seo Lớn (98 m), hang Seo Bé (60 m), hang Khống (60 m).
• Hệ thống di chỉ khảo cổ học tiền sử: Tràng An ghi nhận 15 di tích khảo cổ học hang động phân bố tại hai huyện Hoa Lư và Gia Viễn:

Tên di tích khảo cổ	Địa điểm / Tọa độ	Đặc điểm địa tầng và hiện vật phát hiện
Mái đá Chợ	Thôn Đoan Khê, xã Ninh Hòa (20°14'298''B, 105°53'984''Đ; cao 135 m)	Phát hiện năm 2007 bởi Nguyễn Văn Lữ; hố đào thăm dò có vỏ ốc núi, ốc suối, xương động vật, mảnh tước đá, than tro.
Mái đá Ông Hay	Thôn Đoan Khê, xã Ninh Hòa (20°14'319''B, 105°53'179''Đ; cao 5 m)	Diện tích khai quật >50 m²; phát hiện năm 2007; chứa vỏ ốc suối, ốc biển, xương động vật; thuộc thời đại kim khí.
Mái đá Vàng	Thôn Đoan Khê, xã Ninh Hòa (cao 14,3 m; diện tích >200 m²)	Tìm thấy ốc núi, vỏ hầu cửa sông, chày đá có dấu vết gia công và mảnh gốm sứ.
Hang Bói	Tọa độ 20°15'32''B, 105°53'17''Đ; rộng 19,7 m, sâu 10 m	Phát hiện năm 2002; Đại học Cambridge khai quật năm 2007; chứa công cụ đá, xương thú (hươu, nai, lợn); niên đại Văn hóa Hòa Bình sớm.
Cụm hang Thung Bình (1 đến 5)	Thôn 7, xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn (mặt Đông núi Thung Bình)	Hang Thung Bình 1 (cao 13 m), Thung Bình 2 (Hang Sáo, cao 27 m); phát hiện tầng trầm tích đỏ/vàng, vỏ nhuyễn thể và đồ gốm tiền sử.
Các hang khác	Xã Trường Yên và Ninh Hòa	Hang Vượn Trên, Hang Vượn Dưới, Hang Thiên Tôn, Hang Hoa Sơn.

• Di tích lịch sử và giá trị nhân văn:
  • Chùa Bàn Long: Chùa hang trong núi Đại Tượng (xã Ninh Xuân, huyện Hoa Lư); bia đá khắc năm Nguyên Hòa thế kỷ XVI triều Lê Trang Tông; lưu giữ tượng Phật A Di Đà bằng đá xanh nguyên khối tọa lạc trên bệ đá hình rồng cuộn tự nhiên.
  • Quần thể chùa Bái Đính: Phân định giữa Bái Đính cổ tự (gắn với tích Thiền sư Nguyễn Minh Không thời Lý lập am thờ Phật tại hang Voi Phục) và dự án Bái Đính tân tự (quy hoạch 390 ha, các hạng mục lớn gồm tháp chuông chứa quả chuông đồng 36 tấn cao 10 m, Điện Tháp Chủ đặt tượng Thích Ca Mâu Ni đồng nguyên khối nặng 100 tấn, Điện Tam Thế đặt 3 pho tượng đồng 50 tấn/pho, hành lang 500 tượng La Hán bằng đá cao 2–2,5 m).
  • Lễ hội và làng nghề: Lễ hội đền Thái Vi (14–17/3 âm lịch), Lễ hội Cố đô Hoa Lư (8–10/3 âm lịch), Lễ hội chùa Bái Đính (mùng 6 tháng Giêng); làng nghề thêu ren Văn Lâm (>700 năm, truyền dạy từ thời bà Trần Thị Dung năm 1285), nghề chế tác đá mỹ nghệ Ninh Vân; văn hóa ẩm thực đặc trưng (thịt dê núi tái Hoa Lư, cơm cháy "nhất hưởng thiên kim", mắm tép Gia Viễn, rượu Lai Thành).

Chương III: Thực trạng và một số giải pháp đẩy mạnh phát triển du lịch tại khu du lịch Tràng An

Chương III tổng kết hiện trạng khai thác tại chỗ: Hoạt động du lịch bắt đầu tạo chuyển biến tích cực trong cơ cấu kinh tế địa phương, tạo việc làm nông nhàn cho cư dân thông qua dịch vụ chèo đò, ăn uống, hướng dẫn và bán hàng lưu niệm.

Tuy nhiên, hoạt động khai thác thời kỳ này còn mang tính tự phát, thiếu tính liên kết chuỗi dịch vụ; cơ sở hạ tầng giao thông và bến bãi đang trong quá trình xây dựng dở dang; chất lượng phục vụ và ý thức bảo vệ môi trường cảnh quan karst ngập nước chưa đồng đều. Trên cơ sở phân tích điểm mạnh và hạn chế, tác giả đề xuất các nhóm giải pháp:

1. Giải pháp quản lý quy hoạch: Thực hiện nghiêm túc ranh giới 4 phân khu chức năng theo Quyết định 2570/QĐ-UBND; kiểm soát chặt chẽ việc xây dựng các công trình nhân tạo trong vùng lõi rừng đặc dụng (980 ha).
2. Giải pháp bảo tồn tài nguyên: Bảo tồn nguyên trạng cấu trúc hang động, hệ thống thạch nhũ và tầng văn hóa tại 15 di chỉ khảo cổ học; xử lý triệt để rác thải sinh hoạt và nước thải từ phương tiện thuyền đò.
3. Giải pháp phát triển sản phẩm: Khai thác hiệu quả 9 tuyến du lịch đường thủy và 2 tuyến đường bộ; kết hợp tuyến du lịch sinh thái hang động với du lịch tâm linh Bái Đính, du lịch di sản Cố đô Hoa Lư và trải nghiệm làng nghề truyền thống Ninh Vân, Văn Lâm.
4. Giải pháp đào tạo nguồn nhân lực: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng thuyết minh, nghiệp vụ du lịch, văn hóa giao tiếp và kiến thức bảo vệ môi trường cho đội ngũ lái đò, tiểu thương địa phương.

---

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa số liệu quy hoạch và tài nguyên: Khóa luận tập hợp đầy đủ các thông số kỹ thuật về quy mô phân khu (1.566 ha), cơ cấu địa hình, danh mục gần 100 hang động ngập nước dài 20 km và mô tả chi tiết 15 di chỉ khảo cổ hang động phân bố tại Hoa Lư và Gia Viễn.
• Tư liệu hóa các giá trị lịch sử - văn hóa tại điểm đến: Khóa luận ghi chép chính xác nguyên văn bản dịch 142 chữ Hán bài thơ ma nhai của chúa Trịnh Sâm khắc năm 1770 tại Hang Luồn, văn bia thế kỷ XVI tại Chùa Bàn Long, cùng thông số các kỷ lục kiến trúc Phật giáo tại chùa Bái Đính mới.
• Đóng góp định hướng quản lý thực tiễn: Cung cấp cơ sở khoa học giúp cơ quan quản lý địa phương nhận diện rõ tính hai mặt của hoạt động du lịch đối với hệ sinh thái karst nhạy cảm, đưa ra các đề xuất điều chỉnh tuyến điểm du lịch đường thủy trước thời điểm Quần thể danh thắng Tràng An được đệ trình công nhận Di sản Thế giới.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn Khu du lịch Tràng An và đại công trình chùa Bái Đính mới đang trong quá trình xây dựng, thi công hạ tầng (2005–2008), do đó chưa có chuỗi số liệu thống kê định lượng dài hạn về lượng khách, doanh thu và tải lượng môi trường sau khi toàn bộ dự án đi vào vận hành chính thức.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần triển khai các nghiên cứu chuyên sâu về sức chứa du lịch (carrying capacity) của hệ thống hang động ngập nước; đánh giá định lượng tác động của hoạt động thuyền đò đối với chất lượng nước mặt sông Sào Khê; xây dựng mô hình du lịch cộng đồng bền vững chia sẻ lợi ích kinh tế cho cư dân vùng đệm.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, Văn hóa học, Việt Nam học, Địa lý kinh tế và Quy hoạch cảnh quan.
• Giá trị khai thác:
  • Là tài liệu tham khảo giá trị về cấu trúc địa lý - khảo cổ học sơ khởi của Quần thể danh thắng Tràng An trước khi trở thành Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới.
  • Cung cấp phương pháp tiếp cận đánh giá tài nguyên du lịch kết hợp giữa yếu tố tự nhiên (địa hình karst, thủy văn) và yếu tố văn hóa nhân văn (lễ hội, làng nghề, bia ký Hán Nôm).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận ghi nhận tổng diện tích quy hoạch của Khu du lịch Tràng An là bao nhiêu và gồm những phân khu nào?
Tổng diện tích quy hoạch là 1.566 ha (theo Quyết định số 2570/QĐ-UBND ngày 18/11/2005), bao gồm 4 phân khu chức năng: Khu bảo tồn đặc biệt Cố đô Hoa Lư (336,7 ha), Khu trung tâm (80,9 ha; quy hoạch chi tiết 99,31 ha), Khu hệ thống hang động (555,2 ha gồm 31 thung, 48 hang) và Khu chùa Bái Đính (107,6 ha; quy hoạch mở rộng 390 ha).

2. Di chỉ khảo cổ học nào tại Tràng An được tổ chức quốc tế khai quật và thuộc nền văn hóa nào?
Hang Bói (xã Ninh Hòa, huyện Hoa Lư) được phát hiện năm 2002 bởi Nguyễn Văn Lữ và Nguyễn Cao Tấn, sau đó được các nhà khảo cổ học Trường Đại học Cambridge cùng các tổ chức quốc tế khai quật vào năm 2007. Kết quả phát hiện công cụ đá, xương động vật và vỏ nhuyễn thể, xác định thuộc Văn hóa Hòa Bình sớm.

3. Nội dung bia ma nhai tại Hang Luồn do ai sáng tác và có thông số như thế nào?
Bia ma nhai do chúa Trịnh Sâm sáng tác và cho khắc vào mùa đông năm Canh Dần (1770) nhân chuyến tuần thú cõi Tây, do viên quan Cao Đoàn chấp bút viết chữ. Bia có kích thước cao 1,55 m, rộng 2,42 m, nằm cách mặt nước khoảng 4 m, gồm 13 dòng chữ Hán với tổng cộng 142 chữ (5 dòng lạc khoản và 8 câu thơ Đường luật vịnh cảnh Hoa Lư - Hang Luồn).

4. Khóa luận ghi nhận những thông số kỷ lục nào của các công trình, hiện vật tại chùa Bái Đính mới?
Khóa luận thống kê: quả chuông đồng tại Tháp Chuông nặng 36 tấn (cao 10 m, đường kính miệng 5 m); tượng Phật Thích Ca Mâu Ni bằng đồng nguyên khối tại Điện Tháp Chủ nặng 100 tấn; ba pho tượng Tam Thế bằng đồng tại Điện Tam Thế nặng 50 tấn/pho; và hành lang La Hán gồm 500 pho tượng tạc bằng đá xanh nguyên khối cao từ 2 m đến 2,5 m.

5. Tác giả phân tích tính hai mặt của du lịch đối với kinh tế - xã hội địa phương ra sao?
Về mặt tích cực, du lịch giúp chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng thu ngoại tệ, kích thích làng nghề thủ công (thêu Văn Lâm, đá Ninh Vân) và giải quyết việc làm cho lao động nông nhàn. Về mặt tiêu cực, du lịch tạo ra tính thời vụ làm lãng phí cơ sở vật chất mùa thấp điểm, gây nguy cơ lạm phát cục bộ giá cả sinh hoạt và làm mai một bản sắc văn hóa truyền thống do thương mại hóa.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đỗ Thị Ngọc đã phân tích một cách có hệ thống tiềm năng tài nguyên tự nhiên, khảo cổ học và nhân văn phong phú của Khu du lịch Tràng An trong tổng thể không gian văn hóa Cố đô Hoa Lư. Công trình cung cấp nguồn dữ liệu thực địa chi tiết về hệ thống hang động karst ngập nước, các văn bia lịch sử và hiện trạng quy hoạch 4 phân khu chức năng theo các quyết định của tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2005–2008. Đây là tài liệu khoa học hữu ích phục vụ công tác nghiên cứu địa lý du lịch, bảo tồn di sản và hoạch định chiến lược phát triển du lịch bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I là sự tổng kết một cách khái quát về những vấn đề lí thuyết có liên quan đến du lịch và Tài nguyên du lịch. Đây sẽ là những vấn đề lý thuyết cơ bản làm cơ sở để vận dụng và đánh giá Tiềm năng du lịch tại Khu du lịch Tràng An, sẽ được trình bày trong Chương tiếp theo của Khoá luận. Sinh viên: Đỗ Thị Ngọc Lớp: VH 901 19 Tìm hiểu Khu du lịch Tràng An (Ninh Bình) phục vụ phát triển du lịch CHƢƠNG II: TIỀM NĂNG VÀ THỰC TRẠNG KHAI THÁC DU LỊCH TẠI KHU DU LỊCH TRÀNG AN 2. ĐÔI NÉT VỀ TỈNH NINH BÌNH Ninh Bình là một tỉnh tương đối nhỏ, chỉ có diện tích tự nhiên khoảng: 1.

Tỉnh Ninh Bình có: 1 thành phố, 1 thị xã, 6 huyện, với 127 xã, 17 phường, 7 thị trấn( Nguồn: UBND tỉnh Ninh Bình). Vị trí địa lí: Ninh Bình nằm ở cực Nam của Đồng bằng sông Hồng, cách Hà Nội 90 km về phía Nam, có toạ độ địa lý từ 19050’ Bắc đến 20027’ Bắc và từ 105032’ Đông đến 106027’ Đông. Phía Tây và Tây Nam giáp Thanh Hoá, phía Đông và Đông Bắc giáp Hà Nam và Nam Định, phía Nam giáp biển Đông với đường bờ biển dài 15 km. Với vị trí đặc biệt này, Ninh Bình là nơi tiếp giáp giữa Miền Bắc với Miền Trung, giữa đồng bằng châu thổ sông Hồng và đồn bằng châu thổ sông Mã – 2 cái nôi Văn hoá, văn minh của người Việt, là nơi yết hầu của Bắc – Nam, là địa bàn chiến lược quan trọng của mọi triều đại và Nhà Nước trong lịch sử Việt Nam.

Hiện nay, Ninh Bình là một tỉnh nằm gần địa bàn trọng điểm phát triển Du lịch Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, với các tuyến đường huyết mạch quan trọng của cả nước là: Quốc lộ 1A, Quốc lộ 10 và đường sắt thống nhất Bắc – Nam. Địa hình: Bề mặt địa hình của Ninh Bình rất đa dạng, giàu tiềm năng du lịch sinh thái. Ninh Bình nằm ở phần cuối cùng của Châu thổ sông Hồng, giáp với châu thổ sông Mã. Đồng thời là phần cuối của vùng đệm Hoà Bình – Thanh Hoá thuộc vùng núi Tây Bắc.

Do đó mảnh đất này được coi là địa bàn trung chuyển của các hệ thống tự nhiên, có cả rừng núi, bán sơn địa, đồng bằng và biển cả. Với 4 vùng địa linh rõ rệt nên Ninh Bình rất giàu tiềm năng du lịch sinh thái, du lịch văn hoá, lịch sử… Khí hậu: Ninh Bình thuộc vùng tiểu khí hậu sông Hồng, chịu ảnh hưởng sâu sắc của Gió mùa Đông Bắc và Đông Nam, có một mùa đông lạnh nhưng vẫn chịu ảnh hưởng của khí hậu ven biển và rừng núi so với điều kiện trung bình Sinh viên: Đỗ Thị Ngọc Lớp: VH 901 20 Tìm hiểu Khu du lịch Tràng An (Ninh Bình) phục vụ phát triển du lịch của vùng vĩ tuyến. Thời tiêt trong năm chia làm hai mùa rõ rệt: mùa mưa và mùa khô. Nhiệt độ trung bình năm là: 23,5 0C; Độ ẩm trung bình năm là: 85%; Lượng mưa trung bình trên toàn tỉnh là: 1.

Thuỷ văn: Ninh Bình có hệ thống sông ngòi dày đặc. Địa hình đa dạng, độ chia cắt lớn đã tạo nên mật độ sông ngòi và lưu lượng dòng chảy cao (0,6 – 0,9 km/km2). [Nguồn: Sở du lịch Ninh Bình] Trong hệ thống sông ngòi của tỉnh Ninh Bình thì tiêu biểu nhất là: sông Đáy, sông Hoàng Long, sông Càn, sông Vạc, sông Xào Khê… Các con sông này không chỉ là mạng lưới giao thông quan trọng mà còn mang lại tiềm năng du lịch lớn, đang được đưa vào khai thác. Thiên nhiên còn ưu đãi, ban tặng cho Ninh Bình hai dòng suối khoáng nóng là: Suối nước nóng Kênh Gà (thuộc huyện Gia Viễn), với lưu lượng: 5m3/h, nước rất sạch, chứa các nguyên tố vi lượng cao, có giá trị chữa bệnh.

Suối được phát hiện từ năm 1941, do một nhà Khoa học người Pháp là: M. Rautiet), được đưa vào khai thác từ năm 1962. Còn suối nước nóng Kỳ Phú thì mới được phát hiện, đã và đang được khai thác làm nước uống đóng chai phục vụ du khách. Sinh vật: Tài nguyên sinh vật Ninh Bình rất đa dạng và phong phú, giàu giá trị sinh học và du lịch.

Từ lâu, du khách trong và ngoài nước đã biết đến Ninh Bình với Vườn quốc gia Cúc Phương và khu bảo tồn thiên nhiên ngập nước Vân Long, cùng với nhiều nguồn tài nguyên sinh vật khác. Vườn quốc gia Cúc Phương có tổng diện tích: 22. Năm 1960, Cúc Phương trở thành Vườn quốc gia đầu tiên và cũng là đơn vị bảo tồn thiên nhiên đầu tiên của Việt Nam. Đây không chỉ là vườn bách thảo, bách thú mà còn là một hệ thống hang động kỳ thú với những tên gọi huyền thoại.

Với diện tích trên 3.000 ha, Vân Long là Khu bảo tồn thiên nhiên ngập nước lớn nhất Đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời là một vùng du lịch sinh thái tuyệt đẹp riêng của Ninh Bình. Theo thống kê, thì khu Vân Long có 457 loài thực vật bậc cao, đặc biệt có 8 loài được ghi vào trong sách đỏ Việt Nam là: kiêng, lát hoa, tuế lá rộng, cốt toái, bồi, sắng, bách bộ, mã tiền, hoa tán. Về Sinh viên: Đỗ Thị Ngọc Lớp: VH 901 21 Tìm hiểu Khu du lịch Tràng An (Ninh Bình) phục vụ phát triển du lịch động vật, Vân Long có 39 loài, đặc biệt có 12 loài động vật quý hiếm. trong đó điển hình nhất là: quần thể Voọc đùi trắng lớn nhất Việt Nam với số lượng khoảng 50 con.

Đây là loại có nguy cơ tuyệt chủng trên phạ vi toàn cầu. Lịch sử: Nhân dân Ninh Bình đã trải qua quá trình lịch sử xây dựng và bảo vệ quê hương lâu dài, qua nhiều thế hệ. Khoa học lịch sử đã chứng minh: Ninh Bình là một vùng đất cổ, có con người cư trú từ rất sớm. Với vị trí là nơi chuyển tải các ảnh hưởng Văn hoá từ lưu vực sông Mã ra phía Bắc, từ lưu vực sông Hồng vào phía Nam, từ miền núi xuống ven biển.

Chính vì vậy, “Bộ mặt văn hoá Ninh Bình thời tiền sử khá phong phú, đa dạng” góp phần tạo dựng nền Văn minh Văn Lang – Âu Lạc. Bước vào vào thời kỳ Bắc thuộc, trải qua hơn một nghìn năm, Ninh Bình lúc thuộc về quận Giao Chỉ (Bắc Bộ), Lúc thuộc về quận Cửu Chân (Thanh Hoá), mãi đến đời Đường mới thành một đơn vị hành chính độc lập là: Trường Châu. Thời kỳ độc lập, tự chủ của dân tộc Việt, khởi đầu từ thời nhà Đinh, vùng đất Ninh Bình với Hoa Lư là kinh đô của cả nước. Đinh Bộ Lĩnh xuất hiện dẹp loạn 12 sứ quân, thu giang sơn về một mối, lên ngôi hoàng đế (năm 968), đặt tên nước là Đại Cồ Việt, định đô ở Hoa Lư.

Hoa Lư là kinh đô đầu tiên của Nhà Nước phong kiến trung ương tập quyền Việt Nam, có cách đây hơn 10 thế kỷ. Sau khi vua Lý Thái Tổ lên ngôi (năm 1009), đến năm 1010 đã quyết định rời đô từ Hoa Lư ra thành Đại La (sau đổi thành Thăng Long), Hoa Lư không còn giữ vai trò trung tâm của đất nước nữa nhưng vẫn là địa bàn chiến lược quan trọng của trong các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Đến thế kỷ XVII, nhà Trịnh suy yếu, quân Mãn Thanh với hơn 29 vạn quân vào xâm lược nước ta, khởi nghĩa nông dân nổi lên. Mảnh đất Ninh Bình lại một lần nữa là lá chắn vững chắc cho cuộc kháng chiến của dân tộc.

Trong đó, Tam Điệp là nơi Ngô Thì Nhậm dựng phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn, Sinh viên: Đỗ Thị Ngọc Lớp: VH 901 22 Tìm hiểu Khu du lịch Tràng An (Ninh Bình) phục vụ phát triển du lịch cũng là nơi vua Quang Trung hội quân, tổ chức cho quân lính ăn Tết sớm rồi thần tốc tiến về giải phóng Thăng Long (vào mùa xuân năm Kỷ Dậu - 1789). Thế kỷ XIX, mảnh đất này có tên gọi là: “ Thanh Hoa ngoại trấn”. Đến năm Gia Long thứ 5 (tức năm 1806), đổi thành tỉnh Ninh Bình, thành lập huyện Kim Sơn. Năm 1873, Thực dân Pháp chiếm được Ninh Bình nhưng chúng phải rút lui do gặp phải sự chiến đấu anh dũng của Nhân dân Ninh Bình.

Và ách đô hộ của chúng mãi đến năm 1945 mới bị cuộc Cách mạng tháng Tám của nhân dân ta lật đổ. Trong cuộc Kháng chiến chống thực dân Pháp (1946- 1954), các chiến dịch: Lê Lợi (1950), chiến dịch Tây Nam Ninh Bình , Quang Trung (1951), lại một lần nữa khẳng định ý chí kiên cường, hiên ngang, anh dũng chống giặc của nhân dân Ninh Bình, góp phần cùng nhân dân cả nước đi đến thắng lợi cuối cùng ,giải phóng quê hương vào năm 1954. Cuộc kháng chiến chống Mỹ và công cuộc xây dựng Chủ nghĩa xã hội của nhân dân Ninh Bình được cả nước công nhận với nhiều danh hiệu cao quý dành cho cá nhân và tập thể. Từ năm 1986 đến nay, Ninh Bình đang cùng cả nước thực hiện đường lối đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Có thể nói, lịch sử Ninh Bìnhlà lịch sử của một vùng đất anh hùng, giàu truyền thống. Đó là lịch sử dựng nước và giữ nước. Có những lúc là trung tâm của cả nước, nhưng cũng có khi lại âm thầm đóng góp sức mình làm nên lịch sử vẻ vang của dân tộc. Những giá trị đó kết tinh thành truyền thống để hôm nay phát huy hết sức hết tài trong công cuộc xây dựng vùng đất Cố đo ngày một giàu đẹp.

Con người Ninh Bình: Tính đến ngày 31/12/2005, dân số Ninh Bình là: 925. Cộng đồng các dân tộc đang sinh sống trong tỉnh gồm có: dân tộc Kinh (chiếm: hơn 97%), đứng thứ 2 là dân tộc Mường (chiếm khoảng: 1,7%). Ngoài ra còn có các dân tộc khác như: Tày, Thái, Dao, Hoa, Mông… Sinh viên: Đỗ Thị Ngọc Lớp: VH 901 23 Tìm hiểu Khu du lịch Tràng An (Ninh Bình) phục vụ phát triển du lịch Cộng đồng người Việt ở Ninh Bình là một cộng đồng không thuần nhất. Nếu ở phía Bắc của tỉnh, cư dân có nguồn gốc lâu đời, mang lại những đặc trưng của người Việt Đồng bằng Bắc Bộ thì ở vùng phía Nam của tỉnh lại là một cộng đồng mới hình thành, có nguồn gốc từ nhiều nơi, là dân tứ xứ đến khai hoang lập ấp trong gần 200 năm trở lại đây.

Do thế mà, trong lối sống, phong tục tập quán đến tính cách cũng mang những nét khác biệt. Người Mường ở Ninh Bình là cộng đồng dân cư có nguồn gốc bản địa. Hiện nay, họ cư trú ở các xã phía Bắc huyện Nho Quan như: Cúc Phương, Thanh Bình, Kỳ Phú… Ở Ninh Bình, người Việt và người Mường có mối quan hệ chặt chẽ, gắn bó với nhau.