CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI I – Hệ thống báo chí thế giới II – Các vấn đề thông tin toàn cầu 1 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI I – Hệ thống báo chí thế giới: • Theo khu vực • Theo chế độ chính trị (mối quan hệ giữa nhà cầm quyền và báo chí) • Theo mức độ phát triển kinh tế • Theo bối cảnh chính trị - kinh tế của các quốc gia 2 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI 1. Theo khu vực địa lý: - Báo chí Đông Âu - Báo chí Tây Âu - Báo chí Trung Đông và Bắc Phi - Báo chí châu Phi - Báo chí châu Á Thái Bình Dương - Báo chí Mỹ La-tinh và vùng Ca-ri-bê - Báo chí Bắc Mỹ 3 4 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI • Báo chí Tây Âu: Có truyền thống báo chí lâu đời; đa dạng; công nghệ truyền thông hiện đại; áp dụng một số cách thức làm báo của báo chí Mỹ nhưng vẫn có những tiêu chuẩn riêng trong cách lựa chọn thông tin, biên tập và trình bày. • Báo chí Đông Âu: trước 1991 báo chí là cơ quan ngôn luận của Đảng và Nhà nước. Sau 1991 xuất hiện báo chí tư nhân, học tập cách làm báo của báo chí Tây Âu.
Tuy nhiên, nhà nước vẫn quản lý báo chí khá chặt chẽ. 5 6 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI • Báo chí Trung Đông và Bắc Phi: - Là khu vực giàu có về mặt kinh tế, nhưng báo chí không mạnh như khu vực Bắc Mỹ và Tây Âu - Truyền thông phát triển từ những giữa những năm 1970 - Trung tâm báo chí lớn trong khu vực: Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Israel. 7 8 9 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI • Báo chí Châu Phi: - Phát triển chậm hơn so với các châu lục khác - Chịu ảnh hưởng từ báo chí Tây Âu - Truyền thông kỹ thuật số và Internet phát triển khá nhanh trong thời gian gần đây - Hiệp hội Phát triển Truyền thông châu Phi thành lập năm 2005 10 11 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI • Báo chí Châu Á – Thái Bình Dương: - Rất đa dạng về nội dung, hình thức, quan điểm làm báo, mối quan hệ giữa nhà nước và báo chí, sở hữu báo chí… - Chịu ảnh hưởng báo chí phương Tây nhưng địa phương hoá cho phù hợp - Các nước phát triển nhất về truyền thông: Nhật, Úc 12 13 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI • Báo chí Nam Mỹ: - Báo in phát triển khoảng giữa thế kỷ XIX, phát thanh 1920, truyền hình 1950 - Thuộc sở hữu tư nhân, mang tính độc lập cao - Công nghệ tiến bộ - Đấu tranh chống lại ảnh hưởng của báo chí Mỹ 14 15 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI • Báo chí Bắc Mỹ: - Phát triển cả về số lượng và chất lượng; công nghệ truyền thông hiện đại - Truyền thông vừa là một ngành công nghiệp lớn, vừa đóng góp cho việc phát triển thương mại - Có ảnh hưởng lớn đến truyền thông toàn cầu - Đề cao tự do báo chí - Chịu sự chi phối của các tập đoàn truyền thông lớn -> sự tập trung hoá cao đe doạ tự do về quan điểm, tư tưởng và tính đáng tin cậy của báo chí 16 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI 2- Yếu tố chính trị: a) Bốn lý thuyết báo chí (Four Theories of The Press) của các tác giả Fred Siebert, Theodore Peterson Wilbur Schramm (1956) b) Năm lý thuyết báo chí của William Hachten (1981) 17 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI 2.a) Bốn lý thuyết báo chí: Kiểu 1 (Authoritarian - Độc tài/ chuyên quyền): Nhà nước kiểm soát báo chí chặt chẽ 18 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI 2.a) Bốn lý thuyết báo chí: Kiểu 2 (Libertarian - Báo chí tự do): báo chí hoạt động như một “cái chợ tự do” của tư tưởng và thông tin 19 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI 2.a) Bốn lý thuyết báo chí: Kiểu 3 (Soviet): Báo chí đóng vai trò là người “tổ chức, cổ động, tuyên truyền” 20 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI 2.a) Bốn lý thuyết báo chí: Kiểu 4 (Social Responsibility - Trách nhiệm xã hội): là mô hình báo chí lý tưởng cung cấp thông tin trung thực, chính xác, khách quan, tôn trọng các quan điểm khác nhau trong xã hội. 21 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI 2.a) Bốn lý thuyết báo chí: Điểm yếu: - Sự phân chia này dựa trên rất ít thực tế về truyền thông của các nước trên thế giới - Cung cấp cái nhìn từ quan điểm phương Tây - Không chú ý đến vai trò của độc giả - khán giả - Không chú ý đến tính chất của truyền thông (mà chỉ quan tâm đến yếu tố chính trị) - Không còn áp dụng được trong thời kỳ hậu Chiến tranh lạnh 22 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI 2.b) Lý thuyết hệ thống của William Hachten: - Báo chí độc tài - Báo chí tự do và trách nhiệm xã hội - Báo chí cộng sản - Báo chí cách mạng - Báo chí phát triển 23 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI 3 - Kết hợp giữa yếu tố chính trị và kinh tế: James Curran và Myung-Jin Park (2000) chia nền báo chí các nước trên thế giới hiện nay thành 5 nhóm sau: - Nhóm 1: Xã hội dân chủ; kinh tế thị trường có quản lý (Democratic regulated societies) - Nhóm 2: Xã hội độc tài (Authoritarian regulated societies) - Nhóm 3: Xã hội có sự quản lý chặt chẽ về chính trị; thị trường tự do (Authoritarian neo – liberal societies) - Nhóm 4: Xã hội dân chủ; thị trường tự do (Democratic neo-liberal societies) - Nhóm 5: Xã hội trong giai đoạn chuyển đổi; kinh tế hỗn hợp (Transitional and mixed societies) 24 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI Dân chủ Mô hình của James Curran and Myung-Jin Park Kinh tế Thị thị (De-Westernizing trường tự Media Studies, trường do 2000) có quản lý Chế độ độc tài 25 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI II – Các vấn đề của báo chí thế giới hiện đại: 1) Toàn cầu hoá truyền thông và các dòng chảy thông tin 2) Xu hướng phát triển của báo chí thế giới hiện đại 26 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI 1) Toàn cầu hoá truyền thông và các dòng chảy thông tin: “Toàn cầu hoá biểu hiện ở việc mở rộng phạm vi, gia tăng độ lớn, đẩy nhanh tốc độ và đào sâu hơn tác động của các dòng chảy xuyên lục địa và các cách tương tác xã hội.
Nó liên quan đến sự thay đổi về quy mô của tổ chức nhân văn vốn liên kết các cộng đồng xa cách và mở rộng tầm ảnh hưởng của các mối quan hệ quyền lực xuyên qua các khu vực và các lục địa của thế giới” David Held và Anthony McGrew dẫn lại từ Terry Flow (2007). Understanding Global Media. Palgrave MacMillan, trang 67 27 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI “Đó là sự hội nhập không thể đảo ngược giữa những thị trường, quốc gia và công nghệ, tới mức chưa từng có – theo phương cách tạo điều kiện cho các cá nhân, tập đoàn, công ty và nhà nước vươn quan hệ đến nhiều hơn trên thế giới xa hơn, sâu hơn với chi phí thấp hơn bao giờ hết và cũng theo phương cách giúp thế giới tiếp cận với các cá nhân, tập đoàn công ty và nhà nước xa hơn, sâu hơn với chi phí thấp hơn bao giờ hết. Quá trình toàn cầu hóa cũng khiến nảy sinh chống đối dữ dội từ những ai bị thiệt hại hay bị hệ thống mới.Friedman (2005), Chiếc Lexus và cây Ôliu, NXB.
Khoa học xã hội, trang 46. 28 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI 4 nhân tố thúc đẩy toàn cầu hoá: - International Travel (Dịch chuyển quốc tế) - Communication Technologies (Công nghệ truyền thông) - Global Media Conglomerates (Các tập đoàn truyền thông toàn cầu) - Audience Curiosity (Sự quan tâm/ tò mò của công chúng) 29 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI Sự thống trị của báo chí phương Tây, các hãng thông tấn và các tập đoàn báo chí lớn • AP, Thomson Reuters, AFP, Itar-Tass, UPI • Ngày nay, các hãng thông tấn sử dụng các phương tiện truyền thông viễn thông như điện thoại, máy vi tính, cable, sóng, thiết bị di động, vệ tinh… để truyền tin • Mỗi phút các thiết bị này chuyển được khoảng 12.000 từ giữa 2 địa điểm bất kỳ trên hành tinh. VD: Trong một ngày, hãng AP có thể chuyển đi 20 triệu từ và hàng trăm hình ảnh, đồ họa… 30 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI Sự thống trị của báo chí phương Tây, các hãng thông tấn và các tập đoàn báo chí lớn • Những dịch vụ thông tin bổ sung: - New York Times News Service - Los Angeles Times – Washington Post News Service - Dow Jones News Service - Gannett News Service 31 CHƯƠNG II BÁO CHÍ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI ` Sự thống trị của báo chí phương Tây, các hãng thông tấn và các tập đoàn báo chí lớn Những dịch vụ truyền hình bổ sung: - Visnews and World Television News - CBS - CNN - BBC - NBC - ABC - Middle East Broadcasting Co.