Khái Niệm và Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học trong Logic Học

Chuyên khảo phân tích Logic học và ppht nckh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Hoàng Văn Vinh
• Trường học: Trường ĐH Ngoại thương
• Đề tài: Khái Niệm và Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học trong Logic Học

Mục lục chi tiết

• 2. CHƯƠNG 2: NHẬN THỨC CHUNG VỀ KHÁI NIỆM
• 2.1. Khái niệm là gì?
• 2.2. Hình thức, ngôn ngữ biểu thị khái niệm
• 2.3. Các phương pháp xây dựng khái niệm
• 2.4. Kết cấu logic của khái niệm
• 2.4.1. Nội hàm
• 2.4.2. Ngoại diên
• 2.5. Phân loại khái niệm
• 2.5.1. Dựa vào nội hàm
• 2.5.2. Dựa vào ngoại diên
• 2.6. Quan hệ giữa các khái niệm
• 2.6.1. Quan hệ điều hoà (hợp)
• 2.6.2. Quan hệ không điều hoà (tách rời)
• 2.7. Các thao tác logic đối với khái niệm
• 2.7.1. Mở rộng và thu hẹp khái niệm
• 2.7.2. Phép định nghĩa khái niệm
• 2.7.2.1. Bản chất của định nghĩa khái niệm
• 2.7.2.2. Kết cấu logic của định nghĩa khái niệm
• 2.7.2.3. Các kiểu định nghĩa khái niệm
• 2.7.2.4. Các quy tắc định nghĩa khái niệm
• 2.7.3. Phép phân chia khái niệm
• 2.7.3.1. Bản chất của phép phân chia khái niệm
• 2.7.3.2. Kết cấu của phân chia khái niệm
• 2.7.3.3. Các hình thức phân chia khái niệm
• 2.7.3.4. Quy tắc phân chia khái niệm
• 3. CHƯƠNG 3: PHÁN ĐOÁN
• 3.1. Nhận thức chung về phán đoán
• 3.1.1. Phán đoán và đặc trưng của phán đoán
• 3.1.2. Hình thức ngôn ngữ biểu thị phán đoán
• 3.1.3. Phân loại phán đoán
• 3.2. Phán đoán đơn đặc tính
• 3.2.1. Bản chất và kết cấu logic của phán đoán đơn đặc tính
• 3.2.2. Phân loại phán đoán đặc tính
• 3.2.3. Tính chu diên của các thuật ngữ trong phán đoán
• 3.2.4. Mối quan hệ giữa các phán đoán AIEO cùng S và P
• 3.3. Phân loại phán đoán phức
• 3.4. Giá trị của phán đoán đa phức
• 3.5. Tính đẳng trị của phán đoán
• 3.5.1. Định nghĩa tính đẳng trị
• 3.5.2. Một số phán đoán có quan hệ đẳng trị
• 3.5.3. Ý nghĩa của các phán đoán có quan hệ đẳng trị
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN THỨC CHUNG CỦA SUY LUẬN
• 4.1. Suy luận là gì?
• 4.2. Kết cấu logic của suy luận
• 4.3. Giá trị của suy luận
• 4.4. Phân loại suy luận
• 4.4.1. Suy luận diễn dịch
• 4.4.1.1. Suy luận diễn dịch trực tiếp
• 4.4.1.2. Suy luận diễn dịch gián tiếp

Tóm tắt

I. Tổng quan về Khái Niệm và Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học

Khái niệm và phương pháp nghiên cứu khoa học trong logic học là những yếu tố quan trọng giúp hình thành và phát triển tư duy khoa học. Nghiên cứu khoa học không chỉ đơn thuần là việc thu thập dữ liệu mà còn là quá trình phân tích và tổng hợp thông tin để đưa ra những kết luận có giá trị. Việc hiểu rõ về khái niệm và phương pháp nghiên cứu sẽ giúp các nhà nghiên cứu có cái nhìn sâu sắc hơn về các vấn đề trong lĩnh vực này.

1.1. Khái niệm cơ bản về Logic Học

Logic học là một nhánh của triết học nghiên cứu về các nguyên tắc và quy tắc của tư duy. Nó giúp xác định cách thức mà các khái niệm được hình thành và phát triển trong nghiên cứu khoa học.

1.2. Tầm quan trọng của Phương Pháp Nghiên Cứu

Phương pháp nghiên cứu là công cụ giúp các nhà khoa học thu thập và phân tích dữ liệu. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ quyết định đến độ chính xác và tính khả thi của kết quả nghiên cứu.

II. Các Vấn Đề và Thách Thức trong Nghiên Cứu Khoa Học

Trong quá trình nghiên cứu khoa học, nhiều vấn đề và thách thức có thể phát sinh. Những thách thức này không chỉ đến từ việc thu thập dữ liệu mà còn từ việc phân tích và diễn giải kết quả. Các nhà nghiên cứu cần phải đối mặt với những khó khăn trong việc xác định các khái niệm và mối quan hệ giữa chúng.

2.1. Khó Khăn trong Việc Xác Định Khái Niệm

Việc xác định khái niệm trong logic học có thể gặp khó khăn do sự đa dạng và phức tạp của các đối tượng nghiên cứu. Điều này có thể dẫn đến sự nhầm lẫn và sai lệch trong kết quả nghiên cứu.

2.2. Thách Thức trong Phân Tích Dữ Liệu

Phân tích dữ liệu là một bước quan trọng trong nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, việc lựa chọn phương pháp phân tích không đúng có thể dẫn đến những kết luận sai lệch, ảnh hưởng đến tính chính xác của nghiên cứu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học trong Logic Học

Có nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau trong logic học. Mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng để đạt được kết quả nghiên cứu tốt nhất.

3.1. Phương Pháp So Sánh và Phân Tích

Phương pháp so sánh giúp xác định sự tương đồng và khác biệt giữa các khái niệm, trong khi phương pháp phân tích giúp chia nhỏ các khái niệm để hiểu rõ hơn về bản chất của chúng.

3.2. Phương Pháp Tổng Hợp và Trừu Tượng Hóa

Phương pháp tổng hợp giúp kết nối các khái niệm lại với nhau, trong khi phương pháp trừu tượng hóa giúp loại bỏ những yếu tố không cần thiết để tập trung vào bản chất của khái niệm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Nghiên Cứu Khoa Học trong Logic Học

Nghiên cứu khoa học trong logic học không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Những kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ giáo dục đến công nghiệp.

4.1. Ứng Dụng trong Giáo Dục

Các phương pháp nghiên cứu khoa học có thể được áp dụng trong giáo dục để cải thiện phương pháp giảng dạy và học tập, giúp học sinh và sinh viên phát triển tư duy phản biện.

4.2. Ứng Dụng trong Công Nghiệp

Trong công nghiệp, các kết quả nghiên cứu có thể giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao hiệu quả công việc, từ đó tạo ra giá trị kinh tế cao hơn.

V. Kết Luận và Tương Lai của Nghiên Cứu Khoa Học trong Logic Học

Nghiên cứu khoa học trong logic học đang ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh hiện đại. Tương lai của lĩnh vực này hứa hẹn sẽ có nhiều phát triển mới, đặc biệt là trong việc ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Nghiên Cứu

Xu hướng phát triển nghiên cứu khoa học trong logic học sẽ tập trung vào việc ứng dụng công nghệ mới để nâng cao hiệu quả nghiên cứu và phân tích dữ liệu.

5.2. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu Khoa Học

Nghiên cứu khoa học sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tri thức và giải quyết các vấn đề xã hội, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.

Nội dung chính

BÁO CÁO MÔ TẢ HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH LOGIC HỌC & PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP, NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học tập Logic học & Phương pháp học tập, Nghiên cứu khoa học (mã học phần tham chiếu trong bài giảng: TRIE201.1 / STRIE201.1) được biên soạn và giảng dạy tại Trường Đại học Ngoại thương (với sự tham gia của các giảng viên Hoàng Văn Vinh và cô Như; ghi chép bài giảng: Hoàng Lưu). Tài liệu đóng vai trò là học phần đại cương nền tảng trong chương trình đào tạo bậc đại học, cung cấp hệ thống quy tắc tư duy hình thức kết hợp với phương pháp luận thực hành học tập và nghiên cứu khoa học.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào ba kết quả đầu ra chính:

1. Hệ thống hóa quy luật tư duy logic hình thức: Nắm vững các hình thức cơ bản của tư duy gồm khái niệm, phán đoán, suy luận và các quy tắc suy diễn logic.
2. Hình thành phương pháp học tập ở bậc đại học: Phân biệt và chuyển đổi mô hình tiếp nhận kiến thức từ thụ động (bậc phổ thông) sang chủ động, tự học, thảo luận nhóm và ghi chép có phân tích theo học chế tín chỉ.
3. Thực hành quy trình nghiên cứu khoa học: Xác định vấn đề nghiên cứu, đặt tên đề tài, phân định đối tượng - khách thể - mục tiêu - nhiệm vụ, thiết kế đề cương 3 chương chuẩn hóa và xây dựng công cụ khảo sát (phiếu hỏi).

Tài liệu tiếp cận theo cấu trúc tích hợp: đi từ lý thuyết tư duy trừu tượng thuần túy (Chương II, 3, IV) đến ứng dụng phương pháp luận trong môi trường học thuật đại học (Chương 6, 7). Điểm đặc trưng của tài liệu là gắn kết chặt chẽ các công thức logic hình thức với các ví dụ thực tiễn trong kinh tế học, triết học và các chủ đề nghiên cứu cụ thể của sinh viên Đại học Ngoại thương.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu bao gồm 5 chương trọng tâm được trình bày theo tiến trình logic chặt chẽ:

• Chương II. Nhận thức chung về khái niệm: Định nghĩa khái niệm là hình thức của tư duy phản ánh dấu hiệu bản chất khác biệt của đối tượng. Phân tích kết cấu logic gồm nội hàm (mặt chất) và ngoại diên (mặt lượng: vô hạn, hữu hạn, rỗng). Phân loại khái niệm theo nội hàm (cụ thể/trừu tượng, khẳng định/phủ định, tương quan/không tương quan) và ngoại diên (tập hợp/không tập hợp, thực/ảo). Mô tả quan hệ điều hòa (đồng nhất, bao hàm, giao nhau) và không điều hòa (ngang hàng, đối lập, mâu thuẫn). Thiết lập các thao tác logic: mở rộng/thu hẹp khái niệm, phép định nghĩa khái niệm ($dfd = dfn$, quy tắc cân đối, các kiểu định nghĩa qua loại gần nhất và khác biệt chủng, qua nguồn gốc, quan hệ) và phép phân chia khái niệm.
• Chương 3. Phán đoán: Định nghĩa và đặc trưng của phán đoán (chân thực/giả dối; khẳng định/phủ định; lượng toàn thể/bộ phận). Trình bày phán đoán đơn đặc tính ($S$ là/không là $P$) gồm 4 loại: Khẳng định toàn thể ($A$), Khẳng định bộ phận ($I$), Phủ định toàn thể ($E$), Phủ định bộ phận ($O$). Xác định tính chu diên của thuật ngữ ($S$ chu diên trong phán đoán toàn thể, $P$ chu diên trong phán đoán phủ định). Xác lập quan hệ giữa các phán đoán trên hình vuông logic (quan hệ mâu thuẫn, đối lập toàn thể, đối lập bộ phận, phụ thuộc). Phân tích phán đoán phức: phép hội ($A \wedge B$), phép tuyển yếu ($A \vee B$), phép tuyển mạnh ($A \underline{\vee} B$), phép kéo theo ($A \to B$), phép tương đương ($A \leftrightarrow B$), bảng chân trị ($2^n$), phán đoán đa phức và các công thức đẳng trị.
• Chương IV. Nhận thức chung của suy luận: Định nghĩa kết cấu suy luận gồm tiền đề, lập luận, kết luận. Phân loại suy luận: diễn dịch, quy nạp, loại suy. Chi tiết hóa suy luận diễn dịch trực tiếp (phép đổi chỗ, phép đổi chất, đối lập chủ từ, đối lập vị từ). Chi tiết hóa suy luận diễn dịch gián tiếp với trọng tâm là Tam đoạn luận: cấu trúc 3 thuật ngữ ($S, P, M$), 2 tiền đề (lớn, nhỏ) và 1 kết luận; 8 quy tắc chung; quy tắc riêng cho 4 loại hình; 19 phương thức hợp logic (trong đó loại hình 1 gồm $AAA, AII, EAE, EIO$); và phương pháp rút gọn thành Luận 2 đoạn đơn.
• Chương 6. Những vấn đề cơ bản về phương pháp học tập: Cơ sở nhận thức luận (nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính; bản chất của học tập là chuyển hóa tri thức khách quan thành tri thức nội tại). Phân tích 4 phương pháp học tập cơ bản: nghe giảng - ghi chép ở bậc đại học, đọc tài liệu mở rộng, sơ đồ hóa kiến thức, và kỹ thuật viết đoạn văn khoa học (cấu trúc câu chủ đề, câu phụ trợ, từ chuyển ý, văn phong phi khẩu ngữ). Rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo và tư duy phê phán trong môi trường đại học.
• Chương 7. Khái quát về phương pháp nghiên cứu khoa học: Bản chất của nghiên cứu khoa học. Cách phát hiện vấn đề khoa học và kỹ thuật đặt tên đề tài. Cấu trúc 7 yếu tố cơ bản của một đề tài: (1) Tính cấp thiết, (2) Tổng quan tình hình nghiên cứu, (3) Đối tượng và khách thể nghiên cứu, (4) Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu, (5) Phạm vi nghiên cứu (thời gian, không gian), (6) Mẫu khảo sát, (7) Phương pháp nghiên cứu. Cấu trúc đề cương nghiên cứu khoa học gồm 5 phần, trong đó phần Nội dung được thiết kế theo mô hình 3 chương chuẩn hóa (Cơ sở lý luận - Thực trạng - Giải pháp). Kỹ thuật thiết kế phiếu hỏi khảo sát (cấu trúc 16 câu hỏi dữ liệu).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Lĩnh vực	Nguyên lý cốt lõi	Khung lý thuyết & Công thức
Logic khái niệm	Mối quan hệ tỷ lệ nghịch giữa nội hàm và ngoại diên; nguyên tắc phân định chủng - loại.	Mô hình biểu đồ Euler cho các quan hệ: Đồng nhất, Bao hàm, Giao nhau, Ngang hàng, Đối lập, Mâu thuẫn; Công thức định nghĩa chuẩn: $dfd = dfn$.
Logic mệnh đề & phán đoán	Bảng giá trị chân trị nhị phân ($1 - 0$); Tính chu diên của thuật ngữ.	Bảng chân trị $2^n$; Hình vuông logic liên kết $A - E - I - O$; Công thức De Morgan và các đẳng trị: $\overline{A \wedge B} = \overline{A} \vee \overline{B}$, $(A \to B) = \overline{A} \vee B$.
Logic suy luận	Quy tắc bảo toàn tính chân thực trong suy luận diễn dịch; Tiên đề tam đoạn luận.	8 quy tắc tam đoạn luận; 4 mô hình vị trí thuật ngữ giữa $M$; 4 phương thức chuẩn loại hình I: $AAA, AII, EAE, EIO$; Cấu trúc rút gọn luận 2 đoạn.
Phương pháp luận NCKH	Tiến trình nhận thức khoa học từ lý luận đến thực nghiệm và giải pháp.	Cấu trúc đề cương 3 chương chuẩn hóa; Mối quan hệ giữa mục tiêu (1 mục tiêu) và nhiệm vụ nghiên cứu (3 nhiệm vụ tương ứng 3 chương).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích logic: Khả năng bóc tách cấu trúc câu, xác định quan hệ chu diên của các chủ từ ($S$) và vị từ ($P$), phát hiện các lỗi sai logic trong suy luận (lỗi bốn thuật ngữ, lỗi thuật ngữ giữa không chu diên, kết luận vượt quá tiền đề).
• Kỹ năng thao tác đại số logic: Lập bảng chân trị cho các phán đoán đa phức phức tạp (như công thức $[((A \to B) \wedge (B \to C)) \to (A \to C)]$), thực hiện phép đổi chỗ, đổi chất, đối lập chủ từ và vị từ.
• Kỹ năng học tập đại học: Kỹ năng ghi chép có chọn lọc (không chép nguyên văn), phân tích và tổng hợp thông tin đa nguồn, sơ đồ hóa kiến thức (mindmap, biểu đồ khối), viết đoạn văn khoa học đúng chuẩn mực ngữ nghĩa và ngữ pháp.
• Kỹ năng thiết kế nghiên cứu khoa học: Xây dựng khung logic cho đề tài nghiên cứu, phân lập rõ ràng giữa đối tượng (cái cần nghiên cứu) và khách thể (thực thể mang đối tượng), viết đề cương phân cấp mục (1 chữ số cho chương, 2 chữ số cho mục, 3 chữ số cho tiểu mục), và thiết kế bảng hỏi thu thập số liệu thực nghiệm.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

   MÔ HÌNH HỌC TẬP CHỦ ĐỘNG THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ

Phương pháp tiếp cận sư phạm

Giáo trình triển khai theo phương pháp sư phạm lấy người học làm trung tâm, phù hợp với hình thức đào tạo theo hệ thống tín chỉ. Hoạt động giảng dạy chuyển từ truyền thụ một chiều sang tương tác hai chiều: giảng viên định hướng khung lý thuyết và hướng dẫn phương pháp, sinh viên tự nghiên cứu tài liệu, thảo luận và thực hiện các bài tập giải quyết vấn đề.

Sự khác biệt trong phương pháp học tập giữa bậc phổ thông và đại học được hệ thống hóa qua 8 tiêu chí:

1. Nguồn tài liệu: Chuyển từ việc sử dụng duy nhất sách giáo khoa sang tra cứu đa dạng nguồn sách chuyên khảo, tài liệu học thuật.
2. Phương thức tiếp nhận: Chuyển từ "thầy đọc trò chép" sang tự tìm tòi, nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của giảng viên.
3. Hình thức đánh giá: Mở rộng phạm vi kiểm tra ngoài nội dung bài giảng trên lớp.
4. Mục tiêu học tập: Định hướng ứng dụng nghề nghiệp và thực hành nghiên cứu thay vì chỉ học để thi.
5. Mức độ tương tác: Gia tăng hoạt động học nhóm, thảo luận và phản biện.
6. Hình thức ghi chép: Sử dụng sơ đồ hóa, bảng biểu, mindmap thay cho ghi chép truyền thống.
7. Kỹ thuật đọc: Áp dụng đọc lướt, đọc chọn lọc, đọc theo chủ điểm chuyên sâu.
8. Liên kết môn học: Xây dựng mối liên hệ liên ngành giữa các môn học bổ trợ cho nhau.

Hệ thống bài tập và thực hành

Tài liệu cung cấp hệ thống bài tập rải đều theo các đơn vị kiến thức:

• Bài tập thao tác logic: Xây dựng nội hàm và ngoại diên cho một khái niệm tự chọn; lập bảng chân trị xác định tính đúng đắn của công thức phán đoán kéo theo bắc cầu $[((A \to B) \wedge (B \to C)) \to (A \to C)]$; chứng minh quy tắc riêng của 4 loại hình tam đoạn luận.
• Bài tập viết học thuật: Viết đoạn văn khoa học dung lượng 200–300 từ trả lời câu hỏi lý thuyết, đảm bảo câu chủ đề, các câu bổ trợ và tính chính xác của thuật ngữ chuyên ngành.
• Bài tập thiết kế nghiên cứu: Phát hiện ý tưởng khoa học từ thực tiễn học tập của sinh viên; đặt tên đề tài chuẩn xác theo cấu trúc mệnh đề khẳng định; xây dựng đề cương chi tiết 3 chương (với đề tài thực hành mẫu: Năng lực nghiên cứu khoa học của sinh viên trường ĐH Ngoại thương hoặc Kỹ năng tự học của sinh viên trường ĐHNT trong điều kiện đào tạo tín chỉ); thiết kế phiếu điều tra xã hội học gồm 16 câu hỏi khảo sát trên mẫu 200–400 sinh viên.

---

Điểm nổi bật và tính cập nhật

• Tích hợp liên môn chặt chẽ: Kết nối trực tiếp giữa lý thuyết Logic học thuần túy (hình thức của tư duy) với kỹ năng học tập đại học và phương pháp luận nghiên cứu khoa học, giúp sinh viên có công cụ tư duy để ứng dụng ngay vào hoạt động học tập chuyên ngành.
• Quy chuẩn hóa cấu trúc học thuật theo chuẩn FTU: Tài liệu đưa ra các hướng dẫn mang tính thực hành cao được áp dụng tại các hội đồng đánh giá của Trường Đại học Ngoại thương, chẳng hạn như quy tắc đánh số mục bằng chữ số Ả Rập (chương 1 chữ số, mục 2 chữ số, tiểu mục 3 chữ số, không vượt quá 4 chữ số), cấu trúc chuẩn của đề tài nghiên cứu khoa học 3 chương tương ứng với 3 nhiệm vụ nghiên cứu.
• Phương pháp phân tích thực trạng nhị phân: Đưa ra kỹ thuật triển khai chương thực trạng nghiên cứu thành các cặp phạm trù đối lập (thuận lợi - khó khăn, thành tựu - hạn chế, yếu tố tác động bên trong - bên ngoài), giúp sinh viên xây dựng luận điểm nghiên cứu cân đối và khách quan.
• Hệ thống ví dụ gắn với khoa học kinh tế - xã hội: Sử dụng các khái niệm thực tế như kinh tế học, kinh tế chính trị, hàng hóa, quy luật giá trị, quan hệ thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ làm ngữ liệu cho các phân tích logic và cấu trúc đề cương nghiên cứu.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Sinh viên các chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Kinh doanh quốc tế, Quản trị kinh doanh, Luật thương mại quốc tế, Ngôn ngữ thương mại tại Trường Đại học Ngoại thương và các cơ sở giáo dục đại học khối ngành kinh tế - xã hội. Tài liệu đặc biệt hữu ích cho sinh viên năm nhất và năm hai chuẩn bị viết tiểu luận, niên luận hoặc tham gia phong trào Nghiên cứu khoa học sinh viên.
• Học viên cao học: Người học cần củng cố lại phương pháp luận khoa học, phương pháp thiết kế công cụ thu thập dữ liệu (bảng hỏi) và cấu trúc luận văn thạc sĩ.
• Giảng viên: Cung cấp tài liệu tham khảo về khung chương trình, các ví dụ giảng dạy logic học và hệ thống câu hỏi, bài tập tình huống phục vụ kiểm tra đánh giá.
• Người tự học và nghiên cứu độc lập: Tài liệu hỗ trợ người học rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng đọc - ghi chép tài liệu học thuật và kỹ thuật lập luận logic trong văn bản.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp nhất với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế cho sinh viên bậc đại học, đặc biệt là sinh viên năm đầu và năm hai tại Trường Đại học Ngoại thương và các trường đại học khối kinh tế, xã hội cần trang bị nền tảng tư duy logic, kỹ năng học tập tín chỉ và phương pháp làm nghiên cứu khoa học.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học không cần có kiến thức chuyên sâu từ trước. Học phần cung cấp kiến thức nền tảng từ mức độ sơ khởi về nhận thức luận, các thao tác tư duy cơ bản đến các quy chuẩn trình bày văn bản khoa học.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các giáo trình Logic học truyền thống?

Các giáo trình truyền thống thường chỉ tập trung vào Logic học đại cương thuần túy. Tài liệu này tích hợp trực tiếp Logic học hình thức với Phương pháp học tập đại học (Chương 6) và Quy trình triển khai một đề tài nghiên cứu khoa học thực tế (Chương 7).

4. Làm sao để tự học và làm chủ kiến thức trong giáo trình hiệu quả?

Người học nên kết hợp học lý thuyết với thực hành: lập bảng chân trị cho các công thức logic, vẽ sơ đồ Euler xác định quan hệ khái niệm, tự giải các bài tập chứng minh tam đoạn luận và trực tiếp thực hành xây dựng đề cương nghiên cứu khoa học 3 chương theo hướng dẫn mẫu.

5. Tài liệu có hướng dẫn thực hiện các bài tập nghiên cứu cụ thể không?

Có. Chương 7 của tài liệu cung cấp hướng dẫn chi tiết từng bước xây dựng một đề tài nghiên cứu: từ xác định 7 yếu tố cơ bản, lập đề cương chi tiết 3 chương (lý thuyết - thực trạng - giải pháp), đến kỹ thuật xây dựng phiếu hỏi điều tra gồm 16 câu hỏi trên mẫu khảo sát 200–400 người.

---

Kết luận

Tài liệu học tập Logic học & Phương pháp học tập, Nghiên cứu khoa học là tài liệu học thuật toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết tư duy logic hình thức cổ điển và kỹ năng thực hành học thuật hiện đại. Việc nắm vững cấu trúc logic của khái niệm, phán đoán, suy luận cùng quy chuẩn thiết kế đề tài khoa học 3 chương sẽ cung cấp cho người học công cụ phương pháp luận vững chắc để hoàn thành các học phần chuyên ngành, bài tập tiểu luận và khóa luận tốt nghiệp trong môi trường đào tạo đại học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Logic học & PPHT, NCKH GV: Hoàng Văn Vinh Trường ĐH Ngoại thương CHƯƠNG II. Nhận thức chung về khái niệm 5 1.Khái niệm là gì? 5 2. Hình thức, ngôn ngữ biểu thị khái niệm: 5 3. Các phương pháp xây dựng khái niệm 6 4.

Kết cấu logic của khái niệm 6 a) Nội hàm 6 b) Ngoại diên 7 5. Phân loại khái niệm 7 a) Dựa vào nội hàm 7 - Khái niệm cụ thể và khái niệm trừu tượng 7 - Khái niệm khẳng định và khái niệm phủ định 7 - Khái niệm tượng quan và khái niệm không tương quan. 7 b) Dựa vào ngoại diên 8 - Tập hợp và không tập hợp 8 6. Quan hệ giữa các khái niệm: 8 a) Quan hệ điều hoà (hợp) (các khái niệm có chung nhau ít nhất một đối tượng trở lên) 8 b) Quan hệ không điều hoà (tách rời) 9 II.

Các thao tác logic đối với khái niệm 10 1. Mở rộng và thu hẹp khái niệm 10 a) Mở rộng khái niệm: 10 b) Thu hẹp khái niệm 10 c) Mối quan hệ giữa nội hàm và ngoại diên: 11 3. Phép định nghĩa khái niệm 11 a. Bản chất của định nghĩa khái niệm 11 b.

Kết cấu logic của định nghĩa khái niệm 11 - Gồm 2 bộ phận 11 - Vị trí: 11 - Mối quan hệ: (ngoại diên) 11 c. Các kiểu định nghĩa khái niệm 12 * Căn cứ vào đối tượng được định nghĩa 12 * Căn cứ và khái niệm dùng để định nghĩa (dfn) 12 d. Các quy tắc định nghĩa khái niệm 12 4. Phép phân chia khái niệm 13 a.

Bản chất của phép phân chia khái niệm 13 b. Kết cấu của phân chia khái niệm 13 Stenographer: Hoàng Lưu 1 of 37 Logic học & PPHT, NCKH GV: Hoàng Văn Vinh Trường ĐH Ngoại thương c. Các hình thức phân chia khái niệm 13 d. Quy tắc phân chia khái niệm 14 CHƯƠNG 3: PHÁN ĐOÁN 15 I.

Nhận thức chung về phán đoán 15 1. Phán đoán và đặc trưng của phán đoán 15 a. Chức năng của phán đoán: 15 2. Hình thức ngôn ngữ biểu thị phán đoán 15 3.

Phân loại phán đoán 15 a. Đặc trưng của phán đoán 15 c. Phán đoán phức 16 II. Phán đoán đơn đặc tính 16 1.

Bản chất và kết cấu logic của phán đoán đơn đặc tính 16 a) Phán đoán đơn đặc tính 16 b) Kết cấu logic của phán đoán đơn đặc tính 16 2. Phân loại phán đoán đặc tính 16 a. Dựa vào lượng để phân chia 16 b. Dựa vào chất 17 c.

Dựa vào lượng/ chất 17 3. Tính chu diên của các thuật ngữ trong phán đoán: 17 a. Thế nào là tính chu diên 17 b. Tính chu diên trong các thuật ngữ, AIEO có cùng S và P 18 4.

Mối quan hệ giữa các phán đoán AIEO cùng S và P 19 a. Quan hệ mâu thuẫn 19 b. Quan hệ đối lập toàn thể 20 c. Quan hệ đối lập bộ phận 20 d.

Quan hệ chi phối phụ thuộc 20 5. A; I: E; O cùng S và P trên hình vuông logic 21 III. Phân loại phán đoán phức 21 a. Phán đoán liên kết (phép hội) 21 b.

Phán đoán phân liệt (phép tuyển) 22 b1. Phán đoán phân liệt liên kết (v) (tuyển yếu) 22 b2. Phán đoán phân liệt tuyệt đối (tuyển mạnh) 22 Stenographer: Hoàng Lưu 2 of 37 Logic học & PPHT, NCKH GV: Hoàng Văn Vinh Trường ĐH Ngoại thương c. Phán đoán kéo theo 23 d.

Phán đoán tương đương 23 3. Phép phủ định của phán đoán 23 IV. Giá trị của phán đoán đa phức 24 Bài tập: 25 V. Tính đẳng trị của phán đoán 25 1.

Định nghĩa tính đẳng trị 25 2. Một số phán đoán có quan hệ đẳng trị 26 3. Ý nghĩa của các phán đoán có quan hệ đẳng trị 26 CHƯƠNG IV. Nhận thức chung của suy luận 27 1.

Suy luận là gì? 27 2. Kết cấu logic của suy luận 27 - gồm 3 bộ phận: 27 3. Giá trị của suy luận: 27 4. Phân loại suy luận 27 * Suy luận diễn dịch: 28 II.

Suy luận diễn dịch 28 Suy luận diễn dịch trực tiếp 28 a) Khái niệm: 28 b) Suy luận diễn dịch tri thức có tiền đề là phán đoán đơn 28 - Phép đổi chỗ: 28 - Phép đổi chất: 29 - Đổi chỗ, đổi chất (đối lập chủ từ) 29 - Đổi chất, đổi chỗ (đối lập vị từ) 29 - Suy luận trên hình vuông logic 29 c) Suy luận diễn dịch trực tiếp có tiền đề là phán đoán phức 29 - Dựa vào tính đẳng trị 29 2. Suy luận diễn dịch gián tiếp 29 2.2 Phân loại 29 a) Suy luận diễn dịch gián tiếp có tiền đề là phán đoán đơn 30 a1) Tam đoạn luận 30 - Tam đoạn luận là gì? 30 Stenographer: Hoàng Lưu 3 of 37 Logic học & PPHT, NCKH GV: Hoàng Văn Vinh Trường ĐH Ngoại thương - Tiên đề của tam đoạn luận: 30 - Cấu trúc logic của tam đoạn luận: 30 - Các loại hình: 30 - Các quy tắc chung (8) 31 Bài tập 2: 31 Các quy tắc riêng cho từng loại hình của luận 3 đoạn đơn 33 - Loại hình 1: 33 - Loại hình 2: 33 Loại hình 3: 34 Loại hình 4 về nhà tự chứng minh. 34 • Các phương thức của các loại hình của luận 3 đoạn đơn 35 4 công thức loại hình I: AAA, AII, EAE, EIO 36 - Công thức cụ thể: 36 • Luận 2 đoạn đơn 37 Stenographer: Hoàng Lưu 4 of 37 Logic học & PPHT, NCKH GV: Hoàng Văn Vinh Trường ĐH Ngoại thương CHƯƠNG II. Nhận thức chung về khái niệm 1.Khái niệm là gì? Khái niệm là một hình thức của tư duy, phản ánh những dấu hiệu cơ bản, bản chất khác biệt của sự vật hiện tượng hoặc 1 lớp các sự vật hiện tượng trong thế giới khách quan (hiện thực khách quan).

Ví dụ: Hình chữ nhật, Vật chất Sư vật hiện tượng: - dấu hiệu, tính chất hoặc bản chất hoặc khác biệt hoặc cơ bản - dấu hiệu cơ bản bản chất khác biệt, sự vật hiện tượng. Ví dụ: Con người : - Màu da, tóc dài tóc ngắn, thời trang, tính cách, biết lao động,. } => dấu hiệu cơ bản, không bản chất => chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển thôi chứ không quyết định. - Biết sử dụng công cụ lao động, có ngôn ngữ => quyết định, phân biệt => quyết định sự hình thành và phát triển của khái niệm đó.

Kinh tế chính trị: khoa học bàn về của cải thương mại, nhiệm vụ của nó bán nhiều mua ít (xuất siêu), chủ nghĩa trọng thương (TK16). Vì sao con người hoạt động kinh tế? Vì lợi ích Các sự vật hiện tượng có nhiều đặc điểm khác nhau nhưng khi hình thành khái niệm thì chỉ giữ lại những dấu hiệu cơ bản, bản chất khác biệt mà thôi. Hình thức, ngôn ngữ biểu thị khái niệm: "Ngôn ngữ là vỏ bọc của tư duy" - Hình thức là từ và cụm từ. Nó là sự thống nhất giữa nội dung và hình thức.

Thế hiện mối quan hệ giữa tư duy và ngôn ngữ. - Từ và khái niệm vẫn có sự khác nhau: Từ Khái niệm Đơn vị của ngôn ngữ học Đơn vị của Logic học Cấu tạo Bao hàm giữa âm và nghĩa Nội hàm + Ngoại diên Hình thức Là hình thức ngôn ngữ biểu hiện khái niệm là nội dung của từ (Từ là cái vỏ) (Cái lõi) Từ mang tính chủ quan (thoả thuận lâu dài Khái niệm mang tính giữa người với người trong xã hội). khách quan Một từ có thể biểu thị nhiều khái niệm. Một khái niệm biểu thị bằng nhiều từ Stenographer: Hoàng Lưu 5 of 37 Logic học & PPHT, NCKH GV: Hoàng Văn Vinh Trường ĐH Ngoại thương Ví dụ: (từ hay cụm từ) Lao động (từ) Chợ búa Công nghiệp hóa (từ) Hiện đại hóa (từ).

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa (cum từ) 3. Các phương pháp xây dựng khái niệm - Phương pháp so sánh: giống và khác nhau giữa sự vật hiện tượng để tách đối tượng nghiên cứu ra khỏi đối tượng khác - Phương pháp phân tích: nhằm chia đối tượng ra thành các bộ phận để từ đó chúng ta tìm ra được các dấu hiệu - Phương pháp tổng hợp: (thao tác ngược vs phân tích): sắp xếp lại các bộ phận mà đã chia tách ra ở phương pháp phân tích. Theo một trật tự nhất định. Có thể theo độ quan trọng giảm dần/tăng dần - Phương pháp trừu tượng hóa: là phương pháp logic nhằm lược bỏ đi dấu hiệu, bản chất, thuộc tính không cơ bản, không bản chất, không khác biệt.

- Phương pháp khái quát hóa: là thao tác logic nhằm đưa những dấu hiệu cơ bản, bản chất vào một nhóm, một lớp các đối tượng. => Hoàn thành việc xây dựng một khái niệm sau khi trải qua năm bước. Btvn: xây dựng một khái niệm mà các bạn quan tâm (cái gì cũng được: ghế, người yêu, etc) 4. Kết cấu logic của khái niệm a) Nội hàm Là các định nghĩa cơ bản, bản chất khác biệt của các đối tượng được thể hiện ở trong khái niệm => Nội hàm thể hiện mặt chất của khái niệm VD: Con người: - Có tư duy, ngôn ngữ - Chế tạo, sử dụng công cụ lao động Hình chữ nhật: - Hình bình hành - 1 góc vuông Hàng hoá: - Sản phẩm lao động có thể thoả mãn nhu cầu của con người => Giá trị sử dụng / giá trị.

- Trao đổi - mua bán Note: Phân tích Nội hàm của khái niệm Kinh tế học: - Khoa học xã hội Stenographer: Hoàng Lưu 6 of 37 Logic học & PPHT, NCKH GV: Hoàng Văn Vinh Trường ĐH Ngoại thương - Cách con người phân bổ nguồn lực trong điều kiện khan hiếm. Vật chất: - Là phạm trù triết học - Vật chất #$# khách quan - Con người có khái niệm nhận thức hiện thực khách quan. b) Ngoại diên - Là tập hợp các đối tượng có thể thoả mãn được những định nghĩa trong nội hàm của khái niệm. - Thể hiện mặt lượng của khái niệm - Phân loại: - Vô hạn: VD: Phân tử, tế bào, hành tinh, etc - Hữu hạn: Sự vật, gv, etc - Rỗng: Động cơ vĩnh cửu, người bất tử, etc.

Phân loại khái niệm a) Dựa vào nội hàm - Khái niệm cụ thể và khái niệm trừu tượng + Khái niệm cụ thể phản ánh trực tiếp về đối tượng mà ta có thể cảm nhận trực tiếp bằng các giác quan. + Khái niệm trừu tượng là khái niệm phản ánh những đặc tính, mối liên hệ của đối tượng mà chúng ta không cảm nhận được bằng các giác quan. - Khái niệm khẳng định và khái niệm phủ định + Khái niệm khẳng định: Là khái niệm phản ánh sự tồn tài đặc tính, dấu hiệu của đối tượng. + Khái niệm phủ định: Là khái niệm phản ánh sự thiếu vắng, sự không #$# của đối tượng.