Luận văn thạc sĩ: Đánh giá khả năng đối kháng nấm S. rolfsii của vi khuẩn rễ lạc

Luận văn thạc sĩ phân tích khả năng vi khuẩn vùng rễ lạc trong việc đối kháng nấm S. rolfsii, tác nhân chính gây bệnh thối trắng trên cây lạc.

• Tác giả: Lê Thị Thanh Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Lê Như Cương
• Trường học: Đại Học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Nông Học
• Đề tài: Khả năng đối kháng nấm S. rolfsii của vi khuẩn vùng rễ lạc
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Khám phá vi khuẩn vùng rễ lạc và tiềm năng to lớn

Hệ sinh thái đất là một thế giới vi mô phức tạp, trong đó hệ vi sinh vật vùng rễ (rhizosphere) đóng vai trò then chốt đối với sức khỏe cây trồng. Vùng rễ cây lạc (Arachis hypogaea L.) là nơi tập trung một quần thể vi sinh vật đa dạng, bao gồm vi khuẩn, nấm, và xạ khuẩn, sống cộng sinh và tương tác trực tiếp với cây. Các chất tiết từ rễ lạc như axit amin, đường và các hợp chất hữu cơ khác tạo ra một môi trường dinh dưỡng dồi dào, thu hút các vi sinh vật. Trong số này, có một nhóm đặc biệt quan trọng được gọi là vi khuẩn vùng rễ kích thích sinh trưởng thực vật (PGPR cây lạc - Plant Growth-Promoting Rhizobacteria). Những vi khuẩn này không chỉ giúp cây hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn thông qua việc cố định đạm, hòa tan lân khó tan, mà còn sản xuất các phytohormone như auxin (IAA), cytokinin, gibberellin, thúc đẩy sự phát triển của bộ rễ và các cơ quan khác. Nghiên cứu về tương tác vi sinh vật đất cho thấy, một hệ vi sinh vật khỏe mạnh có thể tạo ra một hàng rào bảo vệ sinh học tự nhiên, giúp cây lạc chống lại các tác nhân gây bệnh từ đất, mở ra một hướng đi bền vững cho nông nghiệp hiện đại, giảm phụ thuộc vào phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Việc khai thác tiềm năng của các chủng vi khuẩn vùng rễ lạc bản địa chính là chìa khóa để phát triển các chế phẩm vi sinh vật hiệu quả, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và canh tác tại Việt Nam.

1.1. Giới thiệu về hệ vi sinh vật vùng rễ rhizobacteria

Vùng rễ, hay còn gọi là rhizosphere, là lớp đất mỏng bao quanh và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ rễ cây. Đây là một khu vực có hoạt động sinh học cực kỳ sôi động, với mật độ vi sinh vật cao hơn hàng trăm đến hàng nghìn lần so với vùng đất xa rễ. Rhizobacteria là thuật ngữ chỉ các vi khuẩn cư trú trong vùng này. Chúng có mối quan hệ mật thiết với cây trồng, có thể là quan hệ hội sinh (cùng có lợi), trung tính hoặc ký sinh. Thành phần và số lượng của hệ vi sinh vật vùng rễ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại cây trồng, giai đoạn sinh trưởng, loại đất và điều kiện môi trường. Rễ cây tiết ra các hợp chất carbon, tạo nguồn năng lượng cho vi khuẩn, đổi lại, hoạt động của vi khuẩn ảnh hưởng đến dinh dưỡng và sức khỏe của cây.

1.2. Vai trò của PGPR cây lạc trong nông nghiệp bền vững

PGPR cây lạc (Plant Growth-Promoting Rhizobacteria) là nhóm vi khuẩn có ích, mang lại nhiều lợi ích trực tiếp và gián tiếp cho cây lạc. Cơ chế trực tiếp bao gồm việc cố định nitơ từ không khí, hòa tan phốt pho và kali khó tiêu, sản xuất siderophore để thu gom sắt, và tổng hợp các hormone thực vật giúp kích thích bộ rễ phát triển mạnh mẽ. Về mặt gián tiếp, PGPR hoạt động như những "vệ sĩ sinh học", giúp kiểm soát mầm bệnh trong đất. Chúng cạnh tranh không gian và dinh dưỡng với vi sinh vật gây hại, sản xuất kháng sinh hoặc các enzyme phân hủy thành tế bào của nấm bệnh, đồng thời kích thích hệ thống miễn dịch của cây (tính kháng bệnh cảm ứng). Việc ứng dụng PGPR giúp giảm chi phí đầu vào, tăng năng suất và chất lượng nông sản, đồng thời bảo vệ môi trường đất và nước, hướng tới một nền nông nghiệp an toàn và bền vững.

II. Bệnh héo rũ gốc mốc trắng Thách thức cho người trồng lạc

Bệnh héo rũ gốc mốc trắng, hay còn gọi là bệnh thối trắng thân lạc, là một trong những bệnh hại nguy hiểm và phổ biến nhất, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho người trồng lạc trên toàn thế giới. Tác nhân gây bệnh là nấm Sclerotium rolfsii, một loại nấm đa thực có khả năng tấn công hơn 500 loài cây trồng khác nhau. Thiệt hại do bệnh này gây ra có thể lên tới 10-25%, thậm chí 80% trong điều kiện thuận lợi. Nấm tồn tại trong đất và tàn dư thực vật dưới dạng hạch nấm (sclerotia), có sức sống rất bền bỉ. Khi gặp điều kiện nóng ẩm, hạch nấm nảy mầm, sợi nấm phát triển và tấn công vào phần gốc thân của cây lạc, gây ra các triệu chứng thối nhũn, bao phủ bởi lớp tơ nấm màu trắng và các hạch nấm tròn nhỏ. Cây bị bệnh sẽ vàng lá, héo rũ và chết nhanh chóng. Việc phòng trừ bệnh lở cổ rễ cây lạc do nấm hạch trắng này gặp rất nhiều khó khăn. Các biện pháp hóa học thường kém hiệu quả do nấm nằm sâu trong đất và có khả năng kháng thuốc, đồng thời gây ô nhiễm môi trường. Do đó, việc tìm kiếm các biện pháp sinh học phòng trừ nấm hiệu quả và an toàn đang là một yêu cầu cấp thiết, trong đó việc sử dụng vi khuẩn đối kháng Sclerotium rolfsii được xem là một giải pháp đầy hứa hẹn.

2.1. Nhận diện tác nhân Sclerotium rolfsii và triệu chứng

Nấm Sclerotium rolfsii (tên giai đoạn hữu tính là Athelia rolfsii) là tác nhân chính gây ra bệnh héo rũ gốc mốc trắng. Triệu chứng ban đầu thường khó phát hiện. Cây bệnh có biểu hiện sinh trưởng kém, lá dưới úa vàng. Khi bệnh tiến triển, phần gốc thân tiếp giáp mặt đất xuất hiện vết bệnh màu nâu, lõm vào và lan rộng. Trong điều kiện ẩm độ cao, một lớp sợi nấm màu trắng xốp phát triển mạnh quanh vết bệnh và lan ra mặt đất xung quanh. Sau vài ngày, trên lớp tơ nấm này hình thành các hạch nấm nhỏ, tròn, ban đầu màu trắng, sau chuyển sang màu nâu vàng hoặc nâu sẫm, trông giống hạt cải. Đây là cấu trúc tồn tại của nấm, giúp chúng sống sót qua các điều kiện bất lợi. Cây bị nhiễm bệnh nặng sẽ héo đột ngột và chết.

2.2. Hạn chế của thuốc hóa học trong phòng trừ nấm hạch trắng

Mặc dù thuốc bảo vệ thực vật hóa học có tác dụng nhanh, việc sử dụng chúng để kiểm soát nấm hạch trắng thường không mang lại hiệu quả bền vững. Hạch nấm có lớp vỏ cứng, giúp chúng chống chịu tốt với hóa chất và các điều kiện khắc nghiệt của môi trường. Nấm bệnh lại nằm sâu trong đất, khiến thuốc khó tiếp cận và tiêu diệt triệt để. Việc lạm dụng thuốc hóa học trong thời gian dài không chỉ tốn kém mà còn dẫn đến hiện tượng kháng thuốc của mầm bệnh. Quan trọng hơn, chúng để lại dư lượng độc hại trong đất, nước và nông sản, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe con người và phá vỡ cân bằng sinh thái đất, tiêu diệt cả những vi sinh vật có lợi.

III. Phương pháp phân lập vi khuẩn đối kháng S

Để tìm ra các tác nhân sinh học tiềm năng, việc phân lập vi khuẩn nội sinh và vi khuẩn từ vùng rễ có hoạt tính kháng nấm là bước đi đầu tiên và quan trọng nhất. Quy trình này đòi hỏi sự tỉ mỉ và tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện vô trùng. Nghiên cứu được trích dẫn đã tiến hành thu thập các mẫu cây lạc khỏe mạnh từ những vùng trồng trọng điểm tại Quảng Nam, Thừa Thiên Huế và Quảng Bình. Rễ cây được xử lý để tách chiết quần thể vi khuẩn bám trên bề mặt và bên trong mô rễ. Các huyền phù vi khuẩn sau đó được pha loãng theo chuỗi nồng độ và cấy trải trên môi trường dinh dưỡng PSA (Potato Sucrose Agar) có bổ sung chất kháng nấm để ngăn chặn sự phát triển của nấm tạp nhiễm. Sau thời gian ủ ở nhiệt độ thích hợp, các khuẩn lạc vi khuẩn riêng lẻ sẽ phát triển. Các nhà nghiên cứu tiến hành chọn lọc ngẫu nhiên các khuẩn lạc này để thực hiện các thử nghiệm sàng lọc hoạt tính kháng nấm trong điều kiện phòng thí nghiệm (in vitro). Phương pháp này giúp xác định một cách khoa học và có hệ thống các chủng vi khuẩn vùng rễ lạc có khả năng ức chế sự phát triển của nấm bệnh S. rolfsii, tạo tiền đề cho các nghiên cứu sâu hơn về cơ chế đối kháng sinh học và ứng dụng thực tiễn.

3.1. Quy trình thu mẫu và phân lập vi khuẩn nội sinh từ rễ lạc

Quy trình bắt đầu bằng việc thu thập mẫu cây lạc khỏe mạnh ở giai đoạn ra hoa, quả non từ các vùng trồng khác nhau. Rễ cây cùng với đất bám xung quanh được xử lý cẩn thận. Một gam rễ được cân, cắt nhỏ và cho vào dung dịch đệm, sau đó được lắc mạnh (vortex) và xử lý bằng sóng siêu âm để giải phóng vi khuẩn từ bề mặt rễ. Huyền phù vi khuẩn thu được sẽ được pha loãng theo bậc (10-2, 10-3, 10-4) và cấy lên môi trường PSA. Các đĩa petri được ủ trong tủ ấm ở 25°C trong 48 giờ. Từ các đĩa có mật độ khuẩn lạc phù hợp, các khuẩn lạc đơn lẻ, có hình thái khác biệt sẽ được chọn và cấy chuyền để thu được các dòng vi khuẩn thuần khiết, sẵn sàng cho bước sàng lọc tiếp theo.

3.2. Sàng lọc hoạt tính kháng nấm trong điều kiện in vitro

Phương pháp đối đầu trực tiếp trên đĩa petri là kỹ thuật phổ biến để sàng lọc hoạt tính kháng nấm. Mỗi dòng vi khuẩn thuần khiết được cấy thành các điểm trên đĩa môi trường 1/5 PDA. Sau 2 ngày để vi khuẩn phát triển, một mảnh thạch chứa sợi nấm S. rolfsii được đặt vào vị trí trung tâm của đĩa. Các đĩa này tiếp tục được ủ và quan sát. Dòng vi khuẩn được coi là có khả năng đối kháng nếu chúng tạo ra một "vùng ức chế" rõ rệt, nơi sợi nấm không thể phát triển tới gần khuẩn lạc vi khuẩn. Dựa trên kết quả này, nghiên cứu đã tuyển chọn được 36 dòng đối kháng từ Quảng Nam (tỷ lệ 5,63%), 21 dòng từ Thừa Thiên Huế (7,29%) và 8 dòng từ Quảng Bình (5,71%) cho các thí nghiệm đánh giá sâu hơn.

IV. Top chủng vi khuẩn có hoạt tính kháng nấm S

Không phải tất cả các vi khuẩn đối kháng Sclerotium rolfsii đều có hiệu lực như nhau. Các nghiên cứu sâu hơn tập trung vào việc định lượng và so sánh hiệu quả của các chủng đã được sàng lọc. Các chủng vi khuẩn Bacillus subtilis và chủng Pseudomonas thường được biết đến với khả năng đối kháng mạnh mẽ. Những vi khuẩn này sử dụng nhiều cơ chế đối kháng sinh học phức tạp để ức chế nấm bệnh. Một trong những cơ chế chính là sản xuất các chất kháng sinh phổ rộng, các hợp chất bay hơi hoặc các enzyme như chitinase và glucanase có khả năng phân hủy trực tiếp thành tế bào của sợi nấm. Ngoài ra, chúng còn cạnh tranh quyết liệt về nguồn dinh dưỡng và không gian sống, khiến nấm bệnh không có đủ điều kiện để phát triển. Một số chủng còn có khả năng cảm ứng tính kháng hệ thống trong cây, giúp cây chủ động chống lại sự xâm nhiễm. Việc xác định được các chủng vi khuẩn có hoạt tính kháng nấm cao nhất là cơ sở khoa học vững chắc để lựa chọn ra những "ứng cử viên" sáng giá nhất cho việc phát triển các chế phẩm vi sinh vật thương mại, phục vụ cho nền nông nghiệp sạch và an toàn.

4.1. Đánh giá cơ chế đối kháng sinh học của các chủng tiềm năng

Cơ chế đối kháng sinh học rất đa dạng. Cơ chế cạnh tranh xảy ra khi vi khuẩn sử dụng nhanh chóng các chất dinh dưỡng thiết yếu (như carbon, sắt) trong vùng rễ, làm cho nấm bệnh bị "bỏ đói". Cơ chế sản sinh chất kháng sinh là việc vi khuẩn tiết ra các hợp chất hóa học có độc tính cao đối với nấm, tạo ra một vùng không thể xâm nhập xung quanh chúng. Một cơ chế khác là ký sinh, trong đó một số vi khuẩn có thể bám vào sợi nấm và tiết ra các enzyme (lytic enzymes) để phân hủy thành tế bào của chúng, sử dụng các thành phần đó làm chất dinh dưỡng. Việc hiểu rõ cơ chế giúp tối ưu hóa việc ứng dụng và phối hợp các chủng khác nhau để tăng hiệu quả phòng trừ.

4.2. So sánh hiệu quả giữa chủng Bacillus subtilis và Pseudomonas

Cả hai chi vi khuẩn Bacillus và Pseudomonas đều là những "ngôi sao" trong lĩnh vực kiểm soát sinh học S. rolfsii. Các chủng Pseudomonas, đặc biệt là P. fluorescens, nổi tiếng với khả năng sản xuất nhiều loại kháng sinh như 2,4-diacetylphloroglucinol (DAPG) và phenazine. Trong khi đó, các chủng vi khuẩn Bacillus subtilis có một lợi thế vượt trội là khả năng hình thành nội bào tử (endospore). Bào tử này cực kỳ bền vững, giúp chúng chịu được điều kiện môi trường khắc nghiệt (nhiệt độ cao, khô hạn, tia UV), làm cho các chế phẩm vi sinh vật dựa trên Bacillus có thời hạn sử dụng dài và ổn định hơn. Cả hai đều là những lựa chọn tuyệt vời, và việc lựa chọn chủng nào phụ thuộc vào mục tiêu ứng dụng và điều kiện cụ thể.

V. Bí quyết ứng dụng kiểm soát sinh học S

Việc chuyển đổi từ kết quả phòng thí nghiệm sang ứng dụng thực tiễn là một bước tiến quan trọng, quyết định sự thành công của một biện pháp sinh học phòng trừ nấm. Thí nghiệm trong điều kiện nhà lưới mô phỏng gần với điều kiện tự nhiên là một bước kiểm chứng cần thiết. Trong nghiên cứu tham khảo, các dòng vi khuẩn đối kháng tiềm năng đã được nhân sinh khối và sử dụng để xử lý hạt lạc trước khi gieo. Cây lạc sau đó được trồng trong các chậu đất đã được lây nhiễm nhân tạo với nấm S. rolfsii. Kết quả được đánh giá dựa trên các chỉ số như tỷ lệ bệnh, chỉ số bệnh và tỷ lệ cây chết. Các thí nghiệm này đã chứng minh rằng việc xử lý bằng vi khuẩn vùng rễ lạc bản địa có thể làm giảm đáng kể mức độ gây hại của bệnh lở cổ rễ cây lạc. Hiệu quả này mở ra triển vọng lớn cho việc phát triển các thuốc trừ sâu sinh học cho cây lạc, một giải pháp an toàn thay thế cho thuốc hóa học. Hướng đi tiếp theo là tối ưu hóa công thức, liều lượng và phương pháp sử dụng để tạo ra các chế phẩm vi sinh vật dễ dàng áp dụng trên quy mô lớn, mang lại hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

5.1. Hiệu quả giảm bệnh lở cổ rễ cây lạc trong nhà lưới

Các thí nghiệm in planta (trên cây sống) đã cung cấp những bằng chứng thuyết phục về hiệu quả của kiểm soát sinh học S. rolfsii. Kết quả cho thấy, các công thức xử lý hạt bằng huyền phù vi khuẩn đối kháng đã làm giảm tỷ lệ cây bị bệnh và tỷ lệ cây chết một cách có ý nghĩa thống kê so với đối chứng (không xử lý vi khuẩn). Một số dòng vi khuẩn ưu tú không chỉ bảo vệ cây khỏi sự tấn công của nấm mà còn có tác dụng như một PGPR cây lạc, giúp cải thiện tỷ lệ nảy mầm, tăng chiều cao cây và số lá, qua đó nâng cao sức sống và tiềm năng năng suất của cây trồng. Những dữ liệu này khẳng định tiềm năng thực tiễn của việc sử dụng vi khuẩn bản địa.

5.2. Hướng phát triển chế phẩm vi sinh vật từ vi khuẩn bản địa

Từ những chủng vi khuẩn ưu tú đã được xác định, hướng phát triển tiếp theo là xây dựng quy trình sản xuất chế phẩm vi sinh vật. Quá trình này bao gồm việc tối ưu hóa môi trường nuôi cấy để đạt mật độ tế bào cao, nghiên cứu các chất mang (carrier) và phụ gia phù hợp để bảo vệ vi khuẩn và kéo dài thời gian sống của sản phẩm. Các dạng chế phẩm có thể là dạng lỏng, dạng bột thấm nước hoặc dạng viên nén. Việc sử dụng các chủng vi khuẩn bản địa, vốn đã thích nghi với điều kiện khí hậu và đất đai địa phương, được kỳ vọng sẽ mang lại hiệu quả cao và ổn định hơn so với các sản phẩm nhập ngoại, góp phần tạo ra các loại thuốc trừ sâu sinh học cho cây lạc mang thương hiệu Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Việt Nam là một nước nông nghiệp, cùng với sự phát triển của nền kinh tế trong nước, ngành nông nghiệp nói chung và ngành trồng trọt nói riêng cũng không ngừng đi lên về mọi lĩnh vực như nghiên cứu các biện pháp thâm canh cây trồng, chọn tạo các bộ giống thích hợp cho từng vùng địa lý, chọn tạo các bộ giống thích nghi với sự thay đổi khí hậu toàn cầu. Đặc biệt trong những năm gần đấy nước ta chủ động phát triển nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, mở rộng diện tích thâm canh, tăng năng suất, tăng chất lượng cây trồng.

Cây lạc được trồng ở 100 quốc gia trên thế giới. Ở Việt Nam cây lạc được trồng hầu khắp các vùng sinh thái với diện tích khá lớn. Những năm gần đây lạc trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu quan trọng có giá trị kinh tế cao, do vậy việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong thâm canh tăng năng suất không ngừng được quan tâm. Nhu cầu sử dụng và tiêu thụ lạc ngày càng tăng đã và đang khuyến khích đầu tư sản xuất lạc với quy mô ngày càng mở rộng.

Tuy nhiên, những năm gần đây sản xuất lạc thường bị bệnh héo rũ gây hại nặng. Trong đó bệnh thôi trắng thân lạc do nấm Slecrotium roflsii gây thiệt hại rất nặng nề, có thể dẫn đến mất trắng. Chính vì vậy nếu chỉ áp dụng các biện pháp đơn lẻ sẽ không mang lại hiệu quả phòng trừ, nhưng nếu quá lạm dụng các biện pháp hóa học lại càng tốn kém, giảm hiệu quả kinh tế đồng thời để lại nhiều ảnh hưởng xấu tới môi trường. Việc tìm ra một biện pháp thân thiện với môi trường lại có khả năng hạn chế bệnh hại là vấn đề cần thiết.

Một trong các hướng đó là dùng biện pháp sinh học, sử dụng các vi sinh vật đối kháng trong phòng trừ sinh học có thể trực tiếp hay gián tiếp tiêu diệt bệnh hại. Việc nghiên cứu khả năng kích thích sinh trưởng, phát triển và kháng bệnh của những dòng vi khuẩn có ích vùng rễ góp phần cung cấp những thông tin quan trọng bổ sung cho biện pháp sinh học phòng trừ bệnh hại hiện đang được chú ý nghiên cứu. Như vậy những nghiên cứu về cây lạc, bệnh hại lạc và những thông tin liên quan là cơ sở khoa học quan trọng để thực hiện đề tài. Vai trò, vị trí của cây lạc Lạc là cây trồng có từ lâu đời, nó là cây công nghiệp ngắn ngày, một trong những cây trồng lấy dầu quan trọng nhất thế giới, có nguồn gốc ở Nam Mỹ.

Hạt lạc là mặt hàng nông sản xuất khẩu đem lại kim ngạch cao cho nhiều nước. Theo FAO, hiện nay ở Senegal giá trị của cây lạc chiếm gần ½ thu nhập và chiếm tới 80% giá trị xuất khẩu, ở Nigeria chiếm khoảng 60% giá trị xuất khẩu của nước này. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 Trong những năm gần đây, các nước có khối lượng xuất khẩu lạc nhân lớn là Trung Quốc đạt 350.000 tấn, Mỹ đạt 260.000 tấn, Ấn Độ đạt 98.000 tấn, Việt Nam đạt 92. Thị trường xuất khẩu dầu lạc đạt khối lượng 2,68 triệu tấn, trong đó 3 nước có khối lượng lớn nhất là Nigieria đạt 321.000 tấn và Xu Đăng đạt 138.

Ở Việt Nam, lạc đứng đầu trong nhóm cây lấy dầu và cây họ đậu cả về diện tích và sản lượng. Toàn bộ cây lạc đều có giá trị sử dụng, sản phẩm chính của cây lạc là hạt lạc, thành phần chứa trong hạt lạc chủ yếu là những chất béo bao gồm: các axit olêic, ninoleic, lauric, arginin, lơxin, metonin, serin, triptophan, valin, carbonhydrate, tro và một số chất khác. Trong công nghiệp, hạt lạc được dùng trong công nghiệp ép dầu. Dầu lạc làm nguyên liệu cho công nghiệp thực phẩm như làm bánh kẹo, làm bơ, nước chấm, sữa hộp đặc và làm nguyên liệu trong công nghiệp chế biến xà phòng, chất tẩy rửa.

Dầu lạc tinh chiết dùng trong y học và trong nghề tiểu thủ công nghiệp, trong mỹ nghệ (Đ. Đối với ngành nhiên liệu, ở Pháp trong năm 1900, tại triển lãm Paris 1900, công ty Otto theo yêu cầu của chính phủ Pháp đã chứng minh được rằng dầu lạc có thể được sử dụng như một nguồn nhiên liệu cho các động cơ diesel, điều này mở ra một triển vọng đầu tiên của dầu diesel sinh học công nghệ. Ngoài ra trong y tế thì dầu lạc được dùng để làm xà phòng trong dân dụng và y tế. Ở Mỹ theo nghiên cứu của George Wahington Carver, dầu lạc có thể dùng như một loại dầu massage để làm đẹp cho da phụ nữ (N.Thảo, 2014 trích dẫn).

Trong nông nghiệp, lạc là cây bảo vệ đất và làm tăng độ phì nhiêu của đất, nó có thể để lại cho đất một lượng đạm khá cao nên lạc là cây trồng rất lý tưởng trong công tác cải tạo bồi dưỡng đất, và có vị trí quan trọng trong chế độ luân canh với nhiều loại cây trồng khác, cũng như việc chống xói mòn, phủ xanh đất trống đồi trọc. Cũng như các loại họ cây đậu khác, rễ lạc có thể tạo ra các nốt sần do vi sinh vật cộng sinh cố định đạm hình thành đó là vi khuẩn Rhizobium vigna. Rhizobium vigna có thể tạo nốt sần ở rễ một số cây họ đậu. Nhưng với lạc thì tạo được nốt sần lớn và khả năng cố định đạm cao hơn cả.

Những nốt sần màu tím hồng được xem như là xưởng sản xuất đạm rẻ tiền, có khả năng biến đổi nguồn nitơ phân tử vốn dồi dào trong không khí thành đạm dễ sử dụng cho cây trồng. Theo ước tính, cây họ đậu có thể đưa lại 80 triệu tấn đạm mỗi năm từ nguồn nitơ không khí. Trong điều kiện thuận lợi cây lạc có thể cố định được lượng đạm tương đối lớn từ 200-260 kg N/ha (Đ. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Cây lạc không chỉ có khả năng chống xói mòn và cải tạo đất nhờ vi khuẩn nốt sần mà thời gian sinh trưởng ngắn (từ 90 – 125 ngày) nên cây lạc có thể xen canh, gối vụ với các cây trồng khác làm tăng giá trị kinh tế trên một dơn vị diện tích trồng.

Ngoài những vai trò thiết thực như vậy thì sản phẩm phụ của lạc được sử dụng khá nhiều, vì vậy đã nâng cao giá trị về nhiều mặt khi sản xuất lạc. Thân lá có tỷ lệ đường trên 24%, protein trên 10% làm thức ăn xanh cho gia súc. Vỏ lạc có 3,7% protein; 1,4% lipit; 32,3% gluxit nên có thể cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho gia súc (Đ.Dũng và cộng sự, 1997). Trong chế biến thực phẩm, người ta tách hạt khỏi vỏ quả, vỏ quả trở thành sản phẩm phụ, dùng để nghiền thành cám dùng cho chăn nuôi.

Vỏ quả lạc chiếm 25-30% trọng lượng quả. Trong chế biến thực phẩm, người ta thường tách hạt khỏi vỏ quả, vỏ quả trở thành sản phẩm phụ, dùng để nghiền thành cám dùng cho chăn nuôi. Cám vỏ quả lạc có thành phần dinh dưỡng tương dương với cám gạo dùng để nuôi lợn, gà vịt công nghiệp rất tốt (Tài liệu đào tạo nghề, 2012). Hàm lượng dinh dưỡng trong khô dầu lạc khá cao, 1 kg khô dầu lạc chứa 400 gam protein, 80 gam lipit (L.

Các nghiên cứu bổ sung khô dầu trong khẩu phần của gia súc, gia cầm đều làm tăng trọng nhanh cho lợn và tăng sản lượng trứng gà, vịt (N. Hiện nay khô dầu lạc trên thế giới đứng hàng thứ 3 trong các loại khô dầu thực vật dùng trong chăn nuôi (sau khô dầu đậu tương và bông) và đóng vai trò quan trọng đối với việc phát triển ngành chăn nuôi (Tài liệu đào tạo nghề, 2012). Như vậy, từ lạc người ta có thể sử dụng khô dầu, thân lá xanh và cả cám vỏ quả lạc để làm thức ăn cho gia súc, góp phần quan trọng trong việc phát triển ngành chăn nuôi. Thân lá lạc sau khi thu hoạch ngoài việc có thể làm thức ăn cho trâu bò hoặc có thể dùng làm phân bón bằng cách ủ mục với các loại phân khác hoặc cày vùi luôn xuống ruộng vì trong thân lá lạc cũng có chứa một lượng chất khoáng N, P, K.

Qua quá trình phân tích thân lá lạc cho thấy hàm lượng chất khoáng trong thân lá lạc không thua kém gì phân chuồng. Tính theo chất khô thì tỷ lệ lân và kali trong thân lá lạc bằng 2 lần phân chuồng. Do đó, thân lá lạc được xem là loại phân xanh có giá trị cả về chất lượng và khối lượng (N. Hiếu và CTV, 2003).

Trong đời sống con người, sản phẩm chính của cây lạc là hạt được sử dụng rộng rãi để làm thực phẩm và nguyên liệu cho công nghiệp. Lạc cung cấp tỉ lệ đáng kể thành phần chất béo và protein của khẩu phần ăn hàng ngày cho con người. Hàm lượng các chất dinh dưỡng của lạc khá cân đối so với một số hạt được thể hiện qua bảng 2. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 Bảng 2.

Thành phần dinh dưỡng của một số cây có dầu (%) Loại hạt Chất béo Chất đạm Chất khoáng Đường bột Lạc 40,2 – 60,7 20,0 – 33,7 1,8 – 4,6 6,0 – 22,0 Đậu tương 10,0 – 28,0 35,0 – 52,0 4,4 – 6,0 28,0 Vừng 46,0 -61,0 17,6 – 27,0 3,3 – 7,0 6,7 – 19,6 Hướng dương 40,0 – 68,8 21,0 – 34,4 3,2 – 5,4 2,0 – 6,5 Nguồn: ( Ư.Phú,1977) Lạc là nguồn bổ sung quan trọng các chất đạm, chất béo cho con người. Trên thế giới có khoảng 80% số lạc sản xuất ra được dùng dưới dạng dầu ăn, khoảng 12% được chế biến dưới dạng khác nhau như: bánh, kẹo, mứt, bơ, khoảng 6% dùng cho chăn nuôi, 1% dùng cho xuất khẩu (N. Protein của hạt lạc có tới 13 axit amin quan trọng và cần thiết cho hoạt động sống của con người (Fulton H. Đặc biệt trong hạt còn có đủ 8 axit amin không thể thay thế.

Chất khoáng trong hạt lạc ở mức thấp hơn so với đậu tương, vừng và hướng dương, hàm lượng đường bột (gluxit) trong hạt lạc khá lớn (6- 22%) cao hơn vừng (6,7-19,6%) (P.Thiều, 2002) Lạc chứa protein, chất béo và các amino acid cần thiết cho cơ thể như lecinthin, purin, alkaloid. Hàm lượng abumin trong lạc chiếm gần 30% giá trị dinh dưỡng của lạc, tương đương với sữa bò, trứng và thịt lợn nạc. Ngoài ra các yếu tố vi lượng như canxi, sắt, lưu huỳnh, các vitamin A, B, E, K và các chất như xenlulo, tinh bột cũng đều có trong hạt lạc. Chính vì vậy mà hạt lạc cung cấp chất béo và bổ sung protein cho con người (N.Hiếu và CTV, 2003).