Công tác kế toán công nợ và phân tích tình hình công nợ tại Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Xây dựng Đức Phát

Khóa luận kế toán và phân tích tình hình công nợ tại Công ty CP ĐTXD Đức Phát

• Tác giả: Nguyễn Hà Nhi
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Thị Ái Mỹ
• Trường học: Đại học Huế - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Công tác kế toán công nợ và phân tích tình hình công nợ tại Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Xây dựng Đức Phát
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2026
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan về kế toán công nợ tại Công ty Xây dựng Đức Phát

Kế toán công nợ giữ vai trò cốt lõi trong hệ thống quản trị của doanh nghiệp xây lắp. Hoạt động xây dựng đòi hỏi nguồn vốn lưu động lớn và thời gian thi công kéo dài. Do đó, việc theo dõi các khoản phải thu và phải trả quyết định trực tiếp đến sự sống còn của doanh nghiệp. Tại Công ty Xây dựng Đức Phát, kế toán công nợ thực hiện ghi nhận toàn bộ nghiệp vụ mua bán hàng hóa và cung cấp dịch vụ thi công. Bộ phận kế toán kiểm tra tính hợp pháp của hóa đơn, hợp đồng kinh tế và biên bản nghiệm thu từng giai đoạn. Công tác này cung cấp bức tranh tài chính trung thực và kịp thời cho ban giám đốc. Số liệu công nợ chuẩn xác giúp công ty xây dựng chính sách tín dụng thương mại hợp lý. Ngoài ra, việc đối chiếu nợ định kỳ ngăn chặn thất thoát vốn và sai lệch sổ sách. Mọi biến động công nợ đều gắn liền với tiến độ công trình và hợp đồng mua bán vật tư. Quy trình hạch toán rõ ràng bảo đảm nguồn tài chính thông suốt cho mọi dự án đang thi công.

1.1. Nhiệm vụ cơ bản của kế toán công nợ

Kế toán công nợ chịu trách nhiệm tiếp nhận và kiểm tra tính pháp lý của hợp đồng kinh tế. Người làm kế toán cập nhật đầy đủ hồ sơ khách hàng và nhà cung cấp vào phần mềm quản lý. Mọi điều khoản về kỳ hạn thanh toán cùng mức chiết khấu đều được rà soát nghiêm ngặt. Định kỳ hàng tuần hoặc hàng tháng, nhân viên kế toán tiến hành đối chiếu số dư chi tiết của từng đối tượng. Việc kiểm tra liên tục giúp doanh nghiệp phát hiện sớm các khoản nợ có dấu hiệu quá hạn. Báo cáo tổng hợp công nợ được chuyển kịp thời cho ban điều hành và phòng ban liên quan. Nhờ đó, doanh nghiệp duy trì mối quan hệ minh bạch với các đối tác thương mại.

1.2. Vai trò quản lý công nợ đối với dòng tiền

Quản lý công nợ hiệu quả giúp duy trì dòng tiền ổn định cho hoạt động thi công liên tục. Trong ngành xây dựng, các dự án đòi hỏi vốn lớn để nhập vật tư và trả lương nhân công. Sự chậm trễ trong việc thu hồi nợ dễ gây ra tắc nghẽn vốn nghiêm trọng. Phân tích công nợ chuẩn xác giúp công ty kiểm soát tốt nguồn tiền mặt sẵn có. Doanh nghiệp chủ động thanh toán đúng hạn cho nhà cung cấp nguyên vật liệu. Uy tín thương mại của đơn vị được nâng cao rõ rệt trên thị trường xây dựng. Nguy cơ phát sinh chi phí lãi vay do thiếu hụt vốn lưu động cũng được hạn chế tối đa. Quản trị tốt công nợ chính là chìa khóa bảo đảm khả năng sinh lời bền vững.

II. Phân tích thực trạng công nợ tại Công ty Xây dựng Đức Phát

Tình hình công nợ tại Công ty Xây dựng Đức Phát gắn chặt với hai mảng cốt lõi gồm xây lắp và thương mại. Hoạt động thi công công trình luôn chiếm tỷ trọng khoản phải thu lớn nhất trong tổng tài sản. Đặc thù nghiệm thu công trình theo từng đợt khiến thời gian thanh toán bị kéo dài. Khách hàng xây dựng giữ lại tỷ lệ bảo hành công trình từ 5% đến 10% trong vòng một đến hai năm. Việc này làm ứ đọng một phần vốn lưu động đáng kể. Ở mảng kinh doanh thương mại, công ty áp dụng thời hạn nợ ngắn dưới 30 ngày cho các đại lý. Tuy nhiên, tình trạng thanh toán trễ hạn vẫn diễn ra cục bộ trong giai đoạn khó khăn. Bên cạnh đó, các khoản nợ phải trả người bán cũng tăng cao do nhu cầu nhập vật liệu xây dựng. Tỷ lệ nợ quá hạn có xu hướng tăng khi tiến độ giải ngân của chủ đầu tư bị chậm trễ. Doanh nghiệp cần công cụ đánh giá tuổi nợ chặt chẽ nhằm nhận diện kịp thời các khoản nợ khó đòi tiềm ẩn.

2.1. Phân tích cơ cấu và biến động các khoản phải thu

Khoản phải thu khách hàng chiếm phần lớn trong tổng dư nợ của Công ty Xây dựng Đức Phát. Nợ phải thu tập trung vào hai đối tượng chính gồm chủ đầu tư dự án và khách mua vật tư thương mại. Các chủ đầu tư công trình thường thanh toán chậm do quy trình nghiệm thu phức tạp. Khoản nợ bảo hành giữ lại cũng kéo dài chu kỳ thu hồi tiền mặt. Ngược lại, nợ thương mại có vòng quay nhanh hơn nhưng tiềm ẩn rủi ro phát sinh từ các cửa hàng bán lẻ nhỏ. Doanh nghiệp cần lập bảng phân tích tuổi nợ chi tiết hàng tháng. Bảng biểu này chỉ rõ các mốc quá hạn từ 30 ngày, 60 ngày đến trên 90 ngày. Việc giám sát liên tục giúp ngăn ngừa tình trạng nợ đọng kéo dài thành nợ xấu.

2.2. Khó khăn trong quản lý nợ phải trả nhà cung cấp

Nợ phải trả nhà cung cấp tạo áp lực tài chính thường xuyên lên doanh nghiệp. Công ty Xây dựng Đức Phát thường xuyên thu mua khối lượng lớn thép, xi măng và cát đá. Các đơn vị cung ứng vật tư xây dựng thường yêu cầu kỳ hạn thanh toán ngắn hoặc thanh toán theo từng đợt hàng. Khi chủ đầu tư chậm giải ngân công trình, công ty gặp trở ngại trong việc cân đối dòng tiền trả nợ. Doanh nghiệp đôi khi phải đối mặt với nguy cơ bị dừng cung cấp vật tư. Việc trì hoãn thanh toán còn làm giảm uy tín và mất đi các điều khoản chiết khấu thương mại hấp dẫn. Do đó, doanh nghiệp cần thương lượng kéo dài kỳ hạn trả nợ song song với việc đẩy mạnh thu hồi nợ cũ.

III. Giải pháp nâng cao quản lý công nợ tại Công ty Xây dựng Đức Phát

Nhằm nâng cao hiệu quả tài chính, Công ty Xây dựng Đức Phát cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quản lý công nợ. Doanh nghiệp phân loại đối tác thành từng nhóm rủi ro cụ thể để áp dụng điều khoản bán hàng tương ứng. Đối với các hợp đồng xây lắp lớn, công ty bắt buộc thẩm định năng lực pháp lý và tài chính của đối tác trước khi ký kết. Việc yêu cầu bảo lãnh thanh toán qua ngân hàng là điều kiện tiên quyết cho các dự án tiềm ẩn rủi ro. Công ty cũng chủ động chia nhỏ giá trị hợp đồng theo các hạng mục hoàn thành nhằm tránh dồn ứ nợ vào cuối công trình. Ở mảng thương mại, chính sách chiết khấu 1% đến 2% khi thanh toán sớm trong 10 ngày được áp dụng rộng rãi. Biện pháp này kích thích khách hàng thanh toán nhanh và giảm chu kỳ nợ bình quân. Bộ phận kế toán áp dụng phần mềm chuyên dụng để tự động gửi thông báo đối chiếu nợ hàng tháng. Nhờ vậy, tiến độ thu hồi nợ được kiểm soát sát sao từng ngày.

3.1. Hoàn thiện chính sách tín dụng và hợp đồng xây dựng

Hoàn thiện chính sách tín dụng là giải pháp cốt lõi để hạn chế phát sinh nợ khó đòi. Trước khi ký hợp đồng, doanh nghiệp điều tra kỹ khả năng tài chính và lịch sử thanh toán của khách hàng. Đối với các dự án xây dựng mới, công ty cắt giảm tỷ lệ tạm ứng nếu phát hiện rủi ro. Các điều khoản thanh toán cần quy định rõ ràng thời hạn chi trả cho từng giai đoạn thi công. Mức phạt vi phạm chậm nợ cũng phải được nêu cụ thể trong hợp đồng kinh tế. Doanh nghiệp kiên quyết áp dụng bảo lãnh thanh toán ngân hàng đối với các hợp đồng quy mô lớn. Những điều khoản ràng buộc này tạo cơ sở pháp lý vững chắc khi xử lý tranh chấp tài chính.

3.2. Chuẩn hóa quy trình theo dõi và thu hồi nợ

Quy trình theo dõi và thu hồi công nợ cần được chuẩn hóa qua các bước tuần tự. Bước đầu tiên là cập nhật thông tin đối tác và hợp đồng vào bảng theo dõi nội bộ. Bộ phận kế toán liên tục đối chiếu số liệu nghiệm thu với chứng từ xuất kho vật tư. Ngay khi khoản nợ đến hạn, nhân viên lập tức gửi thông báo nhắc nợ bằng văn bản chính thức. Đối với các khoản nợ quá hạn trên 30 ngày, công ty cần cử người gặp trực tiếp người đại diện khách hàng. Nếu đối tác cố tình trì hoãn, doanh nghiệp tạm ngưng cung cấp dịch vụ hoặc vật tư cho công trình. Sự phối hợp chặt chẽ giữa ban giám đốc, phòng kinh doanh và phòng kế toán giúp đẩy nhanh tốc độ thu hồi tiền về quỹ.

IV. Đánh giá và kết luận công nợ tại Công ty Xây dựng Đức Phát

Công tác kế toán và phân tích công nợ giữ vị trí then chốt đối với sự phát triển của Công ty Xây dựng Đức Phát. Việc tổ chức hạch toán chính xác tạo cơ sở vững chắc cho các quyết định tài chính của ban điều hành. Qua quá trình phân tích số liệu, doanh nghiệp nhận diện rõ nét cơ cấu tài sản và những rủi ro tín dụng tiềm ẩn. Các giải pháp kiểm soát hợp đồng và phân nhóm khách hàng mang lại hiệu quả thực tế cao. Nhờ áp dụng đồng bộ các biện pháp thu hồi nợ, vòng quay vốn lưu động được rút ngắn đáng kể. Khả năng thanh toán nợ ngắn hạn của doanh nghiệp được củng cố vững vàng trước biến động thị trường. Tình hình tài chính minh bạch cũng nâng cao mức độ tín nhiệm khi công ty vay vốn ngân hàng. Trong tương lai, việc duy trì kỷ luật quản lý công nợ sẽ giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô kinh doanh an toàn. Doanh nghiệp vừa bảo tồn được nguồn vốn, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh trong ngành xây lắp.

4.1. Bài học kinh nghiệm trong kiểm soát công nợ xây dựng

Kiểm soát công nợ trong ngành xây dựng mang lại nhiều bài học kinh nghiệm sâu sắc. Doanh nghiệp cần chủ động thẩm định năng lực tài chính của đối tác ngay từ đầu. Mọi cam kết thanh toán phải được pháp lý hóa bằng các điều khoản hợp đồng chặt chẽ. Việc nghiệm thu từng hạng mục công trình phải luôn gắn liền với hồ sơ thanh quyết toán rõ ràng. Doanh nghiệp không nên chủ quan trước những khoản nợ quá hạn nhỏ từ các khách hàng quen thuộc. Việc xây dựng mối quan hệ tin cậy giữa các phòng ban nội bộ giúp xử lý thông tin công nợ nhanh chóng. Kế toán cần phản ánh kịp thời các phát sinh bất thường đến cấp quản lý. Sự cẩn trọng này tạo lá chắn bảo vệ an toàn cho nguồn vốn doanh nghiệp.

4.2. Ứng dụng công nghệ số vào công tác kế toán nợ

Ứng dụng công nghệ số là xu thế tất yếu nhằm tối ưu hóa công tác kế toán nợ. Công ty Xây dựng Đức Phát cần tích hợp hệ thống phần mềm kế toán với phân hệ quản trị dự án. Giải pháp này giúp số liệu nghiệm thu chuyển về phòng kế toán nhanh chóng. Hệ thống tự động phân loại tuổi nợ và gửi cảnh báo đến hạn cho từng khách hàng. Việc tự động hóa giúp giảm thiểu tối đa sai sót nhập liệu thủ công. Báo cáo dòng tiền và công nợ được hiển thị trực quan qua bảng điều khiển điện tử. Ban giám đốc dễ dàng đưa ra quyết định tín dụng kịp thời và chính xác. Đổi mới công nghệ giúp củng cố hiệu quả quản trị tài chính toàn diện.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, các doanh nghiệp phải đối mặt với sự cạnh tranh khắt khe về vốn, thị trường và nguồn lực vận hành. Trong công tác quản lý tài chính doanh nghiệp, quản lý công nợ giữ vị trí then chốt, tác động trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển bền vững của đơn vị. Thực tiễn vận hành cho thấy các quan hệ thanh toán phát sinh liên tục trong quá trình cung cấp dịch vụ, mua bán hàng hóa và nhận thầu xây lắp. Nếu công nợ không được theo dõi, ghi chép và phân tích một cách có hệ thống, doanh nghiệp sẽ đối mặt với rủi ro bị chiếm dụng vốn, nợ đọng kéo dài, phát sinh nợ xấu, gây mất cân đối dòng tiền và suy giảm khả năng thanh toán.

Đối với Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Xây dựng Đức Phát – một đơn vị hoạt động song song trong lĩnh vực thương mại và thi công xây lắp – các khoản công nợ luôn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản lưu động và nguồn vốn. Các dự án xây dựng thường có giá trị nghiệm thu lớn, thời gian triển khai kéo dài qua nhiều kỳ kế toán, trong khi tiến độ giải ngân lại phụ thuộc chặt chẽ vào biên bản nghiệm thu từng giai đoạn. Đồng thời, công ty chịu áp lực thanh toán vật tư, thiết bị cho các nhà cung ứng theo tiến độ giao nhận. Do đó, việc xây dựng quy trình kế toán công nợ minh bạch và thường xuyên đánh giá các chỉ số thanh toán là điều kiện tiên quyết để ban điều hành kiểm soát dòng tiền và duy trì an toàn tài chính.

Khóa luận được xác định với các mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mục tiêu tổng quát: Trên cơ sở khảo sát và đánh giá thực trạng công tác kế toán công nợ cùng tình hình thanh toán tại Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Xây dựng Đức Phát, đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác kế toán, nâng cao hiệu quả quản lý công nợ và cải thiện khả năng thanh toán của doanh nghiệp.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán công nợ phải thu, phải trả và phương pháp phân tích tình hình công nợ, khả năng thanh toán trong doanh nghiệp.
   • Khảo sát, mô tả và phản ánh thực trạng tổ chức hạch toán kế toán công nợ; đồng thời phân tích thực trạng công nợ và các hệ số thanh toán của Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Xây dựng Đức Phát giai đoạn 2022–2024.
   • Đề xuất hệ thống giải pháp khắc phục các tồn tại trong khâu hạch toán kế toán và tối ưu hóa chính sách quản lý công nợ tại đơn vị nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn như sau:

• Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu thực trạng công tác kế toán công nợ và phân tích tình hình công nợ tại Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Xây dựng Đức Phát.
• Phạm vi không gian: Tiến hành tại Phòng Kế toán – Tài vụ của Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Xây dựng Đức Phát (Số 64 Nguyễn Du, phường Nam Đông Hà, tỉnh Quảng Trị).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu công tác hạch toán kế toán tập trung phân tích chuyên sâu trong năm tài chính 2024; số liệu báo cáo tài chính phục vụ so sánh, đánh giá biến động công nợ và khả năng thanh toán được thu thập trong giai đoạn 3 năm từ 2022 đến 2024.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào công tác kế toán các khoản phải thu khách hàng (TK 131) và nợ phải trả người bán (TK 331); đánh giá các chỉ tiêu thanh toán và vòng quay công nợ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng trên cơ sở các chuẩn mực, chế độ kế toán hiện hành của Bộ Tài chính Việt Nam kết hợp với giáo trình tài chính - kế toán chuyên ngành:

• Văn bản pháp lý áp dụng: Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp vừa và nhỏ; Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 01 (VAS 01 – Chuẩn mực chung theo Quyết định số 165/2002/QĐ-BTC).
• Khái niệm và nguyên tắc cốt lõi: Khóa luận tiếp cận khái niệm kế toán công nợ theo TS. Nguyễn Tấn Bình; định nghĩa khoản phải thu từ GS.TS Ngô Thế Chi và PGS. Trương Thị Thủy. Các khoản nợ phải thu (TK 131) và nợ phải trả (TK 331) được phân định theo kỳ hạn (ngắn hạn dưới 12 tháng hoặc trong một chu kỳ kinh doanh; dài hạn trên 12 tháng) và theo đối tượng giao dịch có tính chất thương mại hoặc phi thương mại.
• Hệ thống chỉ tiêu phân tích: Tác giả ứng dụng hệ thống công thức phân tích công nợ và khả năng thanh toán căn cứ theo tài liệu của PGS. Nguyễn Văn Công (2010) và bài giảng Phân tích Báo cáo tài chính của ThS. Hoàng Thị Kim Thoa (2025).

Nhóm chỉ tiêu	Tên chỉ tiêu	Đơn vị tính	Công thức xác định	Ý nghĩa kinh tế
Công nợ	Tỷ lệ các khoản phải thu so với các khoản phải trả	% hoặc Lần	$\frac{\text{Tổng các khoản phải thu}}{\text{Tổng các khoản phải trả}}$	Đo lường mức độ cân bằng giữa vốn bị chiếm dụng và vốn đi chiếm dụng
Hoạt động thu nợ	Hệ số vòng quay các khoản phải thu	Vòng	$\frac{\text{Doanh thu thuần}}{\text{Phải thu bình quân}}$	Đo lường tốc độ luân chuyển khoản phải thu trong kỳ
Hoạt động thu nợ	Kỳ thu tiền bình quân	Ngày	$\frac{360}{\text{Vòng quay phải thu}}$	Thời gian trung bình để thu hồi được các khoản nợ bán hàng
Hoạt động trả nợ	Số vòng quay các khoản phải trả	Vòng	$\frac{\text{Giá vốn hàng bán} + \Delta\text{Hàng tồn kho}}{\text{Phải trả bình quân}}$	Đo lường tốc độ thanh toán cho các nhà cung cấp
Hoạt động trả nợ	Thời gian quay vòng các khoản phải trả	Ngày (Vòng)	$\frac{360}{\text{Vòng quay phải trả}}$	Thời gian bình quân để doanh nghiệp hoàn trả nợ người bán
Cơ cấu nợ	Hệ số nợ	Lần (%)	$\frac{\text{Nợ phải trả}}{\text{Tổng tài sản}}$	Tỷ lệ tài sản được tài trợ bằng nguồn vốn nợ vay
Khả năng thanh toán	Hệ số thanh toán hiện hành ($H_{hh}$)	Lần	$\frac{\text{Tài sản ngắn hạn}}{\text{Nợ ngắn hạn}}$	Khả năng bù đắp nợ ngắn hạn bằng toàn bộ tài sản ngắn hạn
Khả năng thanh toán	Hệ số thanh toán nhanh ($H_{nhanh}$)	Lần	$\frac{\text{Tài sản ngắn hạn} - \text{Hàng tồn kho}}{\text{Nợ ngắn hạn}}$	Khả năng thanh toán ngay lập tức không phụ thuộc vào giải tỏa kho
Khả năng thanh toán	Hệ số thanh toán tức thời ($H_{tt}$)	Lần	$\frac{\text{Tiền và tương đương tiền}}{\text{Nợ ngắn hạn}}$	Khả năng chi trả nợ ngắn hạn tức thì bằng lượng tiền sẵn có

Khóa luận kết hợp các phương pháp nghiên cứu học thuật và phân tích dữ liệu thực nghiệm:

• Phương pháp thu thập số liệu: Thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp từ hệ thống chứng từ gốc (hóa đơn GTGT, ủy nhiệm chi, phiếu thu, phiếu chi, giấy đề nghị thanh toán), sổ kế toán (Sổ Cái, Sổ chi tiết TK 131, TK 331), Báo cáo tài chính (Báo cáo tình hình tài chính Mẫu B01a-DNN, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh Mẫu 02-DNN) trong 3 năm 2022–2024 tại Công ty CP Đầu tư Thương mại Xây dựng Đức Phát.
• Phương pháp xử lý số liệu: Dữ liệu kiểm toán và sổ sách kế toán được số hóa, tổng hợp, phân loại và xử lý tính toán tập trung trên phần mềm Microsoft Excel.
• Phương pháp phân tích số liệu: Vận dụng phương pháp thống kê mô tả (số tương đối, số tuyệt đối, số bình quân) để phản ánh quy mô và cơ cấu tài sản, nguồn vốn; kết hợp phương pháp thống kê so sánh (so sánh tuyệt đối về quy mô giá trị và so sánh tương đối theo tỷ lệ tăng/giảm phần trăm) nhằm chỉ rõ xu hướng biến động của công nợ qua các năm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán công nợ và phân tích tình hình công nợ trong doanh nghiệp

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về công nợ và kế toán công nợ:

• Trình bày định nghĩa, bản chất kinh tế của các khoản phải thu và nợ phải trả, phân định rõ ranh giới giữa quan hệ mua bán chịu thương mại và các quan hệ thanh toán phi thương mại khác.
• Phân tích nguyên tắc hạch toán kế toán theo Điều 16 (khoản phải thu) và Điều 39 (khoản phải trả) thuộc Thông tư 133/2016/TT-BTC: bắt buộc theo dõi chi tiết theo từng đối tượng, kỳ hạn thu hồi/hoàn trả, loại nguyên tệ và phương pháp đánh giá lại chênh lệch tỷ giá hối đoái tại thời điểm lập báo cáo tài chính.
• Làm rõ vai trò, nhiệm vụ của kế toán công nợ từ khâu thẩm định tính hợp lệ của hợp đồng kinh tế, theo dõi hạn mức tín dụng định kỳ, xử lý nợ tạm ứng nội bộ đến quy trình đôn đốc thu hồi nợ khó đòi.
• Trình bày kết cấu hạch toán tài khoản 131 "Phải thu của khách hàng" và tài khoản 331 "Phải trả cho người bán", danh mục chứng từ kế toán và hệ thống sổ kế toán tổng hợp, sổ chi tiết.
• Nêu rõ đặc thù của hoạt động thi công xây lắp tác động đến công nợ: công trình có giá trị lớn, tiến độ kéo dài, nghiệm thu theo giai đoạn khiến khoản phải thu bị ứ đọng; ngược lại, doanh nghiệp chịu sức ép thanh toán nhanh từ nhà cung cấp vật tư, tạo áp lực chênh lệch kỳ thu - chi dòng tiền.
• Thiết lập khung chỉ tiêu phân tích gồm tỷ lệ phải thu/phải trả, vòng quay và kỳ hạn nợ, hệ số nợ và bộ ba chỉ số thanh khoản ($H_{hh}, H_{nhanh}, H_{tt}$).

Chương 2: Thực trạng công tác kế toán và phân tích công nợ tại Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Xây dựng Đức Phát

Chương 2 mô tả chi tiết cơ cấu hoạt động và thực tiễn hạch toán tại doanh nghiệp:

• Tổng quan đơn vị: Công ty thành lập ngày 12/03/2010, mã số thuế 3200436293, trụ sở tại số 64 Nguyễn Du, phường Nam Đông Hà, tỉnh Quảng Trị, do ông Phạm Minh Phương làm Giám đốc. Doanh nghiệp khởi đầu với bán buôn dầu mỡ nhờn, sau đó mở rộng sang thi công xây lắp dân dụng - giao thông (từ năm 2015) và kinh doanh Cửa hàng xăng dầu Đức Phát trên Quốc lộ 9 (vận hành từ năm 2017). Bộ máy quản lý gồm Ban Giám đốc, Phòng Hành chính - Kinh doanh, Phòng Kế hoạch - Kỹ thuật, Phòng Kế toán - Tài vụ và Ban chỉ huy công trường (với 4 đội trực thuộc: Đội cung ứng vật tư, Đội xây lắp, Đội điện nước, Đội xe máy thiết bị).
• Tổ chức bộ máy kế toán: Tổ chức theo mô hình tập trung gồm Kế toán trưởng kiêm kế toán tổng hợp, Kế toán thanh toán (phụ trách công nợ), Kế toán vật tư - TSCĐ, Kế toán tiền lương và Thủ quỹ.
• Chế độ kế toán áp dụng: Chế độ kế toán doanh nghiệp vừa và nhỏ ban hành theo Thông tư 133/2016/TT-BTC; hình thức kế toán Chứng từ ghi sổ trên phần mềm MISA Online; phương pháp hạch toán hàng tồn kho kê khai thường xuyên; phương pháp xuất kho Nhập trước - Xuất trước (FIFO); nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ.
• Quy trình quản lý công nợ:
  • Đối với chủ đầu tư xây dựng: Thẩm định pháp lý, chia nhỏ các đợt giải ngân theo tiến độ khối lượng hoàn thành, giảm tỷ lệ tạm ứng đối với đối tác có rủi ro tín dụng.
  • Đối với khách hàng thương mại: Giới hạn nợ dưới 30 ngày, áp dụng chiết khấu thanh toán 1%–2% cho các giao dịch hoàn tất trong 10 ngày, yêu cầu thư bảo lãnh ngân hàng đối với các đơn hàng thương mại lớn.
• Thực tiễn hạch toán: Mô tả cụ thể luân chuyển chứng từ tại đơn vị thông qua các nghiệp vụ phát sinh: Hóa đơn GTGT bán hàng số 35, Giấy đề nghị thanh toán, Sổ chi tiết TK 131, Ủy nhiệm chi Ngân hàng Á Châu (ACB), Ủy nhiệm chi Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank), Sổ chi tiết TK 331.
• Phân tích công nợ và khả năng thanh toán 2022–2024: Dựa trên chuỗi số liệu tài chính 3 năm, khóa luận phân tích cơ cấu nợ, tốc độ thu hồi nợ, thời gian trả tiền và biến động của các hệ số khả năng thanh toán hiện hành, thanh toán nhanh, thanh toán tức thời nhằm làm rõ thực trạng quản lý dòng tiền của công ty.

Chương 3: Giải pháp để hoàn thiện công tác kế toán công nợ và tình hình công nợ tại Công ty CP Đầu tư Thương mại Đức Phát

Chương 3 tổng kết các phát hiện đánh giá và đề xuất hệ thống giải pháp:

• Đánh giá thực trạng:
  • Ưu điểm: Bộ máy kế toán phân định chức năng rõ ràng; ứng dụng phần mềm MISA Online giúp lưu chuyển và tổng hợp dữ liệu kịp thời; thực hiện nghiêm túc việc lập chứng từ và mở sổ chi tiết theo dõi từng đối tượng khách hàng, nhà cung cấp.
  • Nhược điểm: Công tác theo dõi công nợ quá hạn chưa thực sự chủ động; việc đối chiếu công nợ định kỳ vào cuối niên độ đôi khi bị chậm trễ do tiến độ nghiệm thu công trình xây dựng kéo dài; chính sách thu hồi nợ chưa có biện pháp chế tài quyết liệt đối với các khoản thanh toán chậm.
• Giải pháp đề xuất:
  • Nhóm giải pháp kế toán: Chuẩn hóa quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán giữa công trường và phòng kế toán; khai thác triệt để các phân hệ theo dõi tuổi nợ trên phần mềm MISA Online; định kỳ lập biên bản đối chiếu công nợ từng quý; trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi theo đúng quy định.
  • Nhóm giải pháp quản lý công nợ: Siết chặt điều khoản bảo lãnh thanh toán trong hợp đồng giao thầu; linh hoạt chính sách chiết khấu để giải phóng các khoản phải thu thương mại; cân đối kế hoạch dòng tiền vào và ra để duy trì các chỉ số thanh toán an toàn, tránh gây tổn hại uy tín với các nhà cung ứng vật tư.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đạt được các kết quả cụ thể dựa trên việc tổng hợp và phân tích thực tiễn:

• Hệ thống hóa số liệu và quy trình kế toán: Khóa luận phản ánh chính xác thực tế hạch toán các khoản phải thu và nợ phải trả tại Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Xây dựng Đức Phát theo chế độ kế toán Thông tư 133/2016/TT-BTC. Đề tài minh họa rõ ràng chu trình ghi chép từ chứng từ gốc (hóa đơn thương mại, chứng từ ngân hàng ACB, Agribank) đến việc phản ánh vào Sổ chi tiết TK 131, TK 331 và Sổ Cái thông qua phần mềm MISA Online.
• Đánh giá khách quan chỉ số tài chính: Kết quả tính toán các chỉ tiêu tài chính qua 3 năm (2022, 2023, 2024) đã chỉ rõ mức độ phụ thuộc vào nợ, sự chênh lệch giữa vòng quay các khoản phải thu và vòng quay các khoản phải trả, cũng như xu hướng biến động của các hệ số thanh toán ngắn hạn của doanh nghiệp.
• Đóng góp ứng dụng: Tác giả đã chỉ ra được mâu thuẫn đặc thù giữa tốc độ thu tiền từ các công trình xây lắp và nghĩa vụ thanh toán vật tư thương mại của một doanh nghiệp đa ngành. Các giải pháp đề xuất gắn liền với đặc điểm hoạt động tại địa bàn tỉnh Quảng Trị, cung cấp các gợi ý thiết thực để ban giám đốc công ty điều chỉnh chính sách tín dụng và kiểm soát dòng tiền an toàn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn nghiên cứu xuất phát từ phạm vi tiếp cận số liệu:

• Hạn chế về phạm vi không gian và đối tượng: Đề tài chỉ thực hiện khảo sát điển cứu (case study) tại một đơn vị duy nhất là Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Xây dựng Đức Phát tại tỉnh Quảng Trị. Do đó, các kết luận phản ánh đặc thù riêng của doanh nghiệp này và chưa mang tính đại diện thống kê cho toàn bộ các doanh nghiệp xây lắp thương mại trên phạm vi cả nước.
• Hạn chế về chiều sâu dữ liệu: Nghiên cứu chỉ tập trung khai thác số liệu hạch toán kế toán chi tiết trong năm 2024 và số liệu phân tích tài chính tổng hợp trong giai đoạn 2022–2024; chưa mở rộng đánh giá tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô hay biến động lãi suất tín dụng ngân hàng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh giữa nhiều doanh nghiệp cùng quy mô trong ngành xây dựng; nghiên cứu chuyển đổi áp dụng hệ thống chuẩn mực báo cáo tài chính mới hoặc Thông tư 200/2014/TT-BTC khi doanh nghiệp mở rộng quy mô; xây dựng mô hình dự báo dòng tiền và quản trị rủi ro tín dụng đối tác chuyên sâu.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn rõ ràng:

• Đối với sinh viên chuyên ngành: Sinh viên các ngành Kế toán, Kiểm toán và Tài chính doanh nghiệp có thể sử dụng đề tài như một mẫu nghiên cứu thực tế chuẩn mực về phần hành kế toán công nợ và phương pháp phân tích báo cáo tài chính trong doanh nghiệp vừa và nhỏ áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC.
• Phần nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Hệ thống bảng biểu, công thức tính toán các hệ số thanh khoản và chỉ số công nợ theo tài liệu học thuật chính thống.
  • Mô tả quy trình kiểm soát tín dụng thương mại kết hợp với đặc thù hợp đồng thi công xây dựng (chia nhỏ đợt thanh toán, quản lý nghiệm thu).
  • Quy trình ứng dụng phần mềm kế toán MISA Online để tổ chức hạch toán chứng từ ghi sổ cho tài khoản 131 và tài khoản 331.
• Đối với doanh nghiệp: Cung cấp góc nhìn thực tiễn cho các nhà quản trị doanh nghiệp xây dựng - thương mại quy mô vừa và nhỏ trong việc nhận diện rủi ro công nợ tồn đọng và cân đối dòng tiền thanh toán.

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh nghiệp áp dụng chế độ kế toán và phần mềm nào để xử lý số liệu công nợ?

Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Xây dựng Đức Phát áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp vừa và nhỏ ban hành theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính. Doanh nghiệp xử lý dữ liệu kế toán và theo dõi công nợ trên phần mềm MISA Online theo hình thức Chứng từ ghi sổ trên máy tính, sử dụng phương pháp kê khai thường xuyên đối với hàng tồn kho và tính giá xuất kho theo phương pháp Nhập trước – Xuất trước (FIFO).

2. Chính sách quản lý công nợ của công ty có sự khác biệt như thế nào giữa mảng xây dựng và mảng thương mại?

• Đối với chủ đầu tư và đối tác xây dựng lớn: Công ty tiến hành thẩm định pháp lý và năng lực tài chính, áp dụng chính sách giảm tỷ lệ tạm ứng, chia nhỏ các đợt thanh toán gắn liền với tiến độ nghiệm thu hoàn thành từng hạng mục để hạn chế rủi ro ứ đọng công nợ vào giai đoạn bàn giao.
• Đối với khách hàng thương mại: Áp dụng hạn mức tín dụng thấp với kỳ hạn ngắn (dưới 30 ngày); sử dụng chính sách chiết khấu thanh toán sớm từ 1% đến 2% nếu đối tác thanh toán trong vòng 10 ngày nhằm kích thích quay vòng vốn; đối với đơn hàng lớn bắt buộc phải có chứng thư bảo lãnh thanh toán của ngân hàng thương mại.

3. Khóa luận sử dụng các chỉ tiêu nào để đánh giá khả năng thanh toán của doanh nghiệp?

Tác giả sử dụng bộ ba chỉ tiêu thanh khoản gồm:

• Khả năng thanh toán hiện hành ($H_{hh}$ = Tài sản ngắn hạn / Nợ ngắn hạn);
• Khả năng thanh toán nhanh ($H_{nhanh}$ = [Tài sản ngắn hạn - Hàng tồn kho] / Nợ ngắn hạn);
• Khả năng thanh toán tức thời ($H_{tt}$ = Tiền và tương đương tiền / Nợ ngắn hạn).

4. Cơ cấu bộ máy kế toán tại Công ty Đức Phát được phân nhiệm như thế nào đối với công nợ?

Bộ máy kế toán của công ty tổ chức theo mô hình tập trung. Trong đó, Kế toán trưởng kiêm nhiệm công tác kế toán tổng hợp, trực tiếp kiểm tra và lập báo cáo tài chính; vị trí Kế toán thanh toán chịu trách nhiệm chuyên trách theo dõi, ghi chép các giao dịch phát sinh liên quan đến nợ phải thu (TK 131) và nợ phải trả (TK 331), đối chiếu chứng từ và giám sát việc thực hiện nghĩa vụ thanh toán của công ty cũng như khách hàng.

5. Đặc thù ngành xây dựng gây ra những áp lực gì đối với công nợ của công ty?

Ngành xây dựng có đặc điểm công trình giá trị lớn, thời gian thi công kéo dài qua nhiều kỳ, việc thanh toán phụ thuộc hoàn toàn vào biên bản nghiệm thu khối lượng từng giai đoạn, dẫn đến nợ phải thu bị ứ đọng cao nếu khách hàng chậm ký xác nhận. Ngược lại, các nhà cung ứng vật tư thiết bị và nhà thầu phụ thường yêu cầu thanh toán nhanh hoặc trả tiền ngay theo đợt giao nhận. Sự lệch pha giữa chu kỳ thu hồi tiền và chu kỳ trả tiền tạo nên áp lực lớn đối với nguồn vốn lưu động của doanh nghiệp.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hà Nhi đã phản ánh chi tiết và toàn diện công tác kế toán công nợ cũng như thực trạng thanh toán tại Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Xây dựng Đức Phát. Công trình đã làm rõ được mối quan hệ hữu cơ giữa đặc điểm kinh doanh hỗn hợp thương mại - xây lắp với sự biến động của các khoản phải thu và nợ phải trả theo chế độ kế toán Thông tư 133/2016/TT-BTC. Các giải pháp do tác giả đề xuất xuất phát trực tiếp từ thực tiễn khảo sát, mang tính khả thi cao nhằm hỗ trợ doanh nghiệp củng cố quy trình kiểm soát dòng tiền và nâng cao an toàn tài chính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CÔNG NỢ VÀ PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH CÔNG NỢ TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Một số lý luận liên quan đến công nợ 1.1 Khái niệm về kế toán công nợ Theo TS. Nguyễn Tấn Bình: “Trong quá trình kinh doanh thường xuyên phát sinh các mối quan hệ thanh toán giữa doanh nghiệp với người bán, người mua, cán bộ công nhân viên,…Các quan hệ thanh toán này là cơ sở phát sinh các khoản phải thu, khoản phải trả. Kế toán khoản phải thu và nợ phải trả gọi chung là kế toán công nợ. Như vậy kế toán công nợ là một phần hành kế toán có nhiệm vụ hạch toán các khoản nợ phải thu, phải trả diễn ra liên tục trong suốt quá trình hoạt động kinh của doanh nghiệp”[1].1 Khái niệm các khoản phải thu Theo GS.TS Ngô Thế Chi, PGS.

Trương Thị Thủy: “ Các khoản phải thu trong doanh nghiệp xác định quyền lợi của doanh nghiệp về một khoản tiền, hàng hóa, dịch vụ,.mà doanh nghiệp sẽ thu về trong tương lai. Khoản nợ phải thu là một tài sản của doanh nghiệp đang bị các đơn vị, tổ chức kinh tế, cá nhân khác chiếm dụng mà doanh nghiệp có trách nhiệm thu hồi. Các khoản phải thu được kế toán công ty ghi lại và phản ánh trên bảng cân đối kế toán, bao gồm các khoản nợ công ty chưa đòi được, tính các khoản nợ chưa đến hạn thanh toán” [4]. Tóm lại, khoản phải thu là một phần tài sản của doanh nghiệp đang bị các đơn vị, tổ chức và cá nhân khác chiếm dụng tạm thời mà doanh nghiệp có trách nhiệm phải thu hồi trong tương lai.

Trong doanh nghiệp, các khoản phải thu bao gồm: Phải thu khách hàng, phải thu nội bộ, phải thu khác,…nhưng khoản phải thu khách hàng thường phát sinh nhiều nhất và chiếm tỷ trọng cao nhất cho nên việc theo dõi khoản mục này hết sức cẩn trọng. Phân loại các khoản phải thu • Phân loại các khoản phải thu theo thời gian Các khoản phải thu của doanh nghiệp được phân loại dựa trên thời hạn thu hồi các khoản nợ. Phải thu ngắn hạn là khoản phải thu dưới 12 tháng hoặc trong một chu kỳ kinh doanh thông thường tại thời điểm báo cáo. 5 Phải thu dài hạn là khoản phải thu trên 12 tháng hoặc trong một chu kỳ kinh doanh thông thường tại thời điểm báo cáo.

• Phân loại các khoản phải thu theo đối tượng Phải thu khách hàng: Là các khoản phải thu phát sinh từ các hoạt động mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp đối với khách hàng. Phải thu nội bộ: bao gồm giữa các đơn vị cấp trên và đơn vị cấp dưới trực thuộc hoặc giữa các đơn vị độc lập trong tổng công ty về các khoản vay, mượn, chi hộ, trả hộ,… Phải thu khác: Là các khoản thu không phát sinh từ các giao dịch mua-bán như: các khoản phải thu tạo ra doanh thu hoạt động tài chính như khoản phải thu về lãi cho vay, tiền gửi, cổ tức và lợi nhuận được chia. Các khoản chi hộ bên thứ ba mà doanh nghiệp có quyền thu hồi, các khoản phải thu hội bên giao ủy thác trong hoạt động ủy thác xuất khẩu, cùng với các khoản cho mượn tài sản, phải thu về tiền phạt, bồi thường, tài sản thiếu chờ xử lý,…Tất cả đều được ghi nhận như những khoản phải thu khác của doanh nghiệp. Bên cạnh các khoản phải thu phát sinh sau khi doanh nghiệp thực hiện giao dịch bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ, trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp còn có thể xảy ra trường hợp khách hàng trả tiền trước: Khách hàng trả tiền trước: Là trường hợp doanh nghiệp nhận tiền trước của khách hàng để thực hiện nghĩa vụ cung cấp hàng hóa, dịch vụ trong tương lai.

Khoản này không được ghi nhận là doanh thu ngay mà được theo dõi như một khoản phải trả cho đến khi nghĩa vụ được hoàn thành.2 Khái niệm các khoản phải trả Theo VAS 01 – Quy định 28 – Chuẩn mực chung: “ Nợ phải trả là nghĩa vụ hiện tại của doanh nghiệp phát sinh từ các giao dịch và các sự kiện đã qua như mua hàng chưa trả tiền, sử dụng dịch vụ chưa thanh toán, chưa nợ, cam kết bảo hành hàng hóa, cam kết nghĩa vụ hợp đồng phải trả nhân viên, thuế phải nộp, phải trả khác mà doanh nghiệp phải thanh toán từ nguồn lực của mình”[3]. Trong doanh nghiệp, các khoản phải trả thường bao gồm bao gồm: Phải trả người bán, phải trả nội bộ, thuế và các khoản phải nộp Nhà nước, phải trả người lao động, phải trả khác,… Phân loại các khoản phải trả 6 • Phân loại khoản phải trả theo thời gian Nợ phải trả ngắn hạn: Là các khoản nợ có thời hạn trong vòng 1 năm. Nợ ngắn hạn thường bao gồm các khoản nợ phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh hàng ngày của doanh nghiệp như: nợ phải trả người bán, nợ phải trả công nhân viên, thuế và các khoản phải nộp nhà nước,… Nợ phải trả dài hạn: Là các khoản nợ có thời hạn trả trên một năm. Nợ dài hạn của doanh nghiệp thường bao gồm: vay dài hạn, trái phiếu phát hành, nhận ký quỹ, ký cược dài hạn,… • Phân loại khoản phải trả theo đối tượng Căn cứ vào thông tư 133/2016/TT-BTC [2] thì các khoản nợ phải trả của doanh nghiệp phân loại theo đối tượng phải trả bao gồm: Phải trả người bán: Là khoản doanh nghiệp có trách nhiệm phải thanh toán cho nhà cung cấp, về sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ,… đã mua nhưng chưa trả tiền.

Phải trả nội bộ: Là khoản phải trả phát sinh giữa các đơn vị trực thuộc hoặc giữa các đơn vị thành viên trong tổng công ty. Các khoản này thường liên quan đến việc vay-mượn vốn, chi hộ, trả hộ,… Phải trả khác: Gồm những nghĩa vụ thanh toán không có tính thương mại, không liên quan đến giao dịch mua, bán, cung cấp hàng hóa dịch vụ. Ngoài ra, khi mua bán với nhà cung cấp, doanh nghiệp có thể phát sinh các khoản trả trước cho người bán để đảm bảo việc cung cấp hàng hóa, dịch vụ diễn ra đúng tiến độ: Trả trước cho người bán: Là số tiền doanh nghiệp ứng trước cho nhà cung cấp trước khi nhận hàng hóa, vật tư hoặc dịch vụ. Khoản này được ghi nhận như một loại tài sản ngắn hạn, phản ánh quyền lợi của doanh nghiệp đối với người bán và sẽ được bù trừ khi hàng hóa, dịch vụ được giao nhận đầy đủ.3 Khái niệm về quan hệ thanh toán Quan hệ thanh toán là mối quan hệ giữa các cá nhân, tổ chức hay doanh nghiệp trong quá trình chuyển tiền hoặc các hình thức thanh toán khác để thực hiện các nghĩa vụ tài chính.

Nó xuất hiện khi mua bán hàng hóa, sử dụng dịch vụ, trả nợ hoặc thực hiện các khoản thanh toán khác. Nói ngắn gọn, đây là cách mà các bên thỏa thuận và thực hiện việc trả tiền, nhận tiền trong các giao dịch kinh tế. 7 Trong doanh nghiệp, quan hệ thanh toán phát sinh thường xuyên trong quá trình hoạt động sản xuất – kinh doanh, phản ánh mối liên hệ về quyền và nghĩa vụ tài chính giữa doanh nghiệp với các đối tượng khác như: khách hàng, nhà cung cấp, cơ quan Nhà nước, người lao động, đơn vị nội bộ và các tổ chức, cá nhân khác. Khi thực hiện thanh toán, có hai hình thức chủ yếu bao gồm: - Thanh toán bằng tiền mặt: được thực hiện trực tiếp bằng tiền mặt (tiền Việt Nam hoặc ngoại tệ), phương thức này thường áp dụng cho các khoản chi tiêu nhỏ, giao dịch giá trị thấp hoặc thanh toán tại chỗ.

- Thanh toán không dùng tiền mặt: Thanh toán thông qua các phương tiện chuyển tiền qua ngân hàng hoặc tổ chức tài chính khác mà không sử dụng tiền mặt trực tiếp. Bao gồm các hình thức phổ biến như: chuyển khoản, séc, ủy nhiệm chi, thẻ,… 1.2 Nguyên tắc hạch toán của kế toán công nợ 1.1 Nguyên tắc kế toán khoản phải thu Căn cứ vào điều 16, thông tư 133/2016/TT-BTC [2] quy định về nguyên tắc hạch toán kế toán nợ phải thu như sau: - Các khoản phải thu được theo dõi chi tiết theo kỳ hạn phải thu, đối tượng phải thu, loại nguyên tệ phải thu và các yếu tố khác theo nhu cầu quản lý của doanh nghiệp. - Việc phân loại các khoản phải thu là phải thu của khách hàng, phải thu nội bộ, phải thu khác được thực hiện theo nguyên tắc: + Phải thu của khách hàng gồm các khoản phải thu mang tính chất thương mại phát sinh từ giao dịch có tính chất mua-bán như: Phải thu về bán hàng, cung cấp dịch vụ, thanh lý, nhượng bán tài sản (TSCĐ, BĐSĐT, các khoản đầu tư tài chính giữa doanh nghiệp và người mua (là đơn vị độc lập với người bán, gồm cả các đơn vị mà doanh nghiệp đầu tư góp vốn vào). Khoản phải thu này gồm cả các khoản phải thu về tiền bán hàng xuất khẩu của bên giao ủy thác với khách hàng thông qua bên nhận ủy thác; + Phải thu nội bộ gồm các khoản phải thu giữa đơn vị cấp trên với đơn vị cấp dưới trực thuộc không có tư cách pháp nhân hạch toán phụ thuộc (sau đây gọi là đơn vị hạch toán phụ thuộc).

+ Phải thu khác gồm các khoản phải thu không có tính chất thương mại, không liên quan đến giao dịch mua - bán, như: 8 • Các khoản phải thu tạo ra doanh thu hoạt động tài chính, như: khoản phải thu về lãi cho vay, tiền gửi, cổ tức và lợi nhuận được chia; • Các khoản chi hộ bên thứ ba được quyền nhận lại; Các khoản bên nhận ủy thác xuất khẩu phải thu hộ cho bên giao ủy thác; • Các khoản phải thu không mang tính thương mại như cho mượn tài sản phi tiền tệ, phải thu về tiền phạt, bồi thường, tài sản thiếu chờ xử lý… - Khi lập Báo cáo tài chính, kế toán căn cứ kỳ hạn còn lại của các khoản phải thu để phân loại là dài hạn hoặc ngắn hạn. Các chỉ tiêu phải thu của Báo cáo tình hình tài chính còn bao gồm cả các khoản được phản ánh ở các tài khoản khác ngoài các tài khoản phải thu, như: Khoản cho vay được phản ánh ở TK 1288; Khoản ký quỹ, ký cược phản ánh ở TK 1386, khoản tạm ứng được phản ánh ở TK 141… Việc xác định các khoản cần lập dự phòng phải thu khó đòi được căn cứ vào các khoản mục được phân loại là phải thu ngắn hạn, dài hạn của Báo cáo tình hình tài chính.