CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP. Lý luận chung về tiêu thụ thành phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất, thương mại 1. Một số khái niệm cơ bản. Khái niệm tiêu thụ Tiêu thụ là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, tiêu thụ sản phẩm là quá trình đưa các loại sản phẩm sản xuất ra và lưu thông bằng các hình thức bán hàng.
Trong quá trình tiêu thụ sản phẩm phát sinh các quan hệ về chuyển giao sản phẩm hàng hoá và thanh toán giữa các đơn đơn vị kinh tế với khách hàng, trong quá trình đó phát sinh các nghiệp vụ kinh tế về chi phí bán hàng như quảng cáo, vận chuyển bốc dỡ, các nghiệp vụ về thanh toán. Quá trình tiêu thụ được coi là hoàn thành khi hàng hoá thực sự đã tiêu thụ tức là khi quyền sở hữu về hàng hoá đã chuyển từ người bán sang người mua. Mặt khác sau khi tiêu thụ sản phẩm đơn vị phải thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước về các khoản thuế trên cơ sở tiêu thụ từng mặt hàng theo quy định. Trong giai đoạn tiêu thụ, bộ phận giá trị mới sáng tạo ra trong khâu sản xuất sẽ được thực hiện và thể hiện dưới hình thức lợi nhuận.
Cuối mỗi kỳ kế toán doanh nghiệp xác định được doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu, từ đó tính được doanh thu thuần. Sau khi xác định giá vốn hàng bán,chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, các khoản thu khác, chi phí khác, doanh nghiệp sẽ xác định được kế quả kinh doanh trong kỳ hoạch toán. Khái niệm doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu. Theo VAS 14 “Doanh thu và thu nhập khác”, doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu được định nghĩa như sau: - Doanh thu: là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kì kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp góp phần tăng vốn chủ sở hữu.
- Giảm giá hàng bán: Giảm giá hàng bán là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. 11 Luan van - Chiết khấu thương mại: Chiết khấu thương mại là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn. Trường hợp mua hàng nhiều lần mới đạt đến lượng hàng được hưởng chiết khấu thương mại thì khoản chiết khấu thương mại này được ghi giảm trừ vào giá bán trên hóa đơn lần cuối cùng. - Hàng bán bị trả lại: Hàng bán bị trả lại là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán.
- Chiết khấu thanh toán: Chiết khấu thanh toán là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn hợp đồng. Khái niệm giá vốn hàng bán Khái niệm giá vốn hàng bán theo giáo trình “Kế toán Tài chính” – Trường Đại học Thương Mại, năm 2010 thì: Giá vốn hàng bán là một chỉ tiêu tổng hợp phản ánh trị giá thực tế của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, bất động sản đầu tư đã tiêu thụ trong kỳ. Các phương thức tiêu thụ sản phẩm - Tiêu thụ theo phương thức giao hàng trực tiếp Theo phương thức này khách hàng sẽ nhận hàng trực tiếp tại kho của doanh nghiệp hoặc giao nhận hàng tay ba ( nhà cung cấp, doanh nghiệp, khách hàng). Người nhận hàng sau khi ký vào chứng từ bán hàng của doanh nghiệp thì hàng hoá chuyển quyền sở hữu, doanh nghiệp được ghi nhận doanh thu bán hàng.
- Tiêu thụ theo phương thức vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán Theo phương thức này, doanh nghiệp ký hợp đồng với nhà cung cấp và khách hàng để mua, bán hàng. Hàng hoá được chuyển thẳng từ nhà cung cấp đến khách hàng không qua kho của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có trách nhiệm đòi tiền của khách hàng để trả cho nhà cung cấp và hưởng phần chên lệch. - Tiêu thụ theo phương thức gửi bán Theo phương thức này, doanh nghiệp xuất hàng gửi đi bán theo hợp đồng đã ký kết giữa hai bên.
Khi xuất hàng gửi đi bán thì hàng chưa được xác định tiêu thụ, tức là chưa được hoạch toán vào doanh thu. Hàng gửi đi chỉ bán được ghi nhận doanh thu khi khách hàng chấp nhận thanh toán. 12 Luan van - Tiêu thụ theo phương thức gửi hàng Theo phương thức này định kì theo kế hoạch doanh nghiệp gửi hàng cho khách hàng và giao tại địa điểm đã ký trong hợp đồng, trong quá trình gửi hàng. Doanh nghiệp vẫn chịu phần lớn rủi ro và giữ quyền sở hữu nên hàng hoá chưa được xác định là bán, chưa được ghi nhận doanh thu bán hàng.
Chỉ khi nào bên phía khách hàng chấp nhận thanh toán hoạch thanh toán, khi đó hàng chuyển quyền sở hữa, doanh nghiệp mới được ghi nhận doanh thu. - Tiêu thụ theo phương thức bán lẻ Theo phương thức này, nghiệp vụ bán hàng thực hiện trưc tiếp với người mua (người tiêu dùng hoặc các cơ quan đoàn thể…). Khách hàng trả tiền, người bán hàng giao tiền. Doanh thu bán hàng được tính trên cơ sở số lượng hàng bán ra và đơn giá hàng bán.
Các phương thức thanh toán Sau khi giao hàng cho bên mua và nhận được chấp nhận thanh toán bên bán có thể nhận tiền hàng theo nhiều phương thức khác nhau tuỳ vào sự thoả thuận giữa 2 bên mà lựa chọn các phương thức thanh toán cho phù hợp. Có 3 phương thức thanh toán: - Phương thức thanh toán trực tiếp. Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ được chuyển từ người mua sang người bán sau khi quyền chuyển sở hữu về hàng hóa bị chuyển giao.Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt, séc hoặc có thể bằng hàng hoá (nếu bán theo phương thức hàng đổi hàng). Theo phương thức thanh toán này thì sự vận động của hàng hoá gắn liền với sự vận động của tiền tệ.
- Phương thức thanh toán trả chậm. Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu về hàng hoá. Từ phương thức thanh toán này hình thành nên khoản nợ phải thu của khách hàng. Theo phương thức thanh toán này thì sự vận động của hàng hoá, sự vận động của tiền tệ có khoảng cách về không gian và thời gian.
- Phương thức thanh toán trả trước. 13 Luan van Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao trước thời điểm giao nhận hàng hóa. Mục đích của việc thanh toán trước là để chắc chắn việc thực hiện hợp đồng mua hàng hóa của khách hàng. Như vậy, theo phương thức thanh toán này thì sự vận động của hàng hóa và sự vận động của tiền cũng có khoảng cách về không gian và thời gian.
Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ kế toán tiêu thụ thành phẩm 1. Yêu cầu quản lý kế toán tiêu thụ thành phẩm Ở bất cứ một hoạt động nào của xã hội, khâu quản lý cũng được đặt ra hết sức quan trọng và cần thiết. Ở hoạt động tiêu thụ, vấn đề quản lý được đặt ra với bộ phận kế toán là rất cần thiết. Kế toán tiêu thụ cần hoạch toán chi tiết tình hình biến động của từng mặt hàng tiêu thụ, cần quản lý từng khách hàng về số lượng mua cúng như thanh toán công nợ, quản lý doanh thu của từng khách hàng về số lượng mua như thanh toán công nợ, quản lý từng doanh thu của từng khách hàng qua biết được từng mặt hàng nào tiêu thụ nhanh hay chậm, từ đó có những biện pháp quản lý xúc tiến hoạt động kinh doanh một cách hợp lý.
Ngoài ra, kế toán tiêu thụ có nhiều phương thức tiêu thụ khác nhau dô đó hiệu quả kinh doanh của từng phương thức cũng khác nhau do số lượng giá cả hàng hoá và phương thức thanh toán của từng phương thức tiêu thụ. 14 Luan van Vấn đề đặt ra đối với nhà quản lý là phải ghi chép, đối chiếu, so sánh chính xác để xác định được phương thức tiêu thụ hiệu quả nhất cho doanh nghiệp của mình. Do bán hàng là quá trình chuyển hoá tài sản của doanh nghiệp từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ, cho nên quản lý nghiệp vụ bán hàng phải quản lý cả hai mặt: tiền và hàng. Tiền liên quan đến tình hình thu hồi tiền bán hàng, tình hình công nợ và thu hồi công nợ của khách hàng điều này yêu cầu kế toán cũng như thủ quỹ phải quản lý theo từng khách hàng, từng khoản nợ tiếp theo, từng nghiệp vụ kinh tế phát sinh.
Hàng liên quan đến quá trình bán ra, dự trữ hàng hoá, các khoản giảm trừ, chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán. Để đảm bảo tính liên tục trong kinh doanh phải có thông tin về tình hình hàng hoá bán ra, trả lại để có kế hoạch kinh doanh ở kỳ tiếp theo một cách kịp thời. Thêm vào đó kế toán phải thường xuyên kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch bán hàng và thực hiện các chính sách có liên quan đến hoạt động đó: Giá cả, chi phí bán hàng, quảng cáo tiếp thị, đồng thời phải tính toán và đưa ra kế hoạch về hoạt động đó một cách hợp lý. Nhiệm vụ kế toán tiêu thụ thành phẩm Tiêu thụ hàng hoá là chức năng chue yếu của DN, nó có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của một DN.
Do đó kế toán và tiêu thụ hàng hoá cũng có vai trò uan trọng, thông qua các thông tin về kế toán tiêu thụ, các nhà quản trị DN có thể biết được cụ thể tình hình tiêu thụ hàng hoá, để từ đó đưa ra quyết định đầu tư thay thế mặt hàng, phát hiện kịp thời những sai sót trong từng khâu của quá trình kinh doanh, rút ra được những kinh nghiệm và có hướng đầu tư mới đạt hiệu quả cao. Từ những ý nghĩa đó, nhiệm vụ chính của kế toán tiêu thụ hàng hoá là: - Ghi chép, phản ánh kịp thời, đầy đủ và chính xác tình hình tiêu thụ hàng hoá của doanh nghiệp trong cả kỳ về số lượng và giá trị hàng hoá bán trên tổng số, trên từng mặt bằng, từng địa điểm bán hàng, từng phương thức bán hàng. - Tính toán và phản ánh chính xác giá mua thực tế của lượng hàng đã tiêu thụ đồng thời phân bố chi phí mua cho hàng tiêu thụ nhằm xác định kết quả bán hàng. - Kiểm tra, đôn đốc tình hình thu hồi và quản lý tiền hàng, quản lý công nợ, thời hạn và tình hình trả nợ.