CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QỦA KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Tổng quan về tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Các khái niệm liên quan Theo quy định tại điều 57 của thông tư 133/2016/TT-BTC Bán hàng hóa: Bán hàng hóa do doanh nghiệp sản xuất ra, bán hàng hóa mua vào và bán bất động sản đầu tư Cung cấp dịch vụ: Thực hiện công việc đã thỏa thuận theo hợp đồng trong một kỳ hoặc nhiều kỳ kế toán,như cung cấp dịch vụ vận tải, du lịch, cho thuê TSCĐ theo phương thức cho thuê hoạt động, doanh thu hợp đồng xây dựng,…. Đối với doanh nghiệp: tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ là cầu nối giữa một bên là doanh nghiệp một bên là khách hàng. Nó là chính là thước đo, là cơ sở đánh giá sự tin cậy và ưu thích của khách hàng đối với doanh nghiệp, đối với các sản phẩm mà doanh nghiệp cung cấp. Qua đó, doanh nghiệp có thể gần gũi hơn với khách hàng.
Hiểu rõ và nắm bắt nhu cầu khách hành, từ đó đưa ra những phương thức và sản phẩm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng tốt hơn để sản phẩm được tiêu thụ nhiều hơn và mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp. Đối với toàn bộ nền kinh tế xã hội: tiêu thụ là cơ sở điều hòa giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa tiền và hàng, đảm bảo sự phát triển cân đối trong từng ngành hoặc giữa các ngành với nhau. Tiêu thụ: là quá trình trao đổi để thực hiện giá trị thành phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Hay nói cách khác là quá trình chuyển hóa vốn của doanh nghiệp từ hình thức hiện vật sang hình thức tiền tệ.
Kết quả tiêu thụ: là kết quả cuối cùng về mặt tài chính của hoạt động sản xuất kinh doanh. Nói cách khác, kết quả tiêu thụ là phần chênh lệch giữa doanh thu bán hàng, các khoản giảm trừ doanh thu với trị giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. Đây là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp quan trọng để đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. SVTH: Phạm Thị Thanh Tâm Trang 1 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS-NCS Lê Anh Tuấn Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh: là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và trị giá vốn hàng bán (gồm cả sản phẩm, hàng hóa, bất động sản đầu tư và dịch vụ, giá thành của sản phẩm xấy lắp, chi phí liên quan đến hoạt động kinh doanh bất động sản đầu tư, như: chi phí khấu hao, chi phí sữa chữa, nâng cấp, chi phí cho thuê hoạt động, chi phí thanh lý, nhượng bán bất động sản đầu tư), chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp.
Kết quả hoạt động tài chính: là sự chênh lệch giữa thu nhập của hoạt động tài chính và chi phí hoạt động tài chính. Kết quả hoạt động khác: là số chênh lệch giữa các khoản thu nhập khác và các khoản chi phí khác, chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp. Theo quy định tại điều 68 của thông tư 133/2016/TT-BTC 1.2 Nhiệm vụ của kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh Những nhiệm vụ quan trọng của kế toán tiêu thụ và xác định kết quả hoạt động kinh doanh: - Phản ánh chính xác, đầy đủ, trung thực các khoản chi phí bán hàng, chi phí quản lý phát sinh nhằm xác định kết quả kinh doanh cuối kỳ. - Phản ánh chính xác số lượng hàng bán, doanh thu thuần để xác định chính xác kết quả kinh doanh - Phản ánh tình hình thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch về tiêu thụ, lợi nhuận - Hạch toán đầy đủ, chính xác tình hình tiêu thụ các loại hàng hóa, dịch vụ.
- Ghi chép đầy đủ, kịp thời kết quả tiêu thụ từng thành phẩm, hàng hóa , dịch vụ bán ra. - Tính toán đúng đắn giá trị vốn hàng đã bán, giá thành dịch vụ, chi phí bán hàng và các chi phí khác nhằm xác định chính xác kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Cung cấp thông tin và lập báo cáo theo yêu cầu của giám đốc.3 Ý nghĩa của kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh Trong nền kinh tế hiện nay, khi mà sự cạnh tranh thị trường giữa các doanh nghiệp đang diễn ra gay gắt, vấn đề đặt ra hàng đầu đối với các doanh nghiệp làm sao SVTH: Phạm Thị Thanh Tâm Trang 2 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS-NCS Lê Anh Tuấn để kinh doanh hiệu quả, lợi nhuận tối đa. Điều đó đồng nghĩa với doanh nghiệp cần phải thường xuyên kiểm tra, theo dõi, cũng như đánh giá tình hình tiêu thụ trong từng thời kì, từng khách hàng, từng hoạt động kinh tế thông qua số liệu kế toán tiêu thụ.
Đây là tiêu chí phản ánh chính xác nhất năng lực tổ chức sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Kế toán tiêu thụ và xác định kết qua kinh doanh được coi như công cụ hữu hiệu, thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin về hàng hóa. Thông qua các số liệu kế toán tiêu thụ, doanh nghiệp sẽ biết được mức độ hoàn thành của kế hoạch sản xuất kinh doanh nghiệp mình đến đâu, phát hiện kịp thời những yếu điểm, thiếu sót, sự mất cân đối giữa các khâu để tìm ra các biện pháp xử lý. Đồng thời qua việc đánh giá số liệu, doanh nghiệp sẽ xem xét tình hình cung ứng hàng hóa, tình hình cạnh tranh để quyết định nên mở rộng buôn bán, hay đầu tư, hợp tác với bạn hàng hay không.
Đây cũng là cơ sở cho cơ quan nhà nước quản lý kế hoạch nộp thuế của các doanh nghiệp, từ đó có thể thực hiện tốt các chức năng kiểm soát nền kinh tế vĩ mô.2 Các phương thức tiêu thụ trong doanh nghiệp 1.1 Phương thức tiêu thụ trực tiếp Tiêu thụ trực tiếp là phương thức giao hàng cho người mua trực tiếp tại kho (hoặc trực tiếp tại các phân xưởng sản xuất không qua kho) của doanh nghiệp.Sản phẩm khi bàn giao cho khách hàng được chính thức coi là tiêu thụ và doanh nghiệp bán mất đi quyền sở hữu về số hàng này.Phương thức này bao gồm bán buôn và bán lẻ: a. Phương thức bán buôn: Bán buôn được hiểu là hình thức bán hàng cho người mua trung gian để họ tiếp tục chuyển bán hoặc bán cho các nhà sản xuất hay nói cách khác là phương thức bán hàng cho các đơn vị sản xuất, các đơn vị thương mại… để tiếp tục bán ra hoặc đưa vào sản xuất, gia công, chế biến tạo ra sản phẩm để bán ra. Đặc điểm của phương thức bán hàng này là hàng hoá vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông chứ chưa đưa vào trạng thái tiêu dùng. Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Là hình thức bán hàng SVTH: Phạm Thị Thanh Tâm Trang 3 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS-NCS Lê Anh Tuấn trong đó doanh nghiệp xuất kho hàng hóa giao trực tiếp cho đại diện của bên mua.
Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: Là hình thức bán hàng trong đó doanh nghiệp căn cứ vào đơn đặt hàng hoặc hợp đồng đã ký kết xuất kho hàng hóa. Bán buôn vận chuyển thẳng: Doanh nghiệp sau khi tiến hành mua hàng không đưa về nhập kho mà chuyển thẳng đến cho bên mua. Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng: Là hình thức bán hàng mà bên bán tự vận chuyển hàng từ các điểm nhận hàng đến địa điểm của bên mua theo hợp đồng bằng phương tiện vận chuyển tự có hoặc thuê ngoài. Phương thức bán lẻ Bán lẻ được hiểu là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng, không thông qua các trung gian.
Thuộc phương thức bán lẻ gồm các hình thức sau: - Bán lẻ thu tiền tập trung: Theo hình thức này, quá trình bán hàng được tách thành hai giai đoạn: Giai đoạn thu tiền và giai đoạn giaohàng. - Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Việc thu tiền và giao hàng cho bên mua không tách rời nhau. Nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách hàng. Hết ngày hoặc ca bán, nhân viên bán hàng có nhiệm vụ nộp tiền cho thủ quỹ và lập báo cáo bán hàng sau khi đã kiểm kê hàng tồn trên quầy.2 Phương thức bán hàng trả góp, trả chậm Là phương thức bán hàng thu tiền nhiều lần.
Sản phẩm hàng hóa tại thời điểm chuyển giao cho người mua thì được coi là tiêu thụ, người mua sẽ thanh toán lần đầu ngay tại thời điểm mua một phần giá trị hàng hóa để nhận hàng và phần còn lại trả dần trong một thời gian, số tiền thanh toán chậm phải chịu một tỷ lệ lãi nhất định. Khoản lãi do trả chậm, trả góp sẽ hạch toán vào doanh thu hoạt động tài chính.3 Các phương thức thanh toán trong doanh nghiệp Phương thức thanh toán trực tiếp (Trả ngay) Là phương thức sau khi nhận được hàng mua, khách hàng thanh toán ngay tiền cho người bán, có thể bằng tiền mặt, bằng chuyển khoản, có thể thanh toán bằng hàng đổi hàng… SVTH: Phạm Thị Thanh Tâm Trang 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS-NCS Lê Anh Tuấn Phương thức thanh toán trả sau Là phương thức thanh toán sau khi nhận được hàng, khách hàng chưa thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp mà việc thanh toán trả chậm có thể thực hiện theo điều kiện tín dụng ưu đãi theo hợp đồng. Đa số khách hàng là những doanh nghiệp mua với số lượng lớn và có hợp đồng thì tùy theo thỏa thuận trong hợp đồng yêu cầu ngày thanh toán, hình thức thanh toán như tiền mặt hoặc chuyển khoản. Kế toán có nhiệm vụ theo dõi từng khách hàng và điện thoại nhắc nhở đến hạn thanh toán.4 Kế toán Doanh thu bán hàng Doanh thu là lợi ích kinh tế thu được làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp trừ phần vốn góp thêm của các cổ đông.
Doanh thu được ghi nhận tại thời điểm giao dịch phát sinh, khi chắc chắn thu được lợi ích kinh tế, được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản được quyền nhận, không phân biệt đã thu tiền hay sẽ thu được tiền.1 Điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ Nguyên tắc và điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ Doanh nghiệp chỉ ghi nhận doanh thu bán hàng khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau: - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa cho người mua; - Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa; - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn.