CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG 1. KHÁI QUÁT VỀ TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG 1. Khái quát về tiền lương a.
Khái niệm Tiền lương là khoản tiền công trả cho người lao động, tương ứng với số lượng, chất lượng và kết quả lao động. Hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp càng hiệu quả thì tiền lương của người lao động sẽ gia tăng. Tuy nhiên, mức tăng tiền lương về nguyên tắc không được vượt mức tăng năng suất lao động. Ngoài tiền lương, người lao động tại doanh nghiệp còn nhận các khoản tiền thưởng do những sáng kiến trong qúa trình làm việc, như thưởng tiết kiệm nguyên liệu, thưởng tăng năng suất lao động.
và các khoản thưởng khác. Vận dụng chính sách tiền lương và tiền thưởng thích hợp sẽ tạo điều kiện thúc đẩy tăng năng suất lao động tại doanh nghiệp. (Điều 90, Bộ Luật lao động sửa đổi năm 2019) Ngoài tiền lương, người lao động tại doanh nghiệp còn được hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội trả thay thay lương trong trường hợp nghỉ việc do ốm đau, thai sản. Tiền lương, tiền thưởng và các khoản trợ cấp BHXH (nếu có) là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động.
Hạch toán tốt lao động là cơ sở để doanh nghiệp tính toán đúng đắn các khoản trợ cấp BHXH cho người lao động trong trường hợp nghỉ việc do ốm đau, thai sản Tổ chức tốt hạch toán lao động, tiền lương còn giúp cho việc quản lý quỹ lương được chặt chẽ, đảm bảo việc trả lương, thưởng đúng với chính sách của Nhà nước và của doanh nghiệp; đồng thời làm căn cứ để tính toán, phân bổ chi phí nhân công vào chi phí kinh doanh được hợp lý. Với ý nghĩa trên, kế toán lao động, tiền lương và các khoản trích theo lương phải thực hiện các nhiệm vụ: - Tổ chức ghi chép, phản ánh kịp thời, chính xác số liệu về số lượng, chất lượng và kết quả lao động. Hướng dẫn các bộ phận trong doanh nghiệp ghi chép và luân chuyển các chứng từ ban đầu về lao động, tiền lương và BHXH - Tính toán chính xác và thanh toán kịp thời các khoản tiền lương, tiền thưởng, trợ cấp BHXH và các khoản trích nộp theo đúng chế độ quy định. - Tính toán và phân bổ chính xác, hợp lý chi phí tiền lương và các khoản trích theo lương vào các đối tượng hạch toán chi phí.
- Tổ chức lập các báo cáo về lao động, tiền lương, tình hình trợ cấp BHXH; qua đó tiến hành phân tích tình hình sử dụng lao động, quỹ tiền lương của doanh nghiệp để có những biện pháp sử dụng lao động có hiệu quả hơn. Cách tính Tiền lương phải trả cho người lao động phải bảo đảm trả lương bình đẳng, không phân biệt giới tính đối với người lao động làm công việc có giá trị như nhau; việc trả lương phải căn cứ vào năng suất lao động và chất lượng thực hiện công việc. Điều này có ý nghĩa 3 rất to lớn trong việc động viên, khuyến khích người lao động phát huy tinh thần dân chủ cơ sở, thúc đẩy họ hăng say lao động sáng tạo nâng cao đời sống vật chất tinh thần của mỗi thành viên trong xã hội. Việc tính và trả lương có thể theo nhiều hình thức khác nhau tùy theo đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, tính chất và trình độ quản lý.
Trên thực tế các danh nghiệp thường áp dụng các hình thức trả lương sau. Chính sách tiền lương là một trong những nhân tố tác động mạnh mẽ đến chất lượng, hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Chính sách tiền lương của doanh nghiệp thường thể hiện qua hình thức tiền lương. Hiện nay, ở nước ta các doanh nghiệp thường áp dụng phổ biến hai hình thức tiền lương sau: - Tiền lương theo thời gian - Tiền lương theo sản phẩm Hình thức tiền lương theo thời gian Tiền lương theo thời gian là hình thức tiền lương mà tiền lưong của người lao động được xác định tùy thuộc vào thời gian làm việc thực tế, và mức lương thời gian theo trình độ lành nghề, chuyên môn, tính chất công việc.
của người lao động. Để vận dụng hình thức trả lương theo thời gian, các doanh nghiệp thường áp dụng các văn bản hướng dẫn của nhà nước về tiền lương theo từng ngành nghề, công việc, mức độ uyên thâm nghề nghiệp của người lao động để tính mức lương thời gian áp dụng cho doanh nghiệp mình. Hình thức tiền lương theo thời gian bao gồm các hình thức sau: - Tiền lương tháng là tiền lương trả cố định theo hợp đồng lao động trong một tháng, hoặc có thể là tiền lương được qui định sẵn đối với từng bậc lương trong các thang lương trong chế độ tiền lương của nhà nước. Tiền lương tháng thường áp dụng để trả lương cho nhân viên hành chính, nhân viên quản lý hoặc người lao động làm việc theo hợp đồng ngắn hạn.
Tiền lương Tiền lương tối thiểu x (hệ số lương + hệ số phụ cấp) Số ngày = x tháng Số ngày làm việc trong tháng/theo quy định công thực tế - Tiền lương tuần là tiền lương trả cho người lao động theo mức lương trong một tuần làm việc. Tiền lương tuần thường áp dụng cho lao động bán thời gian, lao động làm việc theo hợp đồng thời vụ. - Tiền lương ngày là tiền lương trả cho người lao động theo mức lương ngày và số ngày làm việc thực tế trong tháng. Tiền lương ngày thường áp dụng để trả lương cho lao động trực tiếp hưởng lương thời gian, tính lương cho người lao động trong những ngày nghỉ việc để hội họp, học tập.
Tiền lương ngày còn là cơ sổ để tính trợ cấp BHXH trả cho người lao động trong các trường hợp được phép hưởng theo chế độ qui định. Tiền lương tháng Tiền lương ngày = Số ngày làm việc theo tháng/theo quy định - Tiền lương giờ là tiền lương trả cho người lao động tùy thuộc vào mức lương giờ và số giờ làm việc thực tế. Mức lương giờ về nguyên tắc xác định trên cơ sở mức lương 4 ngày chia cho số giờ làm việc theo chế độ trong ngày. Hiện nay, số giờ làm việc theo chế độ ở nước ta hiện nay là 8 giờ/ngày.
Mức lương giờ còn phân biệt thời gian làm việc trong các ngày nghỉ, ngày lễ, làm đêm, làm ngoài giờ. Tiền lương giờ thường áp dụng để trả lương cho lao động bán thời gian, lao động làm việc không hưởng theo sản phẩm, hoặc làm việc trong ngày nghỉ, ngày lễ, làm ngoài giờ. Như vậy, hình thức tiền lương theo thời gian về nguyên tắc dựa vào thời gian làm việc của người lao động. Hình thức này chưa thể hiện nguyên tắc phân phối theo lao động, không có tác dụng khuyến khích tăng năng suất lao động ở doanh nghiệp vì nó chưa chú ý đến chất lượng và kết quả lao động tại các nơi làm việc trong doanh nghiệp.
Để hạn chế phần nào nhược điểm này, các doanh nghiệp còn có thể áp dụng trả lương theo thời gian kết hợp có thưởng. Chế độ tiền thưởng đi kèm nhằm khuyến khích người lao động tăng năng suất lao động hoặc chất lượng dịch vụ, hiệu quả công việc. Hình thức tiền lương theo sản phẩm Hình thức tiền lương theo sản phẩm là hình thức trả lương cho người lao động hay nhón người lao động tùy thuộc vào số lượng và chất lượng của khối lượng công việc, sản phẩm hay dịch vụ hoàn thành. Hình thức tiền lương theo sản phẩm thường bao gồm các hình thức sau: - Tiền lương theo sản phẩm trực tiếp không hạn chế.
Theo hình thức này, tiền lương trả cho người lao động tùy thuộc vào số lượng sản phẩm hoàn thành và đơn giá lương sản phẩm. Tiền lương phải trả được xác định như sau: Lương tính Đơn giá tiền Mức sản lượng = x theo sản phẩm lương thực tế Hình thức này thường áp dụng cho lao động trực tiếp sản xuất ra sản phẩm tại doanh nghiệp. - Tiền lương theo sản phẩm lũy tiến. Theo hình thức này, tiền lương trả cho người lao động có phân biệt đơn giá lương với các mức khối lượng sản phẩm hoàn thành.
Nguyên tắc của hình thức này là đơn gía lương sẽ gia tăng cấp bậc khi số lượng sản phẩm hoàn thành vượt một định mức nào đó. Hình thức này thường được áp dụng cho những công đoạn quan trọng, sản xuất khẩn trương, đảm bảo tính đồng bộ của sản xuất, hoặc đáp ứng tiến độ giao hàng theo đơn đặt hàng. Tuy nhiên khi áp dụng hình thức này còn chú ý đến trường hợp người lao động vì quan tâm đến số lượng sản phẩm hoàn thành mà coi nhẹ chất lượng sản phẩm, ảnh hưởng đến uy tín sản phẩm của doanh nghiệp trên thị trường. - Tiền lương theo sản phẩm gián tiếp.
Hình thức này được áp dụng để trả lương cho lao động gián tiếp ở bộ phận sản xuất, như bộ phận tiếp liệu, vận chuyển thành phẩm, bảo dưỡng máy móc thiết bị.Tiền lương của bộ phận lao động này thường theo một tỷ lệ tiền lương của lao động trực tiếp sản xuất sản phẩm. Lý do là chất lượng và năng suất của bộ phận lao động trực tiếp sản xuất còn tùy thuộc vào chất lượng phục vụ của bộ phận lao động gián tiếp này. - Tiền lương theo sản phẩm có thưởng. Theo hình thức này, ngoài tiền lương theo sản phẩm trực tiếp, người lao động còn nhận khoản tiền thưởng do tiết kiệm nguyên nhiên liệu, 5 tăng năng suất lao động, thưởng sáng kiến.Hình thức này cũng chú ý đến trường hợp người lao động làm ra sản phẩm kém phẩm chất, lãng phí vật tư.để phải chịu tiền phạt.
- Tiền lương khoán khối lượng công việc. Theo hình thức này, tiền lương được trả cho cả khối lượng công việc hoàn thành. Hình thức này thường áp dụng cho những công việc có tính giản đơn như bốc dỡ vật tư, sửa chữa. hoặc những công việc không thể tách ra từng công việc cụ thể được.
Nhìn chung, hình thức tiền lưong theo sản phẩm có nhiều ưu điểm so với hình thức trả lương theo thời gian. Hình thức này thể hiện nguyên tắc phân phối theo lao động, góp phần khuyến khích tăng năng suất lao động. Để vận dụng hình thức này, doanh nghiệp phải xây dựng định mức lao động hợp lý phù hợp với từng công việc, từng cấp bậc, và trình độ của người lao động, có chú ý đến thực trạng cơ sở vật chất của mình. Định mức lao động phải là định mức “động” để góp phần tăng năng suất lao động tại doanh nghiệp.