CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TẠI DOANH NGHIỆP 1. KHÁI QUÁT CHUNG VẦ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TẠI DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm và bản chất của tiền lương và các khoản trích theo lương tại doanh nghiệp. Khái niệm tiền lương Tiền lương là số lượng tiền tệ mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo giá trị sức lao động đã hao phí, trên cơ sở thoả thuận theo hợp đồng lao động. Sức lao động là một loại hàng hoá, giá trị của sức lao động chính là công sức của người lao động kết tinh trong hàng hoá.
Tiền lương là một phạm trù kinh tế gắn liền với lao động, tiền tệ và nền sản xuất hàng hoá. Trong nền kinh tế hiện nay, với sự chuyên môn hoá cao của tư liệu sản xuất mà hình thành nên một nền kinh tế đa dạng đa ngành nghề. Do vậy tuỳ vào các đặc thù riêng trong việc sử dụng sức lao động của từng khu vực kinh tế mà các quan hệ thuê mướn, mua bán sức lao động cũng khác nhau. Sự đánh giá một cách chính xác giá trị của sức lao động sẽ đưa ra được số tiền lương hợp lý mà người sử dụng sức lao động có thể trả.
Tiền lương là khoản thu nhập chính đối với người lao động do vậy nó phải mang đầy đủ giá trị giúp họ có thể tái sản xuất lại sức lao động đã mất trong quá trình lao động, đồng thời nó cũn phải đáp ứng được giá trị tinh thần cơ bản của người lao động trong cuộc sống để có thể làm động lực thúc đẩy người lao động trong công việc. Không những thế, tiền lương còn là chi phí đầu vào bắt buộc của các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, do đó tiền lương có ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp tới kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thông qua việc tạo động lực, khuyến khích người lao động làm việc đạt năng suất cao hơn. Sinh viên: Nguyễn Phương Bắc - Lớp: LC19.01 Page 5 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Bản chất của tiền lương Trong tất cả mọi hình thái kinh tế xã hội, con người luôn đóng vai trò trung tâm chi phối quyết định mọi quá trình sản xuất kinh doanh. Để sản xuất ra của cải vật chất, con người phải hao phí sức lao động.
Để có thể tái sản xuất và duy trì sức lao động đó, người lao động sẽ nhận được những khoản bù đắp được biểu hiện dưới dạng tiền lương. Tiền lương chính là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động mà người lao động được sử dụng để bù đắp hao phí lao động của mình trong quá trình sản xuất nhằm tái sản xuất sức lao động. Như vậy bản chất của tiền lương chính là giá cả sức lao động, được xác định dựa trên cơ sở giá trị của sức lao động đã hao phí để sản xuất ra của cải vật chất, được người lao động và người sử dụng lao động thoả thuận với nhau. Khái niệm các khoản trích theo lương.
Bảo hiểm xã hội: Chính là các khoản tính vào chi phí để hình thành lên quỹ BHXH, sử dụng để chi trả cho người lao động trong những trường hợp tạm thời hay vĩnh viễn mất sức lao động. Khoản chi trợ cấp BHXH cho người lao động khi bị ốm đau, thai sản, tại nạn lao động. được tính trên cơ sở lương, chất lượng lao động và thời gian mà người lao động đã cống hiến cho xã hội trước đó. Theo quyết định 595/QĐ-BHXH hiện hành, BHXH được tính theo tỷ lệ 25,5% tổng quỹ lương của người lao động thực tế trong kỳ hạch toán.5% người sử dụng lao động phải nộp và khoản này tính vào chi phí kinh doanh, còn 8% do người lao động trực tiếp đóng góp (được trừ trực tiếp vào lương).
Bảo hiểm y tế: Là khoản tiền hàng tháng người lao động và ngưởi sử dụng lao động đóng cho cơ quan bảo hiểm để được đài thọ khi có nhu cầu khám bênh và chữa bệnh. Điều kiện để người lao động khám chữa bệnh không mất tiền là người lao động phải có thẻ bao hiểm y tế.Thẻ BHYT được mua từ tiền trích BHYT Sinh viên: Nguyễn Phương Bắc - Lớp: LC19.01 Page 6 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Theo chế độ hiện hành, BHYT được tính theo tỷ lệ 4,5% tổng quỹ lương của người lao động trong kỳ hạch toán. Trong đó người sử dụng lao động sẽ nộp 3% và khoản này được tính vào chi phí kinh doanh, còn 1,5% do người lao động trực tiếp đóng góp ( được trừ trực tiếp vào lương). Bảo hiểm thất nghiệp: Là khoản hỗ trợ tài chính tạm thời dành cho những người bị mất việc mà đáp ứng đủ yêu cầu theo Luật định Đối tượng được nhận bảo hiểm thất nghiệp là những người bị mất việc không do lỗi của cá nhân họ.
Người lao động vẫn đang cố gắng tìm kiếm việc làm, sẵn sàng nhận công việc mới và luôn nỗ lực nhằm chấm dứt tình trạng thất nghiệp. Những người lao động này sẽ được hỗ trợ một khoản tiền theo tỉ lệ nhất định. Ngoài ra, chính sách BHTN còn hỗ trợ học nghề và tìm việc làm đối với NLĐ tham gia BHTN. Theo chế độ hiện hành, BHTN được tính theo tỷ lệ 2% tổng quỹ lương của người lao động trong kỳ hạch toán.
Trong đó người sử dụng lao động sẽ nộp 1% và được tính vào chi phí kinh doanh, còn 1% do người lao động nộp ( được trừ trực tiếp vào lương). Kinh phí công đoàn: Được trích lập để phục vụ chi tiêu cho hoạt động của tổ chức thuộc giới lao động nhằm chăm lo, bảo vệ quyền lợi cho người lao động. Theo chế độ hiện hành, KPCĐ là nguồn kinh phí hàng tháng doanh nghiệp trích theo tỷ lệ 2% tổng quỹ lương của người lao động trong kỳ hạch toán và khoản này được tính vào chi phí kinh doanh của doanh nghiệp. Vai trò và chức năng của tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp Vai trò của tiền lương trong doanh nghiệp: Tiền lương có vai trò quan trọng đối với cả người lao động và doanh nghiệp.
Tiền lương có tác dụng bù đắp lại công sức lao động của người lao động. Đồng thời tiền lương cũng có tác dụng to lớn trong việc động viên Sinh viên: Nguyễn Phương Bắc - Lớp: LC19.01 Page 7 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính khuyến khích người lao động yên tâm, chuyên tâm làm việc. Người lao động chỉ có thể chuyên tâm dồn hết sức mình cho công việc nếu công việc đem lại cho mình lợi ích xứng đáng. Thực tế hiện nay tiền lương được coi như thước đo chủ yếu về trình độ tay nghề và thâm niên nghề nghiệp.
Vì thế, người lao động rất tự hào về mức lương cao, muốn được tăng lương mặc dù tiền lương có thể chỉ chiếm một phần nhỏ trong thu nhập của họ. Đối với doanh nghiệp, tiền lương được coi là một bộ phận của chi phí sản xuất. Vì vậy, chi cho tiền lương là chi cho đầu tư phát triển. Hay tiền lương là một đòn bẩy quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Mặt khác, tổ chức tiền lương trong doanh nghiệp công bằng và hợp lý sẽ góp phần duy trì, củng cố và phát triển lực lượng lao động của doanh nghiệp. Tiền lương là khoản thu nhập đối với mỗi người lao động và nó có ý nghĩa hết sức quan trọng, ngoài đảm bảo tái sản xuất sức lao động, tiền lương còn giúp người lao động yêu nghề, tận tâm với công việc, hăng hái tham gia sản xuất. Tất cả mọi chi tiêu trong gia đình cũng như ngoài xã hội đều xuất phát từ tiền lương từ chính sức lao động của họ bỏ ra. Vì vậy tiền lương là khoản thu nhập không thể thiếu của người lao động.
Với một doanh nghiệp, để duy trì và phát triển thì chính sách quản lý tiền lương là điều rất quan trọng. Tiền lương trong doanh nghiệp nó ảnh hưởng đến mức độ cạnh tranh của doanh nghiệp. Mọi chi phí tài chính đều được quản lý hợp lý. Bởi lẽ duy trì tiền lương của nhân viên còn có tác dụng thu hút lao động giỏi, xứng đáng với thực lực của họ.
Ngoài ra tiền lương còn là công cụ hữu hiệu để xây dựng nguồn lực và đó cũng là cách để quản lý nguồn lao động trong doanh nghiệp. Chức năng của tiền lương trong doanh nghiệp: Chức năng tái sản xuất của người lao động: Quá trình tái sản xuất sức lao động được thực hiện bởi việc thực hiện trả công cho người lao động thông qua lương. Bản chất của sức lao động là sản phẩm lịch sử luôn được hoàn Sinh viên: Nguyễn Phương Bắc - Lớp: LC19.01 Page 8 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính thiện và nâng cao nhờ thường xuyên được khôi phục và phát triển còn bản chất của tái sản xuất sức lao động là có được một tiền lương sinh hoạt nhất định để họ có thể duy trì và phát triển sức lao động mới, tích lũy kinh nghiệm, nâng cao trình độ và hoàn thiện kỹ năng lao động. Chức năng là công cụ quản lý doanh nghiệp: Mục đích cuối cùng của các nhà quản trị là lợi nhuận cao nhất.
Để đạt được mục tiêu đó họ phải biết kết hợp nhịp nhàng và quản lý một cách có nghệ thuật các yếu tố trong quá trình kinh doanh. Người sử dụng lao động có thể tiến hành kiểm tra giám sát, theo dõi người lao động làm việc theo kế hoạch tổ chức của mình thông qua việc chi trả lương cho họ, phải đảm bảo chi phí mà mình bỏ ra đem lại kết quả và hiệu quả cao nhất. Qua đó người sử dụng sẽ quản lý chặt chẽ về số lượng và chất lượng lao động của mình để trả công xứng đáng cho người lao động. Chức năng kích thích lao động: Với người lao động, tiền lương là thu nhập chính đảm bảo cuộc sống của họ.
Vì thế tiền lương được trả phù hợp với sức lao động sẽ là động lực thu hút kích thích người lao động phát huy tối đa năng lực của mình. Một chế độ tiền lương được coi là hợp lý khi nó gắn liền được trách nhiệm của người lao động với lao động. Đây là một yếu tố tiên quyết trong việc thúc đẩy sản xuất phát triển nâng cao năng suất lao động Chức năng tích luỹ: Đảm bảo có dự phòng cho cuộc sống lâu dài khi người lao động hết khả năng lao động hoặc gặp bất trắc rủi ro. Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương.