CHƯƠNG I: CƠ SỚ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM I. Lý luận chung về chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm 1. Chi phÝ s¶n xuÊt 1.1 Kh¸i niÖm chi phÝ s¶n xuÊt Chi phÝ s¶n xuÊt lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé hao phÝ vÒ lao ®éng sèng, lao ®éng vËt ho¸ vµ c¸c chi phÝ cÇn thiÕt kh¸c mµ doanh nghiÖp ®· bá ra ®Ó tiÕn hµnh ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh trong mét thêi kú nhÊt ®Þnh.2 Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt Chi phÝ s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp g«m nhiÒu lo¹i cã tÝnh chÊt, c«ng dông kinh tÕ vµ yªu cÇu qu¶n lý kh¸c nhau trong c«ng t¸c qu¶n lý vµ c«ng t¸c tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt, ph¶i tËp hîp tõng chi phÝ riªng biÖt v× vËy cÇn ph©n lo¹i theo c¸c tiªu thøc kh¸c nhau. Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt theo c«ng dông cña chi phÝ Theo c¸ch ph©n lo¹i nµy, chi phÝ s¶n xuÊt chia thµnh: - Chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp: bao gåm chi phÝ vÒ c¸c lo¹i NVL chÝnh (kÓ c¶ nöa thµnh phÈm mua ngoµi), vËt liÖu phô, nhiªn liÖu.
sö dông trùc tiÕp vµo viÖc chÕ t¹o s¶n phÈm. - Chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp: gåm c¸c chi phÝ vÒ tiÒn lư¬ng, phô cÊp vµ c¸c kho¶n BHXH, BHYT, KPC§ theo quy ®Þnh. - Chi phÝ s¶n xuÊt chung: lµ c¸c kho¶n chi phÝ liªn quan ®Õn viÖc phôc vô vµ qu¶n lý s¶n xuÊt trong ph¹m vi ph©n xưởng, tæ ®éi s¶n xuÊt bao gåm c¸c yÕu tè: chi phÝ nh©n viªn ph©n xưëng, chi phÝ vËt liÖu, dông cô s¶n xuÊt, chi phÝ khÊu hao TSC§, chi phÝ dÞch vô mua ngoµi, chi phÝ b»ng tiÒn kh¸c. Ph©n lo¹i chi phÝ theo c¸ch nµy cã t¸c dông phôc vô cho viÖc qu¶n lý chi phÝ theo ®Þnh møc, lµ c¬ së cho kÕ to¸n tËp hîp chi phÝ 4 Luan van vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm theo kho¶n môc, c¨n cø ®Ó ph©n tÝch t×nh h×nh thùc hiÖn kÕ ho¹ch gi¸ thµnh vµ ®Þnh møc chi phÝ s¶n xuÊt vµ kÕ ho¹ch gi¸ thµnh cho kú sau.
Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt theo néi dung vµ tÝnh chÊt cña chi phÝ Theo c¸ch ph©n lo¹i nµy cã thÓ chia chi phÝ s¶n xuÊt thµnh 5 lo¹i như sau: - Chi phÝ nguyªn vËt liÖu: gåm toµn bé chi phÝ nguyªn vËt liÖu ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh. - Chi phÝ nh©n c«ng: gåm toµn bé c¸c kho¶n tiÒn lư¬ng, tiÒn thưởng, phô cÊp vµ c¸c kho¶n trÝch trªn lư¬ng vµo chi phÝ s¶n xuÊt trong kú phôc vô cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. - Chi phÝ khÊu hao TSC§: gåm toµn bé sè khÊu hao trÝch trong kú cña TSC§ phôc vô cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp. - Chi phÝ dÞch vô mua ngoµi: gåm c¸c kho¶n chi tr¶ do mua ngoµi, thuª ngoµi phôc vô ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp.
- Chi phÝ b»ng tiÒn kh¸c: gåm c¸c chi phÝ b»ng tiÒn ngoµi c¸c lo¹i kÓ trªn mµ doanh nghiÖp chi cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh trong kú. Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt theo c¸ch nµy cã t¸c dông cho phÐp hiÓu râ c¬ cÊu tû träng cña tõng yÕu tè chi phÝ, lµ c¬ së ®Ó ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ t×nh h×nh cho viÖc dù trï hay x©y dùng kÕ ho¹ch cung cÊp vËt tư, huy ®éng vèn, sö dông vèn. Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt theo mèi quan hÖ víi s¶n l- ương s¶n xuÊt Theo c¸ch ph©n lo¹i nµy toµn bé chi phÝ s¶n xuÊt ®îc chia thµnh: 5 Luan van - Chi phÝ bÊt biÕn (chi phÝ cè ®Þnh): lµ nh÷ng chi phÝ mµ tæng chi phÝ th× kh«ng thay ®æi khi cã sù thay ®æi vÒ møc ®é ho¹t ®éng nhng chi phÝ cè ®Þnh tÝnh cho mét ®¬n vÞ khèi lượng ho¹t ®éng l¹i thay ®æi tû lÖ nghÞch víi khèi lưîng ho¹t ®éng. - Chi phÝ kh¶ biÕn (chi phÝ biÕn ®æi): lµ nh÷ng chi phÝ cã sù thay ®æi tû lÖ thuËn víi khèi lưîng ho¹t ®éng trong kú như chi phÝ NVLTT, tiÒn c«ng tr¶ theo s¶n phÈm.
C¸ch ph©n lo¹i nµy cã ý nghÜa quan träng trong c«ng t¸c qu¶n trÞ doanh nghiÖp, ®Ó ph©n tÝch ®iÓm hßa vèn vµ phôc vô cho viÖc ra c¸c quyÕt ®Þnh ng¾n h¹n, dµi h¹n trong sù ph¸t triÓn kinh doanh cña ®¬n vÞ. Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt theo mèi quan hÖ víi lîi nhuËn - Chi phÝ thêi kú: lµ chi phÝ khi ph¸t sinh trong thêi kú h¹ch to¸n, nã ¶nh hưởng ®Õn lîi nhuËn cña doanh nghiÖp vµ kh«ng ph¶i lµ chi phÝ cÊu thµnh nªn thùc thÕ s¶n phÈm. Bao gåm: + Chi phÝ b¸n hµng + Chi phÝ qu¶n lý doanh nghiÖp - Chi phÝ s¶n phÈm: lµ nh÷ng chi phÝ ph¸t sinh t¹o thµnh gi¸ trÞ cña vËt tµi s¶n hoÆc cña thµnh phÈm, nã ®ưîc coi lµ méi lo¹i tµi s¶n lưu ®éng cña cña doanh nghiÖp vµ chØ trë thµnh phÝ tæn khi hµng hãa, s¶n phÈm ®ưîc tiªu thô. Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt theo ®èi tượng tËp hîp chi phÝ vµ ph¬ng ph¸p tËp hîp chi phÝ Theo c¸ch ph©n lo¹i nµy, chi phÝ s¶n xuÊt ®îc chia thµnh: - Chi phÝ trùc tiÕp: lµ nh÷ng chi phÝ liªn quan trùc tiÕp ®Õn mét ®èi tượng chÞu chi phÝ (mét lo¹i s¶n phÈm, mét giai ®o¹n c«ng nghÖ, mét ph©n xưởng s¶n xuÊt.) - Chi phÝ gi¸n tiÕp: lµ c¸c lo¹i chi phÝ cã liªn quan ®Õn nhiÒu ®èi tượng chÞu chi phÝ.
Do vËy ngưêi ta ph¶i tËp hîp chung sau ®ã 6 Luan van ph©n bæ c¸c chi phÝ ®ã cho c¸c ®èi tượng b»ng nh÷ng tiªu thøc ph©n bæ hîp lý. C¸ch ph©n lo¹i nµy cã t¸c dông trong viÖc x¸c ®Þnh phư¬ng ph¸p tËp hîp chi phÝ vµo c¸c ®èi tượng phôc vô cho viÖc tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm, lao vô, dÞch vô. 2 Gi¸ thµnh s¶n phÈm 2.1 Kh¸i niÖm gi¸ thµnh s¶n phÈm Gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ chi phÝ s¶n xuÊt tÝnh cho mét khèi lưîng, ®¬n vÞ s¶n phÈm, c«ng viÖc lao vô, dÞch vô ®· hoµn thµnh. Gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ chØ tiªu kinh tÕ tæng hîp quan träng ph¶n ¸nh chÊt lưîng, kÕt qu¶ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp, t×nh h×nh sö dông lao ®éng, vËt tư, tiÒn vèn, viÖc thùc hiÖn c¸c gi¶i ph¸p ®Ó h¹ thÊp chi phÝ vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm.
Gi¸ thµnh cßn lµ c¨n cø quan träng ®Ó x¸c ®Þnh gi¸ b¸n vµ cã liªn quan trùc tiÕp ®Õn hiÖu qu¶ kinh tÕ cña ho¹t ®éng SXKD.2 Ph©n lo¹i gi¸ thµnh s¶n phÈm Ph©n lo¹i gi¸ thµnh theo thêi gian vµ c¬ së sè liÖu tÝnh gi¸ thµnh Theo tiªu thøc nµy gi¸ thµnh s¶n phÈm ®ược chia thµnh 3 lo¹i: - Gi¸ thµnh kÕ ho¹ch: ®ưîc tÝnh trªn c¬ së chi phÝ s¶n xuÊt kÕ ho¹ch vµ s¶n lượng kÕ ho¹ch. Gi¸ thµnh kÕ ho¹ch lµ môc tiªu phÊn ®Êu cña doanh nghiÖp, lµ c¨n cø ®Ó so s¸nh, ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ t×nh h×nh thùc hiÖn kÕ ho¹ch h¹ gi¸ thµnh cña doanh nghiÖp. Tæng chi phÝ s¶n xuÊt kÕ Gi¸ thµnh kÕ ho¹ch = ho¹ch - Tæng s¶n lượng kÕ ho¹ch - Gi¸ thµnh ®Þnh møc: ®ược x©y dùng trªn c¬ së c¸c ®Þnh møc kinh tÕ kü thuËt - hiÖn hµnh vµ chØ tÝnh cho tõng ®¬n vÞ s¶n phÈm. Gi¸ thµnh ®Þnh møc cã t¸c dông gióp cho c¸c nhµ qu¶n lý ®¸nh gi¸ ®óng t×nh 7 Luan van h×nh sö dông lao ®éng, vËt tư, tiÒn vèn vµ viÖc thùc hiÖn c¸c gi¶i ph¸p qu¶n lý- kinh tÕ - kü thuËt, ®ång thêi ®Ó ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ t×nh h×nh thùc hiÖn c¸c ®Þnh møc chi phÝ.
- Gi¸ thµnh thùc tÕ: ®ưîc tÝnh trªn c¬ së sè liÖu vÒ chi phÝ thùc tÕ ®· tËp hîp trong kú vµ s¶n lượng thùc tÕ ®· ®ược x¸c ®Þnh. Gi¸ thµnh thùc tÕ ph¶n ¸nh kÕt qu¶ thùc hiÖn c¸c gi¶i ph¸p qu¶n lý chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm, viÖc thùc hiÖn c¸c ®Þnh møc, dù to¸n chi phÝ lµ c¬ së ®Ó x¸c ®Þnh kÕt qu¶ l·i/ lç cña doanh nghiÖp. Ph©n lo¹i gi¸ thµnh theo ph¹m vi tÝnh to¸n vµ néi dung chi phÝ cÊu thµnh trong gi¸ thµnh - Gi¸ thµnh s¶n xuÊt: bao gåm c¸c chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp, chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp, chi phÝ s¶n xuÊt chung. - Gi¸ thµnh toµn bé: lµ toµn bé c¸c kho¶n chi phÝ ph¸t sinh liªn quan ®Õn viÖc s¶n xuÊt, tiªu thô s¶n phÈm.
Gi¸ thµnh Gi¸ Chi phÝ Chi phÝ qu¶n toµn bé = thµnh + b¸n + lý doanh s¶n xuÊt hµng nghiÖp 3 Mèi quan hÖ gi÷a chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm Chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm cã mèi quan hÖ mËt thiÕt chÆt chÏ víi nhau: Chi phÝ s¶n xuÊt lµ c¬ së ®Ó tÝnh to¸n, x¸c ®Þnh gi¸ thµnh s¶n phÈm. Gi¸ thµnh lµ thưíc ®o chi phÝ s¶n xuÊt mµ doanh nghiÖp bá ra ®Ó cã ®ược khèi lượng hoµn thµnh. ViÖc sö dông tiÕt kiÖm, hîp lý chi phÝ s¶n xuÊt cã ¶nh hưëng trùc tiÕp ®Õn gi¸ thµnh s¶n phÈm. Sù gièng vµ kh¸c nhau gi÷a chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm: * Gièng nhau: ®Òu lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn vÒ lao ®éng sèng vµ lao ®éng vËt hãa trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt.
8 Luan van * Kh¸c nhau: Chi phÝ s¶n xuÊt ph¶n ¸nh mÆt hao phÝ s¶n xuÊt, cßn gi¸ thµnh s¶n phÈm ph¶n ¸nh mÆt kÕt qu¶ s¶n xuÊt. - XÐt vÒ mÆt b¶n chÊt: Chi phÝ s¶n xuÊt lµ lượng hao phÝ lao ®éng chi ra ®Ó t¹o ra s¶n phÈm. Gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ lượng hao phÝ lao ®éng kÕt tinh trong mét ®¬n vÞ s¶n phÈm hay mét khèi l- ượng s¶n phÈm hoµn thµnh. - XÐt vÒ mÆt thêi gian: Chi phÝ s¶n xuÊt g¾n liÒn víi tõng thêi kú cßn gi¸ thµnh s¶n phÈm g¾n víi thêi h¹n hoµn thµnh s¶n phÈm.
- Cã nhiÒu chi phÝ ph¸t sinh trong kú nhưng chưa cã s¶n phÈm hoµn thµnh do ®ã chưa cã gi¸ thµnh. - Cã nh÷ng chi phÝ ®ưîc tÝnh vµo gi¸ thµnh nhưng kh«ng ®ược tÝnh vµo chi phÝ kú nµy. - VÒ mÆt lưîng: tæng gi¸ thµnh s¶n phÈm vµ tæng chi phÝ s¶n xuÊt thường kh«ng thèng nhÊt v× cã tÝnh ®Õn chi phÝ s¶n xuÊt dë dang Tæng gi¸ Chi phÝ Chi phÝ Chi phÝ thµnh s¶n = s¶n xuÊt + s¶n xuÊt - s¶n xuÊt phÈm dë dang ph¸t sinh dë dang ®Çu kú trong kú cuèi kú XÐt vÒ mÆt c«ng t¸c kÕ to¸n, th× kÕ to¸n tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt vµ kÕ to¸n tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ 2 bưíc c«ng viÖc kÕ tiÕp nhau. ViÖc tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm chØ ®ưîc thùc hiÖn khi toµn bé c«ng t¸c kÕ to¸n tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt trong kú hoµn thµnh.
4 NhiÖm vô cña kÕ to¸n tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm KÕ to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ c«ng cô h÷u hiÖu cho c¸c nhµ qu¶n lý.