CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN KẾT QUẢ KINH DOANH 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨUCơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm kết quả kinh doanh Kết quả hoạt động kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường và các hoạt động khác của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định, biểu hiện bằng số tiền lãi hay lỗ.
Hay kết quả kinh doanh là biểu hiện bằng tiền phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí của các hoạt động kinh tế đã được thực hiện. Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm kết quả hoạt động kinh doanh thông thường và kết quả hoạt động khác. Trong đó kết quả hoạt động kinh doanh thông thường là kết quả từ những hoạt động tạo ra doanh thu của doanh nghiệp, là hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ và hoạt động tài chính. Còn kết quả hoạt động khác là kết quả được tính bằng chênh lệch giữa thu nhập thuần khác và chi phí khác.
Khái niệm doanh thu Theo chuẩn mực kế toán số 14 “doanh thu và thu nhập khác” trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam thì “Doanh thu là tổng các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ hạch toán, phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu”. Doanh thu của các doanh nghiệp gồm doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ, doanh thu hoạt động tài chính và các hoạt động bất thường. Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch như bán hàng hoá…bao gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có). Doanh thu hoạt động tài chính là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được từ hoạt động tài chính hoặc kinh doanh về vốn trong kỳ kế toán.
Doanh thu hoạt động tài chính phát sinh từ các khoản tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức và lợi nhuận được chia của doanh nghiệp chỉ được ghi nhận khi thỏa mãn đồng thời cả hai điều kiện sau: Có khả năng thu được lợi ích từ giao dịch đó Doanh thu được xác đinh tương đối chắc chắn. Sinh viên: Nguyễn Thị Mai Anh 5 GVHD: T.S Hà Thị Thúy Vân Luan van Trường Đại học Thương Mại Khoa Kế toán kiểm toán Doanh thu từ các hoạt động bất thường là các khoản thu từ các hoạt động xảy ra không thường xuyên như: thu từ việc bán vật tư hàng hóa, tài sản dôi thừa, công cụ dụng cụ đã phân bố hết…các khoản phải trả nhưng không cần trả, các khoản thu từ việc chuyển nhượng thanh lý tài sản, nợ khó đòi đã xoá nay thu hồi được, hoàn nhập dự phòng giảm giá hàng tồn kho… 1. Khái niệm chi phí Trong từ điển kinh tế, người ta đã định nghĩa rằng “ mọi sự tiêu phí tính bằng tiền của một doanh nghiệp được gọi là chi phí ”. Chi phí là các hao phí về nguồn lực để doanh nghiệp đạt được một hoặc những mục tiêu cụ thể.
Nói một cách khác, hay theo phân loại của kế toán tài chính thì đó là số tiền phải trả để thực hiện các hoạt động kinh tế như sản xuất, giao dịch, v. nhằm mua được các loại hàng hóa, dịch vụ cần thiết cho quá trình sản xuất, kinh doanh. Chi phí trong doanh nghiệp bao gồm chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, giá vốn hàng bán, chi phí tài chính và các chi phí khác. Chi phí bán hàng là toàn bộ các chi phí phát sinh liên quan đến quá trình bán sản phẩm, hàng hóa và cung cấp dịch vụ.
Chi phí quản lý doanh nghiệp là toàn bộ chi phí liên quan đến hoạt động quản lý sản xuất kinh doanh, quản lý hành chính và một số khoản khác có tính chất chung toàn doanh nghiệp. Giá vốn hàng bán của doanh nghiệp thương mại chính là trị giá mua của hàng hóa cộng với chi phí mua hàng phân bổ cho hàng xuất kho trong kỳ. Trị giá vốn của hàng hóa tại thời điểm mua hàng là số tiền thực tế phải trả cho người bán (còn gọi là trị giá mua thực tế). Ở các doanh nghiệp áp dụng phương pháp khấu trừ thuế GTGT thì giá mua thực tế là số tiền ghi trên hóa đơn không có thuế trừ đi các khoản giảm giá, hàng bán bị trả lại.
Ở các doanh nghiệp áp dụng phương pháp tính thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp thì giá mua thực tế là tổng giá trị thanh toán đã bao gồm cả thuế trừ đi các khoản giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại (nếu có). Chi phí hoạt động tài chính là những chi phí liên quan đến các hoạt động về vốn, các hoạt động đầu tư tài chính và các nghiệp vụ mang tính chất tài chính của doanh nghiệp. Lý thuyết về kết quả hoạt động kinh doanh Sinh viên: Nguyễn Thị Mai Anh 6 GVHD: T.S Hà Thị Thúy Vân Luan van Trường Đại học Thương Mại Khoa Kế toán kiểm toán 1. Các chỉ tiêu ảnh hưởng đến kết quả hoạt động kinh doanh - Doanh thu thuần: Doanh thu thuần = Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ - Các khoản giảm trử Các khoản giảm trừ doanh thu bao gồm: Chiết khấu thương mại: là khoản tiền chênh lệch giá bán nhỏ hơn giá niêm yết doanh nghiệp đã giảm trừ cho người mua hàng do việc người mua hàng đã mua sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ với khối lượng lớn theo thỏa thuận về chiết khấu thương mại đã ghi trên hợp đồng kinh tế mua bán hoặc các cam kết mua, bán hàng.
Kế toán chiết khấu thương mại sử dụng tài khoản 5211 Bên Nợ: Số chiết khấu thương mại đã chấp nhận thanh toán cho khách hàng Bên Có: Kết chuyển toàn bộ số chiết khấu thương mại sang TK “Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ” để xác định doanh thu thuần của kỳ hạch toán. Tài khoản 5211 không có số dư cuối kỳ. Hàng bán bị trả lại: là số sản phẩm, hàng hóa doanh nghiệp đã xác định tiêu thụ, đã ghi nhận doanh thu nhưng bị khách hàng trả lại do vi phạm các điều đã cam kết trong hợp đồng kinh tế hoặc theo chính sách bảo hành như hàng kém phẩm chất, sai quy cách, chủng loại. Kế toán hàng bán bị trả lại sử dụng tài khoản 5212 Bên Nợ: Doanh thu của hàng đã bán bị trả lại tiền cho người mua hàng, hoặc trả vào khoản nợ phải thu.
Bên Có: Kết chuyển doanh thu của hàng đã bị trả lại để xác định doanh thu thuần. Tài khoản 5212 không có số dư cuối kỳ. Giảm giá hàng bán: Là khoản tiền doanh nghiệp (bên bán) giảm trừ cho bên mua hàng trong trường hợp đặc biệt vì lý do hàng bán bị kém phẩm chất không đúng quy cách, hoặc không đúng thời hạn… đã ghi trong hợp đồng. Kế toán giảm giá hàng bán sử dụng tài khoản 5213 Bên Nợ: Các khoản giảm giá đã chấp thuận cho người mua hàng.
Bên Có: Kết chuyển toàn bộ số tiền giảm giá hàng bán sang TK 511 để xác định doanh thu thuần. Tài khoản 5213 không có số dư cuối kỳ. - Doanh thu hoạt động tài chính: Doanh thu hoạt động tài chính bao gồm: Sinh viên: Nguyễn Thị Mai Anh 7 GVHD: T.S Hà Thị Thúy Vân Luan van Trường Đại học Thương Mại Khoa Kế toán kiểm toán Tiền lãi : lãi tiền gửi, lãi cho vay vốn, thu lãi bán hàng, trả chậm, bán hàng trả góp. Lãi do bán, chuyển nhượng công cụ tài chính, đầu tư liên doanh vào cơ sở kinh doanh đồng kiểm soát, đầu tư liên kết, đầu tư vào công ty con.
Cổ tức và lợi nhuận được chia. Chênh lệch lãi do mua bán ngoại tệ, khoản lãi chênh lệch tỷ giá ngoại tệ. Chiết khấu thanh toán được hưởng do mua vật tư, hàng hóa, dịch vụ, TSCĐ. Thu nhập khác liên quan đến hoạt động tài chính.
- Giá vốn hàng bán: Các phương pháp tính trị giá vốn hàng bán: Phương pháp thực tế đích danh: Theo phương pháp này hàng hoá nhập kho từng lô theo giá nào thì xuất kho theo giá đó không quan tâm đến thời gian nhập xuất phương pháp này phản ánh chính xác từng lô hàng xuất nhưng công việc rất phức tạp đòi hỏi thủ kho phải nắm được chi tiết từng lô hàng. Phương pháp này thường được áp dụng với hàng hoá có giá trị cao nhập theo lô và bảo quản riêng theo từng lô của mỗi lần nhập. Phương pháp nhập trước, xuất trước: Phương pháp này dựa trên giả định hàng hoá nào nhập kho trước thì xuất trước và lấy đơn giá xuất bằng đơn giá nhập. Trị giá mua thực tế hàng hoá xuất kho trong kỳ tính theo đơn giá mua thực tế nhập trước.
Phương pháp giá thực tế bình quân gia quyền: Theo phương pháp này hàng hoá xuất kho chưa ghi sổ, cuối tháng căn cứ vào số tồn đầu kỳ và số nhập trong kỳ kế toán tính được giá bình quân cuả hàng hoá theo công thức: Gi á muat h ực tế giá mua t h ực tế của h à ng tồnđ ầu kỳ +của h à ng n h ập trong kỳ Đơn giá thực tế bình quân = số l ư ợng số lư ợng h à ng tồn trong kỳ +h à ng n h ập trong kỳ Gi á muat h ực tế gi á muat h ực tế Gi á mua t h ực tế giá mua t h ực tế của h à ng tồn đ ầu kỳ +của h à ng n h ập trong kỳ của h à ng tồn đ ầu kỳ +của h à ng n h ập trong kỳ số l ư ợng số lư ợng số l ư ợng số lư ợng h à ng tồn trong kỳ +h à ng n h ập trong kỳ h à ng tồn trong kỳ +h à ng n h ập trong kỳ - Chi phí bán hàng bao gồm: Chi phí nhân viên bán hàng: Là toàn bộ các khoản tiền lương phải trả cho nhân viên bán hàng, nhân viên đóng gói, bảo quản sản phẩm, hàng hóa, vận chuyển đi tiêu Sinh viên: Nguyễn Thị Mai Anh 8 GVHD: T.S Hà Thị Thúy Vân Luan van Trường Đại học Thương Mại Khoa Kế toán kiểm toán thụ và các khoản trích theo lương. Chi phí vật liệu, bao bì: Là các khoản chi phí về vật liệu, bao big để đóng gói, bảo quản sản phẩm, hàng hóa, vật liệu dùng sủa chữa TSCĐ dùng trong quá trình bán hàng, nhiên liệu cho vận chuyển sản phẩm hàng hóa.