CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG TẠI ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH SỰ NGHIỆP 1.Tổng quan về đơn vị hành chính sự nghiệp 1.Khái niệm về đơn vị hành chính sự nghiệp Theo Nguyễn Thị Minh Thọ (2010), Giáo trình kế toán HCSN: “Đơn vị HCSN là đơn vị, cơ sở thuộc lĩnh vực phi sản xuất vật chất, bao gồm các cơ quan quản lý hành chính, quản lý kinh tế, các ĐVSN (văn hoá, nghệ thuật, y tế, thể dục thể thao,…), các cơ quan đoàn thể, các tổ chức xã hội, các đơn vị thuộc lực lượng vũ trang hoạt động bằng nguồn kinh phí do NSNN cấp hay do cấp trên cấp hoặc bằng các nguồn khác như học phí, viện phí, các khoản thu từ hoạt động SXKD, dịch vụ và các khoản thu khác.” Theo TOPICA, Bài 1: Tổng quan về đơn vị hành chính sự nghiệp và kế toán trong đơn vị hành chính sự nghiệp: Đơn vị HCSN có nhiều loại, có chức năng, nhiệm vụ khác nhau, hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau và được chia thành hai nhóm: Các cơ quan hành chính và các đơn vị sự nghiệp. Cơ quan hành chính là những đơn vị được thành lập để làm nhiệm vụ quản lý hành chính trong lĩnh vực hoặc địa phương được phân công. Các cơ quan hành chính hoạt động bằng nguồn kinh phí do ngân sách cấp. Đơn vị sự nghiệp là những đơn vị được thành lập để cung cấp dịch vụ công phục vụ cho phát triển kinh tế, xã hội.
Tùy theo lĩnh vực hoạt động các đơn vị sự nghiệp này có thể tự chủ kinh phí ở các mức độ khác nhau.Nhiệm vụ kế toán trong đơn vị hành chính sự nghiệp Theo quy định của Luật Kế toán (2015), để phục vụ cho kiểm tra, kiểm soát tình hình sử dụng và thanh tra quyết toán các khoản kinh phí được ngân sách cấp 4 phát cũng như các nguồn thu của ĐVSN, kế toán trong các đơn vị HCSN phải thực hiện các nhiệm vụ sau: - Phản ánh đầy đủ, trung thực, kịp thời các hoạt động kinh tế tài chính phát sinh liên quan đến các hoạt động thu và sử dụng nguồn kinh phí ngân sách cấp, các khoản thu sự nghiệp của đơn vị. - Cung cấp thông tin phục vụ cho kiểm tra, kiểm soát, quản lý, sử dụng các khoản kinh phí, khoản thu sự nghiệp theo đúng chế độ hiện hành và theo dự toán đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. - Góp phần kiểm tra, giám sát tình hình sử dụng vật tư, tài sản, nguồn kinh phí của đơn vị theo đúng chế độ và pháp luật hiện hành.Tài chính trong đơn vị hành chính sự nghiệp Theo tài liệu bồi dưỡng Kế toán - Kế toán trưởng đơn vị hành chính sự nghiệp của PGS.TS Phạm Văn Đăng [Trang 196]: Tài chính trong đơn vị HCSN được hiểu là các hoạt động thu và chi bằng tiền của các cơ quan nhà nước để đảm bảo hoạt động thường xuyên, đồng thời thực hiện các nhiệm vụ mà Nhà nước giao phó. Nguồn tài chính phục vụ cho hoạt động của các cơ quan hành chính Nhà nước có thể do (NSNN) cấp toàn bộ hoặc cấp một phần.
Để duy trì các hoạt động cho sự tồn tại và phát triển của các cơ quan hành chính Nhà nước đòi hỏi phải có các nguồn tài chính đảm bảo. Trong khi đó, hoạt động của các đơn vị này thực hiện mục đích phục vụ lợi ích công cho xã hội, không đòi hỏi người nhận những dịch vụ và hàng hóa do tổ chức mình cung cấp phải trả tiền. Do đó, NSNN sẽ phải cấp phát kinh phí để duy trì hoạt động của các tổ chức công. Theo Nghị định số 16/2015/NĐ-CP: Nguồn tài chính của đơn vị HCSN được quy định theo từng loại hình của đơn vị và được phân loại như sau: Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi phí hoạt động: các đơn vị này có nguồn thu từ sự nghiệp luôn ổn định nên tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên, 5 NSNN không phải cấp chi phí cho hoạt động thường xuyên của đơn vị; bao gồm nguồn thu từ dịch vụ sự nghiệp công, thu phí, lệ phí, thu khác.
Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động: có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp nhưng chưa tự trang trải chi phí hoạt động thường xuyên, NSNN phải cấp một phần chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị; bao gồm thu từ dịch vụ sự nghiệp công, thu phí, nguồn NSNN hỗ trợ, thu khác. Đơn vị sự nghiệp do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động: các đơn vị này có nguồn thu sự nghiệp thấp hoặc không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do NSNN bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động, được NSNN cấp chi thường xuyên trên cơ sở số lượng người làm việc và định mức phân bổ dự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt.2 Những vấn đề chung về doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động trong đơn vị hành chính sự nghiệp 1.1 Doanh thu trong đơn vị hành chính sự nghiệp Theo Thông tư 107/2017/TT-BTC ban hành ngày 10/10/2017 của Bộ Tài chính Nguồn thu, doanh thu (gọi tắt là doanh thu) là tổng các giá trị lợi ích kinh tế đơn vị thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ hoạt động hành chính sự nghiệp (là những khoản gắn với hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ theo chức năng, nhiệm vụ được giao); hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ; hoạt động tài chính và các khoản thu khác. Các khoản thu và doanh thu phát sinh tại đơn vị, gồm: - Thu hoạt động hành chính sự nghiệp: + Thu hoạt động do ngân sách Nhà nước cấp theo dự toán để thực hiện nhiệm vụ được giao, gồm: Cấp cho hoạt động thường xuyên; cấp cho hoạt động không thường xuyên và các khoản thu hoạt động khác được để lại đơn vị theo quy định mà được cấp có thẩm quyền giao dự toán (hoặc không giao dự toán) và yêu cầu phải quyết toán theo Mục lục NSNN. + Thu từ nguồn viện trợ không hoàn lại, vay nợ nước ngoài.
6 + Thu từ số phí được khấu trừ và để lại theo Luật phí, lệ phí. - Doanh thu của hoạt động tài chính. - Doanh thu của hoạt động SXKD, dịch vụ. - Thu nhập khác.
Theo tài liệu bồi dưỡng Kế toán - Kế toán trưởng đơn vị hành chính sự nghiệp của PGS.TS Phạm Văn Đăng [Trang 201]: Các khoản thu và doanh thu của các đơn vị HCSN bao gồm: - NSNN cấp: nguồn đảm bảo chi HCSN bao gồm ngân sách trung ương, ngân sách địa phương (bao gồm ngân sách của các đơn vị hành chính các cấp HĐND và UBND theo quy định của Luật tổ chức HĐND). - Nguồn thu sự nghiệp của đơn vị: (còn gọi là nguồn tự thu của các đơn vị) dưới hai hình thức: + Các khoản thu phí, lệ phí thuộc NSNN (phần được để lại cho đơn vị theo quy định) mức thu phí, lệ phí tỷ lệ nguồn thu để lại cơ quan, đơn vị sử dụng và nội dung chi thực hiện theo quy định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đối với từng loại phí và lệ phí. + Các khoản thu từ hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ, thu đầu tư tài chính, thu thanh lý nhượng bán TSCĐ, vật tư, dụng cụ, thu lãi tiền gửi và các khoản thu khác phát sinh ở đơn vị (chủ yếu đối với các đơn vị sự nghiệp công lập) mức thu do thủ trưởng đơn vị quyết định theo nguyên tắc đảm bảo chi phí, làm nghĩa vụ với Nhà nước (nếu có) và có tích lũy. - Các nguồn thu khác theo quy định của pháp luật: Vay, viện trợ (bao gồm cả nguồn ODA), kinh phí ủng hộ của các cá nhân và tổ chức theo quy định pháp luật.2 Chi phí trong đơn vị hành chính sự nghiệp Theo Thông tư 107/2017/TT-BTC ban hành ngày 10/10/2017 của Bộ Tài chính: Chi phí là những khoản làm giảm lợi ích kinh tế, được ghi nhận tại thời điểm 7 giao dịch phát sinh hoặc khi có khả năng tương đối chắc chắn sẽ phát sinh trong tương lai không phân biệt đã chi tiền hay chưa.
Các khoản chi của đơn vị HCSN bao gồm chi hoạt động HCSN theo dự toán chi đã được cấp thẩm quyền phê duyệt (gồm chi phí hoạt động từ NSNN cấp; từ nguồn viện trợ, vay nợ nước ngoài; từ nguồn phí được khấu trừ, để lai), hoạt động SXKD, dịch vụ; hoạt động tài chính và các khoản thu khác. Chi hoạt động HCSN chủ yếu là chi hoạt động từ kinh phí NSNN cấp, bao gồm Chi thường xuyên: Tiền lương; tiền công; các khoản phụ cấp lương; các khoản trích nộp BHXH, BHYT, KPCĐ theo quy định hiện hành; dịch vụ công cộng; văn phòng phẩm; các khoản chi nghiệp vụ; sửa chữa thường xuyên TSCĐ; các khoản chi nghiệp vụ chuyên môn; sửa chữa thường xuyên TSCĐ và các khoản chi khác theo chế độ quy định phục vụ cho công tác thu phí và lệ phí; chi các khoản thuế phải nộp theo quy định của pháp luật và các khoản chi khác. Chi không thường xuyên: Chi thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ; thực hiện chương trình đào tạo bồi dưỡng cán bộ, viên chức; chương trình mục tiêu quốc gia; chi thực hiện các nhiệm vụ đột xuất được cấp có thẩm quyền giao; chi thực hiện tinh giản biên chế theo chế độ do nhà nước quy định; chi đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm trang thiết bị, sửa chữa lớn tài sản cố định thực hiện các dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt và các khoản chi khác theo quy định. Chi hoạt động SXKD, dịch vụ: áp dụng cho các đơn vị có cung cấp từ động SXKD, dịch vụ (thường là đơn vị sự nghiệp công lập) như giá vốn hàng bán; chi phí quản lý hoạt động SXKD, dịch vụ; chi phí thuế TNDN.
Chi hoạt động tài chính: phí chuyển tiền, rút tiền và các khoản chi phí tài chính khác như: các khoản lỗ liên quan đến các hoạt động đầu tư tài chính; chi phí góp vốn liên doanh, liên kết; lỗ chuyển nhượng vốn khi thanh lý các khoản vốn góp liên doanh; khoản lỗ phát sinh khi bán ngoại tệ, lỗ tỷ giá hối đoái; lỗ chuyển nhượng chứng khoán, chi phí giao dịch bán chứng khoán; chi phí đi vay vốn; chiết khấu thanh toán cho người mua; các khoản chi phí tài chính khác. Chi hoạt động khác: Chi phí thanh lý, nhượng bán TSCĐ; chênh lệch lỗ do 8 đánh giá lại TSCĐ đưa đi góp vốn liên doanh, liên kết, đầu tư dài hạn khác; tiền phạt do vi phạm hợp đồng kinh tế và các khoản chi phí khác. Phải đảm bảo sự thống nhất giữa hạch toán tổng hợp với hạch toán chi tiết.