CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về bán hàng và xác định kết quả bán hàng. Các khái niệm liên quan đến công tác bán hàng và xác định kết quả bán hàng Bán hàng: Bán hàng là khâu cuối cùng trong quy trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, là quá trình thỏa thuận trao đổi giữa người bán và người mua. Người bán chấp nhận bàn giao hàng hóa cho người mua để đòi lại tiền tệ, vật ngang giá hoặc quyền đòi tiền từ người mua.
Hoạt động bán hàng trong doanh nghiệp thương mại báo gồm: bán hàng trong nội bộ (bán hàng cho cá nhân, đơn vị cùng thuộc doanh nghiệp) và bán hàng cho bên ngoài (bán hàng cho cá nhân, tổ chức bên ngoài doanh nghiệp). Công tác bán hàng đóng vai trò vô cũng lớn, nó là quá trình tái sản xuất cho doanh nghiệp. Khi thực hiện tốt công tác bán hàng sẽ tạo điều kiện thu hồi vốn, bù đặt chi quá bỏ ra cho quá trình quản lý, sản xuất từ đó sẽ phát triển được doanh nghiệp cũng như đời sống cán bộ nhân viên và hoàn thành nghĩa vụ với Ngân sách nhà nước. Doanh thu bán hàng: Theo VAS 14 Doanh thu chỉ bao gồm tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được trong kỳ kế toán, phát sinh thông qua quá trình sản xuất, cung ứng dịch vụ của doanh nghiệp làm tăng nguồn vốn chủ sở hữu.
Các khoản thu hộ bên thứ ba không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu (Ví dụ: Khi người nhận đại lý thu hộ tiền bán hàng cho đơn vị chủ hàng, thì doanh thu của người nhận đại lý chỉ là tiền hoa hồng được hưởng). Các khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu làm tăng vốn chủ sở hữu nhưng không là doanh thu. 7 Chi phí: Chi phí là những phí tổn về nguồn lực, tài sản cụ thể và dịch vụ sử dụng trong hoạt động sản xuất kinh doanh được biểu hiện bằng tiền. Theo VAS 01 chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu.
Chiết khấu thương mại: Theo VAS 14 Chiết khấu thương mại là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn. Giảm giá hàng bán Theo VAS 14 giảm giá hàng bán là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. Giá trị hàng bán bị trả lại Theo VAS 14 giá trị hàng bán bị trả lại là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán. Chiết khấu thanh toán Theo VAS 14 chiết khấu thanh toán là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng.
Xác định kế quả bán hàng: Xác định kết quả kinh doanh là việc xác định chênh lệch giữa doanh thu thuần và các chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra. Nó cung cấp thông tin cho nhà quản lý, nhà đầu tư biết được doanh nghiệp đang lãi hay lỗ. Xác định đúng kết quả bán hàng là cơ sở để đánh giá sự hiệu quả của quá trình bàn hàng của doanh nghiệp. Nó còn là căn cứ để cơ quan quản lý, cơ quan thuế,…thực hiện giám sát việc chấp hành các chính sách, chế độ tài chính….
Các phương thức bán hàng và thanh toán Phương thức bán hàng: Việc bán hàng trong các doanh nghiệp thương mại có thể thức hiện qua hai phương thức: bán buôn và bán lẻ được chi tiết dưới nhiều hình thức khác nhau (trực tiếp, chuyển hàng,…) 8 Bán buôn hàng hóa là hình thức bán hàng cho các thương mại, các doanh nghiệp sản xuất,… Đặc điểm hàng hóa của hình thức này là hàng hóa vẫn nằm trong quá trình lưu thông chưa đi vào quá trình tiêu dùng nên giá trị sử dụng và giá trị kinh tế của hàng hóa chưa được thức hiện. Hàng hóa trong phương thức bán buôn được bán theo lô hoặc số lượng lớn, giá trị của hàng hóa cũng thay đổi dựa trên số lượng hàng hóa được bán và phương thức thanh toán hàng hóa. Trong bán buôn thương gặp hai phương thức: Phương thức bán buôn hàng hóa qua kho: hàng hóa được bán ra từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Bán buôn hàng hóa qua kho có thể thực hiện dưới hai hình thức - Bán buôn hàng hóa qua kho giao hàng trực tiếp tại kho bên bán: theo hình thức này bên mua sẽ cử đại diện sang kho của bên bán, bên bán sẽ trực tiếp giao hàng cho đại diện của bên mua.
Sau khi đại diện của bên mua nhận đủ hàng sẽ thanh toán hoặc chấp nhận nợ thì hàng hóa sẽ được tính là đã tiêu thụ. - Bán buôn hàng hóa qua kho theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này bên mua sẽ ký kết hợp đồng với bên bán và thỏa thuận địa điểm giao hàng. Bên bán sẽ sử dụng phương tiện sẵn có hoặc thuê phương tiện vận tại để vận chuyển hàng hóa đến địa điểm đã thỏa thận theo hợp đồng. Hàng hóa trên đường vẫn thuộc quyền sở hữu của bên bán cho tới khi hàng đến địa điểm thỏa thuận với bên mua, bên mua kiểm đủ hàng hóa và thanh toán (hoặc xác nhận nợ) thì hàng hóa được tính đã tiêu thụ.
Khi đó hàng hóa được chuyển quyền sở hữu sang người mua. Chi phí vận chuyển do bên mua hay bên bán chi trả phụ thuộc vào hợp đồng ký kết giữa hai bên, nếu chi phí vận chuyển tính cho bên bán thì chí phí vận chuyển sẽ được tính vào chi phí bán hàng. Nếu bên mua chịu chi phí vận chuyển thì bên bán sẽ phải đòi tiền của bên mua chi phí đó. Phương thức bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng: theo phương thức này hàng hóa được mua về và bán lại ngay mà không thông qua việc nhập kho.
Phương thức này có thể thực hiện theo hai hình thức: - Bán buôn hàng hóa vận chuyển theo hình thức giao hàng trực tiếp: theo hình thức này bên bán sẽ giao hàng hóa cho đại diện bên mua tại kho nhà cung cấp. 9 Bên mua ký xác nhận đủ hàng và thanh toán hoặc chấp nhận nợ thì khi đó hàng hóa được tính là đã tiêu thụ. - Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: theo hình thức này sau khi nhận hàng từ nhà cung cấp doanh nghiệp thương mại sẽ vận chuyển hàng hóa bằng phương tiện của mình hoặc thuê phương tiện vận tải chuyển hàng hóa cho bên mua đến địa điểm thỏa thuận theo hợp đồng đã ký kết. Sau khi bên mua kiểm đủ hàng và thanh toán hoặc xác nhận nợ thì hàng hóa được tính là tiêu thụ.
Hàng hóa trong quá trình vận chuyển từ nhà cung cấp đến địa điểm thỏa thuận giao hàng sẽ thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại. Bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho các cá nhân, tổ chức mua về với mục đích tiêu dùng. Bán hàng theo phương thức này có đặc điểm là hàng hóa đã được đưa vào quá trình tiêu dùng, giá trị về kinh tế và giá trị sử dụng của hàng hóa được thực hiện. Bán hàng với hình thức này thường với số lượng nhỏ, đơn lẻ nên giá cả thương ổn định.
Bán lẻ có thể thực hiện dưới các hình thức sau: Hình thức bán lẻ thu tiền tập trung là hình thức bán hàng mà tách rời nghiệp vụ thu tiền và nghiệp giao hàng. Tại mỗi quầy hàng sẽ có nhân viên thu tiền của khách hàng và xuất hóa đơn bán hàng cho khách hàng. Khách hàng sẽ nhận hàng tại các quầy hàng. Cuối ca hoặc cuối ngày nhân viên giao hàng sẽ dựa trên hóa đơn bán hàng để kiểm kê hàng tồn cuối ngày, hàng hóa bán được trong ca và lập báo cáo bán hàng.
Nhân viên thu tiền làm giấy nộp tiền và nộp tiền lại cho thủ quỹ. Hình thức bán lẻ thu tiền trực tiếp: nhân viên thu tiền của khách hàng đồng thời sẽ giao hàng cho khách hàng luôn. Cuối ca hoặc cuối ngày nhân viên sẽ làm giấy nộp tiền đồng thời sẽ kiểm kê hàng hóa tồn kho cuối ngày. Hình thức bán lẻ tự phục vụ: theo hình thức này khách hàng sẽ tự chọn hàng rồi đến quầy thanh toán.
Tại quầy thanh toán, nhân viên sẽ kiểm hàng hóa của khách, thu tiền và lập hóa đơn bán hàng cho khách hàng. Hình thức bán lẻ trả góp: theo hình thức này người mua sẽ được thanh toán tiền mua hàng thành nhiều khoản nhỏ và nhiều lần. Người bán ngoài tiền hàng hóa phải thu còn được thu thêm một khoản phí trả chậm từ người mua. Đối với hình 10 thức này thì quyền sở hữu hàng hóa của người bán chỉ mất hoàn toàn khi người mua thanh toán hết số tiền hàng cho người bán nhưng về mặt hoạch toán thì hàng hóa đã được tính là tiêu thụ khi người bán giao hàng cho người mua.
Hình thức bán lẻ tự động: các doanh nghiệp sẽ sử dụng các máy tự động, máy bán hàng chuyên dụng được đặt tại các nơi công cộng để bán hàng. Khách hàng sẽ đưa tiền vào máy thì máy sẽ đẩy hàng cho người mua. Hình thức ký gửi hàng: các doanh nghiệp thương mại sẽ gửi các cơ sở đại lý hàng hóa để các cơ sở đại lý này trực tiếp bán hàng. Bên nhận làm đại lý sẽ trực tiếp bán hàng, thanh toán tiền hàng và nhận hoa hồng.
Quyền sở hữu hàng hóa vẫn sẽ thuộc về doanh nghiệp thương mại cho đến khi các cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng, chấp nhận thanh toán tiền hàng hoặc thông báo số hàng bán được cho doanh nghiệp. Khi đó quyền sở hữu số hàng hóa của doanh nghiệp mới mất. Phương thức thanh toán: Thông thường việc thanh toán hàng hóa trong nước được thực hiện hai phương thức: Phương thức thanh toán hàng hóa trực tiếp: sau khi nhận hàng người mua sẽ thanh toán ngay cho bên bán có thể là tiền mặt, tiền chuyển khoản hoặc hàng hóa (hàng đổi hàng)….