CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Đặc điểm của hoạt động kinh doanh thương mại Hoạt động kinh doanh thương mại là hoạt động lưu thông phân phối hàng hóa trên thị trường buôn bán của từng quốc gia riêng biệt hoặc giữa các quốc gia với nhau. Hoạt động thương mại có đặc điểm sau: - Lưu chuyển hàng hóa trong kinh doanh thương mại bao gồm hai giai đoạn: mua hàng và bán hàng không qua khâu chế biến làm thay đổi hình thái vật chất của hàng. - Đối tượng kinh doanh thương mại là các loại hàng hóa phân theo từng ngành hàng: + Hàng vật tư, thiết bị (tư liệu sản xuất - kinh doanh) + Hàng công nghệ phẩm tiêu dùng + Hàng lương thực, thực phẩm chế biến.
- Quá trình lưu chuyển hàng hóa được thực hiện theo hai phương thức bán buôn và bán lẻ - Bán buôn hàng hóa và bán lẻ hàng hóa có thể thực hiện bằng nhiều hình thức: bán thẳng, bán qua kho trực tiếp, gửi bán qua đơn vị đại lý, ký gửi, bán trả góp, hàng đổi hàng. - Tổ chức đơn vị kinh doanh thương mại có thể theo một trong các mô hình: 6 tổ chức bán buôn, tổ chức bán lẻ, chuyên doanh hoặc kinh doanh tổng hợp, hoặc chuyên môi giới. ở các quy mô tổ chức: quầy, cửa hàng, công ty, tổng công ty. thuộc mọi thành phần kinh tế kinh doanh trong lĩnh vực thương mại.
Trong kinh doanh thương mại cần được xuất phát từ đặc điểm quan hệ thương mại và vị thế kinh doanh với các bạn hàng để tìm phương thức giao dịch, mua bán thích hợp, đem lại cho đơn vị lợi ích lớn nhất. Vì vậy, kế toán trong các đơn vị thương mại cần thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ để cung cấp thông tin cho người quản lý trong, ngoài đơn vị ra được các quyết định hữu hiệu, đó là: - Ghi chép số lượng, chất lượng và chi phí mua hàng giá mua, phí khác, thuế không được hoàn trả theo chứng từ đã lập, trên hệ thống sổ kế toán thích hợp. 5 Lại Thị Liên K20KTI Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng - Phân bổ hợp lý chi phí mua hàng ngoài giá mua cho số hàng đã bán và tồn cuối kỳ, để từ đó xác định giá vốn hàng hóa đã bán và tồn cuối kỳ. - Phản ánh kịp thời khối lượng hàng bán, ghi nhận doanh thu bán hàng và các chỉ tiêu liên quan khác của khối lượng hàng bán (giá vốn hàng bán, doanh thu thuần, thuế tiêu thụ …) - Quản lý chặt chẽ tình hình biến động và dự trữ kho hàng hóa, phát hiện, xử lý kịp thời hàng hóa ứ đọng (kho, nơi gửi đại lý…) - Lựa chọn phương pháp và xác định đúng giá vốn hàng xuất bán để đảm bảo độ chính xác của chỉ tiêu lợi nhuận gộp hàng hóa đã tiêu thụ.
- Xác định kết quả bán hàng và thực hiện chế độ báo cáo hàng hóa và báo cáo. - Theo dõi và thanh toán kịp thời công nợ với nhà cung cấp và khách hàng có liên quan của từng thương vụ giao dịch. Khái niệm cơ bản về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1. Các phương thức thanh toán Phương thức thanh toán đóng vai trò quan trọng trong việc quản lí dòng tiền, thu hồi vốn của doanh nghiệp.
Nếu doanh nghiệp có công tác quản lí thanh toán tốt sẽ giúp doanh nghiệp giảm nguy cơ tốn thất về bị khách hàng chiếm dụng, từ đó chủ động hơn và tăng hiệu quả sử dụng vốn. Hiện nay các doanh nghiệp đang sử dụng các hình thức thanh toán phổ biến như sau: +Phương thức thanh toán trả trước: khi hai bên bắt đầu kí kết hợp đồng mua bán, thỏa thuận với nhau về hàng hóa dịch vụ. Khách hàng sẽ phải thanh toán cho nhà cung cấp một khoản tiền trước khi hàng hóa, dịch vụ được bàn giao +Phương thức thanh toán trả ngay: Sau khi nhà cung cấp chuyển giao hàng hóa dịch vụ cho khách hàng. Khách hàng phải trả hết số tiền tương ứng với số hàng đó, bằng các hình thức thỏa thuận trước đó bằng tiền mặt, ủy nhiệm chi hoặc séc +Phương thức thanh toán trả chậm trả góp: Khách hàng sẽ thanh toán cho nhà cung cấp theo các mốc thời gian được hai bên thỏa thuận từ trước.
Yêu cầu về quản lí quá trình bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Quản lý nghiệp vụ tiêu thụ hàng hóa trong doanh nghiệp là quá trình quản lý hàng hóa về số lượng, chất lượng giá trị hàng hóa bán ra, quản lí từ khâu mua, bán từng mặt hàng, từng nhóm hàng cho đến khi thu được tiền hàng cụ thể như sau: 6 Lại Thị Liên K20KTI Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng Quản lí về số lượng: giá trị hàng hóa xuất bán bap gồm việc quản lí từng người mua từng người gửi, từng nhóm hàng. Quản lí về giá cả bao gồm: việc lập dự tính về theo dõi, việc thực hiện giá đưa ra kế hoạch của kì tiếp theo. Quản lí việc thu hồi tiền hàng bán và xác định kết quả bán hàng: quản lí tiêu thụ hàng hóa tốt sẽ tạo điều kiện cho quản lí kết quả bán hàng tốt. Từ đó hạn chế rủi ro trong hoạt động kinh doanh cũng như ngăn chặn nguy cơ thất thoát hàng hóa, đảm bảo tính chính xác của các số liệu đưa ra.
Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Đối với các doanh nghiệp: Thực hiện tốt công tác bán hàng giúp doanh nghiệp thu hồi vốn nhanh, làm tăng tốc chu chuyển của vốn lưu động, từ đó tạo điều kiện cho doanh nghiệp tổ chức vốn, giảm bớt số vốn phải huy động từ bên ngoài. Do đó giảm bớt chi phí, tăng nguồn vốn sử dụng để tái mở rộng sản xuất và sẽ tăng được doanh thu cho doanh nghiệp. Đối với người tiêu dùng: thực hiện tốt công tác bán hàng cũng có nghĩa là doanh nghiệp đã góp phần thảo mãn nhu cầu của người tiêu dùng. Thông qua hoạt động mua bán hàng hóa, các thương nghiệp thương mại chính là cầu nối giữa người sản xuất và tiêu dùng, giúp người sản xuất tiếp cận thị trường, nắm bắt thị yếu của người tiêu dùng để đáp ứng những nhu cầu đó.
Đối với nền kinh tế: Sự lớn mạnh của doanh nghiệp nói chung với doanh nghiệp thương mại nói riêng đều củng cố sự phát triển của nền kinh tế quốc dân. Do đó, doanh nghiệp thương mại thực hiện tốt khâu bán hàng sẽ góp phần điều hòa giữa sản xuất và tiêu dùng, đảm bảo sự phát triển cân bằng và bền vững của nền kinh tế nói chung. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Người làm kế toán bán hàng là người trực tiếp theo dõi và tổng hợp tất cả các hóa đơn bán hàng của doanh nghiệp. Vai trò này giúp doanh nghiệp có thể thống kê được những mặt hàng đã bán, đang còn và sự luận chuyển các mặt hàng.
Nhằm giúp doanh nghiệp phát hiện hàng hóa chậm, tồn kho để có những biện pháp kịp thời xử lí. Theo dõi và ghi chép, phản ánh kịp thời thành phẩm hàng hóa. Kế toán hàng hóa phải thực hiện việc ghi chép về số lượng sản phẩm hàng hóa được bán ra, hàng 7 Lại Thị Liên K20KTI Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng hóa tiêu thụ nội bộ, giá cả hàng hóa. Đây là những hoạt động để nhằm xác định kết quả kinh doanh trong một khoảng thời gian nhất định.
Từ đây doanh nghiệp có những chiến lược bán hàng, mở rộng hay thu hẹp sản xuất để phù hợp nhất. Ghi chép và cung cấp cho ban Giám đốc, điều hành doanh nghiệp những thông tin trung thực, chính xác về tình hình bán sản phẩm, hàng hóa của doanh nghiệp. Đây là cách thức để người quản lí có thể nắm được tình hình của doanh nghiệp mình. Xác định được giá mua thực tế đối với số lượng hàng hóa, sản phẩm đã được tiêu thụ một cách chính xác, phân bổ chi phí để xác định được kết quả bán hàng.
Thực hiện các nhiệm vụ của kế toán bán hàng theo đúng quy định, kỷ luật của doanh nghiệp và theo quy định của pháp luật. Lập hóa đơn chứng từ chứng minh tính có thực của các nghiệp vụ kinh tế phát sinh. Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1. Kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ - Khái niệm Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là tổng giá trị các lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp như bán sản phẩm, bao gồm cả các khoản phụ thu, phí tính thêm ngoài giá (nếu có).
Doanh thu bán hàng = Số lượng bán ra x Giá bán trên một đơn vị sản phẩm Các khoản thu hộ, liền quan đến bên thứ ba không được tính vào doanh thu của doanh nghiệp: + Các loại thuế gián thu như thuế GTGT được khấu trừ, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, … + Số tiền đại lí thu hộ, ủy quyền nhập khẩu + Các khoản thu khác mà doanh nghiệp không được quyền thụ hưởng. + Các trường hợp khác. - Điều kiện ghi nhận Khái niệm doanh thu Theo chuẩn mực kế toán VAS 14: “ Doanh thu bán hàng được ghi nhận đồng thời thỏa mãn tất cả năm điều kiện sau: a, Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền 8 Lại Thị Liên K20KTI Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua; b, Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lí hàng hóa như người sỡ hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa; c, Doanh nghiệp được xác định tương đối chắc chắn; d, Doanh nghiệp đã thu hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng; e, Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.” - Nguyên tắc ghi nhận doanh thu: + Cơ sở dồn tích: Doanh thu phải được ghi nhận vào thời điểm phát sinh không phân biệt đã thu hay chưa thu tiền, do vậy doanh thu bán hàng được quy định theo giá trị hợp lí của các khoản đã thu hoặc sẽ thu. + Phù hợp: Khi ghi nhận một khoản doanh thu cần phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng có liên quan đến việc tạo doanh thu đó.
Chi phí tương ứng với doanh thu gồm chi phí của kì tạo ra doanh thu và chi phí của các kì trước hoặc chi phí phải trả nhưng liên quan đến doanh thu của kì đó.