NỘI DUNG Chƣơng 1 Lý luận chung về tổ chức kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp thƣơng mại.1 Sự cần thiết của tổ chức kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Một số khái niệm cơ bản - Bán hàng: là việc chuyển đổi quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa gắn với phần lớn lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng, đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. - Kết quả kinh doanh: là kết quả cuối cùng của hoạt động kinh tế được thực hiện trong một thời kỳ nhất định, được xác định trên cơ sở tổng hợp tất cả các kết quả của mọi hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp. Kết quả kinh doanh của doanh nghiệp đươc xác định theo từng kỳ kế toán (tháng, quý, năm), là phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí của các hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ kế toán đó. Nếu doanh thu lớn hơn chi phí thì doanh nghiệp có lãi, nếu doanh thu nhỏ hơn chi phí thì doanh nghiệp bị lỗ.
+ Kết quả hoạt động kinh doanh là số chênh lệch giữa doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ và doanh thu tài chính với trị giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và chi phí tài chính. + Kết quả hoạt động khác là chênh lệch giữa các khoản thu nhập khác và các khoản chi phí khác ngoài dự tính của doanh nghiệp, hay những khoản thu không mang tính chất thường xuyên, hoặc những khoản thu có dự tính nhưng ít có khả năng xảy ra do nguyên nhân chủ quan hay khách quan mang lại.2 Ý nghĩa của tổ chức kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh. Bán hàng là giai đoạn cuối cùng trong quá trình kinh doanh trong các doanh nghiệp thương mại. Bán hàng có ý nghĩa vô cùng quan trọng không chỉ đối với mỗi doanh nghiệp mà còn đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
Đối với bản thân doanh nghiệp có bán được hàng hóa thì mới có thu nhập để bù đắp những chi phí đã bỏ ra và thu được lợi nhuận. Nếu hoạt động bán hàng của doanh nghiệp không thông suốt sẽ làm ngưng trệ các hoạt động khác như mua vào, dự trữ … Còn nếu hoạt động bán hàng của doanh nghiệp trôi chảy sẽ thúc đẩy các hoạt động 1 khác. Vì vậy có thể ví hoạt động bán hàng là tấm gương phản ánh tình hình hoạt động chung của doanh nghiệp. Nếu mở rộng bán hàng, tăng doanh thu sẽ tạo điều kiện mở rộng thị trường tiêu thụ của doanh nghiệp, mở rộng kinh doanh, củng cố và khẳng định vị trí của doanh nghiệp trên thị trường, giúp doanh nghiệp đứng vững trong kinh doanh.
Đối với người tiêu dùng (khách hàng ), bán hàng đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của khách hàng. Chỉ qua quá trình bán hàng, công dụng của hàng hóa mới được phát huy hoàn toàn. Việc thúc đẩy bán hàng ở doanh nghiệp là cơ sở để thúc đẩy sản xuất và tiêu thụ ở các đơn vị kinh tế khác có quan hệ kinh tế với doanh nghiệp. Xét trên phạm vi nền kinh tế quốc dân, bán hàng là một trong những hoạt động chính của quá trình lưu thông phân phối hàng hóa, bán hàng là hoạt động để thực hiện mục đích của sản xuất tiêu dùng và là điều kiện để quá trình tái sản xuất xã hội được thực hiện.
Ngoài ra bán hàng còn góp phần điều hòa giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa tiền và hàng, giữa khả năng và nhu cầu…là điều kiện để đảm bảo sự phát triển cân đối trong từng ngành, từng vùng cũng như trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp thương mại được hiểu là khoản doanh thu cuối cùng sau khi trừ tất cả các khoản chi phí và thuế thu nhập doanh nghiệp. Kết quả này phản ánh tình hình kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định và được trình bày trên báo cáo tài chính. Thông tin trên các báo cáo tài chính là sự phản ánh trung thực nhất tình hình tài chính, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như toàn bộ tài sản và sự vận động tài sản của doanh nghiệp.
Đây cũng là mối quan tâm của các đối tượng liên quan. Bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp có mối quan hệ mật thiết. Và với các doanh nghiệp thương mại, bán hàng là hoạt động chính ảnh hưởng lớn nhất đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, có thể nói kết quả kinh doanh là mục đích cuối cùng của doanh nghiệp và bán hàng là phương tiện trực tiếp để đạt được mục đích đó. Do vậy tổ chức kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có ý nghĩa quan trọng trong công tác quản lý của doanh nghiệp.
Nó cung cấp số liệu cho các nhà đầu tư, các tổ chức tín dụng và các đối tượng có liên quan khác. Ngoài ra, kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh còn cung cấp thông tin về tình hình tiêu thụ từng loại sản phẩm, tình hình thanh toán, giúp sử dụng và quản lý có hiệu quả đồng vốn, 2 nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Do đó cần phải quản lý tốt tổ chức kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp.3 Yêu cầu của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Như đã phân tích, bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có ý nghĩa sống còn đối với sự tồn tại và phát triển của bất kỳ một doanh nghiệp thương mại nào trong điều kiện hiện nay. Từ đó đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ với các hoạt động trên là hết sức cần thiết.
Việc quản lý được thực hiện trên các mặt sau: - Quản lý kế toán và tình hình thực hiện kế hoạch bán hàng đối với từng kỳ, từng khách hàng, từng hợp đồng kinh tế, quản lý số lượng, chất lượng mặt hàng, thời gian và cơ cấu mặt hàng tiêu thụ, tránh hiện tượng mất mát, hư hỏng, tham ô hàng đem tiêu thụ. - Theo dõi từng phương thức bán hàng, quản lý chặt chẽ tình hình thanh toán của khách hàng, yêu cầu thanh toán đúng hình thức, đúng hạn, tránh bị mất mát, chiếm dụng vốn. Doanh nghiệp phải lựa chọn hình thức tiêu thụ với từng thị trường, từng khách hàng nhằm thúc đẩy nhanh quá trình tiêu thụ, đồng thời phải tiến hành thăm dò, nghiên cứu thị trường, mở rộng quan hệ buôn bán trong và ngoài nước. - Đối với các khoản giảm trừ phải có quy chế công khai, đối với các khoản chiết khấu, giảm giá cho số hàng thông thường tiêu thụ trong kỳ phải đảm bảo cho doanh nghiệp có lãi.
- Lựa chọn phương pháp tính trị giá vốn hàng xuất bán phù hợp với điều kiện thực tế của DN, giám sát kiểm tra chặt chẽ tính hợp lý, hợp pháp của các khoản CPBH và CPQLDN phát sinh,đồng thời phân bổ chi phí cho hàng bán ra hợp lý, khoa học, đảm bảo nguyên tắc nhất quán. - Viêc hạch toán quá trình bán hàng và xác định kết quả kinh doanh phải được tổ chức khoa học, chặt chẽ đảm bảo xác định được kết quả bán hàng và kết quả kinh doanh được chính xác.4 Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh - Hạch toán kế toán có vai trò quan trọng trong hệ thống quản lý kinh doanh, nó là công cụ quan trọng phục vụ cho công tác điều hành và quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh, quản lý vốn của doanh nghiệp. Đồng thời nó là nguồn thông tin số liệu tin cậy để Nhà nước điều hành và quản lý vĩ mô nền kinh tế quốc dân, kiểm tra, kiểm sát của các ngành các lĩnh vực. Do đó, kế toán bán hàng cần thực hiện các nhiệm vụ sau: 3 - Ghi chép, phản ánh kịp thời, đầy đủ và chính xác tình hình bán hàng của doanh nghiệp cả về giá trị, số lượng, chất lượng của các loại hàng hoá, từng địa điểm bán hàng, từng phương thức thanh toán… - Xác định chính xác giá mua thực tế của lượng hàng tiêu thụ đồng thời phân bổ chi phí thu mua cho hàng tiêu thụ nhằm xác định chính xác kết quả bán hàng.
- Kiểm tra, theo dõi tình hình thu hồi và quản lý tiền hàng, quản lý công nợ chi tiết cho từng khách hàng. - Tập hợp đầy đủ, chính xác, kịp thời các khoản chi phí bán hàng, thực tế phát sinh và kết chuyển (hay phân bổ), cho phép bán hàng cho hàng tiêu thụ làm căn cứ để xác định kết quả kinh doanh. - Cung cấp thông tin kế toán phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và định kỳ phân tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình bán hàng, xác định và phân phối kết quả.2 Các phƣơng thức bán hàng và thanh toán chủ yếu 1.1 Các phương thức bán hàng 1.1 Bán hàng trực tiếp Bán hàng trực tiếp là phương thức giao hàng cho người mua trực tiếp tại kho (hoặc trực tiếp tại phân xưởng không qua kho) của doanh nghiệp. Hàng hoá khi bàn giao cho khách hàng được khách hàng trả tiền hay chấp nhận thanh toán.
Phương thức này bao gồm bán buôn và bán lẻ: a. Bán buôn: Đặc trưng là hàng bán theo phương thức này thường với khối lượng lớn và nhiều hình thức thanh toán. Do đó muốn quản lý tốt thì phải lập chứng từ cho từng lần bán. Khi thực hiện bán hàng, bên mua sẽ có người đến nhận hàng trực tiếp tại kho của doanh nghiệp.
Khi người nhận đã nhận đủ số hàng và ký xác nhận trên chứng từ bán hàng thì số hàng đó không thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp nữa mà được coi là hàng đã bán. Khi bên mua trả tiền hoặc chấp nhận thanh toán thì doanh nghiệp hạch toán vào doanh thu và phải thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước. Có hai phương thức bán buôn, bao gồm: * Bán hàng qua kho: Theo phương thức này, hàng hoá sau khi đã hoàn tất các thủ tục nhập kho rồi mới được xuất bán, theo đó hàng hoá có thể xuất bán trực tiếp tại kho doanh nghiệp hoặc xuất kho gửi đi bán. * Bán buôn vận chuyển thẳng: 4 Đây là phương thức tiêu thụ mà hàng hoá sau khi mua không nhập kho doanh nghiệp mà được chuyển bán thẳng cho khách hàng.
Có hai trường hợp: - Bán buôn vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán: Trường hợp này doanh nghiệp mua hàng từ nhà cung cấp sau đó chuyển thẳng gửi đi bán hoặc mua bán thẳng giao nhận trực tiếp tay ba với nhà cung cấp và khách hàng.