Luận văn thạc sĩ: Hướng dẫn tự học môn Hóa học lớp 11 cho học sinh trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu biên soạn tài liệu hướng dẫn học sinh tự học môn hóa học lớp 11 trung học phổ thông, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Thị Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Văn Biều
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo Dục Học
• Đề tài: Hướng Dẫn Tự Học Môn Hóa Học Lớp 11
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tự học Hóa học lớp 11

Tự học là một phương pháp học tập quan trọng trong giáo dục hiện đại, đặc biệt là trong môn Hóa học lớp 11. Việc tự học không chỉ giúp học sinh (HS) nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy và sáng tạo. Theo Luật Giáo dục, tự học cần được khuyến khích để HS có thể chủ động trong việc tiếp thu kiến thức. Tài liệu hướng dẫn tự học môn Hóa học được biên soạn nhằm cung cấp cho HS những công cụ cần thiết để tự học hiệu quả. Tài liệu này không chỉ giúp HS hiểu rõ hơn về các khái niệm hóa học mà còn hướng dẫn cách giải bài tập một cách khoa học và logic. Việc sử dụng tài liệu này sẽ giúp HS tự tin hơn trong việc học tập và chuẩn bị cho các kỳ thi quan trọng.

1.1. Tầm quan trọng của tự học

Tự học đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực tự học của HS. Nó giúp HS không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề. Theo nghiên cứu, HS có khả năng tự học tốt thường có kết quả học tập cao hơn. Việc tự học cũng giúp HS phát triển tính tự lập và khả năng làm việc độc lập, điều này rất cần thiết trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Tài liệu hướng dẫn tự học môn Hóa học lớp 11 sẽ cung cấp cho HS những phương pháp học tập hiệu quả, từ lý thuyết đến thực hành, giúp các em có thể tự tin hơn trong việc học tập và ôn thi.

II. Nội dung tài liệu hướng dẫn tự học

Tài liệu hướng dẫn tự học môn Hóa học lớp 11 được biên soạn với nội dung phong phú, bao gồm lý thuyết, bài tập và phương pháp giải bài tập. Nội dung tài liệu được chia thành các chương cụ thể, mỗi chương sẽ tập trung vào một chủ đề nhất định như Nitơ, Photpho, Hidrocacbon, Ancol, Phenol. Mỗi chương sẽ bao gồm các phần lý thuyết trọng tâm, bài tập tự luận và bài tập trắc nghiệm. Điều này giúp HS có thể dễ dàng nắm bắt kiến thức và thực hành giải bài tập. Tài liệu cũng cung cấp các phương pháp học tập hiệu quả, giúp HS có thể tự học một cách có hệ thống và khoa học.

2.1. Các chương học trong tài liệu

Mỗi chương trong tài liệu hướng dẫn tự học đều được thiết kế để phù hợp với chương trình học của Hóa học lớp 11. Chương về Nitơ và Photpho sẽ giúp HS hiểu rõ về tính chất, cấu trúc và ứng dụng của các hợp chất này trong thực tiễn. Chương về Hidrocacbon sẽ cung cấp cho HS kiến thức về các loại hidrocacbon, cách phân loại và tính chất của chúng. Các chương về Ancol và Phenol sẽ giúp HS nắm vững kiến thức về các hợp chất hữu cơ quan trọng này. Mỗi chương đều có bài tập thực hành để HS có thể áp dụng lý thuyết vào thực tế, từ đó nâng cao khả năng tư duy và giải quyết vấn đề.

III. Phương pháp học tập hiệu quả

Để tự học môn Hóa học hiệu quả, HS cần áp dụng các phương pháp học tập tích cực. Tài liệu hướng dẫn tự học cung cấp nhiều phương pháp học tập khác nhau, từ việc đọc hiểu lý thuyết đến thực hành giải bài tập. HS nên bắt đầu bằng việc nắm vững lý thuyết cơ bản trước khi chuyển sang giải bài tập. Việc làm bài tập không chỉ giúp HS củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện. Ngoài ra, việc tham gia các nhóm học tập cũng là một cách hiệu quả để HS có thể trao đổi kiến thức và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình học.

3.1. Kỹ năng giải bài tập Hóa học

Giải bài tập Hóa học là một phần quan trọng trong quá trình học tập. Tài liệu hướng dẫn tự học cung cấp các phương pháp giải bài tập cụ thể, từ bài tập định tính đến bài tập định lượng. HS cần nắm vững các công thức và quy tắc cơ bản để có thể áp dụng vào từng bài tập cụ thể. Việc luyện tập thường xuyên sẽ giúp HS nâng cao khả năng giải quyết vấn đề và tự tin hơn trong các kỳ thi. Tài liệu cũng khuyến khích HS tìm hiểu thêm các nguồn tài liệu khác để mở rộng kiến thức và kỹ năng giải bài tập.

IV. Đánh giá hiệu quả tự học

Đánh giá hiệu quả của việc tự học là một phần quan trọng trong quá trình học tập. Tài liệu hướng dẫn tự học môn Hóa học lớp 11 không chỉ cung cấp kiến thức mà còn giúp HS tự đánh giá khả năng của bản thân thông qua các bài kiểm tra và bài tập. Việc tự đánh giá sẽ giúp HS nhận ra điểm mạnh và điểm yếu của mình, từ đó có kế hoạch cải thiện phù hợp. Ngoài ra, việc tham gia các kỳ thi thử cũng là một cách để HS kiểm tra kiến thức và kỹ năng của mình trước khi bước vào kỳ thi chính thức.

4.1. Các phương pháp đánh giá

Tài liệu hướng dẫn tự học cung cấp nhiều phương pháp đánh giá khác nhau, từ bài kiểm tra trắc nghiệm đến bài kiểm tra tự luận. HS có thể sử dụng các bài kiểm tra này để tự đánh giá khả năng của mình. Việc tham gia các kỳ thi thử cũng giúp HS làm quen với áp lực của kỳ thi thực tế. Tài liệu cũng khuyến khích HS tham gia các hoạt động ngoại khóa liên quan đến Hóa học để nâng cao kiến thức và kỹ năng thực hành. Điều này không chỉ giúp HS củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU B 3 1. Lí do chọn đề tài 15B Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; là điều kiện để phát huy nguồn lực con người. Ngày nay, chúng ta nhận thức được rằng, để đáp ứng nhu cầu xã hội thì phải trang bị cho bản thân rất nhiều kiến thức, kĩ năng…Do đó giáo dục cần phải phát triển hơn nữa để góp phần đào tạo những thế hệ con người Việt Nam mới năng động, sáng tạo, tự lập, có khả năng hội nhập toàn cầu, ứng phó được với các tình huống và giải quyết các vấn đề để tiếp tục tồn tại và phát triển… Nhưng, biển học thì vô bờ mà bất cứ trường học nào cũng chỉ có thể cung cấp cho con người khối lượng tri thức giới hạn. Vậy nên học như thế nào trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin như hiện nay, khi mà lượng kiến thức nhân loại tăng lên vùn vụt mỗi ngày? Nếu ta học thụ động thì rất kém hiệu quả, kiến thức là vô hạn ta có cố nhồi nhét bao nhiêu đi nữa thì cái ta có được cũng chỉ là “giọt nước trong đại dương”! Vậy tại sao ta không chọn học cái hữu hạn là phương pháp học? Có phương pháp học ta sẽ dễ dàng tiếp cận và nắm bắt cả kho tàng tri thức.

Theo xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay, tự học là phương pháp học tập quan trọng cần được bồi dưỡng, theo Luật Giáo dục, điều 28.2: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho HS”. Trong thực tế, HS sau khi học lý thuyết, dù rất hiểu bài cũng rất khó áp dụng để tự làm tốt các bài tập SGK, do đó các em cần người kèm cặp để làm bài, dẫn đến việc các em làm bài tập một cách thụ động máy móc, thiếu sáng tạo, không có hứng thú, do đó làm mất ý nghĩa và tầm quan trọng của việc rèn luyện qua bài tập. Trong chương trình Hóa học phổ thông, HS học về nguyên tố và các hợp chất hóa học từ HKII lớp 10. Ở lớp 10 các em được làm quen với phương pháp học tập kiến thức về nguyên tố và các hợp chất hóa học qua sự hướng dẫn của giáo viên, sau khi có được nền tảng cơ bản, tôi muốn HS chủ động hơn khi học các chương tiếp theo: Nitơ-Photpho, hidro cacbon… bằng cách nghiên cứu tài liệu hướng dẫn tự học.

Trong thực tế, đã có một số tài liệu đề cập đến các phương pháp, biện pháp giúp HS tự học môn hóa học. Nhưng chưa có tài liệu hướng dẫn tự học một cách cụ thể và thực sự hiệu quả cho đa số HS (mà thường chỉ dành cho HS giỏi, chuyên môn Hóa học), nên HS - nhất là HS có sức học TB trở xuống - gặp nhiều khó khăn khi tự học. Nên tôi mong rằng phần nghiên cứu của tôi có thể làm tốt được nhiệm vụ đặt ra nhằm giúp HS tự học hiệu quả môn Hóa học. Từ những lí do trên tôi chọn đề tài: BIÊN SOẠN TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC MÔN HÓA HỌC LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 2.

Mục đích nghiên cứu 16B Biên soạn tài liệu hướng dẫn HS lớp 11 tự học một số chương môn Hóa học, giúp HS nắm vững kiến thức khoa học, tiến đến phát huy năng lực vận dụng kiến thức, khả năng nhận thức, tư duy hóa học… để HS làm tốt bài tập dạng tự luận khách quan và trắc nghiệm khách quan. Nhiệm vụ của đề tài 17B - Nghiên cứu một số nội dung làm cơ sở lí luận cho đề tài. + Cơ sở lí luận và thực tiễn về tự học. + Cơ sở lí thuyết phần nitơ - photpho, hidro cacbon, ancol - phenol… - Tìm hiểu thực trạng của việc HS tự học hiện nay.

- Biên soạn tài liệu hướng dẫn tự học một số chương như nitơ - photpho, hidro cacbon, ancol - phenol… chương trình Hóa học lớp 11 ban cơ bản (dựa vào nội dung hóa học và nhiệm vụ yêu cầu của bài tập). - Thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả của việc sử dụng tài liệu. - Tổng kết và rút ra bài học kinh nghiệm. Khách thể nghiên cứu 18B Quá trình dạy học Hóa học ở trường THPT.

Đối tượng nghiên cứu 19B Việc biên soạn tài liệu hướng dẫn tự học một số chương như: nitơ- photpho, hidro cacbon, ancol-phenol…cho HS lớp 11 THPT ban cơ bản. Phạm vi nghiên cứu 20B - Giới hạn nội dung vấn đề nghiên cứu: một số chương Nitơ - photpho, Hidro cacbon, Ancol - phenol…chương trình hóa học lớp 11 ban cơ bản. - Giới hạn về địa bàn nghiên cứu: một số trường THPT trong tại Tp. - Giới hạn về thời gian nghiên cứu: năm học 2010-2011.

Giả thuyết khoa học 21B Nếu tài liệu được biên soạn và áp dụng tốt cho việc tự học, thì sẽ phát huy tính tích cực, chủ động của HS, gây hứng thú học tập cho HS, từ đó nâng cao hiệu quả của việc dạy và học môn hoá học phù hợp với chủ trương “ Xây dựng nhà trường thân thiện, HS tích cực” trong trường phổ thông. Phương pháp nghiên cứu 2B 8. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết - Đọc và nghiên cứu tài liệu. - Sử dụng nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận: phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa lí thuyết, phân loại và xây dựng hệ thống bài tập.

Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn - Tìm hiểu trình độ HS, mức độ nắm bắt kiến thức của đối tượng HS để thiết kế quy trình tự học. - Quan sát, trò chuyện, điều tra HS nhằm đánh giá thực trạng hoạt động tự học của HS hiện nay. - Trao đổi kinh nghiệm với các nhà giáo dục, các giáo viên. - Điều tra thăm dò trước và sau thực nghiệm sư phạm.

- Nghiên cứu kế hoạch học tập của HS trường THPT. - Phương pháp thực nghiệm sư phạm. Nhóm các phương pháp thống kê toán học Xử lí số liệu thực nghiệm bằng thống kê toán học. Đóng góp mới của đề tài 23B - Biên soạn tài liệu hướng dẫn tự học một số chương như: nitơ - photpho, hidro cacbon, ancol - phenol… bám sát sách giáo khoa mới THPT lớp 11 ban cơ bản (Bộ sách áp dụng từ năm học 2006- 2007) cho mọi đối tượng HS, đặc biệt HS trung bình yếu vẫn có thể học tốt và hiệu quả.

- Bước đầu nghiên cứu phương pháp sử dụng có hiệu quả việc tự học nhằm phục vụ việc dạy và học hóa học ở trường THPT. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI B 4 1.Lịch sử vấn đề nghiên cứu 24B Cho đến nay, số lượng đề tài về hướng dẫn tự học hóa học cho HS phổ thông chủ yếu là theo hai hướng: 1. Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn theo mođun. Thiết kế website E-book tự học.Các công trình nghiên cứu về thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn theo mođun 64B 1.

“Nâng cao chất lượng thực hành thí nghiệm phương pháp dạy học Hoá học ở Trường ĐHSP bằng phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Hoàng Thị Bắc năm 2002, trường ĐHSP Hà Nội. “Nâng cao chất lượng dạy học phần Hoá hữu cơ (chuyên môn I) ở Trường CĐSP bằng phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Hoàng Hà năm 2003, trường ĐHSP Hà Nội. “Nâng cao chất lượng dạy học phần Hoá vô cơ (chuyên môn I) ở Trường CĐSP bằng phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Hoàng Thị Kiều Trang năm 2004, trường ĐHSP Hà Nội. “Nâng cao năng lực tự học cho HS giỏi hoá học bằng tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun (Chương Ancol-phenol và chương Anđehit-xeton)”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Bùi Thị Tuyết Mai năm 2008, trường ĐHSP Hà Nội.Các công trình nghiên cứu về thiết kế website E-book tự học hóa học cho HS phổ 65B thông 1.

“Thiết kế website tự học môn hóa học lớp 11 chương trình phân ban thí điểm”, Khóa luận tốt nghiệp của Hỉ A Mổi (2005), ĐHSP TP. “Phối hợp phần mềm Macromedia Dreamweaver MX và Macromedia Flash MX 2004 để thiết kế website hỗ trợ cho việc học tập và củng cố kiến thức môn Hóa học phần Hiđrocacbon không no mạch hở dành cho HS THPT”, Khóa luận tốt nghiệp của Phạm Dương Hoàng Anh (2006), ĐHSP TP. “Ứng dụng phần mềm Macromedia Flash và Macromedia Dreamver để thiết kế website về lịch sử hóa học 10 góp phần nâng cao chất lượng dạy học”, Khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Thị Thanh Hà (2006), ĐHSP TP. “Thiết kế Website phục vụ việc học tập và ôn tập chương nguyên tử cho HS lớp 10 bằng phần mềm Macromedia Flash và Dreamweaver”, Khóa luận tốt nghiệp của Phạm Duy Nghĩa (2006), ĐHSP TP.

“Phối hợp phần mềm Macromedia Dreamweaver MX và Macromedia Flash MX 2004 để tạo trang web hỗ trợ cho HS trong việc tự học môn hóa học lớp 11 nhóm Nitơ chương trình phân ban thí điểm”, Khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Ngọc Anh Thư (2006), ĐHSP TP. “Phối hợp phần mềm Macromedia Dreamweaver MX 2004 và Macromedia Flash MX 2004 thiết kế website hỗ trợ cho việc học tập và củng cố kiến thức cho HS môn hoá học nhóm oxi – lưu huỳnh chương trình cải cách”, Khóa luận tốt nghiệp của Phạm Thị Phương Uyên (2006), ĐHSP TP. “Ứng dụng Macromedia Flash MX 2004 và Dreamweaver MX 2004 để thiết kế website hỗ trợ cho hoạt động tự học hoá học của HS phổ thông trong chương halogen lớp 10”, Khóa luận tốt nghiệp của Đỗ Thị Việt Phương (2006), ĐHSP TP. “Thiết kế website hỗ trợ việc dạy và tự học chương Halogen lớp 10 THPT”, Khóa luận tốt nghiệp của Lê Thị Xuân Hương (2007), ĐHSP TP.

“Thiết kế học liệu điện tử chương oxi – lưu huỳnh lớp 10 hỗ trợ hoạt động tự học hóa học cho HS THPT”, Khóa luận tốt nghiệp của Trịnh Lê Hồng Phương (2008), ĐHSP TP. “Thiết kế sách giáo khoa điện tử (E-book) các chương về lý thuyết chủ đạo sách giáo khoa hoá học lớp 10 THPT”, Luận văn Thạc sĩ khoa học giáo dục của Nguyễn Thị Ánh Mai (2006), ĐHSP Hà Nội. “Thiết kế sách giáo khoa điện tử lớp 10 - nâng cao chương nhóm halogen”, Luận văn Thạc sĩ khoa học giáo dục của Nguyễn Thị Thu Hà (2008), ĐHSP TP.