Mở đầu là hoạt động bảo hiểm hàng hải với đơn bảo hiểm cổ nhất còn lưu giữ đến ngày nay là đơn bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển được phát hành tại Gênes (Italia), bảo hiểm cho chuyến hàng từ Gênes đến Marjorca vào năm 1347. Năm 1424, cũng tại hải cảng Gênes, doanh nghiệp bảo hiểm đầu tiên của ngành vận tải đường biển và đường bộ được thành lập. Sau bảo hiểm hàng hải đã lần lượt ra đời những loại bảo hiểm khác. Bảo hiểm hoả hoạn đã ra đời sau sự cố hoả hoạn ở London năm 1666 kéo dài trong 4 ngày, thiêu cháy khoảng 13.200 nóc nhà, trong đó có đến 87 nhà 5 thờ.
Bảo hiểm nhân thọ và doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ đầu tiên cũng ra đời tại Anh vào năm 1762. Cuối thế kỷ 19, cùng với sự xuất hiện của nền sản xuất đại công nghiệp cơ khí, hàng loạt các nghiệp vụ bảo hiểm xuất hiện và phát triển rất nhanh như bảo hiểm tai nạn, bảo hiểm vỡ kính, bảo hiểm mưa đá và băng tuyết, bảo hiểm xe cơ giới, bảo hiểm máy bay, bảo hiểm trách nhiệm dân sự,. Kinh doanh bảo hiểm là hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm nhằm mục đích sinh lợi, theo đó doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận rủi ro của ng- ười được bảo hiểm, trên cơ sở bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm để doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng hoặc bồi thường cho người được bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Trong điều kiện phát triển kinh tế - xã hội như ngày nay thì nhu cầu về bảo hiểm lại càng trở nên đa dạng với những đòi hỏi cao hơn.
Trong điều kiện như vậy, việc ra đời các loại hình kinh doanh trong lĩnh vực này là một tất yếu khách quan. Việc xuất hiện người mua, người bán cùng với các sản phẩm dịch vụ bảo hiểm cũng đồng nghĩa với việc trên thị trường đã hình thành một thị trường sản phẩm dịch vụ mới, đó là thị trường bảo hiểm. Ngày nay bảo hiểm đã xâm nhập vào mọi lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội. Hầu hết các nước đã thực hiện chính sách mở cửa và hội nhập thị trường bảo hiểm trong nước với thế giới nhằm tạo điều kiện cho hoạt động bảo hiểm phát triển.
Thị trường bảo hiểm đang giữ một vị trí rất quan trọng trong nền kinh tế ở nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước phát triển. Những nước có doanh số bảo hiểm đứng đầu là Mỹ, Nhật, Anh, Đức và Pháp. Ở những nước này doanh số của hoạt động bảo hiểm có thể cao hơn hoặc tương đương với những ngành công nghiệp quan trọng như chế tạo ô tô, điện lực, điện tử,…. Tuy ra đời muộn hơn nhiều so với thế giới song hoạt động bảo hiểm ở Việt Nam đã hình thành ngay từ thời kỳ nước ta vẫn còn bị Pháp đô hộ và phát triển khá mạnh ở miền Nam dưới chế độ cũ.
Thời điểm đáng chú ý là sự ra đời và chính thức đi vào hoạt động của Công ty bảo hiểm Việt Nam (nay là Tập đoàn Tài chính Bảo hiểm Bảo Việt) ngày 15/1/1965. Năm 1975, Bảo Việt đã thống nhất các doanh nghiệp bảo hiểm ở miền Nam để trở thành doanh nghiệp bảo hiểm nhà nước duy nhất ở nước ta, đồng thời mở rộng các chi nhánh và phòng bảo hiểm khu vực ở các địa phương trong cả nước; nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai các nghiệp vụ như bảo hiểm tài sản, bảo hiểm con người, bảo hiểm trách nhiệm dân sự. Từ năm 1994, sự độc quyền của Nhà nước về bảo hiểm được chấm dứt bằng việc ra đời của các doanh nghiệp bảo hiểm mới bên cạnh Bảo Việt. 6 Cùng với việc thành lập các doanh nghiệp bảo hiểm mới thuộc đủ các thành phần kinh tế và các loại hình doanh nghiệp bảo hiểm, ngày càng có nhiều văn phòng của các doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài được phép đặt tại Việt nam.
Điều đó đã làm thị trường bảo hiểm Việt nam ngày càng khởi sắc, chứng minh sự đúng đắn của chính sách mở cửa và hội nhập thị trường bảo hiểm của Đảng và Nhà nước ta, đồng thời thể hiện sự quan tâm của các doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài đối với thị trường bảo hiểm Việt Nam (tình đến thời điểm 31/12/2011, thị trường bảo hiểm Việt Nam có 57 doanh nghiệp, trong đó có 29 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, 14 doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, 12 doanh nghiệp môi giới, 2 doanh nghiệp tái bảo hiểm và 33 văn phòng đại diện của các doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài). Ngày 09/7/1999 Hiệp hội bảo hiểm Việt nam được thành lập. Hiệp hội là cầu nối giữa các doanh nghiệp bảo hiểm với cơ quan quản lý nhà nước, đồng thời duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy hợp tác trong kinh doanh giữa các doanh nghiệp bảo hiểm. Về cơ sở pháp lý, việc ban hành Nghị định 100/1993/NĐ-CP (18/12/1993) của Chính phủ về Kinh doanh bảo hiểm đã đánh dấu một bước ngoặt trong quá trình phát triển hoạt động bảo hiểm ở nước ta.
Để tạo ra một khuôn khổ và hành lang pháp lý chặt chẽ hơn nhằm nâng cao vai trò quản lý của Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh bảo hiểm và tạo động lực cho sự phát triẻn của thị trường bảo hiểm, ngày 9/12/2000 Luật Kinh doanh bảo hiểm đã được Quốc Hội ban hành và có hiệu lực thi hành từ 01/4/2001. Ngày 29/8/2003 Chiến lược phát triển thị trường bảo hiểm Việt nam từ năm 2003-2010 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Luật Kinh doanh bảo hiểm, các văn bản hướng dẫn thi hành Luật đã tạo ra hành lang pháp lý đồng bộ, ổn định để điều chỉnh những vấn đề phát sinh từ thực tiễn kinh doanh, định hướng và tạo điều kiện thúc đẩy sự phát triển thị trường Việt Nam. Để đáp ứng yêu cầu của sự phát triển, đảm bảo sự phù hợp với hội nhập thị trường bảo hiểm khu vực và thế giới bảo hiểm, ngày 24/11/2010 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm đã được ban hành.
Chính phủ cũng đã phê duyệt Chiến lược phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020 tại Quyết định số 193/QĐ-TTg ngày 15/2/2012. Việc ban hành các văn bản pháp lý trên nhằm bảo đảm thực hiện các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên; đồng thời, tăng cường tính an toàn, bền vững và hiệu quả của thị trường và khả năng đáp ứng nhu cầu bảo hiểm đa dạng của các tổ chức, cá nhân; góp phần ổn định nền kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội; tiếp cận các chuẩn mực, thông lệ quốc tế về kinh doanh bảo hiểm và từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển với các quốc gia 7 trong khu vực; phát triển thị trường bảo hiểm phù hợp với định hướng phát triển nền kinh tế - xã hội và tài chính quốc gia trong từng thời kỳ. Khái niệm bảo hiểm Trong phạm vi tài liệu này, bảo hiểm được hiểu là khái niệm trong lĩnh vực bảo hiểm kinh doanh. Bên cạnh đó, thuật ngữ “Bảo hiểm” còn được sử dụng trong các hệ thống Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế….
Mặc dù bảo hiểm đã ra đời từ lâu, song cho đến nay vẫn có nhiều tác giả đưa ra những quan niệm khác nhau về bảo hiểm. Sự khác nhau trong các quan niệm xuất phát từ việc nhìn nhận bảo hiểm ở các góc độ và cách thức tiếp cận khác nhau. Bảo hiểm là một lĩnh vực rộng và phức tạp hàm chứa yếu tố kinh doanh, pháp lý và kỹ thuật nghiệp vụ đặc thù nên rất khó tìm ra được một định nghĩa hoàn hảo thể hiện được tất cả những khía cạnh đó. Điều quan trọng là cần xây dựng một khái niệm từ góc độ và cách thức tiếp cận hữu ích cho mục đích nghiên cứu.
Về phương diện kinh tế, bảo hiểm là biện pháp chuyển giao rủi ro được thực hiện thông qua hợp đồng bảo hiểm, trong đó bên mua bảo hiểm chấp nhận trả phí bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm cam kết bồi thường hoặc trả tiền bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Khái niệm trên muốn nhấn mạnh nguồn gốc ra đời của bảo hiểm như một biện pháp chuyển giao hậu quả tài chính của rủi ro; cơ sở pháp lý chi phối mối quan hệ chuyển giao kinh tế này là hợp đồng bảo hiểm; các chủ thể đặc trưng của quan hệ bảo hiểm là bên mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm; vấn đề cốt lõi thể hiện quyền và nghĩa vụ của các chủ thể là sự vận động của các nguồn lực tài chính là trả phí bảo hiểm và bồi thường, trả tiền bảo hiểm. Về phương diện tài chính, bảo hiểm chính là sự vận động của các nguồn tài lực trong việc huy động sự đóng góp (phí bảo hiểm) của các tổ chức kinh tế và cá nhân tham gia bảo hiểm (mua bảo hiểm), để lập quỹ bảo hiểm và phân phối, sử dụng nó bồi thường những tổn thất vật chất, chi trả cho tai nạn bất ngờ xảy ra đối với các đối tượng bảo hiểm. Thực chất hoạt động bảo hiểm là quá trình phân phối lại một phần thu nhập quốc dân giữa những người tham gia bảo hiểm thông qua người bảo hiểm.
Quá trình phân phối này, nhờ có người bảo hiểm, đã làm phát sinh mối quan hệ giữa những người tham gia bảo hiểm với nhau. Bản chất của hoạt động bảo hiểm là những quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình hình thành, phân phối và sử dụng quỹ bảo hiểm đảm bảo an toàn cho quá trình sản xuất và đời sống của con người trước những rủi ro, tai nạn có thể xảy ra. Vai trò của bảo hiểm Hoạt động bảo hiểm không ngừng phát triển và đóng vai trò kinh tế- xã hội quan trọng ở các quốc gia, trong đó trọng yếu là góp phần ổn định tài chính và đảm bảo cho các khoản đầu tư của các tổ chức, cá nhân tham gia bảo hiểm; tập trung vốn, đáp ứng nhu cầu vốn cho nền kinh tế; góp phần tích cực vào việc thực hiện các biện pháp phòng tránh rủi ro, hạn chế tổn thất, mang lại an toàn cho xã hội,. Vai trò kinh tế của bảo hiểm Bảo hiểm có tác động và ảnh hưởng sâu sắc đến mọi hoạt động của đời sống kinh tế- xã hội.
Bảo hiểm có vai trò rất quan trọng trong việc ổn định và phát triển kinh tế của các quốc gia.