phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của Luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN Chƣơng 2: XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ HƢỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP BẰNG PHẦN MỀM MATHEMATICA PHẦN “CHUYỂN ĐỘNG CỦA HẠT MANG ĐIỆN TRONG ĐIỆN TRƢỜNG” VÀ “CHUYỂN ĐỘNG CỦA HẠT MANG ĐIỆN TRONG TỪ TRƢỜNG” LỚP 11 NÂNG CAO Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. Quan điểm hiện đại về dạy học Dạy và học là hai mặt của một quá trình thống nhất biện chứng- quá trình dạy học. Tuy hai hoạt động dạy và học có cấu trúc khác nhau, nhƣng lại có mối quan hệ qua lại khăng khít với nhau, không thể tách rời. Theo kiểu dạy học truyền thống cũ, điều quan tâm chủ yếu của giáo viên là sự trình bày bài giảng của mình về các kiến thức cần dạy cho học sinh sao cho đảm bảo đƣợc nội dung chính xác, sâu sắc, đầy đủ.
Nghĩa là theo kiểu dạy học này, trung tâm chú ý là nội dung kiến thức cần dạy. Dần dần ngƣời ta đã nhận rõ rằng nếu chỉ quan tâm tới bản thân nội dung kiến thức thì dù có trình bày tốt đến đâu cũng vẫn chƣa phải là sự xác định một cách cụ thể học sinh cần đạt đƣợc những khả năng gì trong hoặc sau khi học, và bằng cách nào đảm bảo cho học sinh đạt đƣợc những khả năng đó. Đó là một nhƣợc điểm cơ bản của kiểu dạy học cũ. Nó hạn chế chất lƣợng và hiệu quả dạy học.
Trong mấy thập kỉ qua, để khắc phục nhƣợc điểm của kiểu dạy học cũ, trên thế giới đã hình thành quan niệm về kiểu dạy học mà trung tâm chú ý là những khả năng, những hành vi mà ngƣời học cần thể hiện ra đƣợc, cần đạt đƣợc trong hoặc sau khi học. Những khả năng này đƣợc xem là những kết quả mà sự dạy mang lại ở ngƣời học. Sự khác biệt giữa các quan niệm truyền thống và các quan niệm hiện đại về dạy học đƣợc thể hiện rõ khi xem xét bản chất hành động của sự học và chức năng của giáo viên trong sự tổ chức, kiểm tra, định hƣớng hành động học, cụ thể qua sự so sánh các quan niệm sau: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quan niệm về mục đích dạy học Quan niệm truyền thống Quan niệm hiện đại (GV làm trung tâm) (HS làm trung tâm) Đào tạo trẻ em thành ngƣời lớn thông Xây dựng các chƣơng trình đào tạo qua những ngƣời lớn tuổi hơn, những phù hợp với chủ thể nhằm hình ngƣời hiểu biết, những hình mẫu. Lí thành các năng lực chuyên môn, luận dạy học thiên về mệnh lệnh, uy năng lực xã hội và cá nhân, khả quyền.
năng hành động. Lí luận dạy học chú trọng năng lực tự chủ, khả năng giao tiếp. Quan niệm về nội dung dạy học Quan niệm truyền thống Quan niệm hiện đại (GV làm trung tâm) (HS làm trung tâm) Các nhà chuyên môn xác định những Ngƣời điều khiển quá trình dạy học nội dung quan trọng, từ đó đề ra đƣa ra những nội dung tiêu biểu, then những yêu cầu, tiêu chuẩn, những điều chốt, cũng nhƣ những vấn đề có ý bắt buộc. Sự lựa chọn nội dung thiên nghĩa với đời sống xã hội.
Sự lựa về định hƣớng chuyên môn và là bắt chọn nội dung mang tính liên môn và buộc. có sự thỏa thuận của ngƣời học. Quan niệm về phương pháp, phương tiện dạy học Quan niệm truyền thống Quan niệm hiện đại (GV làm trung tâm) (HS làm trung tâm) Các phƣơng pháp truyền thụ và thông Giờ học là sự phối hợp hoạt động báo chiếm ƣu thế, trong đó bao gồm của ngƣời dạy và ngƣời học trong định hƣớng mục đích học tập và kiểm việc lập kế hoạch, thực hiện và tra. Các phƣơng pháp nặng về định đánh giá.
Dạy học theo hƣớng giải hƣớng hiệu quả truyền đạt. quyết vấn đề, định hƣớng hành động chiếm ƣu thế. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quan niệm về đánh giá Quan niệm truyền thống Quan niệm hiện đại (GV làm trung tâm) (HS làm trung tâm) Kết quả học tập đƣợc đo và dự báo với Không phải chỉ kết quả học tập mà nhiều phƣơng pháp khác nhau. Dạy chính quá trình học tập mới là đối học và đánh giá là hai thành phần khác tƣợng đánh giá chủ yếu.
Học sinh nhau của quá trình dạy học. Chú trọng đƣợc tham gia vào quá trình đánh khả năng tái hiện chính xác tri thức. Chú trọng việc ứng dụng tri thức trong các tình huống hành động. Quá trình dạy học là quá trình hoạt động của giáo viên và học sinh trong sự tƣơng tác thống nhất biện chứng của ba thành phần trong hệ dạy học bao gồm: Giáo viên - Học sinh - Phƣơng tiện hoạt động dạy học.
Mỗi hoạt động diễn ra theo các pha: định hƣớng, chấp hành, kiểm tra. Cơ sở định hƣớng của hành động có tầm quan trọng đặc biệt với chất lƣợng, hiệu quả của hành động. Giáo viên có vai trò quan trọng trong việc giúp đỡ cho sự hình thành cơ sở định hƣớng khái quát hành động của học sinh. Cơ sở định hƣớng bao gồm những nội dung cơ bản nhất, cần thiết nhất cho sự thành công của hành động chủ thể.
Hoạt động dạy của giáo viên phải có tác dụng chỉ đạo hoạt động học của học sinh phù hợp với con đƣờng biện chứng của sự hình thành, phát triển và hoàn thiện của hành động. Sự học là quá trình hình thành và phát triển của các dạng thức hành động xác định là sự thích ứng của chủ thể với tình huống qua đó chủ thể chiếm lĩnh kinh nghiệm xã hội lịch sử biến thành năng lực thể chất và năng lực tinh thần của cá nhân, hình thành và phát triển nhân cách của cá nhân. Mỗi tri thức mới học đƣợc, có chất lƣợng phải là kết quả của sự thích ứng của ngƣời học với những tình huống mới xác định. Chính quá trình thích ứng này 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của ngƣời học là hoạt động xây dựng nên tri thức mới với tính cách là phƣơng tiện tối ƣu để giải quyết tình huống.
Dạy học là dạy hành động (hành động chiếm lĩnh tri thức và hành động vận dụng tri thức) và do đó trong dạy học giáo viên cần tổ chức các tình huống học tập đòi hỏi sự thích ứng của học sinh để qua đó học sinh chiếm lĩnh đƣợc tri thức đồng thời phát triển trí tuệ và nhân cách toàn diện của mình. Trong sự vận hành của hệ tƣơng tác dạy học bao gồm: Ngƣời dạy (Giáo viên)- Ngƣời học (Học sinh)- Tƣ liệu hoạt động dạy học (Môi trƣờng) thì giáo viên là ngƣời tổ chức, kiểm tra, định hƣớng hành động của học sinhtheo một chiến lƣợc hợp lí sao cho học sinh tự chủ chiếm lĩnh, xây dựng tri thức của mình và do đó đồng thời năng lực trí tuệ và nhân cách toàn diện của học sinh từng bƣớc phát triển. Có thể mô tả sự tƣơng tác dạy học bằng sơ đồ nhƣ sau: Sơ đồ 1.1 Sự tƣơng tác dạy học Định hƣớng Giáo Học viên sinh Liên hệ ngƣợc Tổ Liên hệ Thích Cung cấp chức ngƣợc ứng tƣ liệu tạo tình huống Tƣ liệu hoạt động dạy học (Môi trƣờng) Hành động của giáo viên với tƣ liệu hoạt động dạy học là tổ chức tƣ liệu và qua đó cung cấp tƣ liệu, tạo tình huống cho hoạt động của học sinh. Tác động của giáo viên tới học sinh là sự định hƣớng của giáo viên đối với hoạt động của học sinh với tƣ liệu, định hƣớng của giáo viên với sự tƣơng tác trao 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đổi giữa học sinh với nhau và qua đó định hƣớng cả sự cung cấp những thông tin liên hệ ngƣợc từ phía học sinh cho giáo viên.
Hành động học của học sinh với tƣ liệu hoạt động dạy học là sự thích ứng của học sinh với tình huống học tập, đồng thời là hành động chiếm lĩnh, xây dựng tri thức cho mình. Tƣơng tác trực tiếp của học sinh với nhau và giữa học sinh với giáo viên là sự trao đổi, tranh luận giữa các cá nhân và nhờ đó học sinh tranh thủ đƣợc sự hỗ trợ từ phía giáo viên và tập thể học sinh.3 Phƣơng pháp dạy học tích cực 1.1 Khái niệm Khái niệm phƣơng pháp dạy - học tích cực là một khái niệm làm việc, hƣớng vào việc tích cực hóa hoạt động học tập và phát triển tính sáng tạo của học sinh. Trong đó, các hoạt động học tập đƣợc thực hiện và điều khiển, ngƣời học không thụ động mà cần tự lực lĩnh hội nội dung học tập. Hoạt động học tập đƣợc thực hiện trên cơ sở sự hợp tác và giao tiếp ở mức độ cao.
Phƣơng pháp dạy - học tích cực không phải là một phƣơng pháp dạy học cụ thể mà là một khái niệm rộng, bao gồm nhiều phƣơng pháp, hình thức, kĩ thuật cụ thể khác nhau.2 Các đặc trưng cơ bản 1.1 Dạy học tăng cường phát huy tính tự tin, tích cực, chủ động, sáng tạo thông qua tổ chức thực hiện các hoạt động học tập của học sinh. Dạy học thay vì lấy “dạy” làm trung tâm sang lấy “học” làm trung tâm. Trong phƣơng pháp tổ chức, ngƣời học – đối tƣợng của hoạt động dạy đồng thời là chủ thể của hoạt động “học” đƣợc cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chƣa rõ, chƣa có chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã đƣợc giáo viên sắp đặt. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp và phát huy năng lực tự học của học sinh Phƣơng pháp dạy học tích cực xem việc rèn luyện phƣơng pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mục tiêu dạy học.
Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh, với sự bùng nổ thông tin khoa học, kĩ thuật, công nghệ phát triển nhƣ vũ bão thì cần phải rèn luyện cho học sinh phƣơng pháp tự học, không thể nhồi nhét vào đầu học sinh khối lƣợng kiến thức ngày càng nhiều. Trong các phƣơng pháp học thì cốt lõi là phƣơng pháp tự học. Nếu rèn luyện cho học sinh có đƣợc phƣơng pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con ngƣời, kết quả học tạp nhờ đó mà đƣợc nhân lên gấp bội.3 Dạy học phân hóa kết hợp với hợp tác.