LỜI GIỚI THIỆU Tài liệu này được biên soạn dựa trên nền tảng hệ điều hành android nguyên bản và ứng dụng đọc màn hình talkback để đáp ứng nhu cầu sử dụng của người dùng khiếm thị VIỆT NAM. Chúng tôi dùng thuật ngữ công nghệ thông tin truyền thông (cntttt) trong tài liệu này theo thuật ngữ được dùng trong hệ thống phần mềm của google. Công cụ hỗ trợ người dùng khiếm thị như talkback, nhận dạng giọng nói, giọng nói tổng hợp,… vv sẽ đem tới người dùng khiếm thị cách thức tiếp cận phù hợp vào cntttt trên điện thoại thông minh (đttm). Chẳng hạn, hãy chạm tay vào màn hình hoặc nói vào mic để sau đó cảm nhận phản hồi bằng âm thanh và rung từ đttm.
Chỉ bằng cách đó thôi bạn đã có thể làm được rất nhiều việc như liên lạc với nhau thông qua điện thoại, tin nhắn, email, mạng xã hội như facebook, có thể tìm địa chỉ và tìm đường tới điểm cần tới, đặt mua hàng trên mạng internet, có thể nghe nhạc, chụp ảnh, có thể xem thông tin và thời tiết, theo giõi các chương trình truyền hình, nghe đài, đọc báo, học bài, ôn thi, tra từ điển, đặt đồng hồ nhắc những việc cần làm…vv. Cntttt hiện đại tác động làm thay đổi quan hệ giữa người và thiên nhiên, giữa người với người và với chính bản thân mình. Chúng tôi nhấn mạnh trong tài liệu này vào tính tương tự và kế thừa của cntttt trên đttm so với cntt trên máy tính cá nhân. Các thao tác trên đttm được mô tả một cách trực quan để người đọc dễ làm theo.
Nội dung tài liệu được trình bày theo logic trình tự, tiến lên từng bước từ kiến thức cơ bản nhất để giúp người đọc dễ tự học với sự hỗ trợ của người khác và các phương tiện truyền thông trên mạng. Tài liệu này được chia thành các phần nhỏ và mang tính mở cao để dễ cập nhật. Chúng tôi hy vọng cộng đồng người dùng khiếm thị sẽ tích cực tham gia bổ sung và chỉnh sửa tài liệu này để nó trở nên ngày càng hoàn thiện và phong phú hơn. 1 HỆ THỐNG CƠ BẢN Bài 1: CHUẨN BỊ THIẾT BỊ SẴN SÀNG CHO SỬ DỤNG I.
Lựa chọn loại thiết bị với cấu hình phù hợp - Chọn đttm chạy trong môi trường android với cấu hình tối thiểu như trình bày dưới đây: Bộ nhớ ngoài (ram): 1. Bộ nhớ trong: phải có ít nhất 2 gb còn trống. Bộ vi xử lý (cpu): 1. Bạn có thể tìm thấy những thông tin trên trong 2 mục bộ nhớ trong màn hình cài đặt android.
- Cấu hình của đttm của ngày hôm nay có thể là: Cpu: 8 nhân với 2 ghz. Bộ nhớ ngoài ram: 2 gb. Bộ nhớ trong: 32 – 64 gb. - Cài đặt kết nối internet trên đttm: Người dùng cần đăng ký với nhà cung cấp dịch vụ internet và cài đặt thiết bị wifi với mạng internet hoặc đăng ký với nhà cung cấp dịch vụ internet thông qua gói dịch vụ 3g trên đttm.
Ghi chú: Kết nối Internet cho phép người dùng đttm tiếp cận nhiều loại dịch vụ trên internet như chia sẻ chương trình ứng dụng và dữ liệu, đào tạo từ xa, hỗ trợ từ xa thông qua tiện ích video chat, dịch vụ dẫn đường,. Nên mang theo một pin ngoài khi đi ra ngoài nếu phải dùng nhiều tới đttm. - Thực hành: + Tìm hiểu dung lượng bộ nhớ ngoài và trong. + Tìm hiểu chất lượng của loa và độ nhậy của màn hình cảm ứng.
Mô tả thiết bị - Mô tả thiết bị nhằm hỗ trợ người dùng định hướng trong hoạt động điều khiển thiết bị: Một sạc điện với dây kết nối cổng USB để cũng có thể kết nối đttm với máy tính qua cổng USB. Màn hình cảm ứng phủ toàn bộ mặt trước của máy. Một nút bật tắt nguồn ở cạnh phải trên của máy. Một nút chỉnh âm lượng ở cạnh trái trên của máy.
Một loa ngoài và một loa trong nằm ở phần trên của máy. Khe hở của loa nằm ở cạnh đáy của máy. Một microphone nằm ở phần dưới của máy. Một lỗ cắm tai nghe ở cạnh trên và một khe cắm dây sạc điện nằm ở cạnh đáy của máy.
Một camera ở mặt trước và một camera ở mặt sau của máy. Một bàn phím không dây kết nối với đttm qua sóng Bluetooth. Một loa không dây kết nối với đttm qua sóng Bluetooth. Một thẻ sim nằm ở trong máy.
- Thực hành: Xác định vị trí của nút nguồn, nút âm lượng và lỗ cắm tai nghe ở đâu. 3 Bài 2: KHỞI ĐẦU SỬ DỤNG ĐIỆN THOẠI THÔNG MINH I. Mở và tắt thiết bị điện thoại thông minh - Mở khóa thiết bị khi nguồn điện đang tắt: Cài đặt trước chương trình đọc màn hình Talkback ở chế độ sẵn sàng sử dụng khi màn hình khóa được hiển thị. Ghi chú: Talkback phải luôn được bật sẵn sàng.
Bấm và giữ nút nguồn cho đến khi cảm thấy rung thì nhả nút nguồn và đợi đến khi nghe thấy âm thanh thì lướt tới nút mở khóa ở dưới cùng chính giữa màn hình và nhấn đúp vào bất kỳ đâu để mở khóa máy hoặc vuốt đồng thời 2 ngón tay từ dưới lên để thực hiện tác vụ đó. Ghi chú: Lúc này Talkback được bật lại nếu bị cho tạm dừng phản hồi trước đó. Sau khi Talkback được bật lại, phản hồi bằng giọng nói sẽ khởi động lại ngay lập tức. Bạn được đưa ngay vào màn hình chính thứ nhất.
- Mở khóa thiết bị khi nguồn điện đang bật: Bấm và nhả ra ngay nút nguồn để mở màn hình khóa để đánh thức đttm. Lướt quanh màn hình từ trên xuống và ngược lại để đọc các thông báo bao gồm thông báo về trạng thái hoạt động của máy, cuộc gọi nhỡ và tin nhắn mới nhận được. Vuốt đồng thời 2 ngón tay lên từ cuối màn hình khóa hoặc lướt ngón tay tới nút mở khóa ở dưới cùng chính giữa màn hình và nhấn đúp vào bất kỳ đâu để mở khóa máy. Ghi chú: Lúc này talkback được bật lại nếu bị cho tạm dừng phản hồi trước đó.
Sau khi Talkback được bật lại, phản hồi bằng giọng nói sẽ khởi động lại ngay. - Tắt màn hình: Bấm và nhả ra ngay nút nguồn để tắt màn hình. Ghi chú: Bạn phải làm như thế để bật lại Talkback thông qua thao tác bật lại màn hình nếu bạn đã chọn tạm dừng phản hồi trước đó. 4 - Tắt nguồn thiết bị: Bấm và giữ nút nguồn cho đến khi nghe thấy nói tắt nguồn thì lướt tới mục tắt nguồn ở giữa màn hình và nhấn đúp vào bất kỳ đâu để thực hiện tắt nguồn.
Khi thấy máy rung thì nguồn đã bị tắt. - Thực hành: Mở thiết bị khi nguồn điện đang tắt. Mở thiết bị khi nguồn điện đang bật. Tắt nguồn thiết bị.
Duyệt và truy cập nội dung màn hình chính - Giới thiệu về màn hình chính: + Màn hình chính có chức năng tương đương như màn hình desktop trong windows. + Bạn hãy đưa từ màn hình ứng dụng những biểu tượng của những ứng dụng mà bạn thường xuyên phải dùng tới ra màn hình chính. + Bạn có thể sắp xếp các biểu tượng trên màn hình chính theo ý muốn riêng. + Số lượng màn hình chính phụ thuộc vào số lượng biểu tượng có trên đó.
- Mở màn hình chính: Màn hình chính xuất hiện ngay sau khi bạn đã bật lại nguồn điện và mở khóa thiết bị. Bạn có thể chuyển thẳng tới màn hình chính bất cứ lúc nào và từ bất cứ màn hình nào bằng cách vuốt ngón tay lên trên rồi vuông góc sang trái theo cử chỉ hình chữ L hoặc nhấn đúp vào bất kỳ đâu sau khi đã chạm vào nút trang chủ trên thanh điều hướng. - Điều hướng và truy cập nội dung màn hình chính bằng Talkback: Vuốt chậm một ngón tay qua nội dung màn hình chính: Hãy từ từ vuốt quanh màn hình chính từ trái sang phải và từ trên xuống và ngược lại qua các mục và vùng trong đó để khám phá nội dung màn hình, Talkback thông báo có biểu tượng ứng dụng, nút và các mục nào khác khi bạn vuốt qua 5 chúng. Khi đó bạn có thể vuốt chậm sang trái hoặc phải để di chuyển giữa các mục bạn quan tâm.
Vuốt tới đâu trên màn hình thì Talkback thông báo ngay vị trí tiêu điểm hiện tại của ngón tay. Chạm ngón tay vào mục nào thì nghe Talkback đọc ngay nội dung của mục đó. Ví dụ: chạm vào biểu tượng điện thoại thì nghe đọc điện thoại. Nếu chạm vào vùng trống trên màn hình thì chỉ nghe thấy tiếng tích.
Mỗi loại vùng màn hình lại có loại âm thanh phản hồi riêng tùy theo sự cài đặt sẵn. Có 3 loại vùng màn hình là vùng trống không, vùng thông báo và vùng kích hoạt hoặc truy cập. Vuốt tới mục nào trên màn hình thì tiêu điểm được đưa đến mục đó, hãy nhấc tay khỏi màn hình tại mục bạn muốn chọn và nhấn đúp liền sau đó vào bất kỳ đâu để kích hoạt hoặc truy cập mục đó, lập tức máy đọc ngay tên của màn hình mới xuất hiện để bạn biết phải làm gì kế tiếp. Ví dụ: lướt tới biểu tượng điện thoại và nhấc tay khỏi màn hình tại đó để chọn và nhấn đúp ngay sau đó để mở ứng dụng điện thoại, lập tức máy đọc “ điện thoại” khi màn hình của ứng dụng điện thoại được mở ra.
Mỗi khi chạm ngón tay vào một điểm nào đó trong vùng màn hình cảm ứng hoặc trượt ngón tay sang một mục khác thì đttm rung nhẹ. Nếu chạm ngón tay vào một điểm bất kỳ trong vùng màn hình cảm ứng mà đttm không rung thì toàn bộ thiết bị đttm hoặc chỉ riêng màn hình đang ở trạng thái tắt. Vuốt qua từng mục và giữ ngón tay tại mục bạn quan tâm khoảng vài giây để nghe Talkback gợi ý về các thao tác cần thực hiện trên đó, miễn sao mục “gợi ý sử dụng” trong cài đặt Talkback phải ở chế độ bật. Các thao tác trên các mục đó là các cử chỉ của Talkback.
Người dùng đôi lúc gặp khó khăn khi định vị một mục nào đó trên màn hình vì vị trí của các mục đôi lúc thay đổi. - Điều hướng tuyến tính qua nội dung màn hình chính: Vuốt xuống hoặc lên để đi tuần tự quanh các mục cài đặt điều hướng của Talkback và hãy dừng lại tại mục bạn muốn chọn. Ví dụ: chọn mục mặc định.