đặt vấn đề và trình bày quá trình suy nghĩ giải quyết. Trong quá trình này có sự mò mẫm, dự đoán, có lúc thành công, có khi thất bại phải điều chỉnh phương hướng mới đi đến kết quả. Như vậy, kiến thức được trình bày không phải dưới dạng có sẵn mà chúng được khám phá ra bằng cách mô phỏng và rút ngắn quá trình khám phá thực. Phương pháp làm việc nhóm Với quy mô của một lớp học (khoảng 30 học sinh), chúng ta sẽ sử dụng cách thức làm việc theo nhóm nhỏ (3- 5 nhóm, mỗi nhóm 6- 10 người) Làm việc theo nhóm nhỏ là một trong những cách tương tác trực tiếp giữa các thành viên, bởi học sinh có thể trao đổi, giúp đỡ nhau để hoàn thành một nhiệm vụ chung của cả nhóm.
Đây là phương pháp có ý nghĩa lớn đối với học sinh vì: - Phát huy cao độ tính tự giác, tích cực, sáng tạo, năng động, ý thức trách nhiệm của mỗi học sinh, tạo cơ hội cho các em tự thể hiện, khẳng định mình. - Hình thành ở học sinh các phẩm chất nhân cách và nhiều kỹ năng cần thiết như: kĩ năng tổ chức, quản lý, kĩ năng giải quyết đề, kĩ năng hợp tác, kĩ năng giao tiếp, tinh thần đồng đội,… Bảng 1. Một số lưu ý khi sử dụng phương pháp làm việc nhóm Lưu ý Nội dung cụ thể Thiết kế các nhiệm vụ đòi hỏi Yêu cầu học sinh chia sẻ tài liệu. sự phụ thuộc lẫn nhau Tạo ra mục tiêu nhóm Cho điểm chung cả nhóm Cấu trúc nhiệm vụ để học sinh phụ thuộc vào thông tin của nhau.
Phân công các vai trò bổ trợ và có liên quan đến nhau để thực hiện một nhiệm vụ chung. Có một số vai trò cụ thể phân Người điều phối. công cho thành viên nhóm Người thu thập số liệu. Người đánh giá.
Tạo những nhiệm vụ phù hợp Đưa ra nhiệm vụ phù hợp cho học sinh và đảm bảo với kĩ năng và khả ngăn làm thời gian để thực hiện hoạt động, giải quyết nhiệm vụ. việc nhóm của học sinh. Điều tiết sự đi lại của học sinh xung quanh lớp học. Đảm bảo trách nhiệm cá nhân Giao nhiệm vụ rõ ràng cho từng thành viên.
Thường xuyên thay đổi các vị trí đã phân công. Sử dụng linh hoạt quy mô nhóm nhỏ, lớn. Phân công học sỉnh trong nhóm đảm nhận các vai trò khác nhau 11 Đánh giá mức độ tham gia của mỗi cá nhân đối với công việc của nhóm. Sử dụng nhiều cách sắp xếp Hình thành nhóm theo nhiệm vụ.
nhóm làm nhiều việc khác Hình thành nhóm học tập theo quy tắc ngẫu nhiên nhau Phân chia nhóm theo bàn hoặc tổ. Học sinh tự chọn nhóm. Xếp nhóm theo giới tính, theo khả năng làm việc,… Hướng dẫn học sinh phương Bước 1: Chuẩn bị cho hoạt đông: Trao đổi vấn đề, xác pháp, kĩ năng làm việc nhóm định mục tiêu nhiệm vụ,. Bước2: Thực hiện hoạt dộng: Các thành viện thực hiện nhiệm vụ, trao đổi khó khăn, ý kiến trong quá trình,… Bước 3: Đánh giá hoạt động: Các thành viên lần lượt đánh giá, nhóm nhận định và thống nhất về kết quả.
Tóm lại, chúng ta học từ trải nghiệm. Và thực tế cho thấy chúng ta không có cách nào khác cả. Tuy nhiên, khi trưởng thành, những trải nghiệm mà chúng ta học được trở nên ít cụ thể hơn. Trên thực tế, nhiều trải nghiệm học tập chúng ta có thể rất trừu tượng, ví dụ như lắng nghe một bài giảng hoặc xem một chương trình tivi.
Do đó các phương pháp, hình thức trải nghiệm để thu nhận kiến thức là vô cùng đa dạng, có thể xảy ra ở ngoài trời hay trong lớp, ngoài giờ học cũng như trong giờ học. Vì vậy, chúng ta có thể thu hẹp hay mở rộng các hoạt động để phù hợp với mỗi chủ đề sao cho người học có niềm tin rằng tôi có thể học và phát triển từ các kinh nghiệm sống của mình.3 Các bước tiến hành tổ chức HĐTNST Bước 1: Xác định nhu cầu tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Căn cứ nhiệm vụ, mục tiêu và chương trình giáo dục, nhà giáo dục cần tiến hành - Khảo sát nhu cầu, điều kiện tiến hành. - Xác định rõ đối tượng thực hiện.
Việc hiểu rõ đặc điểm học sinh tham gia vừa giúp nhà giáo dục thiết kế hoạt động phù hợp đặc điểm lứa tuổi, vừa giúp có các biện pháp phòng ngừa những đáng tiếc có thể xảy ra cho học sinh. Bước 2: Đặt tên cho hoạt động Đặt tên cho hoạt động là một việc làm cần thiết vì tên của hoạt động tự nó đã nói lên được chủ đề, mục tiêu, nội dung, hình thức của hoạt động. Tên hoạt động cũng tạo ra được sự hấp dẫn, lôi cuốn, tạo ra được trạng thái tâm lý đầy hứng khởi và tích cực của học sinh. Vì vậy, cần có sự tìm tòi, suy nghĩ để đặt tên hoạt động sao cho phù hợp và hấp dẫn.
Việc đặt tên cho hoạt động cần phải đảm bảo các yêu cầu sau: - Rõ ràng, chính xác, ngắn gọn. - Phản ánh được chủ đề và nội dung của hoạt động. - Tạo được ấn tượng ban đầu cho học sinh. Bước 3: Xác định mục tiêu của hoạt động 12 Mỗi hoạt động đều thực hiện mục đích chung của mỗi chủ đề theo từng tháng nhưng cũng có những mục tiêu cụ thể của hoạt động đó.
Mục tiêu của hoạt động là dự kiến trước kết quả của hoạt động. Các mục tiêu hoạt động cần phải được xác định rõ ràng, cụ thể và phù hợp; phản ánh được các mức độ cao thấp của yêu cầu cần đạt về tri thức, kĩ năng, thái độ và định hướng giá trị. Khi xác định được mục tiêu cần phải trả lời các câu hỏi sau: - Hoạt động này có thể hình thành cho học sinh những kiến thức ở mức độ nào? (Khối lượng và chất lượng đạt được của kiến thức?) - Những kỹ năng nào có thể được hình thành ở học sinh và các mức độ của nó đạt được sau khi tham gia hoạt động? - Những thái độ, giá trị nào có thể được hình thành hay thay đổi ở học sinh sau hoạt động? Tóm lại, xác định mục tiêu bao gồm + Kiến thức: Nêu rõ những hiểu biết, kiến thức mà học sinh có thể đạt được sau khi tham gia hoạt động. + Kĩ năng: Nêu rõ những kĩ năng, năng lực học sinh cần đạt được.
+ Thái độ: Nêu rõ tinh thần, thái độ của học sinh. Bước 4: Xác định nội dung và phương pháp của hoạt động Mục tiêu có thể đạt được hay không phụ thuộc vào việc xác định đầy đủ và hợp lý những nội dung và hình thức của hoạt động. Trước hết, cần căn cứ vào từng chủ đề, các mục tiêu đã xác định, các điều kiện hoàn cảnh cụ thể của lớp, của nhà trường và khả năng của học sinh để xác định các nội dung phù hợp cho các hoạt động. Cần liệt kê đẩy đủ các nội dung hoạt động phải thực hiện.
Từ nội dung, xác định cụ thể phương pháp tiến hành, xác định những phương tiện cần có để tiến hành hoạt động. Từ đó lựa chọn hình thức hoạt động tương ứng. Có thể một hoạt động nhưng có nhiều hình thức khác nhau được thực hiện đan xen hoặc trong dó có một hình thức nào đó là chủ đạo, còn hình thức khác là phụ trợ. Bước 5: Lập kế hoạch Muốn biến các mục tiêu thành hiện thực thì phải lập kế hoạch, chuẩn bị kỹ lưỡng.
Công tác chuẩn bị bao gồm các thành phần sau: - Lực lượng tham gia. - Chuẩn bị của giáo viên và học sinh. - Thời gian, không gian, địa điểm tổ chức hoạt động. - Tài liệu sử dụng trong mỗi hoạt động.
- Phương tiện sử dụng trong quá trình tổ chức hoạt động. Bước 6: Tổ chức hoạt động 13 Trong các hoạt động của chủ đề cần chú ý phân bố các loại hình đặc thù của HĐTNST: hoạt động khai thác trải nghiệm đã có ở học sinh, hoạt động trải nghiệm mới, hoạt động sáng tạo của học sinh,… Trong bước này, cần phải xác định: - Có bao nhiêu việc cần phải thực hiện? - Các việc đó là gì? Nội dung của mỗi việc đó ra sao? - Tiến trình và thời gian thực hiện các việc đó như thế nào? - Các công việc cụ thể cho các tổ, nhóm, các cá nhân. - Yêu cầu cần đạt được của mỗi việc. Bước 7: Tổng kết và hướng dẫn học sinh học tập Tổng kết - Yêu cầu học sinh chia sẻ về những thu hoạch của mình + Những hiểu biết về nội dung chủ đề học tập.
+ Những bài học cho bản thân sau khi tham gia hoạt động học tập. + Suy nghĩ, ý thức được hình thành sau khi tham gia hoạt động học tập. - Giáo viên bổ xung, chốt lại những nội dung, thông điệp chính, nhận xét chung về tinh thần, thái độ của học sinh, những vấn đề cần rút kinh nghiệm. + Những điều cần ghi nhớ trong chủ đề: về thông tin, kiến thức được cung cấp, về vai trò, tầm quan trọng mà nội dung mang lại.
+ Xác định và vận dụng, thực hành được các nội dung trong chủ đề học tập mà học sinh tham gia. Hướng dẫn học sinh học tập - Gợi ý học sinh đọc thêm, luyện tập bổ sung, khuyến khích tìm tư liệu, chỉ dẫn thư mục bổ ích, nêu lên những giả thuyết hoặc luận điểm có tính vấn đề để động viên các em tiếp tục suy nghĩ trong quá trình học tập sau bài học. - Giao bài tập (nhiệm vụ học tập) về nhà cho học sinh thực hiện. Bước 8: Đánh giá kết quả học tập Tùy theo từng chủ đề giáo viên có thể lựa chọn và sử dụng các nội dung, phương pháp,quy trình, kĩ thuật đánh giá phù hợp.
+ Học sinh tự đánh giá: Học sinh tự đánh giá, nhận xét về những trải nghiệm và sáng tạo mà các em đã trải qua. + Giáo viên đánh giá: Giáo viên có thể lựa chọn một số phương pháp đánh giá như sử dụng phiếu đánh giá, lựa chọn đặt câu hỏi thảo luận,…. Định hướng đánh giá hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Nội dung đánh giá Từ khái niệm, mục tiêu của hoạt động trải nghiệm sáng tạo, nội dung đánh giá cần cụ thể, thiết thực, có tiêu chí rõ ràng.
Việc đánh giá được thể hiện ở hai cấp độ: cá nhân và tập thể lớp. Nội dung đánh giá cá nhân 14 Đánh giá học sinh qua họa động trải nghiệm sáng tạo là khẳng định khả năng tham gia hoạt động của học sinh hay xét cho cùng chính là sự xem xét mức độ hoàn thành các mục tiêu đề ra.