TRUỊMC N THÚC VÁN HOA GIÁO DỤC CỘNG ĐỒNG THU HƯƠNG KỶ THUẬT TRỒNG VẢ CHẰM S ó c VƯỜN RAU, VƯỜN QUÁ Hộ GIA ĐÌNH ÌNG LÂM NHÀ XUẤT BÁN VĂN HÓA DÂN TỘC TRUNG TÂM UNESCO PHỔ BIẾN KIẾN THÚC VẪN HOÁ GIÁO oục CỘNG ĐỒNG TRỊNH THỊ THU HƯƠNG (Biên soạn) KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHẤM sòc VƯỜN RAU, VƯỜN QUẢ HỘ GIA ĐÌNH ■ NHÀ XUẤT BẢN VĂN HOÁ DÂN TỘC LÒI NÓI ĐẦU Nghề trồng trọt ở nước ta đã có từ lâu đời, nhiều kinh nghiệm quý báu đã được tích luỹ và lưu truyền từ đời này sang đời khác. Những năm gần đây do sự phát triêh mạnh mễ của ầhoa học kỹ thuật giúp nghề trồng trọt ngày càng đạt kiệu quả cao, góp phần nâng cao chất lượng cuộc Uống như cung cấp lương thực, thực phẩm, nguyên kệu cho công nghiệp, thuốc, mỹ phẩm,. ngoài ra còn ÌỀ m ặt hàng xuất khẩu quan trọng, góp phần cải i kiện môi trường sống và tạo mỹ quan cho đất nước. Cuốn sách "Kỹ thuật trồng và chăm sóc vườn *■»» vườn quả hộ gia đình" sẽ mang đến cho bạn đọc tđtíbig kiến thức cơ bản cần thiết, giúp nghề trồng trọt ề ụ t hiệu quả cao, mang lại nhiều hiệu quả kinh tế.
\ Tuy nhiên trong quá trình biên soạn không tránh ẫầòi thiêu sót, rất mong sự tham gia góp ý của bạn đọc 'p u Ịid im g cuốn sách tốt hơn trong lần tái bản sau. Ị «UEn trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc. TÁC GIẢ 3 PHẦN 1 VAI TRÒ CỦA NGÀNH TRỒNG TRỌT TRONG NỀN KỈNH TỂ NƯỚC TA Nhiệm vụ hàng đầu của nông nghiệp là phục vụ đời sông con người. Ngay từ khi nông nghiệp chưa phát triển, con người phải đi hái quả rừng để phục vụ cuộc sống, và hiện nay quả rừng vẫn còn đóng góp một phần đáng kể vào khẩu phần án hàng ngày.
Từ khi có nghề trồng trọt, con người đã biết thuần hoá các cây mọc dại. Hiện nay nhò sự phát triển của khoa học kỹ thuật nên nghề trồng trọt ngày càng giữ một vai trò quan trọng không những phục vụ đời Sống hàng ngày như cung cấp lương thực, thực phẩm, thuốc chữa bệnh. Ngoài ra còn là mặt hàng xuất khẩu có giá trị góp phần phát triển nền kinh tế nước nhà, ví dụ xuất khẩu gạo của nước ta hiện nay đứng thứ 2 trên thế giối. ĐỐI VỐI CÂY ĂN QUẢ Quả là thực phẩm ăn tươi, chứa nhiều nước hơn so với gạo, ngô (chưa nấu chín), tuy nhiên ít chất dinh dưỡng hơn nhưng trong quả có chứa nhiều chất khoáng, đặc biệt nhiều vitamin, nhất là các vitamin A và c rất tốt cho cơ thể con người (Xem Bảng 1).
4 B ả n g li Calo và chất dinh dưỡng trong 100 gam trái cây n hiệt đới (phần ản được) so sánh với một sô"ngũ cốc và thực phẩm khác G luxit tổng Phết pho Vltam in A Ribotlavin A cld ascobic Quả và thực Proteln Llplt Tro Canxì (Ca) s ẳ t (Fe) Nước Calo s ố kể cả (P) (Pcaroten) (VitB,) V lt c phẩm khác (9) (9) (9) (mg) (rng) celluloza (g) (mg) (mg) (mg) (mg) Cam 88,6 41 9,9 0,7 0,2 0,3 26 14 0,2 465 0,09 42 Chuối 716 100 26,1 1,2 0,3 0,8 12 32 0,8 225 0,03 14 Xoài 86,6 62 15,9 0,6 0,3 0,6 10 15 0,3 1880 0,06 36 Dứa 87,0 47 11,6 0,7 0,3 0,4 17 12 0,5 35 0,06 22 Bơ 79,0 102 13,2 1,1 6,1 0,6 12 26 0,6 205 0,05 8 ổi 80,6 69 17,3 1,0 0,4 0,7 15 24 0,7 75 0,05 132 Đu đủ 87,1 45 11,8 0,5 0,1. 0,5 24 22 0,7 710 0,03 71 Hạt điều 4,0 564 28,7 18,4 46,3 26 28 462 3,6 5 0,25 1 Nhãn 81,0 71 15,6 1,0 1,4 1,0 23 36 0,4 ■ 0,8 56 Mãng cắu gai 77,5 78 20,0 1.4 0,2 0,9 30 36 0,6 5 0,11 36 sẳu riêng 66,8 124 28,3 2,5 1,6 0,8 20 63 0,9 10 0,27 1,2 Gạo 11,8 366 80,4 6,4 0,8 0,6 24 135 19 0 0,10 0 Ngô 13,6 349 71,7 9,1 4,2 1,4 14 245 2,8 270 0,29 0 Lạc 5,2 563 15,4 28,6 47,0 2,9 45 401 18 0 0,24 3 Rau muống sống 90,0 30 5,6 2,7 0,4 1.3 60 42 25 2865 0,09 47 Sản lượng quả tính theo đầu người (xem bảng 2). Trên thực tế mỗi nước tiêu thụ thấp hơn nhiều vì: - Quả dễ hỏng, một công trình điều tra của FAO cho biết từ nơi sản xuất qua vận chuyển, giữ ỗ kho, đến tay người tiêu dùng đốì với một loại quả dễ hỏng như chuốĩ ỏ các nước nhiệt đới hao hụt 25 - 40%. - Một phần ngày càng lón như được bán ra thị trường trong và ngoài nước.
Tính một cách tương đối, mỗi người dân ở nước ta chỉ tiêu thụ khoảng 30kg/năm. Theo các nhà dinh dưỡng học, mỗi người mỗi ngày tôi thiểu phải án khoảng 100 gam quả, một năm khoảng 36,5kg quả (không kể quả dùng làm rau). Như vậy bình quân 30kg quả một người của ta không thấp lắm. Nhưng thực ra, trên đây chỉ là cách tính rất sơ lược chia đều ra còn phải kể đến sự phân phôi không đều, người ăn nhiều, người ăn ít, vùng nhiều vùng ít, chất lượng không đều của các loại quả.
Nước ta có điều kiện rất thuận lợi để sản xuất quả và quả là thức ăn dễ bổ sung các chất cho khẩu phần ăn, nhất là đốì với trẻ em và người già, vì vậy cần phát triển nghề trồng cây ăn quả. Trồng cây ăn quả trong k in h doanh: Trong cơ chế thị trường không chỉ trái cây mà hầu hệt các nông sản hiện nay sản xuất ra là để bán, chỉ ỏ những vùng hẻo lánh mói để tự túc. 6 B ả n g 2: Sản lượng quả tính theo đầu người ở m ột số nước (1985 -1987) Sản lượng theo đầu ngưdi Nước (kg/năm) Bangladesh 13,0 Mianma 23,3 Trung Quốc 11,3 Campuchia 39,9 Bắc Triều Tiên 56,7 Hàn Quốc 37,2 Ấn Độ 31,3 Indonesia 34,2 Lào 35,5 Malaixia 69,3 Papua New Guinea 307,8 Philippines 113,6 Sri - Lanka 49,2 Thái Lan 104,3 Việt Nam 61,1 Nhật 47,1 Niu DI lan 170,7 Úc 151,3 Trung bình Châu Á Thái Bình Dương 30,1 Trung bình thế giới 65,5 Sản xuất quả có lợi không so vối các nông sản khác luôn là câu hỏi đặt ra, vì vậy trồng cây nào, bán cho ai là những vấn đề cần quan tâm. 7 Trước hết, phải khẳng định trồng cây ăn quả có hiệu quả kinh tế lón hơn so với trồng nhiều cây khác.
Một số công trình điều tra cho thấy hiện nay lợi ích thu từ việc trồng cây ăn trái gấp 2 - 4 lần so với lúa trên cùng một đơn vị diện tích. Chính vì nhờ quả bán được giá cao, phong trào trồng cây ăn trái đang lên mạnh và xu hướng này còn có thể kéo dài khi tình hình kinh tế ngày càng được cải thiện, vấn đề an toàn lương thực được đảm bảo. Vườn tap và vườn quả k in h doanh: ở nông thôn, các gia đình thường có diện tích vườn rất rộng, đó là những lô đất tốt, bằng phẳng rất thuận lợi cho việc chăm sóc, bảo vệ và thu hoạch sản phẩm. Một sô" vườn được quy hoạch tốt, cải tạo, chăm sóc và bô" trí cây trồng hợp lý nên năng suất cao, phẩm chất tô"t.
Bên cạnh, rất nhiều vườn còn bô" trí cây trồng tuỳ tiện, giông cây không được chọn lọc, cây nọ lấn át cây kia, chăm sóc kém do vậy năng suất, phẩm chất kém, thu nhập từ vườn không đáng kể. Những vườn đó được gọi là vườn tạp. Những vườn tạp cần được cải tạo lại để tận dụng những ưu thê" của vườn, để có nhiều sản phẩm tốt, tăng thêm thu nhập cho gia đình. 8 Trồng vườn quả kin h doanh có nhiều điểm khác: a.
Mục đích là trồng để bán, do đó cần phải nghiên cứu thị trường nắm được yêu cầu của đa số khách hàng để sản xuất ra loại quả đáp ứng những yêu cầu đó. Nếu bán trong nước thì tương đôì đơn giản vì có thể điều tra trực tiếp. Nếu để xuất khẩu thì phức tạp hơn vì khách mua có thể ở khắp nơi trên th ế giới do vậy phải biết có thể bán được ở nưốc nào và yêu cầu đối với loại quả họ định mua ra sao. Điều này đòi hỏi người trồng cây ăn quả phải hết sức nhạy bén.
Giá cả ỏ thị trường, ở các chợ, phản ánh yêu cầu của người mua, yêu cầu nhiều thì giá cao. Mỗi nưóc có những yêu cầu riêng. Trong cùng một nước mỗi nơi một khác. Cho nên, có thông tin nhanh về giá những loại quả nhất định ỏ các thị trường trong và ngoài nước, đặc biệt theo dõi giá cả biến chuyển trước đây thế nào và dự ¿bán sau này thì sẽ có phương hướng sản xuất: loại quả nào nhiều, loại quả nào ít, quy cách cho phù hợp.
Quy luật của thị trường, đối vối quả cũng như đốì với các hàng hoá là ngoài chất lượng, phải có một số lượng tôi thiểu, thời gian cung cấp dài và có thể ổn định trong một năm và năm này qua năm khác. Vì vậy, trong vườn quả kinh doanh phải trồng tập trung một vài loại cây chủ lực để có khối lượng quả 9 đủ lớn. Nếu sản xuất phát triển, không phải chỉ ở một vườn mà cả trong một vùng chỉ trồng một hay vài thứ cây đặc sản của vùng. Đó là nguyên tắc tập trung trên quy mô công nghiệp, có một sô" khó khăn về dịch bệnh nhưng có nhiều thuận lợi cơ bản về sản xuất cũng như về tiêu thụ, nhất là khi trồng với mục đích xuất khẩu là chính.
Nếu có nhiều giống cùng một loại quả, ví dụ: xoài chín trước, chín sau phân phối đều trong năm, càng thuận lợi cho việc kỉnh doanh vì luôn có hàng cung cấp cho thị trường. Đã là hàng hoá thì quả phải có chất lượng. Thông thường quả phải to nhưng không quá cỡ và đồng đều. ở những cửa hàng hoa quả lớn không ai chấp nhận một lô quả mà to nhỏ, xanh chín lẫn lộn.
Trồng kinh doanh cũng nên chú ý đến các loại quả có hình thức đẹp vì đĩa quả có màu sắc cộng với lá xanh là một vật trang trí đẹp trong phòng không kém gì hoa. Mã quả đẹp đi đôi với các hình thức đóng gói, bảo vệ, mỹ thuật làm tăng giá trị các loại quả xuất khẩu. Còn một đặc tính rất quan trọng của quả khi trồng kinh doanh là khả năng giữ được lâu, chịu được những va chạm khi vận chuyển kết hợp với kỹ thuật làm lạnh có thể kéo dài thòi gian bảo quản. ĐỐI VỐI CÂY RAU Rau là loại thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày của con người, nhất là với người Việt Nam.