phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, mục lục, tài liệu tham khảo, phần nội dung của đề tài đƣợc thể hiện theo ba chƣơng Chƣơng 1: Một số vấn đề lí luận và thực tiễn về việc xây dựng hệ thống bài tập vật lí nhằm bồi dƣỡng học sinh giỏi vật lí ở trƣờng THPT. Chƣơng 2: Hệ thống bài tập và hƣớng dẫn hoạt động giải bài tập vật lí chƣơng "Điện tích. Điện trƣờng" Vật lí lớp 11 THPT Chƣơng 3.Thực nghiệm sƣ phạm. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VẬT LÍ NHẰM BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI VẬT LÍ Ở TRƢỜNG THPT 1.
Vài nét lịch sử về vấn đề bồi dưỡng học sinh giỏi trên thế giới và ở nước ta Trên thế giới Việc phát hiện và bồi dƣỡng học sinh giỏi (HSG) đã có từ rất lâu. Ở Trung Quốc, từ thời nhà Đƣờng những trẻ em có tài năng đặc biệt đƣợc mời đến sân Rồng để học tập và đƣợc giáo dục bằng những hình thức đặc biệt. Ở Châu Âu trong suốt thời kỳ Phục Hƣng, những ngƣời có tài năng về nghệ thuật, kiến trúc, văn học. đều đƣợc nhà nƣớc và các tổ chức cá nhân bảo trợ giúp đỡ.
Ở nƣớc Mỹ mãi đến thế kỷ 19 mới chú ý đến vấn đề giáo dục học sinh giỏi. Tuy nhiên trong suốt thế kỷ XX, HSG đã trở thành một vấn đề của nƣớc Mỹ với hàng loạt các trung tâm nghiên cứu, bồi dƣỡng học sinh giỏi ra đời. Thực tế đã chứng minh: một trong những khâu quan trọng để các nƣớc trên thế giới đào tạo đƣợc nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao là thông qua việc phát hiện và bồi dƣỡng HSG. Đối với các nƣớc phát triển, khoa học công nghệ đảm bảo cho họ giữ vững vị trí cƣờng quốc.
Đối với các nƣớc đang phát triển, để có thể đuổi kịp đƣợc các nƣớc phát triển cần phải đi tắt đón đầu trong khoa học kĩ thuật. Vì vậy, hiện nay các quốc gia nhƣ Trung Quốc, Hàn Quốc, Mỹ, Anh đều có những chiến lƣợc phát triển, chƣơng trình đào tạo, chế độ đãi ngộ riêng cho HSG. Một số hình thức giáo dục HSG, hiện nay trên thế giới: Lớp riêng biệt (Separate classes): HSG đƣợc rèn luyện trong một lớp hoặc một trƣờng học riêng, thƣờng gọi là lớp chuyên, lớp năng khiếu. Nhƣng lớp hoặc trƣờng chuyên (độc lập) này có nhiệm vụ hàng đầu là đáp ứng các 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đòi hỏi cho những HSG về lí thuyết ( academically).
Hình thức này đòi hỏi ở nhà trƣờng rất nhiều điều kiện ( không dựa vào các gia đình phụ huynh) từ việc bảo vệ HS, giúp đỡ và đào tạo phát triển chuyên môn cho giáo viên đến việc phát triển chƣơng trình bài học. Phương pháp Mông-te-xơ-ri ( Montessori method): Trong một lớp HS chia thành ba nhóm tuổi, nhà trƣờng mang lại cho HS những cơ hội vƣợt lên so với các bạn cùng nhóm tuổi. Phƣơng pháp này đòi hỏi phải xây dựng đƣợc các mức độ khá tự do, nó hết sức có lợi cho những HSG trong hình thức học tập với tốc độ cao. Tăng gia tốc ( Acceleration): Những HS xuất sắc xếp vào một lớp có trình độ cao với nhiều tài năng tƣơng ứng với khả năng của mỗi HS.
Một số trƣờng Đại học, Cao đẳng đề nghị hoàn thành chƣơng trình nhanh hơn để HS có thể học bậc học trên sớm hơn. Nhƣng hƣớng tiếp cận giới thiệu HS với những tài liệu lí thuyết tƣơng ứng với khả năng của chúng cũng dễ làm HS xa rời xã hội. Học tách rời ( Pull - out) một phần thời gian theo lớp HSG, phần còn lại học lớp thƣờng. Làm giàu tri thức ( Enrichment) toàn bộ thời gian HS học theo lớp bình thƣờng, nhƣng nhận tài liệu mở rộng để thử sức, tự học ở nhà.
Dạy ở nhà ( Home schooling) một nửa thời gian học tại nhà, học lớp nhóm, học có cố vấn (mentor) hoặc một thầy một trò (tuor) và không cần dạy. Trường mùa hè ( Summer school) bao gồm khóa học đƣợc tổ chức vào mùa hè. Sở thích riêng ( Hobby) một số môn thể thao nhƣ cờ vua đƣợc tổ chức để dành cho HS thử trí tuệ sau giờ học ở trƣờng. Tuy nhiên, cũng có một số nƣớc không có trƣờng lớp chuyên cho HSG nhƣ Nhật Bản và một số bang của Hoa kỳ.
Từ năm 2001 với đạo luật "Không có một đứa trẻ nào bị bỏ rơi" (No Child Left Behind), giáo dục HSG ở Georgia về cơ bản bị phá bỏ. Nhiều trƣờng không còn là trƣờng riêng, lớp 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com riêng cho HSG, với tƣ tƣởng các HSG cần có trong các lớp bình thƣờng nhằm giúp các trƣờng lấp lỗ hổng về chất lƣợng và nhà trƣờng có thể đáp ứng nhu cầu giáo dục HSG thông qua các nhóm và các khóa học với trình độ cao. Vì vậy vấn đề bồi dƣỡng HSG đã trở thành vấn đề thời sự gây nhiều tranh luận. Nhiều nhà giáo dục đề nghị đƣa HSG vào các lớp bình thƣờng với nhiều HS có trình độ và khả năng khác nhau, với một phƣơng pháp giáo dục nhƣ nhau [14].
Ở trong nƣớc: Từ xa xƣa, cha ông ta đã rất coi trọng học vấn đối với sự hƣng thịnh của một quốc gia. Trong các triều đại phong kiến, các cuộc thi đã thƣờng xuyên đƣợc diễn ra để tuyển chọn hiền tài cho đất nƣớc. Năm 1070 nhà Lý đã cho xây dựng Văn miếu quốc tử giám, đây có thể coi là trƣờng đại học đầu tiên của Việt Nam. Từ đó đến nay các cuộc thi vẫn đƣợc diễn ra hằng năm để lựa chọn ngƣời tài cho đất nƣớc.
Thấm nhuần lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh : " Vì lợi ích mƣời năm trồng cây Vì lợi ích trăm năm trồng ngƣời" Trong giai đoạn xây dựng đất nƣớc thời kì hội nhập Đảng và nhà nƣớc ta luôn quan tâm đến vấn đề phát hiện và bồi dƣỡng nhân tài ở nhiều cấp độ, nhiều loại hình thích hợp. Qua đó nhiều tài năng trẻ đã đƣợc bồi dƣỡng và phát triển. Chất lƣợng đào tạo tài năng trẻ đang ngày càng đƣợc nâng cao: Hằng năm trong các cuộc thi HS giỏi quốc tế, thành tích mà đoàn Việt Nam đạt đƣợc đều rất tốt. Tỉ lệ HS đỗ đại học của các các trƣờng phổ thông năng khiếu đều rất cao ( khoảng trên 90%).
Không những thế, trong những năm gần đây, Đảng và nhà nƣớc luôn quan tâm đến vấn đề xây dựng xã hội học tập .Trên khắp các tỉnh, thành công tác khuyến học luôn đƣợc chú trọng. Không chỉ ở các thành phố lớn, giờ đây vấn đề bồi dƣỡng nhân tài cũng đƣợc quan tâm ở nhiều địa phƣơng. Từ trong mỗi gia đình đến dòng họ, làng xã luôn tạo mọi điều kiện để những tài năng trẻ có cơ hội đƣợc phát triển. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chính quyền địa phƣơng cũng có những chính sách đãi ngộ và thu hút nhân tài.
Hằng năm Thành phố Hà Nội tổ chức vinh danh các thủ khoa đại học đóng trên địa bàn thành phố. Thành phố Hà Nội đã thông qua" Quy định tạm thời về ƣu đãi, khuyến khích các nhà khoa học đầu ngành, chuyên gia giỏi, ngƣời có cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và phát triển thủ đô" và "Quy định tạm thời về thu hút, sử dụng, đào tạo, bồi dƣỡng tài năng trẻ và nguồn nhân lực chất lƣợng cao”. Các thành phố lớn khác nhƣ Đà Nẵng hay tỉnh Bình Dƣơng đã ban hành quy định chính sách đào tạo, thu hút nguồn nhân lực trình độ cao về công tác tại địa phƣơng. Từ thực trạng trên, để công tác bồi dƣỡng tài năng trẻ ở nƣớc ta đạt kết quả cao hơn, Đảng, Nhà nƣớc các cấp ngành cần thực hiện tốt những định hƣớng cơ bản sau đây [4]: Một là, tiếp tục phát triển hệ thống các trƣờng chuyên, các trƣờng năng khiếu bậc THPT ở các địa phƣơng và ở một số trƣờng Đại học có uy tín.
Đổi mới nội dung chƣơng trình, phƣơng pháp dạy học cho phù hợp với thực tiễn. Hai là, tiếp tục xây dựng một số trƣờng Đại học trọng điểm quốc gia ngang tầm khu vực, tiến tới đạt trình độ quốc tế. Các trƣờng này phải thực sự là nơi đào tạo tài năng trẻ và là nơi cung cấp nguồn nhân lực chất lƣợng cao cho đất nƣớc. Ba là, tạo cơ chế công bằng, có những chính sách thu hút nhân tài, môi trƣờng làm việc thuận lợi, thông thoáng để những ngƣời tài có cơ hội thể hiện năng lực cá nhân, tích cực tham gia vào quá trình xây dựng đất nƣớc.
Mạnh dạn sử dụng tài năng trẻ trên tất cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội kể cả lĩnh vực chính trị. Bốn là, tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc về công tác đào tạo bồi dƣỡng nhân tài. Xây dựng hệ thống chính sách tài năng trẻ, tạo khung pháp lý để đƣa công tác quản lý nhà nƣớc về vấn đề này ngày càng có hiệu quả. Ngiên cứu đổi mới quy trình phát hiện tuyển chọn và bồi dƣỡng năng khiếu cho HS từ mẫu giáo cho đến THPT tạo nguồn tài năng trẻ cho đất nƣớc.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Năm là, khuyến khích công tác xã hội hóa giáo dục, đặc biệt là công tác phát hiện bồi dƣỡng tài năng trẻ. Sáu là, quan tâm tổng kết thực tiễn, kịp thời rút ra những bài học kinh nghiệm về việc thực hiện chính sách tài năng trẻ. Tăng cƣờng hợp tác quốc tế trong công tác nghiên cứu khoa học, đào tạo và bồi dƣỡng tài năng trẻ. Bảy là, có những chính thu hút những nhà khoa học là ngƣời Việt Nam đang nghiên cứu và sinh sống ở nƣớc ngoài về phục vụ đất nƣớc.
Tạo điều kiện để những trí thức giỏi của Việt Nam đƣợc giao lƣu, học hỏi với các tổ chức quốc tế trong và ngoài nƣớc. Có chính sách ƣu đãi đối với các HS tài năng Việt Nam đƣợc đi học tập và nghiên cứu ở những nƣớc có nền khoa học phát triển. Tóm lại, trong giai đoạn xây dựng đất nƣớc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và dặc biệt là trong xu hƣớng hội nhập toàn cầu thì công tác phát hiện, bồi dƣỡng tài năng là nhiệm vụ cấp thiết của toàn xã hội, đặc biệt là trách nhiệm của các trƣờng Đại học nói riêng và của toàn ngành giáo dục nói chung.