Tổng quan về giáo trình
Tài liệu "Hướng Dẫn Bồi Dưỡng Cán Bộ Quản Lý Cơ Sở Giáo Dục Phổ Thông Cốt Cán - Mô Đun 02: Quản trị nhân sự trong trường tiểu học" là tài liệu học tập chính thức thuộc Chương trình Phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông (ETEP), do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Trường Đại học Sư phạm Hà Nội biên soạn và ban hành năm 2020. Ban biên soạn quy tụ các chuyên gia giáo dục và quản lý từ Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Học viện Quản lý Giáo dục và Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, do TS. Nguyễn Quốc Trị làm Trưởng ban và TS. Nguyễn T. Minh Nguyệt làm Thư ký.
Trong hệ thống chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông cốt cán triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 (ban hành theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT), Mô đun 02 giữ vị trí then chốt, tiếp nối trực tiếp sau Mô đun 01 ("Quản trị hoạt động dạy học, giáo dục trong trường tiểu học"). Mục tiêu tổng quát của tài liệu là trang bị kiến thức và kỹ năng thực hành cho hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trường tiểu học trong việc thực hiện quản trị nhân sự nhằm đáp ứng các yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục.
Cụ thể, chuẩn đầu ra (yêu cầu cần đạt) của tài liệu bao gồm 5 nhóm mục tiêu:
- Phân tích các yêu cầu về đội ngũ và xác định vai trò, nhiệm vụ của hiệu trưởng trong phát triển nhân sự theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên (Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT) và Chuẩn hiệu trưởng (Thông tư số 14/2018/TT-BGDĐT).
- Đánh giá khách quan tình hình nhân sự của trường tiểu học về số lượng, cơ cấu, chất lượng và các vấn đề ưu tiên giải quyết.
- Phân tích, xây dựng và đánh giá kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên, nhân viên, cán bộ quản lý dựa trên các công cụ tiêu chí chuẩn hóa.
- Vận dụng các nguyên tắc tâm lý - quản trị để tạo động lực làm việc và xử lý xung đột nội bộ thông qua phân tích tình huống thực tế (case studies).
- Xây dựng kế hoạch tự bồi dưỡng và kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp tại cơ sở giáo dục.
Tài liệu được thiết kế gồm 5 phần chính: Phần 1 - Giới thiệu khái quát về mô đun; Phần 2 - Tài liệu học tập (gồm 6 nội dung chuyên đề); Phần 3 - Đánh giá khóa bồi dưỡng; Phần 4 - Kịch bản sư phạm bồi dưỡng qua mạng; Phần 5 - Kịch bản sư phạm - kỹ thuật bồi dưỡng qua mạng. Cấu trúc này vận dụng phương pháp tiếp cận phát triển năng lực nghề nghiệp kết hợp tiếp cận theo chuẩn, liên kết lý thuyết quản trị tổ chức với khung pháp lý hiện hành tại Việt Nam.
Nội dung kiến thức cốt lõi
Các chương/chủ đề chính
Phần nội dung học tập của giáo trình được cấu trúc thành 6 nội dung chuyên đề theo tiến trình logic từ phân tích bối cảnh, đánh giá thực trạng đến lập kế hoạch, triển khai và đánh giá kết quả:
- Nội dung 1: Yêu cầu về đội ngũ giáo viên, nhân viên, cán bộ quản lý trong trường tiểu học nhằm thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Phân tích các điểm mới của CTGDPT 2018 (mục tiêu phẩm chất, năng lực, cơ cấu môn học, quy định dạy học 2 buổi/ngày với tối đa 7 tiết/ngày); hệ thống hóa tiêu chuẩn theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên (5 tiêu chuẩn, 15 tiêu chí) và Chuẩn hiệu trưởng (5 tiêu chuẩn, 18 tiêu chí); làm rõ quyền hạn, nhiệm vụ của hiệu trưởng theo Điều lệ Trường Tiểu học (Thông tư số 28/2020/TT-BGDĐT).
- Nội dung 2: Đánh giá thực trạng đội ngũ giáo viên, nhân viên, cán bộ quản lý trong trường tiểu học. Trình bày căn cứ pháp lý, phương thức và quy trình khảo sát thực trạng nhân sự về số lượng, cơ cấu (độ tuổi, giới tính, trình độ đào tạo, vị trí việc làm theo Thông tư số 16/2017/TT-BGDĐT) và chất lượng năng lực giảng dạy/quản lý để xác định điểm mạnh, điểm yếu và các điểm nghẽn cần giải quyết.
- Nội dung 3: Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên, nhân viên, cán bộ quản lý trong trường tiểu học. Cung cấp quy trình 4 bước: phân tích thực trạng, xác định nhiệm vụ các bên, xây dựng mục tiêu/chỉ tiêu, thiết lập giải pháp và tổ chức nguồn lực; hướng dẫn tính toán dự báo định biên giáo viên theo định mức tiết dạy (Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BGDĐT).
- Nội dung 4: Tạo động lực làm việc, phát triển năng lực nghề nghiệp cho giáo viên, nhân viên, cán bộ quản lý trong nhà trường; quản lý, giải quyết mâu thuẫn, xung đột trong trường tiểu học. Phân tích các rào cản tâm lý đối với sự thay đổi; xác định các yếu tố ảnh hưởng và phương pháp kích thích động lực làm việc; phân loại xung đột và quy trình 5 phương pháp xử lý xung đột (Ép buộc, Nhượng bộ, Thỏa hiệp, Hợp tác, Né tránh).
- Nội dung 5: Giám sát, đánh giá hoạt động của đội ngũ giáo viên, nhân viên, cán bộ quản lý trường tiểu học. Thiết lập khung giám sát và bộ chỉ số đánh giá hoạt động nhân sự; kỹ thuật thu thập minh chứng và lập báo cáo giám sát định kỳ.
- Nội dung 6: Xây dựng kế hoạch tự học, kế hoạch tư vấn, hỗ trợ đồng nghiệp về quản trị nhân sự trong trường tiểu học. Hướng dẫn CBQL cốt cán xây dựng khung kế hoạch tự học và kế hoạch tập huấn, hỗ trợ cho CBQL đại trà tại địa phương.
Kiến thức nền tảng được xây dựng
Giáo trình vận dụng lý thuyết quản trị học căn bản với 4 chức năng cốt lõi: lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra trong bối cảnh tổ chức giáo dục công lập. Nền tảng pháp lý được xác lập dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước và Bộ Giáo dục và Đào tạo: Nghị định số 115/2020/NĐ-CP về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức; Thông tư số 16/2017/TT-BGDĐT về danh mục vị trí việc làm; Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BGDĐT về chế độ làm việc của giáo viên; Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT và Thông tư số 14/2018/TT-BGDĐT về chuẩn nghề nghiệp.
Kỹ năng phát triển
Người học được rèn luyện các kỹ năng quản trị thực hành:
- Kỹ năng phân tích định lượng và dự báo nhân sự: Tính toán cơ cấu số tiết tăng/giảm theo từng môn học (như môn Tiếng Việt lớp 1 tăng 70 tiết, môn Tin học và Công nghệ lớp 3-5 tăng 70 tiết/năm, môn Ngoại ngữ 1 tăng 140 tiết/năm từ lớp 3) để xác định định mức biên chế cần bổ sung qua từng năm học từ 2020 đến 2025.
- Kỹ năng xây dựng và thẩm định kế hoạch: Ứng dụng Rubric đánh giá kế hoạch nhân sự (Phụ lục 3.2) để rà soát mục tiêu, giải pháp và điều kiện phân bổ nguồn lực.
- Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn và tâm lý quản trị: Nhận diện sức ì tâm lý, xung đột giữa các thế hệ giáo viên (như tình huống giáo viên thâm niên cô N và giáo viên trẻ cô H) để lựa chọn chiến lược hợp tác thích hợp.
Phương pháp giảng dạy và học tập
Giáo trình được thiết kế chuyên biệt phục vụ mô hình bồi dưỡng kết hợp (Blended Learning), phân bổ quy trình học tập thành 3 giai đoạn:
- Giai đoạn 1 (05 ngày trực tuyến): Học viên nghiên cứu học liệu số, video bài giảng, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật và trả lời các câu hỏi kiểm tra trên hệ thống quản lý học tập (LMS).
- Giai đoạn 2 (03 ngày trực tiếp - 24 tiết): Tập trung vào tương tác trực tiếp, thảo luận nhóm, phân tích tình huống thực tế và thực hành lập kế hoạch.
- Giai đoạn 3 (07 ngày tự học và đánh giá): Học viên hoàn thiện kế hoạch phát triển nhân sự của nhà trường mình và nộp sản phẩm thu hoạch cuối khóa lên hệ thống trực tuyến.
Các phương pháp tổ chức dạy học trực tiếp được quy định chi tiết trong tài liệu:
- Kỹ thuật phòng tranh (Gallery Walk): Áp dụng trong Hoạt động 2 và Hoạt động 7. Các nhóm học viên trình bày kết quả phân tích thực trạng nhân sự hoặc bảng giải pháp tạo động lực trên giấy A0, treo xung quanh lớp học để trao đổi, phản biện và đối sánh chéo.
- Nghiên cứu trường hợp điển hình (Case Studies): Giáo trình sử dụng 2 trường hợp cụ thể:
- Case study 1: Phân tích video thực trạng đội ngũ tại Trường Tiểu học Sơn Đông nhằm nhận diện điểm mạnh, điểm yếu về cơ cấu và chất lượng giáo viên.
- Case study 2: Tình huống xung đột tại Trường Tiểu học B giữa Hiệu trưởng (cô M), giáo viên lâu năm gặp trở ngại về ứng dụng CNTT (cô N) và giáo viên trẻ có năng lực CNTT (cô H), đặt ra yêu cầu giải quyết tranh chấp chuyên môn và tạo động lực thay đổi.
- Đánh giá bằng Rubric và Phiếu học tập: Sử dụng hệ thống phiếu học tập chuẩn hóa (từ Phiếu số 1 đến Phiếu số 9) kết hợp bảng tiêu chí Rubric đánh giá kế hoạch nhân sự (Phụ lục 3.2) và khung phân bổ nguồn lực (Phụ lục 3.3). Giảng viên đánh giá dựa trên mức độ hoàn thiện sản phẩm thực hành và tinh thần tham gia làm việc nhóm của học viên.
Điểm nổi bật và cập nhật
Tài liệu thể hiện các điểm cập nhật quan trọng so với các chương trình bồi dưỡng quản lý giáo dục giai đoạn trước:
- Đồng bộ hóa với dữ liệu Chương trình giáo dục phổ thông 2018: Giáo trình lập bảng so sánh chi tiết kế hoạch giáo dục giữa CTGDPT 2006 và CTGDPT 2018 cấp tiểu học. Tài liệu chỉ rõ biến động thời lượng từng môn học (như đưa môn Tin học và Công nghệ, môn Ngoại ngữ 1 thành môn bắt buộc từ lớp 3; tích hợp môn Lịch sử và Địa lý, môn Khoa học ở lớp 4, lớp 5; chuyển đổi môn Thủ công, Kỹ thuật). Điều này cung cấp số liệu thực tế giúp hiệu trưởng tính toán định biên giáo viên chính xác, tránh tình trạng thừa/thiếu cục bộ khi triển khai chương trình mới theo lộ trình từng năm học.
| Môn học / Hoạt động giáo dục |
Lớp 1 (2006 → 2018) |
Lớp 2 (2006 → 2018) |
Lớp 3 (2006 → 2018) |
Lớp 4 (2006 → 2018) |
Lớp 5 (2006 → 2018) |
| Tiếng Việt |
350 → 420 (+70) |
315 → 350 (+35) |
280 → 245 (-35) |
280 → 245 (-35) |
280 → 245 (-35) |
| Toán |
140 → 105 (-35) |
Giữ nguyên (175) |
Giữ nguyên (175) |
Giữ nguyên (175) |
Giữ nguyên (175) |
| Ngoại ngữ 1 |
Tự chọn (70) |
Tự chọn (70) |
0 → 140 (+140) |
0 → 140 (+140) |
0 → 140 (+140) |
| Tin học và Công nghệ |
Không có |
Không có |
0 → 70 (+70) |
0 → 70 (+70) |
0 → 70 (+70) |
| Tự nhiên và Xã hội |
35 → 70 (+35) |
35 → 70 (+35) |
Giữ nguyên (70) |
Không có |
Không có |
| Tổng số tiết/năm |
805 → 875 (+70) |
840 → 875 (+35) |
840 → 980 (+140) |
910 → 1050 (+140) |
910 → 1050 (+140) |
- Chuyển đổi phương thức quản lý theo Chuẩn nghề nghiệp: Thay vì đánh giá nhân sự mang tính hình thức nhằm bình xét thi đua cuối năm, tài liệu định hướng đánh giá giáo viên và cán bộ quản lý như một công cụ phát hiện nhu cầu bồi dưỡng thường xuyên, liên tục tại chỗ.
- Tính thực tiễn qua hệ thống công cụ: Cung cấp biểu mẫu thực hành gồm: Bảng thống kê dự báo số lượng GV, NV, CBQL theo lộ trình giai đoạn 2020–2025 (phân tách theo môn cơ bản, môn chuyên biệt và tổ hành chính); Ma trận phân tích năng lực đội ngũ (Bảng 2.2); Bảng đối sánh 5 phương pháp quản trị xung đột (Ép buộc, Nhượng bộ, Thỏa hiệp, Hợp tác, Né tránh).
Đối tượng sử dụng giáo trình
Tài liệu được phân cấp và quy định sử dụng cho các nhóm đối tượng cụ thể:
- Cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông cốt cán (Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng trường tiểu học): Đối tượng người học trực tiếp tham gia khóa bồi dưỡng của Bộ Giáo dục và Đào tạo để phát triển năng lực quản trị, sau đó giữ vai trò báo cáo viên/tư vấn viên hỗ trợ mạng lưới trường học tại địa phương.
- Báo cáo viên và Giảng viên sư phạm: Tài liệu cung cấp kịch bản sư phạm trực tuyến và trực tiếp, hướng dẫn tổ chức hoạt động học tập, tiêu chí kiểm tra đánh giá sản phẩm để giảng viên nguồn điều phối các lớp bồi dưỡng.
- Cán bộ quản lý giáo dục cấp đại trà: Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trường tiểu học công lập và ngoài công lập sử dụng tài liệu làm tài liệu tham khảo để tự bồi dưỡng và xây dựng đề án vị trí việc làm, kế hoạch đào tạo tại đơn vị.
- Điều kiện tiên quyết đối với người học: Cần hoàn thành chương trình bồi dưỡng Mô đun 01 ("Quản trị hoạt động dạy học, giáo dục trong trường tiểu học"), có hiểu biết về cơ cấu tổ chức trường tiểu học và nắm vững các quy định của Chương trình GDPT 2018.
Câu hỏi thường gặp
1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Tài liệu được biên soạn dành cho cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng) trường tiểu học, đặc biệt là đội ngũ cán bộ quản lý cốt cán tham gia chương trình ETEP, cùng các báo cáo viên, giảng viên quản lý giáo dục tại các trường đại học sư phạm và học viện quản lý giáo dục.
2. Cần kiến thức nền nào để tiếp cận tài liệu hiệu quả?
Người học cần nắm vững kiến thức quản lý giáo dục cơ bản, các điều khoản trong Điều lệ Trường Tiểu học (Thông tư số 28/2020/TT-BGDĐT), Chương trình tổng thể CTGDPT 2018 (Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT) và đã hoàn thành nội dung bồi dưỡng của Mô đun 01.
3. Điểm khác biệt của mô đun này so với các tài liệu quản lý nhân sự truyền thống?
Tài liệu gắn liền quản trị nhân sự với việc thực thi CTGDPT 2018 tại cấp tiểu học; tiếp cận quản trị dựa trên Chuẩn nghề nghiệp giáo viên (Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT) và Chuẩn hiệu trưởng (Thông tư số 14/2018/TT-BGDĐT); đồng thời tích hợp các công cụ định lượng hỗ trợ dự báo số lượng giáo viên theo thay đổi số tiết môn học.
4. Làm sao để tự học và triển khai tài liệu hiệu quả?
Người học thực hiện theo lộ trình 3 bước: tự nghiên cứu học liệu lý thuyết và hoàn thành bài tập trắc nghiệm trên hệ thống LMS (5 ngày); nghiên cứu và giải quyết các tình huống case study, điền biểu mẫu kế hoạch phát triển nhân sự (3 ngày tập huấn); sau đó áp dụng vào thực tế đơn vị mình và xây dựng kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp (7 ngày).
5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?
Tài liệu tích hợp hệ thống phụ lục bao gồm: Danh mục mô đun bồi dưỡng thường xuyên theo Quyết định số 4660/QĐ-BGDĐT; Phiếu học tập từ số 1 đến số 9; Rubric đánh giá kế hoạch nhân sự (Phụ lục 3.2); Khung phân bổ nguồn lực (Phụ lục 3.3) và các video case study tình huống thực tế.
Kết luận
Tài liệu "Mô Đun 02: Quản trị nhân sự trong trường tiểu học" cung cấp hệ thống lý luận và công cụ thực hành chuyên sâu về quản trị đội ngũ giáo viên, nhân viên và cán bộ quản lý trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông. Thông qua cấu trúc 6 nội dung chuyên đề gắn với các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành và bảng biểu dự báo cụ thể, tài liệu hỗ trợ cán bộ quản lý tiểu học nâng cao năng lực hoạch định, tổ chức, tạo động lực và giám sát hoạt động nhân sự theo chuẩn nghề nghiệp. Việc hoàn thành mô đun này là cơ sở để cán bộ quản lý tiếp tục thực hiện các mô đun bồi dưỡng chuyên sâu tiếp theo trong khuôn khổ Chương trình ETEP.
