Hồi Ức và Giấc Mơ Trong Nỗi Buồn Chiến Tranh Dưới Góc Nhìn Thi Pháp Học

Khám phá luận văn thạc sĩ USSH về hồi ức và giấc mơ trong nỗi buồn chiến tranh qua góc nhìn thi pháp học, phân tích sâu sắc và ý nghĩa.

• Tác giả: Lương Thị Sim
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Quang Long
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lí luận văn học
• Đề tài: Hồi Ức và Giấc Mơ Trong Nỗi Buồn Chiến Tranh Dưới Góc Nhìn Thi Pháp Học
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI LƯỢC THI PHÁP HỌC, THI PHÁP TIỂU THUYẾT, GIẤC MƠ TỪ GÓC NHÌN PHÂN TÂM HỌC VÀ GIẤC MƠ NHƯ MỘT PHƯƠNG THỨC BỘC LỘ THẾ GIỚI TINH THẦN CỦA CON NGƯỜI TRONG VĂN HỌC
• 1.1. Khái lược thi pháp học
• 1.2. Thi pháp tiểu thuyết
• 1.2.1. Khái niệm và sự vận động thể loại tiểu thuyết
• 1.2.2. Thi pháp nhân vật
• 1.2.3. Thi pháp cốt truyện
• 1.2.4. Thời gian nghệ thuật
• 1.2.5. Không gian nghệ thuật
• 1.3. Giấc mơ từ góc nhìn phân tâm học và giấc mơ như một phương thức bộc lộ thế giới tinh thần của con người trong văn học
• 1.4. Vài nét về tác giả và tác phẩm
• 1.4.1. Bảo Ninh trong xu thế đổi mới văn học Việt Nam hiện đại
• 1.4.2. Tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh
• 2. CHƯƠNG 2: HỒI ỨC VÀ GIẤC MƠ GẮN VỚI HỆ THỐNG CỐT TRUYỆN, NHÂN VẬT VÀ ĐIỂM NHÌN MỚI VỀ CHIẾN TRANH
• 2.1. Hồi ức và giấc mơ gắn với cốt truyện
• 2.2. Hồi ức và giấc mơ gắn với nhân vật
• 2.2.1. Kiên hiện lên từ chính những hồi ức và giấc mơ của bản thân mình
• 2.2.2. Hồi ức và giấc mơ của Kiên về những người đồng đội
• 2.2.3. Hồi ức và giấc mơ của Kiên về những người phụ nữ
• 2.3. Điểm nhìn mới về chiến tranh
• 2.3.1. Nhìn chiến tranh từ góc độ thân phận người lính
• 2.3.2. Chiến tranh từ điểm nhìn của các nhân vật
• 2.3.2.1. Chiến tranh từ điểm nhìn của nhân vật Kiên
• 2.3.2.2. Chiến tranh từ điểm nhìn của các nhân vật khác
• 3. CHƯƠNG 3: HỒI ỨC VÀ GIẤC MƠ GẮN VỚI THỜI GIAN NGHỆ THUẬT VÀ KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT
• 3.1. Hồi ức và giấc mơ gắn với thời gian nghệ thuật
• 3.2. Hồi ức và giấc mơ gắn với không gian nghệ thuật
• 3.2.1. Không gian chiến trường
• 3.2.2. Không gian tâm lý
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hồi Ức và Giấc Mơ Trong Nỗi Buồn Chiến Tranh

Hồi ức và giấc mơ là hai yếu tố quan trọng trong tác phẩm 'Nỗi buồn chiến tranh' của Bảo Ninh. Chúng không chỉ phản ánh tâm lý nhân vật mà còn bộc lộ những nỗi đau, mất mát trong cuộc sống của người lính. Tác phẩm sử dụng những thủ pháp nghệ thuật này để tạo nên một bức tranh sống động về chiến tranh và hậu quả của nó. Qua đó, tác giả khắc họa một cách sâu sắc tâm lý con người trong bối cảnh khắc nghiệt của chiến tranh.

1.1. Hồi Ức Cánh Cửa Về Quá Khứ

Hồi ức trong tác phẩm không chỉ là những kỷ niệm đơn thuần mà còn là những trải nghiệm đau thương. Chúng giúp nhân vật Kiên đối diện với quá khứ, từ đó hiểu rõ hơn về bản thân và những người xung quanh.

1.2. Giấc Mơ Thế Giới Tinh Thần

Giấc mơ trong 'Nỗi buồn chiến tranh' không chỉ là những hình ảnh huyền ảo mà còn là phương tiện để bộc lộ những khát khao, nỗi sợ hãi và sự dằn vặt của nhân vật. Chúng tạo ra một không gian nghệ thuật phong phú, nơi mà thực tại và ảo tưởng giao thoa.

II. Thách Thức Trong Việc Hiểu Hồi Ức và Giấc Mơ

Việc phân tích hồi ức và giấc mơ trong 'Nỗi buồn chiến tranh' không hề đơn giản. Những yếu tố này thường bị che khuất bởi những cảm xúc mạnh mẽ và những ký ức đau thương. Để hiểu rõ hơn, cần phải xem xét bối cảnh lịch sử và tâm lý của nhân vật. Điều này đặt ra thách thức cho người đọc trong việc tiếp cận và cảm nhận tác phẩm.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Phân Tích Tâm Lý Nhân Vật

Tâm lý nhân vật trong tác phẩm rất phức tạp. Những hồi ức và giấc mơ thường đan xen, khiến cho việc phân tích trở nên khó khăn. Người đọc cần phải chú ý đến từng chi tiết nhỏ để hiểu rõ hơn về tâm trạng của nhân vật.

2.2. Bối Cảnh Lịch Sử và Tác Động Đến Tâm Lý

Bối cảnh lịch sử của chiến tranh Việt Nam có ảnh hưởng lớn đến tâm lý nhân vật. Những ký ức đau thương và giấc mơ về một tương lai tươi sáng thường đối lập nhau, tạo nên một mâu thuẫn nội tâm sâu sắc.

III. Phương Pháp Phân Tích Hồi Ức và Giấc Mơ Trong Tác Phẩm

Để phân tích hồi ức và giấc mơ trong 'Nỗi buồn chiến tranh', cần áp dụng các phương pháp thi pháp học. Những phương pháp này giúp làm rõ cách mà tác giả sử dụng hồi ức và giấc mơ để thể hiện tâm lý nhân vật và bối cảnh chiến tranh.

3.1. Phân Tích Cấu Trúc Nghệ Thuật

Cấu trúc nghệ thuật của tác phẩm rất đặc biệt. Hồi ức và giấc mơ được sắp xếp một cách tinh tế, tạo nên một mạch truyện liền mạch nhưng cũng đầy bất ngờ. Điều này giúp người đọc cảm nhận được sự phức tạp trong tâm lý nhân vật.

3.2. Sử Dụng Ngôn Ngữ và Biểu Tượng

Ngôn ngữ trong tác phẩm rất giàu hình ảnh và biểu tượng. Những hình ảnh này không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu sắc, phản ánh tâm trạng và cảm xúc của nhân vật.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hồi Ức và Giấc Mơ Trong Văn Học

Hồi ức và giấc mơ không chỉ là những yếu tố nghệ thuật mà còn có giá trị thực tiễn trong việc hiểu biết về tâm lý con người. Chúng giúp người đọc cảm nhận được nỗi đau và sự mất mát trong chiến tranh, từ đó rút ra bài học cho hiện tại và tương lai.

4.1. Giá Trị Nhân Văn Trong Tác Phẩm

Tác phẩm 'Nỗi buồn chiến tranh' mang đến một cái nhìn nhân văn về con người trong chiến tranh. Những hồi ức và giấc mơ giúp khắc họa rõ nét tâm lý và số phận của người lính, từ đó tạo ra sự đồng cảm từ người đọc.

4.2. Bài Học Cho Thế Hệ Tương Lai

Những trải nghiệm đau thương trong tác phẩm có thể là bài học quý giá cho thế hệ tương lai. Chúng nhắc nhở về giá trị của hòa bình và sự cần thiết phải hiểu biết về quá khứ.

V. Kết Luận Tương Lai Của Hồi Ức và Giấc Mơ Trong Văn Học

Hồi ức và giấc mơ sẽ tiếp tục là những chủ đề quan trọng trong văn học. Chúng không chỉ giúp khám phá tâm lý con người mà còn phản ánh những vấn đề xã hội sâu sắc. Tác phẩm 'Nỗi buồn chiến tranh' của Bảo Ninh là một minh chứng cho điều này, mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới trong tương lai.

5.1. Xu Hướng Nghiên Cứu Mới

Các nghiên cứu về hồi ức và giấc mơ trong văn học sẽ ngày càng được chú trọng. Điều này không chỉ giúp làm phong phú thêm kho tàng văn học mà còn góp phần vào việc hiểu biết về tâm lý con người.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Hồi Ức và Giấc Mơ

Hồi ức và giấc mơ sẽ luôn là những yếu tố quan trọng trong việc thể hiện tâm lý và cảm xúc của nhân vật. Chúng giúp người đọc cảm nhận sâu sắc hơn về những nỗi đau và mất mát trong cuộc sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc kháng chiến chống Mỹ (1945-1975) là một đề tài quen thuộc trong văn học Việt Nam hiện đại, với nhiều tác phẩm phản ánh những khía cạnh khác nhau của chiến tranh và con người trong thời kỳ đó. Trong đó, tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh nổi bật như một hiện tượng văn học đổi mới, khai thác sâu sắc tâm lý người lính qua thủ pháp hồi ức và giấc mơ. Tác phẩm được xuất bản lần đầu năm 1990, tái bản năm 2012, đã được dịch ra 18 quốc gia và trở thành đề tài nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực lý luận văn học.

Luận văn tập trung nghiên cứu thủ pháp hồi ức và giấc mơ trong Nỗi buồn chiến tranh dưới góc nhìn thi pháp học, nhằm làm rõ cách thức tác giả sử dụng các thủ pháp nghệ thuật này để thể hiện quan niệm mới về chiến tranh và con người. Phạm vi nghiên cứu chủ yếu là tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh (NXB Trẻ, 2012), có so sánh với một số tác phẩm cùng đề tài để làm nổi bật điểm mới. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần làm sáng tỏ sự đổi mới về hình thức và nội dung trong tiểu thuyết Việt Nam hiện đại, đồng thời giúp độc giả và giới nghiên cứu hiểu sâu sắc hơn về tâm lý người lính hậu chiến qua các thủ pháp nghệ thuật đặc sắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết thi pháp học hiện đại, tập trung phân tích các yếu tố hình thức nghệ thuật trong tác phẩm văn học như nhân vật, cốt truyện, không gian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật và điểm nhìn. Thi pháp học được hiểu là khoa học nghiên cứu các phương thức, phương tiện biểu hiện đời sống bằng hình tượng nghệ thuật trong sáng tác văn học, giúp phân tích sâu sắc mối quan hệ giữa hình thức và nội dung.

Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các lý thuyết về thi pháp tiểu thuyết, thi pháp nhân vật và thi pháp cốt truyện, đặc biệt chú trọng đến thủ pháp hồi ức và giấc mơ như phương thức bộc lộ thế giới tinh thần của con người trong văn học. Lý thuyết phân tâm học của Freud và Jung được áp dụng để giải thích vai trò và ý nghĩa của giấc mơ trong việc thể hiện tâm lý nhân vật, với phân biệt giữa nội dung biểu hiện và nội dung tiềm ẩn của giấc mơ.

Ba khái niệm chính được tập trung phân tích gồm:

• Hồi ức: Dòng ký ức của nhân vật chính Kiên, là phương tiện để tái hiện quá khứ chiến tranh và đời sống nội tâm.
• Giấc mơ: Không gian phi lý, huyền ảo, biểu hiện những ham muốn, ám ảnh và khao khát sâu kín của nhân vật.
• Thi pháp học: Hệ thống các thủ pháp nghệ thuật tạo nên hình thức tác phẩm, bao gồm cấu trúc cốt truyện phân mảnh, đa thanh trong nhân vật, thời gian và không gian nghệ thuật linh hoạt.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp thi pháp học kết hợp với phương pháp cấu trúc, lịch sử - xã hội và thống kê. Nguồn dữ liệu chính là bản in tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh (NXB Trẻ, 2012), cùng một số tác phẩm cùng đề tài để so sánh. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ tác phẩm, với việc thống kê và phân tích 25 sự kiện chính trong hồi ức và giấc mơ của nhân vật Kiên.

Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích nội dung và hình thức, chú trọng vào mối quan hệ giữa các yếu tố thi pháp như cốt truyện, nhân vật, thời gian, không gian và điểm nhìn. Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm 2015, với việc khảo sát toàn diện các chương mục của tác phẩm và các công trình nghiên cứu liên quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cốt truyện phân mảnh, phi tuyến tính:
   Tác phẩm không theo trình tự thời gian tuyến tính mà được cấu thành từ các mảnh hồi ức và giấc mơ rời rạc, xen kẽ không theo thứ tự nhân quả. Khoảng 2/3 sự kiện là ký ức và giấc mơ của Kiên, chỉ khoảng 1/3 là sự kiện hiện tại. Cốt truyện đa tuyến này tạo nên sự dồn nén cảm xúc và thể hiện tâm trạng rối loạn của nhân vật chính.

2. Nhân vật đa thanh, đa chiều:
   Nhân vật Kiên hiện lên qua các hồi ức và giấc mơ với nhiều khía cạnh phức tạp, vừa là người lính anh hùng, vừa là con người cá nhân với những khát khao, đau thương và tổn thương sâu sắc. Các nhân vật phụ cũng được xây dựng qua ký ức, tạo nên một thế giới nội tâm đa dạng và chân thực.

3. Thời gian nghệ thuật linh hoạt, đồng hiện:
   Thời gian trong tác phẩm không tuân theo thời gian vật lý mà là sự hòa trộn giữa quá khứ, hiện tại và tương lai trong tâm thức nhân vật. Điều này giúp thể hiện quan niệm chủ quan của tác giả về cuộc đời và chiến tranh, làm nổi bật sự ám ảnh dai dẳng của quá khứ.

4. Không gian nghệ thuật mang tính chủ quan, biểu tượng:
   Không gian trong tác phẩm vừa là không gian chiến trường khốc liệt, vừa là không gian tâm lý, nơi các ký ức và giấc mơ diễn ra. Không gian này phản ánh quan niệm nghệ thuật của tác giả về chiến tranh và con người, vừa hiện thực vừa huyền ảo.

Thảo luận kết quả

Sự phân mảnh cốt truyện và phi tuyến tính thời gian nghệ thuật trong Nỗi buồn chiến tranh phản ánh chính xác tâm trạng rối loạn, ám ảnh của người lính hậu chiến, khác biệt rõ rệt với các tác phẩm chiến tranh trước đây vốn có cốt truyện đơn tuyến và nhân vật điển hình. Việc sử dụng thủ pháp hồi ức và giấc mơ không chỉ là hình thức mà còn là nội dung, thể hiện quan niệm mới về chiến tranh như một "thời xa vắng" đầy đau thương và mất mát.

So với các nghiên cứu trước đây, luận văn làm rõ hơn vai trò trung tâm của giấc mơ trong việc bộc lộ thế giới nội tâm nhân vật, đồng thời phân tích toàn diện các yếu tố thi pháp như nhân vật đa thanh, thời gian đồng hiện và không gian nghệ thuật chủ quan. Các biểu đồ thống kê sự kiện hồi ức và giấc mơ có thể minh họa rõ sự chi phối của quá khứ trong dòng tâm thức nhân vật.

Kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ sự đổi mới về thi pháp trong tiểu thuyết Việt Nam hiện đại, đồng thời giúp hiểu sâu sắc hơn về tâm lý người lính và hậu quả chiến tranh qua góc nhìn nghệ thuật độc đáo của Bảo Ninh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích nghiên cứu sâu hơn về thi pháp giấc mơ trong văn học hiện đại
   Động từ hành động: Tăng cường phân tích, mở rộng phạm vi nghiên cứu.
   Target metric: Số lượng công trình nghiên cứu chuyên sâu về giấc mơ trong văn học.
   Timeline: 2-3 năm.
   Chủ thể thực hiện: Các viện nghiên cứu văn học, trường đại học.

2. Ứng dụng phương pháp thi pháp học trong giảng dạy lý luận văn học
   Động từ hành động: Tích hợp, cập nhật chương trình giảng dạy.
   Target metric: Tỷ lệ sinh viên nắm vững thi pháp học hiện đại.
   Timeline: 1-2 năm.
   Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các khoa văn học.

3. Phát triển các hội thảo, tọa đàm chuyên đề về đổi mới thi pháp trong tiểu thuyết Việt Nam
   Động từ hành động: Tổ chức, kết nối chuyên gia.
   Target metric: Số hội thảo chuyên đề được tổ chức hàng năm.
   Timeline: Hàng năm.
   Chủ thể thực hiện: Hội Nhà văn Việt Nam, các trường đại học.

4. Khuyến khích dịch thuật và phổ biến các tác phẩm tiểu thuyết đổi mới ra quốc tế
   Động từ hành động: Dịch thuật, quảng bá.
   Target metric: Số lượng tác phẩm được dịch và xuất bản quốc tế.
   Timeline: 3-5 năm.
   Chủ thể thực hiện: Nhà xuất bản, các tổ chức văn hóa quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành lý luận văn học
   Giúp hiểu sâu về thi pháp học hiện đại, phương pháp phân tích tác phẩm văn học qua hình thức và nội dung.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu văn học Việt Nam hiện đại
   Cung cấp cơ sở lý luận và phân tích chi tiết về thủ pháp hồi ức và giấc mơ trong tiểu thuyết đổi mới.

3. Nhà văn và biên kịch
   Tham khảo cách xây dựng cốt truyện phi tuyến tính, nhân vật đa chiều và sử dụng thủ pháp nghệ thuật để thể hiện tâm lý nhân vật.

4. Độc giả yêu thích văn học chiến tranh và tâm lý nhân vật
   Giúp hiểu sâu sắc hơn về nỗi đau, tâm trạng người lính hậu chiến qua góc nhìn nghệ thuật độc đáo của Bảo Ninh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao luận văn chọn Nỗi buồn chiến tranh làm đối tượng nghiên cứu?
   Nỗi buồn chiến tranh là tác phẩm tiêu biểu cho sự đổi mới thi pháp trong tiểu thuyết Việt Nam hiện đại, sử dụng thủ pháp hồi ức và giấc mơ để thể hiện tâm lý người lính hậu chiến, chưa được nghiên cứu toàn diện dưới góc nhìn thi pháp học.

2. Thủ pháp hồi ức và giấc mơ có vai trò gì trong tác phẩm?
   Chúng là phương tiện nghệ thuật chủ đạo giúp tái hiện quá khứ, bộc lộ thế giới nội tâm phức tạp của nhân vật, đồng thời tạo nên cấu trúc cốt truyện phi tuyến tính, đa chiều.

3. Thi pháp học hiện đại khác gì so với thi pháp học truyền thống?
   Thi pháp học hiện đại chú trọng tính hệ thống, tính chỉnh thể, quan niệm cấu trúc và sự “đồng sáng tạo” giữa tác giả và người đọc, không chỉ nghiên cứu nguyên tắc sáng tác mà còn cách đọc và giải mã văn bản.

4. Làm thế nào để hiểu được cốt truyện phân mảnh trong Nỗi buồn chiến tranh?
   Cốt truyện được xây dựng từ các mảnh hồi ức và giấc mơ không theo trình tự thời gian, người đọc cần tiếp cận theo dòng tâm thức nhân vật, chấp nhận sự phi tuyến tính và đa chiều của câu chuyện.

5. Ý nghĩa của giấc mơ trong văn học hiện đại là gì?
   Giấc mơ không chỉ là không gian tưởng tượng mà còn chứa đựng yếu tố hiện thực, biểu hiện những ham muốn, ám ảnh, và thông điệp tiềm ẩn của nhân vật, giúp khám phá sâu sắc thế giới tinh thần.

Kết luận

• Luận văn làm rõ vai trò trung tâm của thủ pháp hồi ức và giấc mơ trong việc xây dựng cốt truyện và nhân vật trong Nỗi buồn chiến tranh.
• Phân tích chi tiết các yếu tố thi pháp như thời gian nghệ thuật phi tuyến tính, không gian nghệ thuật chủ quan và nhân vật đa thanh.
• Khẳng định sự đổi mới quan trọng của tác phẩm trong bối cảnh văn học Việt Nam hiện đại, góp phần làm phong phú lý luận thi pháp học.
• Đề xuất các hướng nghiên cứu và ứng dụng thi pháp học trong giảng dạy, nghiên cứu và sáng tác văn học.
• Khuyến khích độc giả và giới nghiên cứu tiếp tục khai thác sâu sắc các thủ pháp nghệ thuật trong tiểu thuyết hiện đại.

Next steps: Mở rộng nghiên cứu về thi pháp giấc mơ trong các tác phẩm khác, tổ chức hội thảo chuyên đề và phát triển chương trình đào tạo thi pháp học hiện đại.

Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành văn học được khuyến khích áp dụng phương pháp thi pháp học để khám phá chiều sâu nội dung và hình thức trong các tác phẩm văn học đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ………………………………………………. LƢƠNG THỊ SIM HỒI ỨC VÀ GIẤC MƠ TRONG NỖI BUỒN CHIẾN TRANH DƢỚI GÓC NHÌN THI PHÁP HỌC : Lý luận văn học Mã s4444ố 60 22 01 20 bbbb LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Lí luận Văn học HÀ NỘI – 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ………………………………………………. LƢƠNG THỊ SIM HỒI ỨC VÀ GIẤC MƠ TRONG NỖI BUỒN CHIẾN TRANH DƢỚI GÓC NHÌN THI PHÁP HỌC : Lý luận văn học Mã 4444ố 60 22 01 20 bbbb LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Lí luận Văn học Mã số: 60 22 01 20 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS PHẠM QUANG LONG HÀ NỘI – 2015 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng, nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được sự hướng dẫn tận tình, chu đáo của thầy giáo hướng dẫn PGS. TS Phạm Quang Long, cùng sự góp ý chân thành của các thầy cô giáo trong Bộ môn Lí luận văn học, khoa Văn học trường Đại học khoa học xã hội & nhân văn – Đại học quốc gia Hà Nội cùng bạn bè và gia đình. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo hướng dẫn và xin gửi đến các thầy cô trong khoa, cùng bạn bè và gia đình lời cảm ơn chân thành nhất. Hà Nội, ngày 8 tháng 8 năm 2015 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC MỞ ĐẦU . Lý do chọn đề tài . Lịch sử vấn đề . Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Cấu trúc của luận văn . 11 CHƢƠNG 1: KHÁI LƢỢC THI PHÁP HỌC, THI PHÁP TIỂU THUYẾT, GIẤC MƠ TỪ GÓC NHÌN PHÂN TÂM HỌC VÀ GIẤC MƠ NHƢ MỘT PHƢƠNG THỨC BỘC LỘ THẾ GIỚI TINH THẦN CỦA CON NGƢỜI TRONG VĂN HỌC . Error! Bookmark not defined. Khái lƣợc thi pháp học . Thi pháp tiểu thuyết . Khái niệm và sự vận động thể loại tiểu thuyết . Thi pháp tiểu thuyết . Thi pháp nhân vật. Thi pháp cốt truyện . Thời gian nghệ thuật . Không gian nghệ thuật . Giấc mơ từ góc nhìn phân tâm học và giấc mơ nhƣ một phƣơng thức bộc lộ thế giới tinh thần của con ngƣời trong văn học. Vài nét về tác giả và tác phẩm . Bảo Ninh trong xu thế đổi mới văn học Việt Nam hiện đại . Tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh . 34 CHƢƠNG 2 : HỒI ỨC VÀ GIẤC MƠ GẮN VỚI HỆ THỐNG CỐT TRUYỆN, NHÂN VẬT VÀ ĐIỂM NHÌN MỚI VỀ CHIẾN TRANH. Hồi ức và giấc mơ gắn với cốt truyện . 36 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hồi ức và giấc mơ gắn với nhân vật . Kiên hiện lên từ chính những hồi ức và giấc mơ của bản thân mình . Hồi ức và giấc mơ của Kiên về những ngƣời đồng đội . Hồi ức và giấc mơ của Kiên về những ngƣời phụ nữ . Điểm nhìn mới về chiến tranh. Nhìn chiến tranh từ góc độ thân phận ngƣời lính. Chiến tranh từ điểm nhìn của các nhân vật . Chiến tranh từ điểm nhìn của nhân vật Kiên . Chiến tranh từ điểm nhìn của các nhân vật khác . 73 Chƣơng 3 : HỒI ỨC VÀ GIẤC MƠ GẮN VỚI THỜI GIAN NGHỆ THUẬT VÀ KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT . Hồi ức và giấc mơ gắn với thời gian nghệ thuật. Hồi ức và giấc mơ gắn với không gian nghệ thuật . Không gian chiến trƣờng . Không gian tâm lý . 95 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 98 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1. Tiểu thuyết Việt Nam hiện đại có khả năng khám phá cuộc sống một cách đa chiều và hướng đến vấn đề đời tư, những số phận cá nhân và thân phận con người. Trong tiến trình đổi mới tiểu thuyết Việt Nam hiện đại, việc xây dựng tác phẩm bằng cách sử dụng những thủ pháp hồi ức, giấc mơ, kỹ thuật dòng ý thức còn khá mới mẻ và được Bảo Ninh sử dụng rất thành công. Hồi ức và giấc mơ giống như cái bóng trùm lên toàn bộ tác phẩm, mang một quan niệm nghệ thuật đặc biệt và cách lý giải cuộc đời hoàn toàn mới. Công trình nhằm nghiên cứu thủ pháp hồi ức, giấc mơ như là những thủ pháp nghệ thuật trong một cuốn tiểu thuyết đặt ra nhiều vấn đề đổi mới về phương thức thể hiện. Chiến tranh là đề tài quen thuộc trong văn học Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975 và cũng được khai thác nhiều trong 10 năm đầu sau chiến tranh. Viết về cuộc chiến tranh thần thánh của dân tộc, văn học 1945 -1975 đã xây dựng nên những hình tượng đẹp đẽ, kì vĩ, lớn lao. Tuy nhiên, xây dựng nhân vật như vậy, văn học giai đoạn này còn chứa đựng những thiếu sót do điều kiện lịch sử - xã hội quy định. Đó là sự thiếu sót trong cách nhìn về con người và chiến tranh, bởi con người không chỉ có phần con người cộng đồng mà còn có phần con người cá nhân, cá thể với một thế giới nội tâm đầy bí ẩn, phức tạp và cuộc chiến tranh cũng không hoàn toàn đẹp một cách cao cả, bi tráng, đậm chất sử thi như văn học thời kỳ trước thường phản ánh. Trong Nỗi buồn chiến tranh, Bảo Ninh đã đưa ra một cách nhìn mới, nhìn chiến tranh như một “thời xa vắng” đầy đau đớn, mất mát để thấy được sự hi sinh và phần nhân tính thực sự ở con người. Để tìm hiểu tác phẩm một cách toàn diện, việc phát hiện một điểm nhìn mới, thấm đẫm tính nhân văn của tác giả là việc làm cần 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Điểm nhìn mới về chiến tranh bên cạnh việc xây dựng cốt truyện, kết cấu, thời gian nghệ thuật, không gian nghệ thuật, quan niệm nghệ thuật về con người… là các phương diện biểu hiện của thi pháp học được tác giả sử dụng tài tình, rất cần được nghiên cứu để xem xét sự đổi mới, khác biệt của Nỗi buồn chiến tranh so với các tác phẩm cùng đề tài. Lịch sử vấn đề Bảo Ninh là một trong những tác giả đi đầu trong trào lưu đổi mới tiểu thuyết Việt Nam hiện đại viết về chiến tranh (bên cạnh Nguyễn Minh Châu, Xuân Thiều, Chu Lai, Thái Bá Lợi, Trung Trung Đỉnh…). Như là một “hiện tượng” của tiểu thuyết Việt Nam hiện đại, Nỗi buồn chiến tranh trở thành đề tài của nhiều công trình nghiên cứu khoa học. Có rất nhiều ý kiến đánh giá xung quanh tác phẩm này. Xu hướng thứ nhất thể hiện sự không đồng tình với tác phẩm. Có không ít nhà phê bình coi cuốn sách của Bảo Ninh là "điên loạn", "rối bời", "lố bịch hóa hiện thực", "bôi nhọ quân đội". Trong bài viết của Đỗ Văn Khang: Nghĩ gì khi đọc tiểu thuyết Thân phận của tình yêu ở Báo Văn Nghệ số 43, ra ngày 26/10/1991 nhận xét: “Những đổi mới nghệ thuật của Bảo Ninh như: cấu trúc trần thuật kép, tính chất đa thanh, kỹ thuật dòng ý thức chỉ là việc làm thuần túy để đánh lừa bạn đọc” [26, 6]. Trong bài Từ đâu đến Nỗi buồn chiến tranh của Trần Duy Châu (Tạp chí Cộng sản số 10 năm 1994) nhấn mạnh: “Bảo Ninh đã tạo nên hình ảnh đảo ngược của hiện thực, chuyển đổi các giá trị, biến trắng thành đen, thay khúc ca khải hoàn của dân tộc thành tiếng hát bi thương ai điếu cho những kẻ lạc loài” [10, 25]. Và sau đó là sự im lặng và lãng quên. Cuốn sách hầu như vắng bóng trong các công trình, các tác phẩm phê bình và các chuyên luận về văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới. Một xu hướng khác nữa là sự cổ vũ, động viên nhưng e dè và đều chung câu hỏi: Liệu rằng cuốn tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh có bị dồn nén 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quá nhiều chất bi không? Nguyễn Phan Hách trong cuộc thảo luận về tiểu thuyết Thân phận của tình yêu (Báo Văn nghệ số 37 năm 1991) đã viết: “Lùi ra xa, đứng cao hơn một chút thì thấy có thể thông cảm được với tác phẩm này. Tôi chưa hẳn tán thành hoàn toàn về nội dung, nhưng cái đẹp, cái tuyệt kĩ, văn chương là văn chương của cuốn sách đã át đi được những e ngại khác. Cũng trong cuộc thảo luận này, Vũ Quần Phương nhận xét: “Nếu cái đáng khen trong cuốn sách là chân thực trong tâm trạng, thì chỗ cần lưu ý tác giả cũng là tính chân thực cần có, trong khi dựng lại bối cảnh hậu phương miền Bắc và những trận đánh trả máy bay Mỹ. Bảo Ninh đã đánh mất cái hào khí rất đẹp của năm tháng ấy, có thể nó ấu trĩ, nhưng nó có cảm giác tác giả có những điều không hài lòng nên có cái nhìn thiên kiến, có chỗ cực đoan. Đọc những chi tiết khủng khiếp, đay nghiến, thấy tác giả ác, ta chưa thấy được nhân tố làm nên chiến thắng ở đây” [19, 4]. Nguyên Ngọc là một trong những người tiêu biểu cho xu hướng đánh giá cao đóng góp của Bảo Ninh trong sự phát triển của tiểu thuyết Việt Nam hiện đại. Trong cuộc thảo luận về tiểu thuyết Thân phận tình yêu (Báo Văn nghệ số 37 năm 1991), ông khẳng định: “Cuốn sách Thân phận của tình yêu của Bảo Ninh là sự nghiền ngẫm về chiến thắng, ý nghĩa và giá trị to lớn và dữ dội của chiến thắng. Nó chỉ cho chúng ta biết rằng, chúng ta đã làm nên chiến công vĩ đại thắng Mỹ với cái giá ghê gớm đến chừng nào. Một đặc sắc nữa của cuốn sách này là tác giả viết với tư cách hoàn toàn của người trong cuộc, không đứng ngoài, đứng trên nhìn ngắm mà đứng trong, thậm chí ở tận đáy của cuộc chiến tranh. Anh viết về cuộc chiến tranh “của anh” gần như bằng tất cả máu của anh. Về mặt nghệ thuật, đó là thành tựu cao nhất của văn học đổi mới” [36, 5]. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhà văn Nguyễn Quang Thiều từng nhận xét về Nỗi buồn chiến tranh: “Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh chinh phục được bạn đọc nhiều nước trên thế giới trước hết vì nó đã chạm vào mẫu số chung của nhân loại”. Trong công trình Thi pháp hiện đại, bài viết Thân phận tình yêu của Bảo Ninh, Đỗ Đức Hiểu cũng đánh giá rất cao cuốn tiểu thuyết này.