Luận văn: Hoạt động Phái sinh tại Ngân hàng TMCP Quân đội - Thực trạng và Giải pháp

Tổng hợp kiến thức Hoạt động Phái sinh tại Ngân hàng TMCP Quân đội: Thực trạng và Giải pháp, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả

• Tác giả: Đinh Hải Hà
• Người hướng dẫn: PGS,TS Tăng Văn Nghĩa
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
• Đề tài: Hoạt động phái sinh tại Ngân hàng TMCP Quân đội: thực trạng và giải pháp
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sỹ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHÁI SINH, THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH PHÁI SINH VÀ HOẠT ĐỘNG PHÁI SINH TẠI NGÂN HÀNG
• 1.1. Công cụ phái sinh
• 1.1.1. Sự ra đời của công cụ phái sinh
• 1.1.2. Khái niệm về công cụ phái sinh và hoạt động phái sinh
• 1.1.3. Đặc điểm của công cụ tài chính phái sinh
• 1.1.4. Vai trò của công cụ phái sinh
• 1.1.5. Các loại công cụ phái sinh tài chính
• 1.2. Thị trường tài chính phái sinh
• 1.2.1. Phân loại thị trường tài chính phái sinh
• 1.2.2. Các chủ thể giao dịch trên thị trường tài chính phái sinh
• 1.2.3. Vai trò của thị trường tài chính phái sinh
• 1.3. Hoạt động phái sinh tại Ngân hàng thương mại
• 1.3.1. Định nghĩa hoạt động phái sinh tại Ngân hàng thương mại
• 1.3.2. Các hoạt động phái sinh được thực hiện tại Ngân hàng thương mại tại Việt Nam
• 1.3.3. Các chỉ tiêu phản ánh kết quả hoạt động phái sinh tại Ngân hàng thương mại
• 1.4. Tổng quan về thị trường phái sinh tại Việt Nam
• 1.4.1. Quá trình hình thành phát triển của thị trường tài chính phái sinh tại Việt Nam
• 1.4.2. Các thị trường sản phẩm phái sinh tại Việt Nam
• 1.4.3. Nhận xét kết quả thực hiện hoạt động phái sinh trong ngân hàng thương mại Việt Nam
• 1.4.3.1. Những kết quả đạt được
• 1.4.3.2. Những tồn tại
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG PHÁI SINH TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN QUÂN ĐỘI
• 2.1. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Quân Đội
• 2.1.1. Quá trình hình thành phát triển của Ngân hàng TMCP Quân đội
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức và quy mô của Ngân hàng TMCP Quân đội
• 2.1.3. Các hoạt động kinh doanh chủ yếu của Ngân hàng TMCP Quân Đội
• 2.2. Các điều kiện cho việc thực hiện hoạt động phái sinh tại Ngân hàng TMCP Quân đội
• 2.2.1. Điều kiện về cơ sở pháp lý
• 2.2.2. Điều kiện về cơ sở hạ tầng, công nghệ
• 2.2.3. Điều kiện về cơ cấu tổ chức và quản trị điều hành
• 2.2.4. Điều kiện về nhân lực
• 2.3. Thực trạng hoạt động phái sinh tại Ngân hàng TMCP Quân đội
• 2.3.1. Thực trạng hoạt động phái sinh ngoại tệ
• 2.3.2. Thực trạng hoạt động phái sinh hàng hóa
• 2.3.3. Thực trạng hoạt động phái sinh lãi suất
• 2.3.4. Nhận xét thực trạng các hoạt động phái sinh tại Ngân hàng TMCP Quân đội
• 2.4. Những kết quả đạt được
• 2.5. Những vấn đề đặt ra đối với hoạt động phái sinh của Ngân hàng Quân đội
• 3. CHƯƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG PHÁI SINH TẠI NGÂN HÀNG TMCP QUÂN ĐỘI - MB
• 3.1. Xu thế của hoạt động phái sinh trên thị trường tài chính thế giới
• 3.2. Mục tiêu và phương hướng cho hoạt động phái sinh tài chính tại NH TMCP Quân đội trong thời gian tới
• 3.3. Giải pháp phát triển hoạt động phái sinh tại Ngân hàng TMCP Quân đội
• 3.3.1. Xây dựng chiến lược và tổ chức thực hiện chiến lược ứng dụng các công cụ phái sinh trong toàn hệ thống
• 3.3.2. Hoàn thiện các quy trình giao dịch phái sinh và liên tục cải tiến các quy trình nội bộ
• 3.3.3. Đẩy mạnh công tác marketing các sản phẩm phái sinh
• 3.3.4. Đưa các sản phẩm phái sinh lên ứng dụng nền tảng số, tạo ra kênh giao dịch thuận tiện cho khách hàng
• 3.3.5. Đào tạo nguồn nhân lực của ngân hàng
• 3.3.6. Mở rộng quan hệ hợp tác với các ngân hàng nước ngoài
• 3.3.7. Đầu tư phát triển công nghệ thông tin phục vụ các hoạt động trong lĩnh vực giao dịch phái sinh
• 3.4. Một số kiến nghị
• 3.4.1. Đối với Ngân hàng nhà nước
• 3.4.2. Kiến nghị với Chính phủ
• 3.4.3. Đối với Các Bộ, ngành
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoạt động phái sinh

Hoạt động phái sinh tài chính tại Ngân hàng TMCP Quân đội đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận. Công cụ phái sinh được định nghĩa là các sản phẩm tài chính có giá trị phụ thuộc vào giá trị của tài sản cơ sở. Chúng bao gồm hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, hợp đồng hoán đổi và hợp đồng quyền chọn. Mỗi loại công cụ có đặc điểm và ứng dụng riêng, giúp các ngân hàng và doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro về lãi suất, tỷ giá và giá hàng hóa. Theo nghiên cứu, thị trường tài chính phái sinh tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động.

1.1. Khái niệm và vai trò của công cụ phái sinh

Công cụ phái sinh là sản phẩm tài chính hiện đại, có nguồn gốc từ thế kỷ 17. Chúng có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa rủi ro cho các tổ chức tài chính và doanh nghiệp. Các công cụ này giúp giảm thiểu tác động của biến động giá cả, lãi suất và tỷ giá đến hoạt động kinh doanh. Đặc biệt, trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, việc sử dụng công cụ phái sinh trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Các ngân hàng thương mại, trong đó có Ngân hàng TMCP Quân đội, cần phải nắm bắt và ứng dụng hiệu quả các công cụ này để nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

II. Thực trạng hoạt động phái sinh tại Ngân hàng TMCP Quân đội

Ngân hàng TMCP Quân đội đã có những bước tiến đáng kể trong hoạt động phái sinh tài chính. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Hoạt động phái sinh ngoại tệ, hàng hóa và lãi suất đã được triển khai, nhưng quy mô và tính đa dạng của các sản phẩm còn hạn chế. Theo số liệu từ năm 2015 đến 2019, doanh thu từ hoạt động phái sinh đã tăng trưởng, nhưng vẫn chưa đạt được tiềm năng tối đa. Các vấn đề như nhận thức của khách hàng về công cụ phái sinh, sự phức tạp trong quy trình giao dịch và chi phí giao dịch cao đã cản trở sự phát triển của hoạt động này.

2.1. Kết quả đạt được và tồn tại

Ngân hàng TMCP Quân đội đã ghi nhận những kết quả tích cực từ hoạt động phái sinh. Doanh thu từ các sản phẩm phái sinh đã đóng góp một phần không nhỏ vào tổng lợi nhuận của ngân hàng. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề như sự tập trung hoạt động tại một số chi nhánh lớn, sự thiếu đa dạng trong các sản phẩm phái sinh và nhận thức hạn chế của khách hàng. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả hoạt động và mở rộng thị trường cho các sản phẩm phái sinh.

III. Giải pháp phát triển hoạt động phái sinh tại Ngân hàng TMCP Quân đội

Để phát triển hoạt động phái sinh, Ngân hàng TMCP Quân đội cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, ngân hàng cần xây dựng chiến lược phát triển rõ ràng, tập trung vào việc nâng cao nhận thức của khách hàng về công cụ phái sinh. Thứ hai, việc cải tiến quy trình giao dịch và giảm chi phí giao dịch sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho khách hàng tham gia. Cuối cùng, ngân hàng cần đẩy mạnh công tác marketing và phát triển các sản phẩm phái sinh đa dạng hơn để thu hút khách hàng.

3.1. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc tổ chức các buổi hội thảo, đào tạo cho khách hàng về công cụ phái sinh, cũng như cải tiến công nghệ thông tin để hỗ trợ giao dịch. Ngân hàng cũng nên mở rộng quan hệ hợp tác với các ngân hàng nước ngoài để học hỏi kinh nghiệm và phát triển sản phẩm. Đầu tư vào công nghệ thông tin sẽ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng nhanh chóng nhu cầu của khách hàng trong lĩnh vực phái sinh tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam và thế giới đang trải qua nhiều biến động lớn về lãi suất, tỷ giá và giá cả hàng hóa, rủi ro thị trường ngày càng gia tăng đối với các tổ chức tài chính và doanh nghiệp. Hoạt động phái sinh tài chính trở thành công cụ thiết yếu để phòng ngừa rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận. Tại Việt Nam, thị trường phái sinh còn non trẻ với quy mô và số lượng giao dịch hạn chế, đặc biệt trong các ngân hàng thương mại. Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng hoạt động phái sinh tại Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) trong giai đoạn 2015-2019, thời điểm ngân hàng được cấp phép đầy đủ các nghiệp vụ phái sinh tiền tệ, hàng hóa và lãi suất. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả hoạt động phái sinh của MB, nhận diện các tồn tại và đề xuất giải pháp phát triển phù hợp, góp phần nâng cao năng lực quản trị rủi ro và tăng trưởng lợi nhuận. Phạm vi nghiên cứu bao gồm hội sở chính tại Hà Nội và hệ thống chi nhánh trên toàn quốc. Việc phát triển hoạt động phái sinh tại MB không chỉ giúp ngân hàng tăng cường vị thế cạnh tranh mà còn đóng góp vào sự phát triển bền vững của thị trường tài chính phái sinh Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về công cụ tài chính phái sinh, bao gồm:

• Lý thuyết công cụ phái sinh: Định nghĩa công cụ phái sinh là các hợp đồng tài chính có giá trị phụ thuộc vào biến số cơ sở như tỷ giá, lãi suất, giá hàng hóa, chỉ số chứng khoán. Các loại công cụ chính gồm hợp đồng kỳ hạn (Forward), hợp đồng tương lai (Future), hợp đồng hoán đổi (Swap) và hợp đồng quyền chọn (Option).

• Lý thuyết quản trị rủi ro tài chính: Phân tích vai trò của công cụ phái sinh trong việc phòng ngừa rủi ro biến động giá cả, tỷ giá và lãi suất, đồng thời tạo điều kiện cho các nhà đầu tư và tổ chức tài chính tối ưu hóa lợi nhuận.

• Mô hình thị trường tài chính phái sinh: Phân loại thị trường thành thị trường giao dịch tập trung (Exchange) và thị trường phi tập trung (OTC), cùng các chủ thể tham gia như nhà bảo hộ (Hedger), nhà đầu cơ (Speculator) và nhà kinh doanh chênh lệch giá (Arbitrageur).

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: công cụ phái sinh, tài sản cơ sở, hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, hợp đồng hoán đổi, hợp đồng quyền chọn, thị trường phái sinh tập trung và phi tập trung.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp phân tích định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp từ báo cáo thường niên, báo cáo tài chính, bảng cân đối kế toán và các báo cáo nội bộ của Ngân hàng TMCP Quân đội giai đoạn 2015-2019. Ngoài ra, nghiên cứu tài liệu từ các giáo trình, văn bản pháp luật, bài báo khoa học và các báo cáo ngành liên quan đến thị trường phái sinh trong và ngoài nước.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả để tổng hợp số liệu về doanh số giao dịch, thu nhập từ hoạt động phái sinh, số lượng khách hàng và tỷ trọng các loại sản phẩm phái sinh. Phân tích biểu đồ, đồ thị để minh họa diễn biến doanh số và lợi nhuận theo thời gian. Phân tích định tính nhằm đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động phái sinh, nhận diện tồn tại và nguyên nhân.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Dữ liệu tập trung vào toàn bộ hoạt động phái sinh của Ngân hàng TMCP Quân đội trong giai đoạn nghiên cứu, đảm bảo tính đại diện và toàn diện cho thực trạng hoạt động.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2015-2019, thời điểm MB được cấp phép đầy đủ các nghiệp vụ phái sinh và có sự chú trọng phát triển hoạt động này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và doanh số giao dịch phái sinh tăng trưởng mạnh: Doanh số giao dịch phái sinh tại MB giai đoạn 2015-2019 có bước nhảy vọt, đóng góp quan trọng vào tổng lợi nhuận trước thuế hơn 10.000 tỷ đồng năm 2019. Ví dụ, doanh số giao dịch hoán đổi ngoại tệ và lãi suất tăng liên tục, với tỷ lệ tăng trưởng hàng năm khoảng 15-20%.

2. Đa dạng sản phẩm phái sinh còn hạn chế: Hoạt động phái sinh chủ yếu tập trung vào các sản phẩm phái sinh tiền tệ, trong khi các sản phẩm phái sinh hàng hóa và lãi suất chưa phát triển tương xứng. Số lượng khách hàng tham gia các sản phẩm phái sinh còn khiêm tốn, chưa phổ biến rộng rãi trên toàn hệ thống.

3. Cơ cấu tổ chức và công nghệ chưa đồng bộ: Hoạt động phái sinh tập trung tại hội sở chính và một số chi nhánh lớn, chưa được triển khai rộng khắp các chi nhánh trên toàn quốc. Hệ thống công nghệ thông tin phục vụ giao dịch phái sinh còn hạn chế, chưa tạo thuận lợi tối đa cho khách hàng.

4. Nhận thức và hiểu biết của khách hàng còn thấp: Khách hàng chưa mạnh dạn tham gia các sản phẩm phái sinh do thiếu kiến thức và kinh nghiệm, dẫn đến tỷ trọng giao dịch giữa các sản phẩm phái sinh không cân đối, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên xuất phát từ nhiều yếu tố. Thứ nhất, môi trường pháp lý về sản phẩm phái sinh tại Việt Nam chưa hoàn thiện, một số sản phẩm bị hạn chế hoặc chưa được phép triển khai rộng rãi theo thông lệ quốc tế. Thứ hai, chi phí giao dịch phái sinh còn cao và quy trình giao dịch phức tạp làm giảm sức hấp dẫn đối với khách hàng. Thứ ba, công tác marketing và tuyên truyền sản phẩm phái sinh chưa hiệu quả, chưa tạo được nhận thức đầy đủ về lợi ích của công cụ phái sinh.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành, kết quả của MB tương đồng với xu hướng phát triển của các ngân hàng thương mại Việt Nam khác, tuy nhiên MB có lợi thế về quy mô và uy tín thương hiệu khi được The Asian Banker trao giải "Ngân hàng cung ứng sản phẩm phái sinh tài chính của năm tại Việt Nam" năm 2018. Việc sử dụng biểu đồ doanh số giao dịch và thu nhập từ phái sinh theo năm giúp minh họa rõ nét sự tăng trưởng và những biến động trong hoạt động phái sinh của MB.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là cơ sở để MB và các ngân hàng thương mại khác nhận diện điểm mạnh, điểm yếu trong hoạt động phái sinh, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro và tăng trưởng lợi nhuận bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và triển khai chiến lược phát triển hoạt động phái sinh toàn diện: MB cần xây dựng chiến lược dài hạn, tổ chức thực hiện đồng bộ các công cụ phái sinh trên toàn hệ thống, mở rộng phạm vi triển khai đến các chi nhánh trên toàn quốc trong vòng 3 năm tới.

2. Hoàn thiện quy trình giao dịch và cải tiến công nghệ: Đơn giản hóa thủ tục giao dịch, giảm chi phí và thời gian xử lý, đồng thời đầu tư phát triển hệ thống công nghệ thông tin hiện đại, tạo kênh giao dịch trực tuyến thuận tiện cho khách hàng trong 2 năm tới.

3. Đẩy mạnh công tác marketing và nâng cao nhận thức khách hàng: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo, truyền thông về lợi ích và cách thức sử dụng các sản phẩm phái sinh, nhằm tăng số lượng và đa dạng hóa khách hàng tham gia trong vòng 1-2 năm.

4. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chuyên sâu: Tăng cường đào tạo chuyên môn cho cán bộ ngân hàng về kiến thức và kỹ năng quản lý, giao dịch phái sinh, áp dụng chuẩn mực quốc tế kết hợp với quy định pháp luật Việt Nam, đảm bảo đội ngũ nhân sự đủ năng lực phục vụ hoạt động phái sinh hiệu quả trong 3 năm tới.

5. Mở rộng hợp tác quốc tế và hoàn thiện khung pháp lý: Tăng cường quan hệ hợp tác với các ngân hàng nước ngoài để học hỏi kinh nghiệm, đồng thời kiến nghị Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ hoàn thiện khung pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển thị trường phái sinh theo chuẩn mực quốc tế trong trung hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngân hàng thương mại và tổ chức tài chính: Giúp các ngân hàng hiểu rõ thực trạng, thách thức và giải pháp phát triển hoạt động phái sinh, từ đó nâng cao năng lực quản trị rủi ro và đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ.

2. Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện khung pháp lý, chính sách phát triển thị trường tài chính phái sinh tại Việt Nam, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống tài chính.

3. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và kinh doanh hàng hóa: Nắm bắt được vai trò và lợi ích của công cụ phái sinh trong phòng ngừa rủi ro tỷ giá, giá cả hàng hóa, từ đó áp dụng hiệu quả trong hoạt động kinh doanh.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành tài chính ngân hàng: Là tài liệu tham khảo có giá trị về lý thuyết, thực trạng và giải pháp phát triển hoạt động phái sinh tại ngân hàng thương mại Việt Nam, phục vụ cho nghiên cứu và giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động phái sinh là gì và tại sao quan trọng với ngân hàng?
   Hoạt động phái sinh là việc sử dụng các công cụ tài chính phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, tương lai, hoán đổi, quyền chọn để phòng ngừa rủi ro biến động giá, tỷ giá, lãi suất hoặc tìm kiếm lợi nhuận. Với ngân hàng, phái sinh giúp quản lý rủi ro hiệu quả, tăng thu nhập từ phí dịch vụ và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

2. Ngân hàng TMCP Quân đội đã đạt được những kết quả gì trong hoạt động phái sinh?
   MB đã có bước phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn 2015-2019 với doanh số giao dịch phái sinh tăng trưởng liên tục, đóng góp quan trọng vào lợi nhuận trước thuế hơn 10.000 tỷ đồng năm 2019. MB cũng được vinh danh là ngân hàng cung ứng sản phẩm phái sinh tài chính xuất sắc tại Việt Nam năm 2018.

3. Những khó khăn chính mà MB gặp phải trong phát triển hoạt động phái sinh là gì?
   Các khó khăn gồm hoạt động phái sinh tập trung tại một số chi nhánh, sản phẩm chưa đa dạng, nhận thức khách hàng còn hạn chế, chi phí giao dịch cao, quy trình phức tạp và môi trường pháp lý chưa hoàn thiện.

4. Giải pháp nào được đề xuất để phát triển hoạt động phái sinh tại MB?
   Các giải pháp bao gồm xây dựng chiến lược phát triển toàn diện, hoàn thiện quy trình và công nghệ, đẩy mạnh marketing và đào tạo nhân lực, mở rộng hợp tác quốc tế và kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý.

5. Hoạt động phái sinh có rủi ro gì và MB quản lý ra sao?
   Phái sinh tiềm ẩn rủi ro thị trường, thanh toán và pháp lý. MB tăng cường kiểm soát nội bộ, xây dựng hệ thống giám sát rủi ro, áp dụng các công cụ phân tích và dự báo thị trường, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật để giảm thiểu rủi ro.

Kết luận

• Hoạt động phái sinh tại Ngân hàng TMCP Quân đội đã có sự phát triển vượt bậc trong giai đoạn 2015-2019, đóng góp tích cực vào lợi nhuận và nâng cao uy tín ngân hàng.
• Các tồn tại như phạm vi triển khai hạn chế, sản phẩm chưa đa dạng, nhận thức khách hàng thấp và chi phí giao dịch cao cần được khắc phục.
• Giải pháp phát triển bao gồm xây dựng chiến lược toàn diện, cải tiến quy trình, đẩy mạnh marketing, đào tạo nhân lực và hoàn thiện công nghệ.
• Kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường hợp tác quốc tế là yếu tố then chốt để phát triển bền vững hoạt động phái sinh.
• MB cần tiếp tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh kế hoạch phát triển phái sinh trong các giai đoạn tiếp theo nhằm nâng cao hiệu quả và vị thế trên thị trường tài chính trong nước và quốc tế.

Hành động ngay hôm nay để tận dụng tối đa tiềm năng của công cụ phái sinh, góp phần vào sự phát triển bền vững của Ngân hàng TMCP Quân đội và thị trường tài chính Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu 3 chương: Chƣơng 1: Những vấn đề chung về công cụ phái sinh, thị trường tài chính phái sinh và hoạt động phái sinh tại Ngân hàng thương mại Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động phái sinh tại Ngân hàng TMCP Quân đội - MB. Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm phát triển hoạt động phái sinh tại Ngân hàng TMCP Quân đội - MB. 6 CHƢƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHÁI SINH, THỊ TRƢỜNG TÀI CHÍNH PHÁI SINH VÀ HOẠT ĐỘNG PHÁI SINH TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Công cụ phái sinh 1.1 Sự ra đời của công cụ phái sinh Mặc dù được xem là sản phẩm của nền kinh tế tài chính hiện đại, nhưng công cụ phái sinh đã manh nha hình thành từ rất lâu đời. Nguồn gốc của giao dịch phái sinh được các nhà nghiên cứu tìm thấy từ vài thế kỷ trước.

Theo Kaori Suzuki và David Turner (2005), một trong những giao dịch phái sinh đầu tiên và lâu đời nhất là các hợp đồng tương lai lúa gạo, xuất hiện đầu tiên tại Nhật Bản vào khoảng những năm 1700 – khi mà những người nông dân có thể mang gạo đến các thành phố lớn như Osaka để tập trung bán tại các cuộc đấu giá. Những người thắng cuộc thắng cuộc sẽ bán gạo và nhận được một biên nhận để sau đó có thể đổi sang tiền mặt. Dần dần, những phiếu biên nhận này trở thành vật giao dịch chính, những nhà buôn mua bán các giấy biên nhận trên một thị trường riêng và gạo trở thành tài sản cơ sở. Năm 1730, sàn giao dịch gạo Dojima được thành lập, cho phép mua bán gạo theo hình thức giao ngay và kỳ hạn, lấy kỳ hạn của các hợp đồng gạo tối đa là 4 tháng.

Còn tại Chicago – Mỹ, vào năm 1848, Sở giao dịch thương mại Chicago (CBOT) đã được thành lập nhằm mục đích bảo hiểm rủi ro về giá ngũ cốc cho các nông dân và thương nhân buôn bán ngũ cốc. Sở đã tiêu chuẩn hóa khối lượng và chất lượng sản phẩm giúp các bên dễ dàng trong việc định giá và thúc đẩy hoạt động mua bán hàng hóa. Năm 1973, Sở giao dịch quyền chọn Chicago (The Chicago Board Options Exchange- CBOE) bắt đầu giao dịch các hợp đồng quyền chọn mua đối với 16 loại cổ phiếu. Hợp đồng quyền chọn bán bắt đầu được giao dịch trên sàn từ năm 1977.

Kể từ đó, thị trường quyền chọn đã phát triển mạnh mẽ, tạo ra các trao đổi mới và nhiều loại hợp đồng quyền chọn mới. Những hợp đồng quyền chọn có tài sản cơ sở khác nhau từ cổ phiếu và trái phiếu, ngoại tệ, chỉ số chứng khoán, đến các quyền chọn trên hợp đồng. Chỉ sau một thời gian ngắn được giao dịch, quyền chọn đã được phép giao dịch trên tất cả các thị trường lớn như American Stock Exchange, 7 Philadelphia Stock Exchange, Midwest Stock Exchange Pacific Stock Exchange; London Internatrional Financial Futures Exchange – LIFEE. Năm 1970, với chế độ tỷ giá thả nổi, thị trường các giao dịch kỳ hạn phát triển mạnh mẽ.

Đến năm 1972, Sở giao dịch Chicago Mercantile Exchange (CME) được thành lập tạo nên thị trường tiền tệ quốc tế là nơi giao dịch các hợp đồng tương lai tiền tệ, theo đó đến năm 1982, SGD CME đã tạo ra hợp đồng Eurodollar là loại hợp đồng tương lai được giao dịch nhiều nhất. Bên cạnh đó, hợp đồng tương lai lãi suất đầu tiên được tạo ra bởi SGD CBOT vào năm 1975 dựa trên các khoản vay có đảm bảo của Ginnie Mae. Những năm 1980 đánh dấu thời kỳ bắt đầu của Giao dịch phái sinh không tập trung (Over the counter – OTC). Kể từ đó, tạo bước đà cho sự phát triển nhanh chóng, mạnh mẽ của các giao dịch phái sinh trên thị trường thế giới.

Theo số liệu báo cáo của Ngân hàng thanh toán Quốc tế BIS, đến tháng 12 năm 2007, các hợp đồng phái sinh được trao đổi trên các sàn giao dịch đạt kỷ lục 681 nghìn tỷ Đô la Mỹ. Sau 6 năm, năm 2013, khối lượng các giao dịch phái sinh toàn thế giới đạt 1200 nghìn tỷ USD, gần gấp đôi năm 2007. Như vậy, từ các tài sản cơ sở đầu tiên chỉ là nông sản, đến nay, có thể nói bất kỳ một loại hàng hóa, dịch vụ nào cũng có thể trở thành tài sản cơ sở của giao dịch phái sinh. Phái sinh đã vượt xa khỏi giới hạn của hợp đồng nông sản ban đầu, trở thành một công cụ tài chính để phòng vệ rủi ro biến động giá cả của hàng hóa, lãi suất, tỷ giá, chứng khoán cũng như một kênh đầu tư chênh lệch giá mới cho các nhà đầu cơ trên thị trường tài chính.2 Khái niệm về công cụ phái sinh và hoạt động phái sinh: 1.1 Công cụ phái sinh: “Phái sinh” được dịch từ nguyên gốc tiếng Anh là “derivative”, có nghĩa là “bắt nguồn từ” hay “phát sinh từ”.

Trên thế giới, hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về CCPS được đưa ra bởi những tổ chức uy tín như sau: Theo sách trắng báo cáo về thị trường phái sinh toàn cầu của một trong những tổ chức điều hành sàn chứng khoán lớn nhất thế giới Deutsche Boerse AG 8 cho rằng: “CCPS là những công cụ tài chính mà giá trị của nó phụ thuộc (hoặc bắt nguồn) từ giá trị của những biến số cơ sở. “Biến số cơ sở là những yếu tố (như giá trị, mức độ biến động giá,.) của một tài sản cơ sở (underlying asset) được giao dịch trong hợp đồng phái sinh” Theo John Downes và Jordan Elliot Goodman (2010) thì “CCPS là một hợp đồng có giá trị phụ thuộc vào kết quả hoạt động của một tài sản, tài chính gốc, một chỉ số hoặc các công cụ đầu tư khác” Còn tại Việt Nam, trong Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 (khoản 23. Điều 4) thuật ngữ sản phẩm phái sinh được giải thích là “Công cụ tài chính được định giá theo biến động dự kiến về giá trị của một tài sản tài chính gốc như tỷ giá, lãi suất, ngoại hối, tiền tệ hoặc tài sản tài chính khác”. Dù được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau, nhưng tựu trung lại CCPS là một công cụ mà giá trị của nó bắt nguồn từ giá trị của các tài sản cơ sở; thu nhập trong tương lai của nó phụ thuộc vào sự thay đổi của các biến số cơ sở, như giá của hàng hóa, tỷ giá, lãi suất, chỉ số chứng khoán hay các loại chỉ số khác.

Bản thân CCPS không có giá trị, mà giá trị của nó phụ thuộc vào giá trị của tài sản cơ sở. Tài sản cơ sở có thể là bất cứ thứ gì được 2 bên chấp thuận giao dịch và được chia thành 2 nhóm chính như sau: - Tài sản hàng hóa: + Nông sản: ngũ cốc (ngô, lúa mỳ, đậu), các loại thịt, các sản phẩm bơ sữa, lâm sản, coca, café, đường… + Nhiên liệu: dầu thô, dầu sưởi, dầu diesel, dầu ethanol, xăng, khí ga, than. + Kim loại: vàng, bạc, bạch kim, paladin, đồng, thép, uranium. + Thời tiết: Nhiệt độ các nước Mỹ, Canada, Australia, Châu Âu, Châu Á Thái Bình Dương, bão hurricane, sương mù, lượng tuyết, lượng mưa.

- Tài sản tài chính: + Chỉ số cổ phiếu: S&P 500, S&P midcap 400, S&P smallcap 600, chỉ số 9 DownJohn, S&P CNX, Nikkei 225… + Các loại tiền tệ được lưu hành + Lãi suất: Lãi suất Eurodollar, Euribor, Tibor, Sibor, Libor, các chỉ số lãi suất… Theo Hunt & Kennedy (2004), “Công cụ tài chính phái sinh - thường được gọi là các công cụ tài chính mới - là công cụ tài chính có giá trị được xác định dựa trên cơ sở giá trị của các công cụ tài chính cơ sở như chứng khoán, hối đoái, lãi suất”. Như vậy, dựa trên sự phân loại về tài sản cơ sở, ta có thể chia CCPS thành phái sinh hàng hóa và phái sinh tài chính trong đó phái sinh hàng hóa là các giao dịch phái sinh mà tài sản cơ sở là hàng hóa (nông sản, nhiên liệu, kim loại…) và phái sinh tài chính là các giao dịch phái sinh có tài sản cơ sở là tài sản tài chính (lãi suất, tỷ giá, chỉ số chứng khoán…).2 Hoạt động phái sinh Hoạt động phái sinh trong bài viết được định nghĩa là nghiệp vụ sử dụng các công cụ phái sinh, bao gồm cả phái sinh hàng hóa và phái sinh tài chính, nhằm các mục tiêu khác nhau như phân tán, phòng ngừa rủi ro về giá cả hàng hóa, lãi suất, chứng khoán, tỷ giá…; kinh doanh, bảo vệ lợi nhuận hoặc tạo ra lợi nhuận; lợi dụng chênh lệch giá và đầu cơ. Từ hoạt động phái sinh tạo ra các giao dịch phái sinh mà theo Redhead (2010) nói rằng “GDPS chính là một loại hình bảo hiểm rủi ro tài chính khi thực hiện các hợp đồng kinh tế mà bản chất là phân tán rủi ro tiềm ẩn và đương nhiên, lợi nhuận của các giao dịch cùng được chia sẻ cho các bên. GDPS gồm các giao dịch kỳ hạn (Forward), hoán đổi (Swaps), quyền chọn (Options) và tương lai (Futures)”.3 Đặc điểm của công cụ tài chính phái sinh Thứ nhất, các CCPS có giá trị thay đổi theo sự thay đổi giá trị của các tài sản cơ sở (lãi suất, giá công cụ tài chính, giá hàng hóa, tỷ giá hối đoái, chỉ số giá, xếp hạng tín dụng hoặc chỉ số tín dụng).

Sự thay đổi của các tài sản cơ sở chính là điều kiện hình thành các CCPS. Do đặc điểm này mà việc định giá các CCPS rất khác biệt so với các công cụ tài chính khác. Chẳng hạn như để định giá một cổ phiếu phổ 10 thông của một doanh nghiệp, ta cần ước tính được các dòng tiền kỳ vọng trong tương lai, cổ tức dự kiến hàng năm, giá bán cổ phiếu dự kiến hay tốc độ tăng trưởng của công ty. Nhưng để định giá một công cụ phái sinh, giả sử như định giá một quyền chọn bán 1.000 tấn gạo tại thời điểm 02/06/2018, ngày đáo hạn là 19/01/2020, ta cần xét đến những biến động về giá trị thị trường của tài sản, giá thực hiện của quyền chọn bán, lãi suất phi rủi ro, mức độ biến động tỷ suất lợi nhuận của tài sản.

Như vậy, giá trị các CCPS phụ thuộc rất nhiều vào sự thay đổi giá trị của tài sản cơ sở. Thứ hai, công cụ phái sinh không yêu cầu bất cứ một khoản đầu tư thuần ban đầu nào hoặc chỉ yêu cầu một khoản đầu tư thuần ban đầu thấp hơn so với các loại hợp đồng khác có các phản ứng tương tự đối với sự thay đổi của các yếu tố thị trường.