CHƯƠNG I THỰC TRẠNG QUY TRÌNH KIỂM TOÁN TSCĐ DO CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN TÀI CHÍNH (VACA) THỰC HIỆN 1. Mục tiêu và căn cứ kiểm toán TSCĐ trong kiểm toán báo cáo tài chính ( BCTC ) do VACA thực hiện: 1. Mục tiêu kiểm toán TSCĐ Theo chuẩn mực kiểm toán số 200 có ghi rõ: “ Mục tiêu kiểm toán BCTC là giúp cho Kiểm toán viên và công ty Kiểm toán đưa ra ý kiến xác nhận rằng BCTC có được lập trên cơ sở chuẩn mực và chế độ kế toán có tuân thủ pháp luật liên quan và có phản ánh trung thực và hợp lý dựa trên các khía cạnh trọng yếu hay không? ” Do đó, phù hợp với mục tiêu chung của kiểm toán BCTC, mục tiêu của kiểm toán TSCĐ là thu thập đầy đủ bằng chứng thích hợp để đưa ra xác nhận về độ tin cậy của các thông tin tài chính liên quan. Ngoài ra, kiểm toán TSCĐ còn có mục tiêu cung cấp các thông tin, tài liệu liên quan làm cơ sở tham chiếu khi kiểm toán các khoản mục khác có liên quan.
Để đạt được mục tiêu chung đó, kiểm toán TSCĐ cần đạt được những mục tiêu cụ thể đối với nghiệp vụ và số dư TSCĐ như sau: Kiểm toán TSCĐ là một bộ phận của kiểm toán BCTC, do vậy, mục tiêu kiểm toán của khoản mục TSCĐ cũng hướng đến mục tiêu chung của kiểm toán BCTC là giúp KTV và Công ty kiểm toán đưa ra ý kiến về sự trung thực và hợp lý của BCTC trên những khía cạnh trạnh trọng yếu, sự tuân thủ pháp luật liên quan và sự tuân thủ các chuẩn mực kế toán hiện hành. Ngoài ra, kiểm toán TSCĐ còn có mục tiêu cung cấp các thông tin, tài liệu liên quan làm cơ sở tham chiếu khi kiểm toán các chu kỳ khác có liên quan. Để đạt được mục tiêu chung đó, kiểm toán TSCĐ cần đạt được những mục tiêu cụ thể đối với nghiệp vụ và số dư TSCĐ như sau: Nguyễn Văn Thắng Kiểm toán 48A 5 - Đối với các nghiệp vụ về TSCĐ. Mục tiêu về sSự phát sinh: Tất cả các nghiệp vụ TSCĐ được ghi sổ trong kỳ là có phát sinh thực tế, không có các nghiệp vụ nào ghi khống.
Mục tiêu về sSự tính toán, đánh giáchính xác số học: Đảm bảo các nghiệp vụ TSCĐ được xác định theo đúng các nguyên tắc và chế độ kế toán hiện hành và được tính toán đúng đắn ( Nguyên giá, khấu hao,…). Mục tiêu đĐầy đủ: Các nghiệp vụ TSCĐ phát sinh trong kỳ như tăng, giảm, khấu hao TSCĐ đều được phản ánh, theo dõi đầy đủ trên sổ kế toán. Mục tiêu phân loại và trình bàyĐúng đắn: Các nghiệp vụ TSCĐ phát sinh trong kỳ được phân loại đúng đắn theo các quy định của các chuẩn mực và chế độ kế toán liên quan, được hạch toán đúng trình tự và đúng phương pháp kế toán. Đúng kỳ: Các nghiệp vụ TSCĐ được hạch toán đúng kỳ phát sinh theo nguyên tắc dồn tích.
- Đối với số dư tài khoản TSCĐ Mục tiêu sSự hiện hữu: Tất cả các TSCĐ được của doanh nghiệpDN trình bày trên BCTC đều tồn tại thực tế tại thời điểm báo cáo. Mục tiêu qQuyền và nghĩa vụ: Toàn bộ TSCĐ được báo cáo phải thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệpDN, đối với TSCĐ thuê tài chính phải thuộc quyền kiểm soát lâu dài của DNdoanh nghiệp trên cơ sở hợp đồng thuê tài chính. Đánh giá: Số dư các tài khoản TSCĐ được đánh giá theo đúng quy định của Chuẩn mực, Chế độ kế toán và theo quy định của doanh nghiệp. Tính toán: Số dư TSCĐ được tính toán chính xác.
Đầy đủ: Toàn bộ TSCĐ cuối kỳ đều được trình bày trên BCTC. Đúng đắnPhân loại và trình bày: TSCĐ phải được phân loại đúng đắn. Cộng dồn: Số cộng dồn trên sổ kế toán chi tiết TSCĐ được xác định đúng đắn, số liệu chuyển từ sổ kế toán chi tiết sang sổ kế toán tổng hợp không có sai sót. Báo cáo: Các chỉ tiêu liên quan đến TSCĐ trên BCTC được xác định đúng theo các quy định của Chuẩn mực, chế độ kế toán.
Đối với công ty VACA, khi tiến hành kiểm toán khoản mục TSCĐ trong kiểm toán Nguyễn Văn Thắng Kiểm toán 48A 6 BCTC để thực hiện được tất cả các mục tiêu như đề cập ở trên là điều bất hợp lý vì chi phí thực hiện cuộc kiểm toán sẽ lớn mà hiệu quả đem lại không tương ứng. Chính vì vậy, với mỗi khách hàng khác nhau VACA sẽ tiến hành lựa chọn những mục tiêu quan trọng nhất để thực hiện dựa trên đặc điểm về quy mô, quản lý và sử dụng TSCĐ tại các đơn vị này. Với các khách hàng hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, quy mô TSCĐ lớn chiếm tỷ trọng cao trong tổng tài sản của DN, công tác quản lý và sử dụng TSCĐ phức tạp hơn nữa số lượng nghiệp vụ tương đối nhiều do đó VACA sẽ tập trung vào các mục tiêu chủ yếu như: Đầy đủ, phân loại và trình bày, tính giá, chính xác cơ học, kịp thời. Với các khách hàng hoạt động trong các lĩnh vực như: Thương mại, dịch vụ,… Quy mô TSCĐ tại các DN này không lớn so với tổng giá trị tài sản, việc quản lý TSCĐ không gặp nhiều khó khăn, các nghiệp vụ ít do đó các mục tiêu kiểm toán trọng tâm đặt ra thường là: Phát sinh, phân loại và trình bày, chính xác số học.
Căn cứ tiến hành kiểm toán TSCĐ Để có cơ sở tiến hành kiểm toán TSCĐ, KTV của VACA cần thu thậpdựa vào các tài liệu và thông tin sau để có căn cứ tiến hành cuộc kiểm toán TSCĐ: - Các nội quy, quy chế nội bộ của DNđơn vị liên quan đến mua sắm, quản lý, sử dụng, sửa chữa, sử dụng, thanh lý, nhượng bán TSCĐ. - Các tài liệu làm căn cứ pháp lý cho các nghiệp vụ liên quan đến TSCĐ như:tăng, giảm, sửa chữa TSCĐ như: hợp đồng, quyết định mua sắm, thanh lý TSCĐ quyết định giảm… - Các chứng từ phát sinh liên quan đến TSCĐ như: hoá đơn, chứng từ thanh toán, chứng từ vận chuyển, biên bản giao nhận,… - Các sổ kế toán chi tiết, sổ kế toán tổng hợp TSCĐ, khấu hao TSCĐ và, các sổ kế toán các tài khoản liên quan. - Các báo cáo kế toán tổng hợp và chi tiết liên quan đến nghiệp vụ TSCĐ như: báo cáo tăng, giảm TSCĐ, báo cáo sửa chữa TSCĐ , BCTC… 1. Đặc điểm kế toán với TSCĐ ở khách thể kiểm toán của VACA có ảnh hưởng đến kiểm toán Nguyễn Văn Thắng Kiểm toán 48A 7 Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 03, 04 TSCĐ là những tài sản có hình thái vật chất (TSCĐ hữu hình) hoặc không có hình thái vật chất nhưng xác định được giá trị (TSCĐ vô hình) do doanh nghiệp nắm giữ để sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ.
TSCĐ là một trong những bộ phận tư liệu sản xuất quan trọng của doanh nghiệp, chiếm tỷ trọng lớn trong phần tài sản của Báo cáo tài chính (BCTC). Các thông tin chủ yếu liên quan đến TSCĐ bao gồm các thông tin về nguyên giá, giá trị hao mòn, các khoản chi phí liên quan đến TSCĐ như chi phí khấu hao TSCĐ, từ đó tác động đến các chỉ tiêu lợi nhuận, chi phí và kết quả kinh doanh được tổng hợp và trình bày trên các BCTC hàng năm của đơn vị. Do đó, kiểm toán TSCĐ là một phần hành kiểm toán quan trọng trong kiểm toán BCTC. Kế toán nghiệp vụ TSCĐ có những đặc điểm riêng biệt nên ảnh hưởng lớn đến quy trình kiểm toán TSCĐ, vì vậy để hoàn thiện quy trình kiểm toán TSCĐ KTV cần hiểu rõ những đặc điểm riêng biệt đó và áp dụng linh hoạt các thủ tục kiểm toán phù hợp.
Những đặc điểm đặc thù này có thể kể đến như: Quy trình kiểm soát TSCĐ của đơn vị TSCĐ có giá trị lớn (theo Quyết định số 206/2003/QĐ – BTC của Bộ Tài Chính, TSCĐ phải có giá trị từ mười triệu đồng trở lên). Do đó các nghiệp vụ tăng, giảm TSCĐ thường được kiểm soát theo một quy trình chặt chẽ trong nội bộ đơn vị. Vì vậy, tìm hiểu quy trình kiểm soát TSCĐ của đơn vị có chặt chẽ không và có được tuân thủ đúng hay không có ý nghĩa rất lớn trong kiểm toán TSCĐ, quyết định đến công việc và kết quả kiểm toán khoản mục này. Điều kiện ghi nhận TSCĐ và xác định nguyên giá TSCĐ của đơn vị Quy trình tăng TSCĐ thường diễn ra trong thời gian tương đối dài (từ kế hoạch mua sắm, quyết định mua, đặt hàng, nhận tài sản, lắp đặt chạy thử, đến bàn giao cho bộ phận sử dụng…).
Vì vậy, một yếu tố quan trọng khi kiểm toán TSCĐ là chú ý điều kiện ghi nhận TSCĐ và thời gian ghi tăng, giảm TSCĐ. Điều đó ảnh hưởng rất lớn đến tính trung thực, hợp lý của chỉ tiêu TSCĐ trên BCTC. Các nghiệp vụ tăng TSCĐ thường diễn ra không đều đặn, không nhiều và riêng biệt (TSCĐ tăng do điều chuyển, TSCĐ tăng do mua trong nước, TSCĐ tăng do nhập khẩu, TSCĐ tăng do xây dựng cơ bản hoàn thành…). Mỗi một hình thức tăng TSCĐ khác nhau sẽ quyết định các chi phí tính vào nguyên giá TSCĐ là khác Nguyễn Văn Thắng Kiểm toán 48A 8 nhau.
Do đó, kiểm toán TSCĐ có thể kiểm tra toàn bộ các nghiệp vụ tăng, giảm TSCĐ trong kỳ. Các đặc điểm trong quá trình sử dụng TSCĐ TSCĐ có thời gian sử dụng lâu dài. Theo Quyết định 206/QĐ – BTC của Bộ Tài Chính, TSCĐ phải có thời gian sử dụng trên một năm và trong quá trình sử dụng doanh nghiệp phải trích khấu hao cho những TSCĐ có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh. Việc áp dụng phương pháp khấu hao, và việc tính toán khấu hao TSCĐ là một ước tính kế toán, có ảnh hưởng lớn đến nhiều thông tin trên BCTC.
Do đó, kiểm toán TSCĐ cũng cần thực hiện thủ tục kiểm toán chi phí khấu hao TSCĐ, việc phân bổ chi phí khấu hao TSCĐ vào chi phí sản xuất kinh doanh từng kỳ về sự hợp lý, sự nhất quán của chính sách khấu hao và sự tính toán đúng đắn khấu hao TSCĐ của doanh nghiệp. TSCĐ trong quá trình sử dụng thường được nâng cấp, sửa chữa. Việc hạch toán các chi phí sửa chữa, nâng cấp này tuân thủ theo những quy định chặt chẽ trong Chuẩn mực kế toán và Quyết định 206/2003/QD-BTC về ban hành chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao TSCĐ.