CHƯƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1. Rủi ro trong kinh doanh 1. Khái niệm và các đặc trưngcủa rủi ro trong kinh doanh 1. Khái niệm rủi ro Rủi ro là thuật ngữ được dùng khá phổ biến trong thực tế, tuy vậy không phải bất cứ ai trong chúng ta đều có thể đưa ra được khái niệm chính xác về rủi ro.
Cho đến nay, chưa có một cách thống nhất định nghĩa về rủi ro. Mỗi trường phái khác nhau, tác giả khác nhau lại có những định nghĩa khác. Dưới đây là một số quan điểm phổ biến hay được đề cập: Theo cách hiểu thông thường của người Á Đông, rủi ro được xem là điều không may mắn, là những tổn thất, mất mát, là điều không lành, không tốt, bất ngờ xảy đến với cuộc sống con người. Sự may rủi thường được con người cho là khách quan nằm ngoài dự kiến khó nắm bắt, vì vậy, họ bị động trước sự tác động của yếu tố này.
Theo Frank Kningh ,một học giả nổi tiếng người Mỹ trong lĩnh vức bảo hiểm và quản trị rủi ro cho rằng: “Rủi ro là sự bất trắc có thể do lường được (Risk and management, Frank Knigh Prentice hall 1998). Willett - Giảng viên Đại học Carnegie Mellon, một trong những người đầu tiên đặt nền móng cho khái niệm rủi ro đã định nghĩa: “Rủi ro là sự không chắc chắn về tổn thất”. Theo học giả Nguyễn Tuấn Anh (2006) trong cuốn “Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại thương” (Nhà xuất bản lao động –xã hội) lại cho rằng: “Rủi ro là những sự kiện bất lợi, bất ngờ gây ra tổn thất cho con người” Quan điểm khái niệm rủi ro theo PGS. TS Trần Hùng (2017) – Giáo trình Quản trị rủi ro Đại học Thương Mại như sau: Rủi ro là một biến cố không chắc chắn mà nếu xảy ra thì sẽ gây tổn thất cho con người hoặc tổ chức nào đó.
Bài khóa luận sẽ tiếp cận về rủi ro theo quan điểm của này. Khái niệm rủi ro trong kinh doanh: Rủi ro trong kinh doanh là những điều bất lợi, bất ngờ xảy ra và gây tổn thất đến hoạt động kinh doanh của con người. Rủi ro trong kinh doanh được biểu hiện là những vận động khách quan bên ngoài chủ thể kinh doanh, gây khó khăn trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục Luan van 6 tiêu kinh doanh tàn phá các thành quả đang có và bắt buộc các chủ thể phải chi phí nhiều hơn về nhân lực, tài lực, vật lực, thời gian trong quá trình phát triển của mình. Đặc điểm của rủi ro Từ những khái niệm trên ta có thể thấy rủi ro có các đặc điểm sau : Thứ nhất, rủi ro là nguy cơ tiềm ẩn không mang tính chắc chắn.
Đó là một sự việc, một hành động hoặc một hiện tượng… có thể xảy ra và có thể gây ra những thiệt hại tuỳ thuộc vào các yếu tố làm nảy sinh, tác động đến nó. Thứ hai, rủi ro được cấu thành bởi hai yếu tố: tần suất xuất hiện rủi ro và hậu quả của nó. Khi xem xét rủi ro người ta thường xem xét đến khả năng chắn chắn hay không chắc chắn xảy ra của rủi ro và mức độ hậu quả khi rủi ro đó xảy ra. Thứ ba, rủi ro có tính chất động, luôn thay đổi theo môi trường và các yếu tố tác động liên quan.
Thứ tư, rủi ro có thể đo lường được thông qua việc đánh giá về mức độ tần suất và hậu quả của rủi ro. Các loại rủi ro trong kinh doanh 1.Phân loại theo tính chất của rủi ro Rủi ro sự cố là rủi ro gắn liền với những sự cố ngoài dự kiến, đây là những rủi ro khách quan khó tránh khỏi nó gắn liền với các yếu tố bên ngoài. Rủi ro cơ hội là rủi ro gắn liền với quá trình ra quyết định của chủ thể. Xét theo quá trình ra quyết định của chủ thể thì rủi ro cơ hội bao gồm: - Rủi ro liên quan đến giai đoạn trước khi ra quyết định: Thu thập, xử lý thông tin, lựa chọn cách thức ra quyết định.
- Rủi ro trong quá trình ra quyết định: rủi ro phát sinh do ta chọn quyết định này mà không chọn quyết định khác. - Rủi ro liên quan đến việc sau khi ra quyết định: rủi ro liên quan đến sự tương hợp giữa kết quả thu được với dự kiến ban đầu. Phân loại theo kết quả/hậu quả thu nhận được Rủi ro thuần túy là rủi ro tồn tại khi có một nguy cơ xảy ra tổn thất nhưng không có cơ hội kiếm lời, hay nói cách khác rủi ro đó không có khả năng có lợi cho chủ thể nhưng có khả năng tổn thất. Với loại rủi ro này các doanh nghiệp phải né tránh nó.
Rủi ro suy đoán tồn tại khi có một cơ hội kiếm lời cũng như một nguy cơ tổn thất hay nói cách khác là rủi ro này vừa có khả năng đem lại lợi nhuận vừa có khả năng tổn thất. Trong nhiều trường hợp các nhà quản trị doanh nghiệp mạo hiểm, đủ dũng cảm Luan van 7 để có biện pháp đối phó với rủi ro trên cơ sở tính toán lợi ích và tổn thất mà rủi ro mang lại. Rủi ro trong các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp Giai đoạn khởi sự: Rủi ro không được thị trường chấp nhận do mục tiêu của giai đoạn này là được thị trường chấp nhận Giai đoạn trưởng thành: Rủi ro tốc độ tăng trưởng của kết quả giá lớn nhất không tương xứng với tốc độ phát triển của chi phí nhỏ nhất. Doanh nghiệp phải tìm cách để kéo dài giai đoạn này.
Giai đoạn suy vong: Rủi ro phá sản 1. Phân loại theo tác động của các yếu tố của môi trường kinh doanh Rủi ro từ môi trường vĩ mô -Rủi ro pháp lý: Là những rủi ro mà sự xuất hiện của chúng có nguyên nhân từ những yếu tố pháp luật. -Rủi ro kinh tế: Là rủi ro gắn liền với sự biến động của các yếu tố kinh tế như tình trạng của nền kinh tế thế giới, các cuộc khủng hoảng hay đơn giản là lạm phát, tỷ giá hối đoái, tỷ suất cho vay,. -Rủi ro văn hóa: Là rủi ro bắt nguồn từ môi trường văn hóa.
Văn hóa ở đây là văn hóa “vĩ mô”, tức nền văn hóa của các quốc gia hay khu vực. -Rủi ro xã hội: là những rủi ro gắn với những yếu tố xã hội như vấn đề việc làm, quy mô, cơ cấu dân số, những chuẩn mực xã hội. -Rủi ro công nghệ: là những rủi ro xảy ra dưới tác động của sự phát triển về khoa học công nghệ. Rủi ro này chủ yếu là sự tụt hậu về công nghệ so với các doanh nghiệp khác trong ngành.
-Rủi ro môi trường: là những biến cố xảy ra trong môi trường tự nhiên như hiện tượng thời tiết, khí hậu hay những biến đổi bất thường của thiên nhiên. Rủi ro từ môi trường vi mô -Rủi ro từ khách hàng: khách hàng là yếu tố có vai trò quan trọng nhất đối với sự thành bại của doanh nghiệp. Không có khách hàng thì sẽ không có doanh nghiệp. Khách hàng sẽ quyết định doanh nghiệp kinh doanh cái gì, với quy mô nào, phương thức kinh doanh và giá bán của sản phẩm.
Doanh nghiệp sẽ gặp rủi ro khi không làm hài lòng khách hàng, trong khi nhu cầu , thói quen tiêu dùng của khách hàng thay đổi mà doanh nghiệp lại không nhận biết được hay nhận biết không kịp thời. Luan van 8 -Rủi ro từ nhà cung cấp: Nhà cung cấp luôn là nguồn gốc của các rủi ro liên quan đên hợp đồng mua bán của doanh nghiệp. Không đủ khả năng thực hiện hợp đồng hay những vi phạm cố ý của nhà cung cấp chính là những rủi ro có mức độ nghiêm trọng mà doanh nghiệp cần lưu ý -Rủi ro từ đối thủ cạnh tranh: có thể gây ra cho các doanh nghiệp những tổn thất về doanh thu, lợi nhuận, do bị suy giảm lượng khách hiện có. -Rủi ro từ các cơ quan quản lý công: Là những khó khăn mà doanh nghiệp gặp phải khi làm việc với các cơ quan này như thủ tục rườm rà, phức tạp, nhân viên hạch sách,.
Rủi ro từ môi trường bên trong Bao gồm những rủi ro từ phía bên trong doanh nghiệp, từ các nguồn lực của doanh nghiệp : nhân lực, vật lực, tài chính. Phân loại theo khả năng phân tán, chia sẻ Rủi ro có thể phân tán là rủi ro có thể giảm bớt tổn thất thông qua những thỏa hiệp đóng góp và chia sẻ rủi ro giữa các chủ thể có liên quan. Rủi ro không thể phân tán là rủi ro mà những thỏa hiệp đóng vai trò tiền bạc hay tài sản không có tác dụng gì đến việc giảm bớt tổn thất cho nhũng người tham gia vào quỹ đóng góp chung. Nhà quản trị quan tâm đến việc phân tán rủi ro bằng cách đầu tư vào nhiều lĩnh vực khác nhau.
Phân loại theo đối tượng chịu rủi ro Rủi ro nhân lực: là những rủi ro xuất phát từ nguồn nhân lực của tổ chức Rủ ro tài sản: là những rủi ro có liên quan đến các tài sản khác nhau của doanh nghiệp Rủi ro trách nhiệm pháp lý: là những rủi ro mà khi chúng xảy ra có thể gây ra những tổn thất về trách nhiệm pháp lý đã được quy định bởi hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia. Rủi ro theo chiều dọc và rủi ro theo chiều ngang: Rủi ro theo chiều dọc là rủi ro theo chiều chức năng chuyên môn truyền thống của công ty. Ví dụ như từ nghiên cứu thị trường đến thiết kế sản phẩm, rồi đến nhập nguyên vật liệu, rồi sản xuất và tung sản phẩm ra thị trường. Rủi ro theo chiều ngang là rủi ro xảy ra ở các bộ phận chuyên môn khác nhau như: nhân sự, tài chính, marketing, nghiên cứu phát triển… Luan van 9 1.
Khái niệm, vai trò và các nguyên tắc quản trị rủi ro trong các doanh nghiệp 1. Khái niệm quản trị rủi ro trong doanh nghiệp Quản trị rủi ro theo quan điểm của Kloman, Haimes và các tác giả khác là việc “Đối phó với những sự kiện bất lợi đối với mình” hay nói cách khác đó là việc xử lý đối với những nguy cơ rủi ro có thể xảy ra. Theo quan điểm “Quản trị rủi ro toàn diện” thì quản trị rủi ro được định nghĩa là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện, liên tục và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro, đồng thời tìm cách biến rủi ro thành những cơ hội thành công.