CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ CHI ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Tổng quan về chi đầu tư xây dựng cơ bản từ Ngân sách nhà nước 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của chi đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước 1. Khái niệm chi đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước Đầu tư xây dựng cơ bản là một bộ phận của hoạt động đầu tư, đó là việc bỏ vốn để tiến hành các hoạt động XDCB nhằm tái sản xuất đơn giản vì tái sản xuất mở rộng các TSCĐ nhằm phát triển cơ sở vật chất kĩ thuật cho nền kinh tế quốc dân.
Đầu tư XDCB là hoạt động đầu tư để xây dựng hệ thống công trình hạ tầng công trình kĩ thuật như hệ thống giao thông, thông tin liên lạc, cấp thoát nước, xử lý chất thải và các công trình khác phục vụ sản xuất, phát triển kinh tế và hệ thống công trình hạ tầng xã hội như công trình y tế, văn hóa, giáo dục, thể thao, thương mại, dịch vụ công cộng…để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Như vậy, Chi đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN là quá trình phân phối, sử dụng một phần vốn tiền tệ từ NSNN để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những công trình xây dựng nhằm từng bước tăng cường, hoàn thiện và hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật và năng lượng sản xuất phục vụ nền kinh tế quốc dân. Đặc điểm chi đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước Thứ nhất, Chi đầu tư XDCB của NSNN là khoản chi lớn nhưng không có khả năng thu hồi và không ổn định. Chi đầu tư XDCB là tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật, hạ tầng kinh tế, xã hội làm nền tảng đảm bảo cho sự phát triển KT-XH quốc gia làm vốn mồi để tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi, thu hút các nguồn vốn đầu tư trong nước và ngoài nước kích thích các chủ thể kinh tế, các nhà đầu tư trong xã hội đầu tư phát triển sản xuất - kinh doanh, tham gia liên kết, hợp tác trong xây dựng cơ sở hạ tầng và đầu tư phát triển KT-XH theo định hướng của Nhà nước trong từng thời kỳ.
Tuy 4 nhiên, khả năng thu hồi vốn thấp hoặc không thể thu hồi vốn trực tiếp nên ở khía cạnh tài chính thì khả năng thu hồi vốn khó xác định. Ngân sách nhà nước còn hạn chế, nhu cầu vốn cho chi đầu tư XDCB thì lớn nên nhà nước luôn có sự ưu tiên cho các dự án, chương trình mục tiêu quốc gia. Tuy nhiên, tỷ trọng chi NSNN cho đầu tư xây dựng trong từng thời kỳ phụ thuộc vào chủ trương, đường lối phát triển KT-XH của nhà nước. Thứ tự và tỷ trọng ưu tiên chi đầu tư XDCB cho từng lĩnh vực kinh tế xã hội thường có sự thay đổi giữa các thời kỳ kinh tế xã hội.
Thứ hai, Chi đầu tư XDCB từ NSNN mang tính chất tích lũy Chi đầu tư XDCB là khoản chi tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật, phát triển năng lực sản xuất, tăng tích lũy tài sản của nền kinh tế quốc dân mà không có khả năng thu hồi. Đây là khoản chi lớn nhưng không phát huy lợi ích ngay lập tức, mà mang lại những lợi ích kinh tế xã hội lớn hơn trong tương lai, là nền tảng vật chất đảm bảo cho sự phát triển kinh tế xã hội. Chính vì vậy, chi đầu tư XDCB của NSNN mang tính chất chi cho tích lũy. Thứ ba: phạm vi và mức độ chi đầu tư XDCB của NSNN luôn gắn liền với việc thực hiện mục tiêu kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ.
Để thực hiện được nhiều mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ thì phạm vi, mức độ chi đầu tư XDCB của NSNN càng lớn. Đối với việt Nam hiện nay, mặc dù khả năng NSNN vẫn còn eo hẹp, song Nhà nước luôn ưu tiên cho chi đầu tư XDCB để tạo ra cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội đảm bảo phục vụ tốt nhất việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội qua từng thời kỳ. Vai trò của chi đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước - Về mặt kinh tế Chi đầu tư XDCB góp phần trong việc xây đựng và phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật, kết cấu hạ tầng chung như: điện, giao thông, sân bay, cảng biển, các nhà máy, thiết bị máy móc mới… từ đó tạo ra công ăn việc làm, tăng năng 5 suất lao động nâng cao chất lượng sản phẩm, ở rộng sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và giá thành sản phẩm. Đầu tư XDCB tác động đến tổng cầu và tổng cung của xã hội.
Qua đó, thu hút vốn đầu tư trong nước và nước ngoài, tác động đến sự ổn định, tăng trưởng và phát triển nền kinh tế nước nhà. - Về mặt chính trị - xã hội Chi NSNN cho đầu tư XDCB tạo điều kiện xây dựng hạ tầng cơ sở cho các vùng có điều kiện KT-XH khó khăn, giải quyết các vấn đề xã hội như: đói nghèo, y tế văn hóa, giáo dục… thúc đẩy chương trình mục tiêu quốc gia như “ Xây dựng nông thôn mới” cho các địa phương. - Về mặt an ninh, quốc phòng: xây dựng các công trình phục vụ trực tiếp cho an ninh quốc phòng đặc biệt là những công trình mang tính bảo mật. Phân loại chi đầu tư XDCB 1.
Theo tính chất và mục đích sử dụng của nguồn vốn Theo tính chất và mục đích sử dụng của nguồn vốn, nguồn vốn NSNN chi tư XDCB bao gồm nguồn vốn đầu tư phát triển của NSNN, nguồn vốn sự nghiệp của NSNN và nguồn vốn các chương trình mục tiêu Chi đầu tư XDCB từ nguồn vốn đầu tư phát triển NSNN: Được sử dụng để chi đầu tư xây dựng mới, mở rộng, cải tạo, hiện đại hóa cơ sở vật chất và năng lực sản xuất phục vụ của nền kinh tế quốc dân Chi đầu tư XDCB từ nguồn vốn sự nghiệp của NSNN: được sử dụng để chi đầu tư xây dựng mở rộng, cải tạo, hiện đại hóa cơ sở vật chất và năng lực sản xuất phục vụ của nền kinh tế quốc dân. Chi đầu tư XDCB từ nguồn vốn các chương trình mục tiêu: được sử dụng để chi đầu tư xây dựng mới, mở rộng, cải tạo, hiện đại hóa cơ sở vật chất và năng lực sản xuất phục vụ thuộc từng chương trình mục tiêu quốc gia. Theo phân cấp nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước Theo phân cấp nhiệm vụ chi NSNN, chi đầu tư XDCB của NSNN bao gồm chi đầu tư XDCB các dự án đầu tư do Trung ương quản lý và chi đầu tư XDCB các dự án do địa phương quản lý. 6 Chi đầu tư XDCB các dự án đầu tư do Trung ương quản lý: là các dự án đầu tư thuộc nhiệm vụ chi của NSTƯ.
Chi đầu tư XDCB các dự án đầu tư do địa phương quản lý: là các dự án đầu tư thuộc nhiệm vụ chi của NSĐP. Theo ngành kinh tế quốc dân Nội dung chi đầu tư XDCB của NSNN phản ánh số chi và tỷ trọng các ngành kinh tế quốc dân. Dựa vào tính chất kinh tế của các hoạt động kinh tế xã hội của nền kinh tế quốc dân mà phân chia thành nông nghiệp - lâm nghiệp - thủy lợi; thủy sản; công nghiệp chế biến; xây dựng; giao thông vận tải; khách sạn nhà hàng và du lịch; tài chính, tín dụng; khoa học công nghệ; giáo dục và đào tạo; y tế. Theo tinh chất và quy mô của dự án đầu tư xây dựng Dựa vào tính chất và quy mô của dự án đầu tư xây dựng, các dự án đầu tư được chia thành dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, dự án nhóm B, dự án nhóm C.
Theo đó, chi đầu tư XDCB của NSNN bao gồm: - Chi đầu tư XDCB các dự án quan trọng quốc gia: là chi đầu tư XDCB cho các dự án có tính chất quan trọng về an ninh, quốc phòng, lịch sử, văn hóa, môi trường và sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia. - Chi đầu tư XDCB các dự án nhóm A: là chi đầu tư XDCB cho các dự án có quy mô lớn. - Chi đầu tư XDCB các dự án nhóm B: là chi đầu tư XDCB cho các dự án có quy mô vừa. - Chi đầu tư XDCB các dự án nhóm C: là chi đầu tư XDCB cho các dự án có quy mô nhỏ.
Theo cơ cấu công nghệ của vốn đầu tư Theo cơ cấu công nghệ của vốn đầu tư, nội dung chi đầu tư XDCB NSNN bao gồm chi vốn xây dựng, chi vốn thiết bị và chi vốn chi phí khác của dự án đầu tư. 7 Chi vốn xây dựng của dự án đầu tư là các khoản chi dùng để trang trải các chi phí xây dựng của dự án đầu tư như chi phí xây dựng các công trình, hạng mục công trình, công trình tạm, công trình phụ phục vụ thi công, chi phí phá dỡ các công trình xây dựng, chi phí san lấp mặt bằng xây dựng. Chi vốn thiết bị của dự án đầu tư là các khoản chi dùng để trang trải các chi phí thiết bị của dự án đầu tư như chi phí mua sắm thiết bị công nghệ, chi phí đào tạo và chuyển giao công nghệ, chi phí vận chuyển,. Chi vốn chi phí khác của dự án đầu tư các khoản dùng để trang trải các chi phí khác của dự án đầu tư như chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, chi phí quản lý dự án, chi phí dự phòng, chi phí tư vấn,.
Lý luận chung về quản lý chi đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước 1. Khái niệm Quản lý chi đầu tư XDCB từ NSNN là quản lý quá trình phân phối và sử dụng một phần vốn tiền tệ từ quỹ NSNN để đầu tư tái sản xuất TSCĐ nhằm từng bước tăng cường, hoàn thiện, hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật và năng lực sản xuất phục vụ của nền kinh tế quốc dân đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn. Nguyên tắc quản lý và cấp phát vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước Quản lý chi đầu tư XDCB tuân thủ theo các nguyên tắc quản lý chi NSNN. Trên cơ sở cụ thể hóa các nguyên tắc quản lý chi NSNN, quản lý chi đầu tư XDCB cần tuân thủ các nguyên tắc sau: * Quản lý theo dự toán Nguyên tắc này nhằm đảm bảo mục tiêu kỷ luật tài khóa trong quản lý tài chính công.