CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬNNCƠ BẢN VỀ MÔ HÌNH KINH DOANH TRỰC TUYẾN B2B QUA WEBSITE 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. Khái niệm thương mại điện tử Hiện nay trên thế giới có rất nhiều quan niệm khác nhau về “thương mại điện tử”, nhưng tựu chung lại có hai cách hiểu chính: - Theo nghĩa hẹp: TMĐT chỉ đơn thuần bó hẹp thương mại điện tử trong việc mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua các phương tiện điện tử, nhất là qua Internet và các mạng viễn thông. Theo tổ chức Thương mại thế giới (WTO), “Thương mại điện tử bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trêng mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình, các sản phẩm giao nhận cũng như những thông tin số hóa thông qua mạng Internet”.
Theo Ủy ban Thương mại điện tử của Tổ chức Hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC), “Thương mại điện tử là công việc kinh doanh được tiến hành thông qua truyền thông số liệu và công nghệ tin học kỹ thuật số”. - Theo nghĩa rộng: TMĐT được hiểu là các giao dịch tài chính và thương mại bằng phương tiện điện tử như: trao đổi dữ liệu điện tử, chuyển tiền điện tử và các hoạt động gửi/rút tiền bằng thẻ tín dụng. Theo Ủy ban châu Âu: "Thương mại điện tử được hiểu là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phương tiện điện tử. Nó dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dưới dạng text, âm thanh và hình ảnh".
Ngày nay người ta hiểu khái niệm thương mại điện tử thông thường là tất cả các phương pháp tiến hành kinh doanh và các quy trình quản trị thông qua các kênh điện tử mà trong đó Internet hay ít nhất là các kỹ thuật và giao thức được sử dụng trong Internet đóng một vai trò cơ bản và công nghệ thông tin được coi là điều kiện tiên quyết. Một khía cạnh quan trọng khác là không còn phải thay đổi phương tiện truyền thông, một đặc trưng cho việc tiến hành kinh doanh truyền thống. Thêm vào đó là tác động của con người vào quy trình kinh doanh được giảm xuống đến mức tối thiểu. Trong trường hợp này người ta gọi đó là Thẳng đến gia công (Straight Through Processing).
Để làm được điều này đòi hỏi phải tích hợp rộng lớn các các tính năng kinh doanh. Tóm lại thương mại điện tử có nghĩa là việc trao đổi thông tin thương mại thông qua các phương tiện điện tử, không cần phải in ra giấy bất cứ công đoạn nào của toàn bộ quá trình giao dịch. Khái niệm TMĐT B2B LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 TMĐT B2B ( business to business) là giao dịch thương mại được tiến hành giữa hai doanh nghiệp bất kỳ thông qua mạng Internet, các mạng truyền thông và các phương tiện điện tử khác. Giao dịch B2B có thể diễn ra trực tiếp giữa các doanh nghiệp hoặc thông qua một đối tác thứ ba (hay một trung gian giao dịch) đóng vai trò cầu nối giữa người mua và người bán đồng thời tạo điều kiện để giao dịch giữa họ diễn ra thuận lợi hơn.
Khái niệm bán hàng B2B qua website Bán hàng B2B qua website là việc doanh nghiệp tận dụng lợi thế truyền thông tin của Internet để thực hiện các tác nghiệp như: xử lý đơn hàng, thực hiện đơn hàng, xử lý việc thanh toán và các dịch vụ sau bán. Đồng thời đưa ra thông tin sản phẩm dịch vụ lên trang web giúp cho khách hàng là doanh nghiệp tìm kiếm thông tin thuận lợi cho việc lựa chọn và đặt mua hàng hóa. MỘT SỐ LÝ THUYẾT VỀ MÔ HÌNH KINH DOANH TRỰC TUYẾN B2B 1. Khái niệm mô hình kinh doanh TMĐT Theo Efraim Turban, 2006: “ Mô hình kinh doanh là một phương pháp tiến hành kinh doanh qua đó doanh nghiệp có được doanh thu, điều kiện cơ bản để tồn tại và phát triển trên thị trường”.
Theo Paul Timmers, 1999: “ Mô hình kinh doanh là cách bố trí, sắp xếp các sản phẩm, dịch vụ và các dòng thông tin, bao gồm việc mô tả các yếu tố của quá trình kinh doanh và vai trò của nó đối với kinh doanh; đồng thời mô tả các nguồn doanh thu, khả năng thu lợi nhuận từ mô hình kinh doanh đó”. Trong TMĐT, rất nhiều mô hình kinh doanh có nguồn gốc từ các mô hình kinh doanh truyền thống. Ví dụ: mô hình bán hàng trực tuyến (cửa hàng ảo), có nguồn gốc từ mô hình bán hàng của các cửa hàng bán lẻ, siêu thị, cửa hàng tổng hợp…; mô hình quảng cáo điện tử (trực tuyến) đang phát triển rất nhanh từ mô hình quảng cáo truyền thống qua các phương tiện báo, đài, tivi… Ngoài ra trong TMĐT còn xuất hiện một số mô hình kinh doanh mới. Theo Luật pháp nhiều nước trên thế giới, mỗi mô hình kinh doanh trong TMĐT được xem là một sáng chế phương thức kinh doanh.
Tuy nhiên tất cả mô hình kinh doanh đều có các nhân tố chung. Theo McKay và Marshall (2004), một mô hình kinh doanh toàn diện bao gồm sáu nhân tố sau: - Mô tả tập khách hàng trọng điểm và khách hàng tiềm năng. - Mô tả các sản phẩm dịch vụ mà doanh nghiệp sẽ cung cấp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Mô tả quy trình kinh doanh để giao hàng hóa và dịch vụ.
- Mô tả danh mục các nguồn lực cần thiết và nhận dạng nguồn lực nào sẵn có, nguồn lực nào tự nhiên hoặc nguồn lực nào cần phải thuê ngoài. - Mô tả cấu trúc tổ chức của chuỗi cung ứng bao gồm các nhà cung ứng và các đối tác kinh doanh. - Mô tả doanh thu mong đợi (mô hình doanh thu), ước tính chi phí, khả năng tài chính và ước tính lợi nhuận, khả năng tồn tại của doanh nghiệp. Trong nhóm các nhân tố trên, nhân tố mô hình doanh thu là đặc biệt quan trọng, nó giải thích các công ty dotcom, website thương mại tồn tại và phát triển.
Các yếu tố cơ bản của mô hình kinh doanh B2B Bảng 1. Các yếu tố cơ bản của mô hình kinh doanh Các thành phần cơ bản Câu hỏi then chốt Mục tiêu giá trị Tại sao khách hàng mua hàng của doanh nghiệp? Mô hình doanh thu Doanh nghiệp sẽ kiếm tiền như thế nào? Cơ hội thị trường Thị trường doanh nghiệp định phục vụ là gì? Phạm vi của nó như thế nào? Môi trường cạnh tranh Đối thủ của doanh nghiệp trên thị trường là những ai? Lợi thế cạnh tranh Những lợi thế riêng có của doanh nghiệp trên thị trường đó là gì? Chiến lược thị trường Kế hoạch xúc tiến sản phẩm và dịch vụ của doanh nghiệp nhằm thu hút khách hàng như thế nào? Cấi trúc tổ chức Các kiểu cấu trúc tổ chức mà doanh nghiệp cần áp dụng để thực hiện kế hoạch kinh doanh của mình? Đội ngũ quản trị Những kinh nghiệm và kỹ năng quan trọng của đội ngũ lãnh đạo trong việc điều hành doanh nghiệp? (Nguồn: Bài giảng TMĐT căn bản-Trường đại học Thương mại) 1. Mục tiêu giá trị Mục tiêu giá trị là cách mà sản phẩm hay dịch vụ của doanh nghiệp đáp ứng được nhu cầu của khách hàng. Mục tiêu giá trị trong TMĐT B2B bao gồm: - Hiệu quả của chi phí giao dịch và tìm kiếm có khả năng đẩy nhanh tiến trình ra quyết định của khách hàng do có nhiều thông tin hơn, mở rộng khả năng lựa chọn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 sản phẩm và dịch vụ, giảm chi phí sản xuất, tiết kiệm chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm do tăng số lượng sản xuất và bán ra.
- Đổi mới: tạo ra giá trị thông qua đổi mới cấu trúc giao dịch, đổi mới việc liên kết với đối tác và tạo ra những thị trường mới. Mô hình doanh thu Mô hình doanh thu là cách thức để doanh nghiệp có doanh thu, tạo ra lợi nhuận và có mức lợi nhuận trên vốn đầu tư lớn hơn các hình thức đầu tư khác. Các mô hình doanh thu chủ yếu được áp dụng trong TMĐT: Hình 1.1 : Các mô hình doanh thu chủ yếu trong TMĐT Nguồn: Bài giảng TMĐT căn bản – Trường đại học Thương Mại Phí giao dịch: Doanh nghiệp nhận tiền hoa hồng dựa trên khối lượng giao dịch đã thực hiện. Ví dụ như bán một căn nhà thông qua công ty môi giới nhà đất, người bán nhà phải trả cho công ty môi giới một khoản phí hoa hồng.
Thông thường, phí hoa hồng sẽ cao hơn nếu giá bán nhà cao hơn. Phí giao dịch có thể tính dựa trên khối lượng giao dịch, cố định trên mỗi giao dịch hoặc phối hợp cả hai cách trên. Phí thuê bao: khách hàng sẽ trả một lượng tiền cố định theo thời gian (tháng, quý, năm) để nhận được một hoặc một số loại dịch vụ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Phí quảng cáo: các doanh nghiệp cho phép khách hàng đặt quảng cáo trên website của mình nhằm mục đích thu phí.
Mức phí phụ thuộc vào thời gian và kích cỡ nội dung quảng cáo. Phí liên kết: các doanh nghiệp nhận được tiền hoa hồng khi khách hàng từ website của doanh nghiệp chuyển sang website của đối tác. Các nguồn doanh thu khác: một số doanh nghiệp tính phí khách hàng khi chơi các trò điện tử hay xem thể thao trực tiếp như Espn.com … Một website có thể có nhiều mô hình kinh doanh với nhiều mô hình doanh thu và ngược lại, một mô hình doanh thu được nhiều doanh nghiệp lựa chọn để khai thác trong hoạt động thương mại điện tử. Cơ hội thị trường - Nhằm chỉ tiềm năng thị trường của một doanh nghiệp và toàn bộ cơ hội tài chính tiềm năng mà doanh nghiệp có khả năng thu được từ thị trường đó.
- Cơ hội thị trường thực tế được hiểu là khoản doanh thu doanh nghiệp có khả năng thu được ở mỗi vị trí thị trường mà doanh nghiệp có thể nhận được. Môi trường cạnh tranh Nhằm nói đến phạm vi hoạt động của các doanh nghiệp khác kinh doanh sản phẩm dịch vụ cùng loại trên cùng thị trường. Môi trường cạnh tranh bao gồm các nhân tố như: - Có nhiều đối thủ cạnh tranh đang hoạt động. - Phạm vi hoạt động của các đối thủ đó.
- Thị phần của mỗi đối thủ như thế nào. - Lợi nhuận của các đối thủ. - Mức giá của các đối thủ là bao nhiêu. Môi trường cạnh tranh là một căn cứ quan trọng để đánh giá tiềm năng của thị trường.
Phân tích yếu tố này giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định đầu tư. Lợi thế cạnh tranh - Là khả năng sản xuất một loại sản phẩm có chất lượng cao hơn hoặc tung ra sản phẩm có mức giá thấp hơn các đối thủ cạnh tranh khác.