Chương 1: Cơ sở lý luận mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Chương 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam Chương 4: Giải pháp hoàn thiện mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam 4 CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH CUNG CẤP DỊCH VỤ CỦA BẢO HIỂM XÃ HỘI 1. Tổng quan nghiên cứu Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, kinh tế trí thức và toàn cầu hoá; xu hƣớng hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, đòi hỏi Việt Nam cần có môi trƣờng kinh doanh thuận lơi, các thủ tục hành chính cần đơn giản. Các thủ tục hành chính của ngành BHXH Việt Nam là một trong những thủ tục hành chính vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề nhƣ: các mẫu biểu hồ sơ quá nhiều, thủ tục rắc rối, thời gian nộp còn tốn nhiều thời gian cho doanh nghiệp.
Mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam cần có những thay đổi để cải thiện môi trƣờng kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia đang là một yêu cầu cấp bách và thiết thực hiện nay khi Thủ tƣớng Chính phủ tại thông báo số 288/TB-VPCP ngày 25/7/2014 của Văn phòng Chính phủ trong đó yêu cầu BHXH Việt Nam giảm 1/3 số lần và 50% số giờ thực hiện các thủ tục hành chính trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN. Có khá nhiều công trình của các nhà khoa học, với cách tiếp cận và phạm vi khác nhau, nghiên cứu phƣơng hƣớng, giải pháp về mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam. Các công trình này là những tiền đề tiêu biểu cho các nghiên cứu của các thế hệ học viên, nhƣ: Bài viết “Mô hình nhà nước phúc lợi kiểu Đông Á và những gợi ý cho Việt Nam”, (2014) của tác giả Phạm Thị Hồng Điệp. Bài viết trình bày về định nghĩa Nhà nƣớc phúc lợi là nhà nƣớc có trách nhiệm bảo đảm sự phúc lợi và thịnh vƣợng của ngƣời dân và biết tôn trọng luật lệ quốc tế.
Đồng thời tác giả đã nêu ra những đặc thù của mô hình nhà nƣớc phúc lợi kiểu Đông Á với trƣờng hợp điển hình là Hàn Quốc với phƣơng châm không cung cấp về tài chính mà chỉ thực hiện chức năng quản lý các chƣơng trình BHXH. Từ kinh nghiệm phát triển hệ thống phúc lợi xã hội kiểu Đông Á của Hàn Quốc, tác giả đã đƣa ra một số gợi ý cho Việt Nam nhƣ: cần vận dụng bài học của các nƣớc Đông Á. Nghiên cứu “Cải cách dịch vụ hành chính công ở Việt Nam” (2003). Thuộc chƣơng trình nghiên cứu: Các giải pháp thúc đẩy cải cách hành chính ở Việt Nam do 5 TS.
Nguyễn Ngọc Hiến chủ nhiệm chƣơng trình. Tác giả đã phân tích thực trạng cung ứng dịch vụ hành chính công trong các cơ quan nhà nƣớc Việt Nam nhƣ mô hình “một cửa”, mô hình “Trung tâm dịch vụ hành chính công” tại Hà Nội để tìm ra những tồn tại, vƣớng mắc trong cung ứng dịch vụ hành chính công. Tác giả nêu nguyên nhân và đƣa ra các giải pháp cải tiến dịch vụ hành chính công. Nghiên cứu “Quản lý phi tập trung đối với hệ thống bảo hiểm xã hội và cơ chế huy động sự tham gia của người dân vào việc quản lý hoạt động bảo hiểm xã hội một mô hình phù hợp với các nước cho thu nhập thấp” (Diễn đàn kinh tế, tài chính Việt – Pháp, Khóa họp lần thứ tƣ, TP.HCM tháng 9/2003).
Tác giả Alain Letourmy (Chuyên viên nghiên cứu cấp cao thuộc Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia Cộng hòa Pháp – CNRS) đã trình bày những đặc điểm cơ bản của mô hình quản lý phi tập trung và có sự tham gia của ngƣời dân đối với hoạt động bảo hiểm xã hội và những điểm khác so với các hình thức quản lý khác đối với hệ thống bảo hiểm xã hội. Ở phần hai tác giả nêu rõ những ƣu điểm và nhƣợc điểm của việc áp dụng mô hình này tại các nƣớc có thu nhập thấp, đồng thời trình bày một số nguyên nhân lý giải cho sự áp dụng rộng rãi mô hình này tại các nƣớc có thu nhập thấp. Cuối cùng, tác giả giới thiệu qua về tình hình thành lập và hoạt động của các tổ chức bảo hiểm xã hội đƣợc tổ chức và quản lý theo mô hình phi tập trung. Bài viết “Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về cung cấp dịch vụ hành chính công trực tuyến tại thành phố Đà Nẵng” (2013) của tác giả Trƣơng Điện Thắng đăng trên tạp chí Cổng Thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng.
Tác giả đƣa ra các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nƣớc về cung cấp dịch vụ hành chính công trực tuyến tại thành phố Đà Nẵng nhƣ: Tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp lý cho cung cấp dịch vụ hành chính công trực tuyến; Tổ chức, quản lý cung cấp dịch vụ; Xây dựng mô hình, lộ trình triển khai cung cấp dịch vụ hành chính công trực tuyến; Nâng cao chất lƣợng đội ngũ công chức thực hiện quản lý và cung cấp dịch vụ hành chính công trực tuyến. Bào cáo: “Việt Nam:Phát triển một hệ thống bảo hiểm xã hội hiện đại - Những thách thức hiện tại và các phương án lựa chọn cho cải cách trong tương lai” (6/2012) của tác giả Nguyễn Nguyệt Nga (Ngân hàng Thế giới). Tác giả đã chỉ ra những vấn đề quan trọng cần phải đổi mới để phát triển một hệ thống hƣu trí hiện đại cho Việt Nam nhƣ: BHXHVN còn yếu về qui hoạch hệ thống công nghệ thông tin và năng lực hỗ trợ. 6 Cần phải có một kế hoạch về công nghệ thông tin đồng bộ để phát triển môi trƣờng thông tin chung cho những nhiệm vụ chuẩn nhƣ thu phí bảo hiểm, tính toán trợ cấp hƣu trí, chi trả trợ cấp hƣu trí.
Cần nhiều cố gắng hơn nữa để mở rộng độ bao phủ của hệ thống bảo hiểm bắt buộc và của khu vực tự kinh doanh/phi chính thức, tăng cƣờng công bằng, đảm bảo bền vững tài chính, và củng cố công tác thực thi và quản lý. Bào cáo: “Việt Nam:Phát triển một hệ thống bảo hiểm xã hội hiện đại - Những thách thức hiện tại và các phương án lựa chọn cho cải cách trong tương lai” (6/2012) của tác giả Nguyễn Nguyệt Nga (Ngân hàng Thế giới). Tác giả đã chỉ ra những vấn đề quan trọng cần phải đổi mới để phát triển một hệ thống hƣu trí hiện đại cho Việt Nam nhƣ: BHXHVN còn yếu về qui hoạch hệ thống công nghệ thông tin và năng lực hỗ trợ. Cần phải có một kế hoạch về công nghệ thông tin đồng bộ để phát triển môi trƣờng thông tin chung cho những nhiệm vụ chuẩn nhƣ thu phí bảo hiểm, tính toán trợ cấp hƣu trí, chi trả trợ cấp hƣu trí.
Bào cáo: “Cải tiến các quy trình nghiệp vụ thu Bảo hiểm xã hội Việt Nam” (2015) Nhóm tƣ vấn Ngân hàng Thế giới (WB). Báo cáo đã rà soát quy trình nghiệp vụ và tìm ra điểm mạnh, điểm yếu của Mô hình cấp, thu, đăng ký hiện hành để đƣa ra những khuyến nghị nhƣ: Mã số định danh duy nhất cho đơn vị sử dụng lao độn /đối tƣợng nộp tiền; Mã định danh duy nhất cho ngƣời tham gia BHXH; Quy định về trao đổi thông tin giữa BHXH Việt Nam và Tổng cục Thuế. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nói trên về cải cách hành chính ở Việt Nam. Chƣa có một công trình nghiên cứu nào đi sâu vào việc phân tích thực trạng, tổng hợp các điểm mạnh, điểm yếu những điểm còn tồn tại của Mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam.
Nhằm bổ sung thêm một nghiên cứu cụ thể và đƣa ra những giải pháp thiết thực để cải các thủ tục hành chính của ngành BHXH Việt Nam thông qua việc hoàn thiện mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam, tôi đã lựa chọn đề tài mang tên “Hoàn thiện mô hình cung cấp dịch vụ của Bảo hiểm xã hội Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu của luận văn. Những vấn đề lý luận và thực tiễn về cải cách hành chính công và BHXH trong các tài liệu, nghiên cứu nói trên là tài liệu tham khảo vô cùng quý giá và bổ ích để tác giả kế thừa, sử dụng, vận dụng và phát triển trong công trình nghiên cứu của mình. Với những nội dung trong luận văn này, tác giả mong muốn sẽ góp phần hoàn thiện Mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam. Luận văn xin kế thừa và tiếp 7 thu có chọn lọc những kết quả nghiên cứu đã công bố có liên quan để phục vụ cho mục đích nghiên cứu của mình.
Lý luận chung về mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH 1.1 Định nghĩa mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH * Mô hình cung cấp dịch vụ: Hiện nay hầu hết các lĩnh vực hoạt động của con ngƣời đều đƣợc thực hiện theo các mô hình ở những mức độ khác nhau, đặc biệt đối với lĩnh vực điều khiển các hệ thống nhƣ kỹ thuật và xã hội. Bởi vì điều kiển chính là quá trình thu nhận thông tin, nhận dạng thông tin đó cần xử lý nhƣ thế nào và đƣa ra quyết định thích hợp. Quá trình này đƣợc tiếp diễn liên tục nhằm đƣa hệ thống vận động theo một mục tiêu định trƣớc. Mô hình cung cấp dịch vụ là khuôn khổ, cách thức hoạt động, cách thức, phƣơng thức cung cấp dịch vụ của chủ thể cung cấp dịch vụ dựa trên cơ cấu, phƣơng thức tổ chức hoạt động và các yêu cầu về chất lƣợng dịch vụ đƣợc đƣa ra.
* Mô hình cung cấp dịch vụ BHXH: Mô hình cung cấp dịch vụ BHXH là khuôn khổ, cách thức hoạt động cung cấp dịch vụ, quy định trình tự và thời gian thực hiện các nghiệp vụ bảo hiểm, các quá trình, các bƣớc giải quyết hồ sơ yêu cầu với đầy đủ thông tin của đối tƣợng tham gia do cơ quan BHXH cung cấp cho ngƣời lao động và đơn vị sử dụng lao động. Nhƣ vậy mô hình cung cấp dịch vụ BHXH là hình thức và công cụ mô tả sự giải quyết của đơn vị bảo hiểm theo yêu cầu của các đối tƣợng tham gia bảo hiểm và các đối tƣợng tham gia bảo hiểm cần cung cấp đầy đủ theo mẫu biểu của bảo hiểm xã hội đƣa ra. Để thực hiện chính sách BHXH, ở một số nƣớc, một cơ quan Chính phủ đƣợc giao vừa đảm nhận cả chức năng quản lý nhà nƣớc về BHXH và vừa tổ chức thực hiện các nghiệp vụ BHXH, cung cấp dịch vụ BHXH (thƣờng là Bộ Lao động hoặc Bộ Phúc lợi xã hội, hoặc Bộ lao động và an sinh xã hội…).