Luận văn thạc sĩ: Hoàn thiện mô hình cung cấp dịch vụ của bảo hiểm xã hội Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEB phân tích và hoàn thiện mô hình cung cấp dịch vụ của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, nâng cao hiệu quả và chất lượng dịch vụ.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Phương
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thanh Chương
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Hoàn Thiện Mô Hình Cung Cấp Dịch Vụ Của Bảo Hiểm Xã Hội Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH VẼ BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH CUNG CẤP DỊCH VỤ CỦA BẢO HIỂM XÃ HỘI
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu
• 1.2. Lý luận chung về mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH
• 1.3. Định nghĩa mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH
• 1.4. Nội dung mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH
• 1.5. Các tiêu chí đánh giá mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH
• 1.6. Yếu tố ảnh hưởng đến mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH
• 1.6.1. Nhóm yếu tố thuộc môi trường vĩ mô
• 1.6.2. Nhóm yếu tố thuộc cơ quan BHXH
• 1.6.3. Nhóm yếu tố thuộc về đối tượng tham gia BHXH, BHYT
• 1.7. Mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH các nước trên thế giới
• 1.7.1. Mô hình cung cấp dịch vụ BHXH tại Singapore
• 1.7.2. Mô hình cung cấp dịch vụ BHXH tại Vương quốc Anh
• 1.7.3. Mô hình cung cấp dịch vụ BHXH tại Liên bang Nga
• 1.7.4. Mô hình cung cấp dịch vụ BHXH tại Trung Quốc
• 1.7.5. Mô hình cung cấp dịch vụ BHXH tại Ba Lan và Phần Lan
• 1.7.6. Mô hình cung cấp dịch vụ BHXH tại Hàn Quốc
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp luận
• 2.2. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 2.3. Phương pháp phân tích
• 2.4. Phương pháp tổng hợp
• 2.5. Phương pháp so sánh
• 2.6. Phương pháp thống kê mô tả và nghiên cứu tài liệu
• 2.7. Địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu
• 2.8. Các bước thực hiện và thu thập số liệu
• 2.9. Các công cụ được sử dụng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH CUNG CẤP DỊCH VỤ CỦA BHXH VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Giới thiệu về BHXH Việt Nam
• 3.2. Thực trạng đối tượng tham gia BHXH, BHYT và các mối quan hệ giao dịch với cơ quan BHXH
• 3.2.1. Lĩnh vực BHYT
• 3.2.2. Lĩnh vực BHXH
• 3.3. Thực trạng mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam hiện nay
• 3.3.1. Mô hình cung cấp dịch vụ đăng ký tham gia BHXH của BHXH Việt Nam
• 3.3.2. Thực trạng thu các khoản đóng góp của BHXH Việt Nam
• 3.3.3. Thực trạng cấp thẻ BHYT và Sổ BHXH
• 3.3.4. Mô hình chi tiết chi trả quyền lợi BHXH
• 3.4. Đánh giá chung về mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam hiện nay
• 3.4.1. Những điểm đạt được
• 3.4.2. Những điểm tồn tại
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔ HÌNH CUNG CẤP DỊCH VỤ CỦA BẢO HIỂM XÃ HỘI VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng phát triển Bảo hiểm xã hội Việt Nam đến năm 2020
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện mô hình cung cấp dịch vụ của Bảo hiểm xã hội Việt Nam
• 4.2.1. Giải pháp hoàn thiện Mô hình cung cấp dịch vụ đăng ký của BHXH Việt Nam
• 4.2.2. Giải pháp hoàn thiện Mô hình cấp thẻ BHYT, sổ BHXH của BHXH Việt Nam
• 4.2.3. Giải pháp hoàn thiện Mô hình chi tiết chi trả quyền lợi BHXH của BHXH Việt Nam
• 4.2.4. Giải pháp hoàn thiện Mô hình thu của BHXH Việt Nam
• 4.2.5. Giải pháp hoàn thiện hệ thống CNTT đồng bộ để hoàn thiện mô hình cung cấp các dịch vụ của BHXH Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình cung cấp dịch vụ bảo hiểm xã hội Việt Nam

Mô hình cung cấp dịch vụ bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Trong bối cảnh hiện nay, việc hoàn thiện mô hình này là rất cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân và doanh nghiệp. Mô hình hiện tại vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc thực hiện các thủ tục hành chính. Cải cách mô hình cung cấp dịch vụ BHXH không chỉ giúp giảm thiểu thời gian giao dịch mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ.

1.1. Định nghĩa mô hình cung cấp dịch vụ bảo hiểm xã hội

Mô hình cung cấp dịch vụ BHXH được hiểu là hệ thống các quy trình, thủ tục và dịch vụ mà cơ quan BHXH cung cấp cho người tham gia. Mô hình này bao gồm các dịch vụ như đăng ký tham gia, cấp thẻ BHYT, và chi trả quyền lợi BHXH.

1.2. Nội dung mô hình cung cấp dịch vụ bảo hiểm xã hội

Nội dung mô hình cung cấp dịch vụ BHXH bao gồm các hoạt động như tiếp nhận hồ sơ, xử lý thông tin, và chi trả quyền lợi cho người tham gia. Các hoạt động này cần được thực hiện một cách nhanh chóng và hiệu quả để đáp ứng nhu cầu của người dân.

II. Vấn đề và thách thức trong mô hình cung cấp dịch vụ bảo hiểm xã hội

Mô hình cung cấp dịch vụ BHXH hiện tại đang đối mặt với nhiều thách thức. Các thủ tục hành chính phức tạp, thời gian giao dịch lâu, và thiếu sự đồng bộ trong hệ thống thông tin là những vấn đề chính. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến người tham gia mà còn làm giảm hiệu quả hoạt động của cơ quan BHXH.

2.1. Thực trạng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội

Số lượng người tham gia BHXH vẫn còn thấp so với tiềm năng. Nhiều người lao động chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi của mình, dẫn đến việc không tham gia hoặc tham gia không đầy đủ.

2.2. Các vấn đề trong quy trình cung cấp dịch vụ

Quy trình cung cấp dịch vụ BHXH hiện tại còn nhiều bước thủ công, gây tốn thời gian và công sức cho người tham gia. Việc thiếu thông tin và sự minh bạch trong quy trình cũng là một vấn đề lớn.

III. Phương pháp cải cách mô hình cung cấp dịch vụ bảo hiểm xã hội

Để hoàn thiện mô hình cung cấp dịch vụ BHXH, cần áp dụng các phương pháp cải cách hiệu quả. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, đơn giản hóa thủ tục hành chính, và nâng cao chất lượng dịch vụ là những giải pháp quan trọng.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong cung cấp dịch vụ

Công nghệ thông tin có thể giúp tự động hóa nhiều quy trình, giảm thiểu thời gian xử lý hồ sơ và nâng cao độ chính xác. Việc xây dựng hệ thống thông tin đồng bộ sẽ giúp cải thiện khả năng giao tiếp giữa các cơ quan.

3.2. Đơn giản hóa thủ tục hành chính

Cần rà soát và cắt giảm các bước không cần thiết trong quy trình cung cấp dịch vụ. Việc này sẽ giúp giảm thời gian giao dịch và tạo điều kiện thuận lợi cho người tham gia.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về mô hình bảo hiểm xã hội

Nghiên cứu về mô hình cung cấp dịch vụ BHXH đã chỉ ra nhiều điểm mạnh và điểm yếu. Việc áp dụng các giải pháp cải cách đã mang lại những kết quả tích cực, nhưng vẫn cần tiếp tục cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao.

4.1. Kết quả từ việc cải cách mô hình cung cấp dịch vụ

Các cải cách đã giúp giảm thời gian giao dịch và nâng cao sự hài lòng của người tham gia. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đạt được hiệu quả tối ưu.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các nước khác

Nghiên cứu mô hình cung cấp dịch vụ BHXH tại các nước phát triển có thể cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam. Việc học hỏi từ kinh nghiệm của các nước khác sẽ giúp cải thiện mô hình hiện tại.

V. Kết luận và tương lai của mô hình cung cấp dịch vụ bảo hiểm xã hội

Mô hình cung cấp dịch vụ BHXH Việt Nam cần được hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Việc cải cách mô hình này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

5.1. Tương lai của mô hình cung cấp dịch vụ

Trong tương lai, mô hình cung cấp dịch vụ BHXH cần được hiện đại hóa và đồng bộ hóa để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người tham gia. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan BHXH.

5.2. Định hướng phát triển mô hình bảo hiểm xã hội

Cần có một chiến lược phát triển rõ ràng cho mô hình cung cấp dịch vụ BHXH, bao gồm việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực để nâng cao chất lượng dịch vụ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo Báo cáo Môi trường Kinh doanh của Ngân hàng Thế giới công bố năm 2014, các doanh nghiệp tại Việt Nam phải tiêu tốn trung bình 335 giờ mỗi năm trong tổng số 872 giờ dành cho nghĩa vụ thuế và bảo hiểm xã hội, với tần suất thực hiện lên tới 12 lần nộp hồ sơ mỗi năm. Thực trạng này đặt gánh nặng chi phí hành chính rất lớn lên cộng đồng doanh nghiệp và làm suy giảm năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn này, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 19/NQ-CP ngày 18/3/2014 và Thông báo số 288/TB-VPCP ngày 25/7/2014, đặt ra chỉ tiêu bắt buộc đối với ngành Bảo hiểm xã hội Việt Nam phải cắt giảm tối thiểu 1/3 số lần nộp và 50% số giờ giao dịch, phấn đấu đưa thời gian giải quyết thủ tục xuống dưới 49,5 giờ trong năm 2015 nhằm tiệm cận mức bình quân của khối các nước ASEAN-4.

Vấn đề cốt lõi được luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế xác định là mô hình cung cấp dịch vụ công của Bảo hiểm xã hội Việt Nam vẫn mang tính hành chính thuần túy, phụ thuộc nặng nề vào các tác nghiệp thủ công, hồ sơ giấy tờ chuyển tiếp qua nhiều phòng ban và thiếu sự liên thông dữ liệu. Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng mô hình cung cấp dịch vụ giai đoạn 2012–2014, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp tái cấu trúc quy trình, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ mục tiêu chính phủ điện tử đến năm 2020. Nghiên cứu có ý nghĩa chiến lược trong việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế quản lý an sinh xã hội, giải phóng thời gian và nguồn lực cho hơn 250.000 đơn vị sử dụng lao động trên toàn quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề nghiên cứu dựa trên các trụ cột lý thuyết quản trị công hiện đại và an sinh xã hội:

• Lý thuyết cung ứng dịch vụ hành chính công và Quản trị công mới (New Public Management - NPM): Coi người dân và doanh nghiệp tham gia bảo hiểm xã hội là khách hàng phục vụ, chuyển đổi phương thức vận hành từ quản lý mệnh lệnh hành chính sang mô hình định hướng kết quả và nâng cao chất lượng phục vụ.
• Lý thuyết về các mô hình Nhà nước phúc lợi: So sánh hệ thống bảo hiểm xã hội nhà nước thuần túy với mô hình tự quản của Đức, mô hình đa tầng của Trung Quốc và mô hình bảo hiểm tập trung của Singapore để đúc rút cơ chế vận hành phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Mô hình Một cửa liên thông và Chính phủ điện tử: Ứng dụng quy chuẩn quản trị chất lượng theo tiêu chuẩn TCVN ISO 9001:2000 (ban hành theo Quyết định số 144/2006/QĐ-TTg) và Đề án 30 về đơn giản hóa thủ tục hành chính, chuyển hóa từ giao tiếp trực tiếp sang môi trường giao dịch điện tử.

Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm: mô hình cung cấp dịch vụ bảo hiểm xã hội, quy trình giao dịch điện tử, cơ chế liên thông nghiệp vụ, mã số định danh cá nhân an sinh xã hội. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy Quỹ Dự phòng Trung ương (CPF) Singapore đã bố trí gần 400 cán bộ công nghệ thông tin trên tổng số 1.600 nhân viên để số hóa toàn diện dịch vụ cho 3,38 triệu thành viên; hay tỉnh Hồ Nam (Trung Quốc) đã thực hiện tái cấu trúc quy trình, cắt giảm thành công từ 99 tác nghiệp thủ công xuống còn 33 tác nghiệp trong hệ thống giải quyết chế độ hưu trí.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp linh hoạt các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Nguồn dữ liệu và thu thập tài liệu: Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ hệ thống báo cáo nghiệp vụ định kỳ của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, số liệu thống kê của Tổng cục Thuế, các báo cáo đánh giá môi trường kinh doanh của Ngân hàng Thế giới giai đoạn 2012–2015 và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu bao quát toàn bộ 63 bảo hiểm xã hội tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và 695 bảo hiểm xã hội quận, huyện trên phạm vi cả nước. Cỡ mẫu đánh giá quy trình bao gồm hơn 250.000 doanh nghiệp đang tham gia đóng nộp bảo hiểm xã hội và cơ sở dữ liệu của trên 64,6 triệu người có thẻ bảo hiểm y tế. Phương pháp chọn mẫu toàn phần theo hệ thống ngành đảm bảo tính bao quát và phản ánh chính xác cấu trúc vận hành từ trung ương đến địa phương.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh đối chiếu đa chiều trên phần mềm Excel. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm bóc tách cấu trúc từng bước tác nghiệp (tiếp nhận, thu, sổ thẻ, chi trả chế độ), định lượng rõ thời gian trễ và các điểm nghẽn nghiệp vụ, từ đó chứng minh tính khả thi của mô hình đề xuất trong giai đoạn định hướng đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thực trạng giai đoạn 2012–2014 chỉ ra 4 vấn đề nổi cộm trong mô hình cung ứng dịch vụ của Bảo hiểm xã hội Việt Nam:

1. Quy trình đăng ký thủ công cồng kềnh, kéo dài thời gian xử lý: Mô hình tiếp nhận hồ sơ giấy truyền thống phải trải qua 7 bước tác nghiệp bắt buộc qua nhiều phòng ban độc lập. Thời gian xử lý kéo dài từ 10 đến 20 ngày làm việc. Đơn vị sử dụng lao động phải trực tiếp đến cơ quan bảo hiểm xã hội tối thiểu 2 lần, tạo ra sự lãng phí nghiêm trọng với mức 335 giờ làm thủ tục mỗi năm theo chuẩn đánh giá quốc tế.
2. Tỷ lệ trốn đóng và nợ đọng bảo hiểm xã hội ở mức báo động: Dữ liệu từ cơ quan Thuế ghi nhận cả nước có trên 800.000 doanh nghiệp đang hoạt động, tuy nhiên cơ quan Bảo hiểm xã hội mới chỉ quản lý được khoảng 250.000 đơn vị tham gia. Điều này đồng nghĩa với việc có gần 2/3 (khoảng 68,75%) số lượng doanh nghiệp chưa tham gia hoặc trốn đóng nghĩa vụ bảo hiểm. Tính đến tháng 2/2015, có hơn 260.000 doanh nghiệp nợ đọng bảo hiểm xã hội, trong đó hơn 11.800 đơn vị đã bị khởi kiện ra tòa.
3. Diện bao phủ bảo hiểm xã hội tự nguyện còn rất thấp: Đến ngày 31/12/2014, số người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện chỉ đạt 196.254 người, chiếm vỏn vẹn 0,35% tổng lực lượng lao động trong độ tuổi và 0,45% đối tượng tiềm năng. Tốc độ tăng trưởng bình quân đối tượng giai đoạn 2010–2014 đạt 39,4% nhưng quy mô tuyệt đối chưa đáp ứng mục tiêu Nghị quyết số 21-NQ/TW đề ra. Ngược lại, diện bao phủ bảo hiểm y tế đạt 64,6 triệu người (71,4% dân số) nhưng đối mặt với áp lực thanh quyết toán tại 2.089 cơ sở y tế và 9.496 trạm y tế xã với 50,1 triệu lượt khám chữa bệnh.
4. Hệ thống công nghệ thông tin phân mảnh, thiếu cơ sở dữ liệu dùng chung: Toàn ngành có 18.500 cán bộ trải dài tại 3 cấp nhưng các phần mềm chuyên môn (iQLBH, SMS, phần mềm một cửa) chưa được đồng bộ hóa hoàn toàn, việc truyền dữ liệu giữa các cấp nhiều nơi vẫn phải qua thiết bị lưu trữ vật lý (CD, USB), dẫn đến hiện tượng nhập liệu trùng lặp và rủi ro sai lệch dữ liệu cá nhân.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các tồn tại trên xuất phát từ cơ chế phối hợp liên ngành chưa chặt chẽ, thiếu mã số định danh an sinh duy nhất cho từng công dân và tổ chức (khác với mô hình NINO của Anh hay SINGPass của Singapore). Cơ chế kiểm soát nội bộ tại cấp huyện còn lỏng lẻo, tạo nguy cơ trục lợi quỹ khám chữa bệnh và chậm trễ chi trả chế độ ngắn hạn.

Dữ liệu nghiên cứu về sự khác biệt giữa mô hình xử lý hồ sơ giấy truyền thống và giao dịch điện tử có thể được mô phỏng hóa thông qua sơ đồ dòng quy trình nghiệp vụ (Flowchart) kết hợp biểu đồ tự động hóa. Khi chuyển đổi sang cổng giao dịch điện tử, số thao tác thủ công của cán bộ thu và sổ thẻ giảm trên 60%, thời gian phản hồi cho doanh nghiệp giảm từ 10–20 ngày xuống chỉ còn 1–3 ngày làm việc. Việc so sánh với mô hình của Hàn Quốc (dùng 1 tờ khai điện tử duy nhất cho 4 loại hình an sinh xã hội) cho thấy tiềm năng to lớn của việc giảm thời gian nộp bảo hiểm xã hội tại Việt Nam từ 335 giờ xuống dưới 49,5 giờ là hoàn toàn khả thi nếu thiết lập được hệ cơ sở dữ liệu tích hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện mô hình cung cấp dịch vụ của Bảo hiểm xã hội Việt Nam theo định hướng chiến lược đến năm 2020, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Chuẩn hóa và tái cấu trúc quy trình đăng ký, đóng nộp bảo hiểm xã hội:
   • Hành động: Cơ quan Bảo hiểm xã hội Việt Nam chủ trì rà soát, cắt giảm tối đa các biểu mẫu trùng lặp, thống nhất áp dụng biểu mẫu điện tử rút gọn cho các thủ tục thu, cấp sổ bảo hiểm xã hội và thẻ bảo hiểm y tế.
   • Mục tiêu & Thời hạn: Rút ngắn thời gian giải quyết đăng ký tham gia từ 10–20 ngày xuống dưới 5 ngày làm việc; hoàn thành tái cấu trúc quy trình trong giai đoạn 2016–2017.
2. Nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và mở rộng giao dịch điện tử toàn diện:
   • Hành động: Xây dựng và vận hành Cổng thông tin điện tử bảo hiểm xã hội tập trung, áp dụng chữ ký số và xác thực văn bản điện tử trên diện rộng, tự động hóa quy trình đẩy số liệu từ phần mềm kê khai sang hệ thống quản lý thu.
   • Mục tiêu & Thời hạn: Đạt chỉ tiêu giảm thời gian giao dịch bảo hiểm xã hội của doanh nghiệp xuống dưới 49,5 giờ/năm theo Nghị quyết 19/NQ-CP, triển khai diện rộng trên toàn bộ 63 tỉnh, thành phố từ năm 2015 đến 2018.
3. Thiết lập hệ thống mã định danh duy nhất và liên thông cơ sở dữ liệu quốc gia:
   • Hành động: Bảo hiểm xã hội Việt Nam phối hợp với Tổng cục Thuế và Bộ Kế hoạch và Đầu tư tích hợp mã số doanh nghiệp dùng chung; đồng thời cấp mã số an sinh xã hội định danh trọn đời cho từng người dân.
   • Mục tiêu & Thời hạn: Đưa 100% dữ liệu của hơn 800.000 doanh nghiệp hoạt động vào tầm kiểm soát quản lý thu, giải quyết triệt để tình trạng trốn đóng và nợ đọng bảo hiểm xã hội trong giai đoạn 2016–2020.
4. Hiện đại hóa công tác chi trả quyền lợi và kiểm soát quỹ bảo hiểm y tế:
   • Hành động: Mở rộng chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm qua tài khoản ngân hàng và hệ thống bưu điện; triển khai hệ thống phần mềm giám định bảo hiểm y tế điện tử liên thông trực tiếp với 2.089 bệnh viện và 9.496 trạm y tế cơ sở.
   • Mục tiêu & Thời hạn: Loại bỏ các sai sót thủ công, ngăn chặn trục lợi quỹ khám chữa bệnh, nâng tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt trên 80% dân số trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao, là tài liệu tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo ngành an sinh xã hội: Các cơ quan như Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bảo hiểm xã hội Việt Nam có thể khai thác các đề xuất để cụ thể hóa Chiến lược phát triển ngành Bảo hiểm xã hội giai đoạn 2016–2020, xây dựng Khung kiến trúc Chính phủ điện tử và hoàn thiện quy chế phối hợp liên ngành.
• Cộng đồng doanh nghiệp và người sử dụng lao động: Các nhà quản trị nhân sự, kế toán tiền lương tại hơn 250.000 doanh nghiệp nắm bắt được quy trình giao dịch điện tử mới, từ đó tinh gọn thủ tục hành chính nội bộ, cắt giảm 335 giờ chi phí tuân thủ bảo hiểm xã hội hàng năm.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế: Cung cấp khung phân tích chuẩn mực về cải cách dịch vụ hành chính công, phương pháp tiếp cận so sánh quy trình nghiệp vụ an sinh xã hội giữa Việt Nam và 6 quốc gia tiên tiến trên thế giới.
• Chuyên gia phân tích hệ thống và phát triển công nghệ thông tin công: Tham khảo cơ sở dữ liệu nghiệp vụ, mô hình kết nối liên thông một cửa nhằm thiết kế các phần mềm chuyên ngành an sinh xã hội phục vụ hơn 18.500 cán bộ và 65 triệu tài khoản thụ hưởng.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính khiến thời gian làm thủ tục bảo hiểm xã hội tại Việt Nam từng lên tới 335 giờ/năm là gì? Do mô hình cung cấp dịch vụ trước đây thuần túy dựa trên hồ sơ giấy với 7 bước xử lý thủ công qua nhiều bộ phận chuyên môn. Sự thiếu vắng kết nối điện tử giữa cơ quan Bảo hiểm xã hội, ngành Thuế và doanh nghiệp buộc người sử dụng lao động phải kê khai nhiều biểu mẫu trùng lặp và đi lại nộp hồ sơ giấy tối thiểu 2 lần cho mỗi thủ tục.

Chính phủ đã ban hành những chỉ tiêu định lượng cụ thể nào để cải cách ngành Bảo hiểm xã hội? Tại Nghị quyết số 19/NQ-CP và Thông báo số 288/TB-VPCP, Chính phủ đã yêu cầu ngành Bảo hiểm xã hội phải cắt giảm tối thiểu 1/3 số lần thực hiện và 50% số giờ giao dịch hành chính, đưa tổng thời gian thực hiện thủ tục bảo hiểm xã hội của doanh nghiệp xuống dưới 49,5 giờ trong năm 2015 nhằm đạt chuẩn trung bình ASEAN-4.

Kinh nghiệm quốc tế nào được luận văn đánh giá có tính khả thi cao nhất cho Việt Nam? Mô hình cấp một mã định danh an sinh xã hội duy nhất suốt đời (như CPF của Singapore hoặc mã NINO của Anh) kết hợp với việc tái cấu trúc quy trình nhằm cắt giảm các thao tác thủ công (như bài học cắt giảm từ 99 xuống 33 bước tại tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc) và tích hợp tờ khai chung một cửa (như hệ thống G4C của Hàn Quốc).

Việc liên thông dữ liệu giữa Bảo hiểm xã hội và Tổng cục Thuế mang lại lợi ích gì? Giúp đối soát tự động danh sách hơn 800.000 doanh nghiệp hoạt động trên thực tế với khoảng 250.000 doanh nghiệp đang tham gia đóng nộp bảo hiểm xã hội. Sự liên thông này triệt tiêu tình trạng báo cáo hai mức lương khác nhau, ngăn chặn nguy cơ trốn đóng, nợ đọng bảo hiểm cho người lao động và giảm thiểu trùng lặp dữ liệu kê khai.

Giao dịch điện tử bảo hiểm xã hội tạo ra bước đột phá gì cho quy trình nghiệp vụ? Giao dịch điện tử cho phép doanh nghiệp kê khai, sử dụng chữ ký số và nộp hồ sơ trực tuyến 24/7 qua cổng thông tin. Hệ thống tự động phân luồng hồ sơ sang phần mềm chuyên quản, rút ngắn thời gian xử lý từ 10–20 ngày xuống dưới 5 ngày làm việc, loại bỏ hoàn toàn việc vận chuyển hồ sơ giấy tờ trung gian.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện cơ sở lý luận và thực trạng mô hình cung cấp dịch vụ của Bảo hiểm xã hội Việt Nam giai đoạn 2012–2014, làm rõ nguyên nhân gốc rễ của gánh nặng 335 giờ chi phí tuân thủ thủ tục hành chính.
• Đánh giá sâu sắc khoảng cách thể chế khi có tới gần 2/3 số lượng doanh nghiệp đang hoạt động ngoài tầm kiểm soát thu bảo hiểm xã hội bắt buộc và tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện mới chỉ đạt 0,35% lực lượng lao động.
• Tổng hợp bài học kinh nghiệm quốc tế giá trị từ Singapore, Vương quốc Anh, Liên bang Nga, Trung Quốc và Hàn Quốc trong việc số hóa, định danh cá nhân và vận hành hệ thống an sinh xã hội.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về tái cấu trúc quy trình, giao dịch điện tử, liên thông dữ liệu thuế và giám định bảo hiểm y tế điện tử nhằm đạt mục tiêu giảm thời gian giao dịch xuống dưới 49,5 giờ.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng phục vụ lộ trình hiện đại hóa ngành Bảo hiểm xã hội Việt Nam giai đoạn 2016–2020, hướng tới mục tiêu xây dựng nền hành chính công điện tử phục vụ tốt nhất cho hơn 65 triệu người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Chương 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam Chương 4: Giải pháp hoàn thiện mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam 4 CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH CUNG CẤP DỊCH VỤ CỦA BẢO HIỂM XÃ HỘI 1. Tổng quan nghiên cứu Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, kinh tế trí thức và toàn cầu hoá; xu hƣớng hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, đòi hỏi Việt Nam cần có môi trƣờng kinh doanh thuận lơi, các thủ tục hành chính cần đơn giản. Các thủ tục hành chính của ngành BHXH Việt Nam là một trong những thủ tục hành chính vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề nhƣ: các mẫu biểu hồ sơ quá nhiều, thủ tục rắc rối, thời gian nộp còn tốn nhiều thời gian cho doanh nghiệp.

Mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam cần có những thay đổi để cải thiện môi trƣờng kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia đang là một yêu cầu cấp bách và thiết thực hiện nay khi Thủ tƣớng Chính phủ tại thông báo số 288/TB-VPCP ngày 25/7/2014 của Văn phòng Chính phủ trong đó yêu cầu BHXH Việt Nam giảm 1/3 số lần và 50% số giờ thực hiện các thủ tục hành chính trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN. Có khá nhiều công trình của các nhà khoa học, với cách tiếp cận và phạm vi khác nhau, nghiên cứu phƣơng hƣớng, giải pháp về mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam. Các công trình này là những tiền đề tiêu biểu cho các nghiên cứu của các thế hệ học viên, nhƣ: Bài viết “Mô hình nhà nước phúc lợi kiểu Đông Á và những gợi ý cho Việt Nam”, (2014) của tác giả Phạm Thị Hồng Điệp. Bài viết trình bày về định nghĩa Nhà nƣớc phúc lợi là nhà nƣớc có trách nhiệm bảo đảm sự phúc lợi và thịnh vƣợng của ngƣời dân và biết tôn trọng luật lệ quốc tế.

Đồng thời tác giả đã nêu ra những đặc thù của mô hình nhà nƣớc phúc lợi kiểu Đông Á với trƣờng hợp điển hình là Hàn Quốc với phƣơng châm không cung cấp về tài chính mà chỉ thực hiện chức năng quản lý các chƣơng trình BHXH. Từ kinh nghiệm phát triển hệ thống phúc lợi xã hội kiểu Đông Á của Hàn Quốc, tác giả đã đƣa ra một số gợi ý cho Việt Nam nhƣ: cần vận dụng bài học của các nƣớc Đông Á. Nghiên cứu “Cải cách dịch vụ hành chính công ở Việt Nam” (2003). Thuộc chƣơng trình nghiên cứu: Các giải pháp thúc đẩy cải cách hành chính ở Việt Nam do 5 TS.

Nguyễn Ngọc Hiến chủ nhiệm chƣơng trình. Tác giả đã phân tích thực trạng cung ứng dịch vụ hành chính công trong các cơ quan nhà nƣớc Việt Nam nhƣ mô hình “một cửa”, mô hình “Trung tâm dịch vụ hành chính công” tại Hà Nội để tìm ra những tồn tại, vƣớng mắc trong cung ứng dịch vụ hành chính công. Tác giả nêu nguyên nhân và đƣa ra các giải pháp cải tiến dịch vụ hành chính công. Nghiên cứu “Quản lý phi tập trung đối với hệ thống bảo hiểm xã hội và cơ chế huy động sự tham gia của người dân vào việc quản lý hoạt động bảo hiểm xã hội một mô hình phù hợp với các nước cho thu nhập thấp” (Diễn đàn kinh tế, tài chính Việt – Pháp, Khóa họp lần thứ tƣ, TP.HCM tháng 9/2003).

Tác giả Alain Letourmy (Chuyên viên nghiên cứu cấp cao thuộc Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia Cộng hòa Pháp – CNRS) đã trình bày những đặc điểm cơ bản của mô hình quản lý phi tập trung và có sự tham gia của ngƣời dân đối với hoạt động bảo hiểm xã hội và những điểm khác so với các hình thức quản lý khác đối với hệ thống bảo hiểm xã hội. Ở phần hai tác giả nêu rõ những ƣu điểm và nhƣợc điểm của việc áp dụng mô hình này tại các nƣớc có thu nhập thấp, đồng thời trình bày một số nguyên nhân lý giải cho sự áp dụng rộng rãi mô hình này tại các nƣớc có thu nhập thấp. Cuối cùng, tác giả giới thiệu qua về tình hình thành lập và hoạt động của các tổ chức bảo hiểm xã hội đƣợc tổ chức và quản lý theo mô hình phi tập trung. Bài viết “Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về cung cấp dịch vụ hành chính công trực tuyến tại thành phố Đà Nẵng” (2013) của tác giả Trƣơng Điện Thắng đăng trên tạp chí Cổng Thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng.

Tác giả đƣa ra các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nƣớc về cung cấp dịch vụ hành chính công trực tuyến tại thành phố Đà Nẵng nhƣ: Tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp lý cho cung cấp dịch vụ hành chính công trực tuyến; Tổ chức, quản lý cung cấp dịch vụ; Xây dựng mô hình, lộ trình triển khai cung cấp dịch vụ hành chính công trực tuyến; Nâng cao chất lƣợng đội ngũ công chức thực hiện quản lý và cung cấp dịch vụ hành chính công trực tuyến. Bào cáo: “Việt Nam:Phát triển một hệ thống bảo hiểm xã hội hiện đại - Những thách thức hiện tại và các phương án lựa chọn cho cải cách trong tương lai” (6/2012) của tác giả Nguyễn Nguyệt Nga (Ngân hàng Thế giới). Tác giả đã chỉ ra những vấn đề quan trọng cần phải đổi mới để phát triển một hệ thống hƣu trí hiện đại cho Việt Nam nhƣ: BHXHVN còn yếu về qui hoạch hệ thống công nghệ thông tin và năng lực hỗ trợ. 6 Cần phải có một kế hoạch về công nghệ thông tin đồng bộ để phát triển môi trƣờng thông tin chung cho những nhiệm vụ chuẩn nhƣ thu phí bảo hiểm, tính toán trợ cấp hƣu trí, chi trả trợ cấp hƣu trí.

Cần nhiều cố gắng hơn nữa để mở rộng độ bao phủ của hệ thống bảo hiểm bắt buộc và của khu vực tự kinh doanh/phi chính thức, tăng cƣờng công bằng, đảm bảo bền vững tài chính, và củng cố công tác thực thi và quản lý. Bào cáo: “Việt Nam:Phát triển một hệ thống bảo hiểm xã hội hiện đại - Những thách thức hiện tại và các phương án lựa chọn cho cải cách trong tương lai” (6/2012) của tác giả Nguyễn Nguyệt Nga (Ngân hàng Thế giới). Tác giả đã chỉ ra những vấn đề quan trọng cần phải đổi mới để phát triển một hệ thống hƣu trí hiện đại cho Việt Nam nhƣ: BHXHVN còn yếu về qui hoạch hệ thống công nghệ thông tin và năng lực hỗ trợ. Cần phải có một kế hoạch về công nghệ thông tin đồng bộ để phát triển môi trƣờng thông tin chung cho những nhiệm vụ chuẩn nhƣ thu phí bảo hiểm, tính toán trợ cấp hƣu trí, chi trả trợ cấp hƣu trí.

Bào cáo: “Cải tiến các quy trình nghiệp vụ thu Bảo hiểm xã hội Việt Nam” (2015) Nhóm tƣ vấn Ngân hàng Thế giới (WB). Báo cáo đã rà soát quy trình nghiệp vụ và tìm ra điểm mạnh, điểm yếu của Mô hình cấp, thu, đăng ký hiện hành để đƣa ra những khuyến nghị nhƣ: Mã số định danh duy nhất cho đơn vị sử dụng lao độn /đối tƣợng nộp tiền; Mã định danh duy nhất cho ngƣời tham gia BHXH; Quy định về trao đổi thông tin giữa BHXH Việt Nam và Tổng cục Thuế. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nói trên về cải cách hành chính ở Việt Nam. Chƣa có một công trình nghiên cứu nào đi sâu vào việc phân tích thực trạng, tổng hợp các điểm mạnh, điểm yếu những điểm còn tồn tại của Mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam.

Nhằm bổ sung thêm một nghiên cứu cụ thể và đƣa ra những giải pháp thiết thực để cải các thủ tục hành chính của ngành BHXH Việt Nam thông qua việc hoàn thiện mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam, tôi đã lựa chọn đề tài mang tên “Hoàn thiện mô hình cung cấp dịch vụ của Bảo hiểm xã hội Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu của luận văn. Những vấn đề lý luận và thực tiễn về cải cách hành chính công và BHXH trong các tài liệu, nghiên cứu nói trên là tài liệu tham khảo vô cùng quý giá và bổ ích để tác giả kế thừa, sử dụng, vận dụng và phát triển trong công trình nghiên cứu của mình. Với những nội dung trong luận văn này, tác giả mong muốn sẽ góp phần hoàn thiện Mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH Việt Nam. Luận văn xin kế thừa và tiếp 7 thu có chọn lọc những kết quả nghiên cứu đã công bố có liên quan để phục vụ cho mục đích nghiên cứu của mình.

Lý luận chung về mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH 1.1 Định nghĩa mô hình cung cấp dịch vụ của BHXH * Mô hình cung cấp dịch vụ: Hiện nay hầu hết các lĩnh vực hoạt động của con ngƣời đều đƣợc thực hiện theo các mô hình ở những mức độ khác nhau, đặc biệt đối với lĩnh vực điều khiển các hệ thống nhƣ kỹ thuật và xã hội. Bởi vì điều kiển chính là quá trình thu nhận thông tin, nhận dạng thông tin đó cần xử lý nhƣ thế nào và đƣa ra quyết định thích hợp. Quá trình này đƣợc tiếp diễn liên tục nhằm đƣa hệ thống vận động theo một mục tiêu định trƣớc. Mô hình cung cấp dịch vụ là khuôn khổ, cách thức hoạt động, cách thức, phƣơng thức cung cấp dịch vụ của chủ thể cung cấp dịch vụ dựa trên cơ cấu, phƣơng thức tổ chức hoạt động và các yêu cầu về chất lƣợng dịch vụ đƣợc đƣa ra.

* Mô hình cung cấp dịch vụ BHXH: Mô hình cung cấp dịch vụ BHXH là khuôn khổ, cách thức hoạt động cung cấp dịch vụ, quy định trình tự và thời gian thực hiện các nghiệp vụ bảo hiểm, các quá trình, các bƣớc giải quyết hồ sơ yêu cầu với đầy đủ thông tin của đối tƣợng tham gia do cơ quan BHXH cung cấp cho ngƣời lao động và đơn vị sử dụng lao động. Nhƣ vậy mô hình cung cấp dịch vụ BHXH là hình thức và công cụ mô tả sự giải quyết của đơn vị bảo hiểm theo yêu cầu của các đối tƣợng tham gia bảo hiểm và các đối tƣợng tham gia bảo hiểm cần cung cấp đầy đủ theo mẫu biểu của bảo hiểm xã hội đƣa ra. Để thực hiện chính sách BHXH, ở một số nƣớc, một cơ quan Chính phủ đƣợc giao vừa đảm nhận cả chức năng quản lý nhà nƣớc về BHXH và vừa tổ chức thực hiện các nghiệp vụ BHXH, cung cấp dịch vụ BHXH (thƣờng là Bộ Lao động hoặc Bộ Phúc lợi xã hội, hoặc Bộ lao động và an sinh xã hội…).